monodon tôm sú... ii H th ng nuôi tôm bán thâm canh và thâm canh Ao nuôi tôm bán thâm canh/thâm canh Nh ng h th ng khác khác nhau s- có k* thu&t nuôi tôm u vào và s n l ng là khác nhau.
Trang 12 Mô t h th ng nuôi tr ng thu s n và các h ng d n
2.1 Ngh nuôi tôm ven bi n
Trong 10 n m qua, ngh nuôi tôm ven bi n Vi t Nam dã có s phát tri n r t n t ng v m t kinh
t Hi n nay tôm là m t hàng h i s n xu t kh u l n nh t có ngu n g c t Vi t Nam và có vai trò r t quan tr ng i v i n n kinh t Vi t Nam Hình 1 mô t s t ng tr ng s n l ng tôm trong giai
o n 2001-2005 S n l ng l n nh t là c a mi n Nam nh ng c mi n B"c và mi n Trung u có óng góp áng k
Hình 1 S n l ng tôm c a Vi t Nam (VASEP 2006)
Mi n Trung
Mi n Nam
Ngh nuôi tôm Vi t Nam b"t u b%ng vi c thu tôm gi ng t t nhiên trong nh ng n m 1980 S gia t ng di n tích và m&t nuôi tôm ã t o ra nhu c u l n v tôm gi ng và hình thành các tr i
gi ng Ph n l n các tr i gi ng n%m các t#nh mi n Trung (ví d( t#nh Khánh Hoà) Theo ông Sinh (2004) khu v c này s n xu t kho ng 70% t!ng s n l ng tôm gi ng c s' d(ng trong ngành nuôi tôm Vi t Nam 20-25% còn l i c s n xu t t i ng b%ng sông C'u Long và m t l ng nh+
t i các t#nh phía B"c
2.1.1 Tình hình m t hàng và mô t h th ng
Ngh nuôi tôm Vi t Nam di n ra v i nhi u hình th c khác nhau xét v m t ch ng lo i, n ng su t,
và i u ki n khí h&u Vì v&y nh ng tác ng c a môi tr ng là t ng i a d ng
Ph n l n nh ng loài tôm nuôi ph! bi n Vi t Nam là P monodon (tôm sú) Trong n m 2004, tôm
sú chi m 80% s n ph m tôm nuôi, trong khi lo i tôm c a vào nuôi g n ây P vanamei (tôm
chân tr"ng) chi m kho ng 20% Tuy nhiên mi n Nam ch# có duy nh t s n ph m tôm sú Hi n t i tôm chân tr"ng ch# c phép nuôi kh o nghi m mi n B"c và mi n Trung, t Qu ng Ninh n Bình Thu&n d i s ki m soát c a Chính ph
Tôm sú là loài tôm nuôi quan tr ng nh t và ph! bi n d c ven bi n Vi t Nam S n ph m ch y u là
c a ng b%ng sông C'u Long chi m kho ng 80-85% t!ng s khu v c nuôi v i 70-75% t!ng s n
l ng c a c n c (Hình 2) Trong n m 2003, kho ng 460.000 hecta c s' d(ng cho ngh nuôi tôm ã mang l i kho ng 223.000 t n s n ph m L i nhu&n v n ti p t(c t ng do có s nâng cao áng
k v k* n ng trình cho nông dân và ng i làm thuê (MOFI, 2004)
Trang 2Hình 2 So sánh di n tích nuôi tôm (ha) và s n l ng (t n) c a Vi t Nam v i vùng ng b%ng sông C'u
Long (Ph ng và ng nghi p, 2004)
Ngành nuôi tôm Vi t Nam ang chuy n d n t hình th c qu ng canh sang thâm canh Theo MOFI (2004), h th ng nuôi tôm Vi t Nam n m 2003 bao g m 3% bán thâm canh và thâm canh, 22% qu ng canh c i ti n và 75% nuôi qu ng canh và bán thâm canh Khu v c nuôi thâm canh chi m kho ng 10% trong t!ng s n l ng (t n), còn khu v c qu ng canh có th chi m t i 60% t!ng
s n l ng tôm N ng su t c a khu v c nuôi tôm theo các hình th c qu ng canh c i ti n, bán thâm canh và thâm canh l n l t là 0,25-0,30 t n/hecta/v(, 2,5-3 t n/hecta/v( và 5-7 t n/hecta/v( (MOFI,
- Nhu c u ngày càng t ng v s l ng và ch t l ng tôm gi ng
- Ngu n tôm b m3 trong t nhiên có ch t l ng cao b gi m sút
- Nhu c u v th c ph m an toàn có ch ng nh&n t ng lên, c bi t i v i các th tr ng xu t kh u
- Vi c phát tri n nuôi tôm không có quy ho ch có th d n t i nh ng nh h ng nghiêm tr ng v kinh t , xã h i và môi tr ng
- H th ng c s h t ng và kênh m ng không áp ng c cho vi c m r ng m nh ngh nuôi tôm V n u t cho nâng c p c s h t ng còn thi u
Vi t Nam BSCL
Trang 3- S c n thi t c a vi c xây d ng n ng l c v m t k* thu&t (cán b k* thu&t và công nhân có tay ngh )
- Nâng cao n ng l c qu n lý ngành
- Thúc y xu t kh u và thâm nh&p h n n a vào th tr ng qu c t
) có c s phát tri n b n v ng ngh nuôi tôm Vi t Nam, c n ph i có nh ng nghiên c u và
u t nhi u h n n a tìm ra nh ng gi i pháp cho nh ng v n nêu trên và nh ng thách th c
ti m n khác trong t ng lai i v i s phát tri n b n v ng c a ngành
Khái quát chung
Ngh nuôi tôm ven bi n các t#nh phía Nam
Ngh nuôi tôm ven bi n Vi t Nam b"t u t nh ng n m 1980 v i h th ng qu ng canh, thu
gi ng t nhiên qua quy lu&t thu tri u (Nh ng và Hà 2005) Nh ng con gi ng s ng trong t nhiên
c b"t và nuôi trong ao t i khu v c thu tri u ven bi n v i m&t th p 1-3 con/m2
Vào u nh ng n m 1990, nuôi tôm qu ng canh di n ra ph! bi n mi n Nam Vi t Nam và tôm
gi ng nhân t o l y t các tr i gi ng tôm ã c s' d(ng t gi a nh ng n m 1990 T n m 2000,
nh ng công ngh tiên ti n h n cho phép th m&t cao h n và u t m c cao h n cho xây
d ng và cung c p u vào ã làm cho ngh nuôi tôm vùng ng b%ng sông C'u Long phát tri n nhanh chóng t o ra s n l ng u ra lên t i 10 t n/hecta/v( t i m t s tr i nuôi thâm canh
Hi n nay ng b%ng sông C'u Long là vùng nuôi tôm l n nh t Vi t Nam, di n tích nuôi tôm chi m t i kho ng 80-85% t!ng di n tích nuôi Vi t Nam và 70-75% t!ng s n l ng c a c n c (Hình 3) S n l ng liên t(c t ng cho t i n m 2005 (MOFI 2006) Do giá g o gi m và giá thu s n
m c cao nên chính ph Vi t Nam ã h tr và m r ng ngh nuôi tôm Cùng v i Ngh nh s 09 NQ/CP n m 2000, chính ph ã cho phép chuy n !i các vùng tr ng lúa kém hi u qu thành ao nuôi tôm, i u này làm cho vi c luân canh tôm-lúa phát tri n c bi t nhanh chóng ng b%ng sông C'u Long và t#nh B c Liêu (Hình 3)
Hình 3 Luân canh lúa -di n tích nuôi tôm m r ng t i ng b%ng sông C'u Long (Ph ng và ng nghi p,
2004)
Trong giai o n 1994-1995, m t t d ch b nh bùng phát t i các t#nh phía Nam ã gây nh h ng
n 85.000 hecta tôm, t ng ng v i 294 t# ng (B Thu s n 1996c) H n n a, m t s hecta
r ng ng&p m n b phá hu do s phát tri n c a ngh nuôi tôm n c l (B Thu s n 2001) )i u này không ch# làm m t ch c trú c a nhi u loài ng th c v&t trong h sinh thái mà còn làm t!n
h i n vi c ch ng xói mòn ven bi n c$ng nh ng phù sa c a các con sông
T2nh
Trang 4Nuôi tôm t i các t2nh phía B+c
, mi n B"c và mi n Trung Vi t Nam c$ng có s phát tri n ngh nuôi tôm c v di n tích s' d(ng
và u t s n xu t Mi n B"c th ng ti n hành nuôi 1 v(, ôi khi là 2 v( m t n m S n l ng nhanh chóng t ng t 0,15 - 0,30 t n/hecta/v( lên n 1,5 - 2,5 t n/hecta/v( nh hi n nay t i m t s t#nh mi n Trung M t s tr i nuôi tôm Ngh An có n ng su t lên n 8 - 11 t n/hecta/v( , mi n B"c, c di n tích nuôi tôm l n s n l ng u th p h n mi n Trung và mi n Nam
S n l ng tôm nuôi n c l t i các t#nh ven bi n c a ng b%ng sông H ng trong n m 2005 là 15.750 t n, t ng 5,3 l n so v i n m 1999 T!ng di n tích nuôi tôm n m 2005 là 27.320 hecta, trong
ó 85,9% là nuôi qu ng canh c i ti n S n l ng trung bình ch# t 850 kg/hecta
Bên c nh tôm sú, tôm tr"ng c$ng c nuôi mi n B"c Trong n m 2005, 1.100 hecta c dùng cho nuôi tôm tr"ng Qu ng Ninh và cho s n l ng 3000 t n v i s n l ng trung bình là 2,7
t n/hecta Tuy nhiên m t s tr i có n ng su t t 12-15 t n/hecta, c bi t có m t tr i có n ng su t áng chú ý là 18 t n/hecta
Ngh nuôi tôm mi n B"c c$ng ph i i m t v i nh ng v n v môi tr ng bao g m v n ô nhi m ngu n n c, ch t th i l"ng ng, hoá ch t c s' d(ng trong nông nghi p và tr b nh
Các Quy ho ch phát tri(n
Nuôi tôm ven bi n t i các t#nh phía Nam
Nh ng khuy n cáo c a MOFI v ho ch nh/ khoanh vùng cho các khu v c nuôi tôm m i c$ng
nh u t nâng c p c s h t ng cho nh ng khu v c ã có s5n là r t c n thi t
Vi c quy ho ch c n tuân theo các h th ng nuôi BMP, GAP và CoC Bên c nh ó, c n khuy n khích các h th ng nuôi d a trên qu n lý t&p th , phát tri n Nuôi tôm sinh thái k t h p v i các d ch v( du l ch (MOFI 2006)
) ng n ng a và ki m soát vi c s' d(ng hoá ch t/thu c thú y, thu c kháng sinh b c m trong nuôi tôm, các ho t ng ch bi n, ch t l ng tôm gi ng, vi c nuôi và ki m soát hoá ch t và môi tr ng
n c c$ng s- c ki m tra và qu n lý nghiêm ng t trong nh ng n m t i Khu v c ng b%ng sông C'u Long là khu v c nuôi tôm l n nh t v i 535.145 hecta chi m 88,5% di n tích nuôi tôm c a c
n c Trong ó, t#nh Cà Mau có di n tích m t n c nuôi tôm l n nh t (236.255 hecta trong n m 2005) Di n tích v c n c l vùng Nam Trung B gi m t 15.558 hecta n m 2004 xu ng còn 14.391 hecta n m 2005 do d ch b nh bùng phát và thiên tai
Tôm n c l , c bi t là tôm sú, là m t hàng nuôi ch y u t t c các t#nh ven bi n và m t s t#nh trong t li n có ngu n n c l nh ) ng Nai và Long An Ngoài nh ng vùng có thu tri u, tôm
n c l còn c nuôi nh ng khu v c c c i t o l i t m lách, ng mu i, t b+ hoang, bãi cát và cánh ng lúa n ng su t kém
Xác /nh quy ho ch s n xu3t và phát tri(n
Nuôi tôm ven bi n t i các t#nh phía Nam
) ng b%ng sông C'u Long c coi là khu v c quan tr ng nh t cho vi c phát tri n nuôi tr ng thu
s n Vi t Nam, xét c v m t di n tích có s5n phù h p v i ngh nuôi tr ng thu s n l n s n ph m thu s n, c bi t là nuôi tôm Theo ông Niên (2004), ng b%ng sông C'u Long tr thành khu v c
Trang 5nuôi tôm l n nh t c n c là do l i th v khí h&u nhi t i, i u ki n sinh thái và ti m n ng c a vùng (n c l và i u ki n t tr ng)
Tu0 theo i u ki n sinh thái t nhiên và i u ki n kinh t - xã h i, m i t#nh u xây d ng h th ng nuôi tôm khác nhau cho mình Nhìn chung, có ba h th ng nuôi tôm c phát tri n ven bi n
ng b%ng sông C'u Long ó là, h th ng nuôi tôm qu ng canh c i ti n, bán thâm canh và thâm canh
- H th ng qu ng canh c i ti n bao g m:
• K t h p tr ng r ng ng&p m n và nuôi tôm: t n t i t ng t#nh ven bi n, nh ng ph! bi n
h n c là Cà Mau, B n Tre và Kiên Giang
• Luân canh tôm-lúa, hình th c này th ng có B n Tre, Sóc Tr ng, B c Liêu, Cà Mau, Trà Vinh và Kiên Giang, c bi t t n m 2000, và
• Nuôi tôm qu ng canh c i ti n, ch# có th th y các t#nh ven bi n ng b%ng sông C'u Long
- H th ng bán thâm canh t n t i B c Liêu, Sóc Tr ng, Trà Vinh và B n Tre và m t s n i
thu c khu v c ven bi n t#nh Long An và Ti n Giang
- H th ng thâm canh phát tri n m nh các t#nh B c Liêu, Sóc Tr ng, Trà Vinh và B n Tre
Có th th y trong B ng 12 t!ng di n tích nuôi di n tích m t n c l dùng nuôi trong n m 2005
l n h n di n tích d ki n (604.479 so v i 562.650 hecta Vùng ven bi n phía B"c và ng b%ng sông C'u Long là ví d( v hai khu v c có di n tích nuôi hi n nay r ng h n di n tích m(c tiêu ra
n m 2002 Nguyên nhân là do hi u qu v m t kinh t c a ngh nuôi tôm góp ph n vào vi c c i thi n i s ng Nh ng khu v c này có tri n v ng nuôi cao và có c s h t ng v ng phát tri n ngh nuôi tôm Tuy nhiên, vùng ven bi n mi n trung là vùng t nghèo c a Vi t Nam có nhi u khó
kh n trong vi c phát tri n ngh nuôi tôm D ch b nh v tôm lan truy n trong vùng này trong n m nay c$ng là nguyên nhân c n tr s phát tri n nuôi tôm ch&m l i
B ng 12 Di n tích nuôi tôm n c l n m 2005 và m(c tiêu k ho ch
Các t2nh ven bi(n B+c Trung
Trang 6Qu ng canh c i ti n Hecta - 3.750
Các t2nh ven bi(n Nam Trung
Thi t k h th ng nuôi và ho t ng s n xu3t
Nuôi tôm ven bi n các t#nh phía Nam
, ng b%ng sông C'u Long, h th ng nuôi tôm c thi t k theo h th ng nuôi riêng Nói chung, có 2 h th ng nuôi tôm ch y u c thi t k nh hình d i ây:
(i) r ng ng&p m n và h th ng nuôi luân canh tôm – lúa k t h p
Tr i nuôi k t h p r ng ng&p m n-tôm Tr i luân canh tôm - lúa
Plat form
Nursery
Trang 7(ii) H th ng nuôi tôm bán thâm canh và thâm canh
Ao nuôi tôm bán thâm canh/thâm canh
Nh ng h th ng khác khác nhau s- có k* thu&t nuôi tôm ( u vào) và s n l ng là khác nhau M t
s c i m ch y u c a m i h th ng nuôi nh sau (Tu n và ng nghi p, 1996, B Thu s n, 1999-2003, và ngu n khác):
(1) Các h th ng qu ng canh c i ti n phát tri n ph! bi n ng b%ng sông C'u Long d i
nhi u hình th c khác nhau H th ng này chi m 75% t!ng di n tích nuôi tôm và 66% s n
l ng thu s n c a ng b%ng sông C'u Long (Ph ng và ng nghi p, 2004) H th ng này không c n th ho c ch# c n th tôm gi ng nhân t o m&t th p (d i 5/m2) Th c n
t nhiên ho c/và th c n b! sung th ng c b! sung vào m nuôi S n l ng tôm trung bình m i v( kho ng 0,3 n 0,87 t n/hecta (Sinh và ng nghi p, 2004)
(2) H th ng bán thâm canh c áp d(ng t u nh ng n m 1990 ng b%ng sông C'u Long H th ng nuôi này có m&t th gi ng cao h n (5-15 con gi ng/m2), th c n viên t!ng h p c b! sung trong quá trình nuôi, quá trình thay n c c ki m soát, h u h t dùng b%ng máy b m, ôi khi dùng s(c khí S n l ng tôm trung bình m i v( m t hecta trong kho ng t 1,2 n 2,65 t n (Sinh, 2004)
(3) H th ng nuôi thâm canh hi n ang phát tri n ng b%ng sông C'u Long Tôm gi ng
PL15 c th v i m&t dày (20-40 con gi ng/m2), vi c ki m soát môi tr ng n c ch t ch- bao g m thay n c và ch a tr b nh, cung c p th c n và s' d(ng s(c khí S n l ng tôm trung bình m i v( m t hecta thay !i t 2,5 n 5,0 t n, m t s tr i lên t i 7-10 t n Trong các h th ng nuôi tôm, h th ng nuôi qu ng canh c i ti n c coi là ít có tác ng x u n môi tr ng Ng c l i, h th ng bán thâm canh và thâm canh có góp ph n tác ng x u n môi
tr ng n c
Tu0 theo h th ng nuôi, vi c s' d(ng t c$ng các m c khác nhau (B ng 13)
B ng 13 Thi t k nuôi tôm i n hình c a các t#nh phía Nam
Di n tích 3t s7 d)ng/hecta Thâm canh Bán thâm canh Qu ng canh c i ti n
Trang 8Ao x' lý n c vào (%) 20-25 10-15 0
T!ng chi phí s n xu t c a h th ng nuôi tôm bán thâm canh và thâm canh l n l t c kho ng
50-70 tri u ng và 90-110 tri u ng cho m i v( m t hecta Chi phí s n xu t c a h th ng nuôi bán thâm canh th p h n nhi u so v i h th ng nuôi thâm canh, kho ng t 10 – 30 tri u ng/v(/hecta (Sinh và ng nghi p 2006)
D i ây là chi phí d toán cho m t s u vào ch y u c a nuôi tôm bán thâm canh và thâm canh hai t#nh Sóc Tr ng và B c Liêu n m 2005 (Vi t 2006 & D$ng 2006) (B ng 14)
B ng 14 Các y u t u vào ch y u cho nuôi tôm các t#nh phía Nam
Sóc Tr ng
S n l ng tôm và kích c i n hình c a tôm th ng ph m là khác nhau m i h th ng nuôi (B ng 15):
B ng 15 ) u ra nuôi tôm các t#nh phía Nam
Trang 9B ng 16 Các thông s ho t ng s n xu t chính c a nuôi tôm thâm canh và bán thâm canh Sóc Tr ng d a
Nuôi tôm ven bi n t i các t#nh phía B%c
Thông th ng, các h th ng thâm canh và bán thâm canh nh ng khu v c phát tri n thu&n l i có
ao l"ng và ao x' lý ngu n n c d n vào cho m t nhóm các tr i nuôi Kho ng 30% t!ng di n tích
c s' d(ng làm ao l"ng và ao x' lý n c các h th ng thâm canh và bán thâm canh Các tr i
qu ng canh không có di n tích ao l"ng và ao x' lý n c mà n c c c p tr c ti p t bi n vào qua các t thu tri u và n c th i c$ng tr c ti p ch y ra bi n
B ng 17 Thi t k i n hình cho nuôi tôm các t#nh phía B"c
Trang 10H th ng thâm canh H th ng bán thâm canh H th ng qu ng canh
u vào chính-n c
Nuôi tôm ven bi n các t#nh phía Nam
Các h th ng nuôi tôm th ng s' d(ng di n tích m t n c l ven bi n c a ng b%ng sông C'u
Long H th ng nuôi tôm qu ng canh c i ti n s' d(ng tr c ti p n c l t sông ho c kênh r ch
xung quanh các tr i Vi c thay n c c th c hi n sau 1,5 tháng th (th i k0 u c a v() Sau ó,
n c trong tr i c thay 2 l n m i tháng vào lúc có n c thu tri u trong tháng ) i v i h th ng nuôi này, các kênh c p và thoát n c th ng c k t h p làm m t Riêng i v i các h th ng
nuôi tôm bán thâm canh và thâm canh, n c l th ng c b m tr c ti p t các con sông và kênh
m ng vào ao l"ng/x' lý tr c khi c dùng cho nuôi tôm N c t ao l"ng/x' lý c dùng thay n c trong ao tôm trong su t mùa v( Tuy nhiên, n c th i th ng ch y th8ng ra sông và
kênh m ng mà không qua x' lý )i u này là m t trong nh ng v n áng lo ng i v ô nhi m môi
tr ng Bên c nh ó, m t i m n a c$ng c n c xem nh vi c t gây ô nhi m ó là các kênh c p
và thoát n c không t tiêu chu n ho c không c nâng c p cho phù h p v i các h th ng nuôi bán thâm canh và thâm canh, trong khi c ch thu tri u là lên xu ng m t n'a là b t quy lu&t,
ch8ng h n nh khi tri u c ng là hai l n trong ngày )i u này làm cho n c ch y t khu v c tr i tôm ra không hoà ra c vào n c ven bi n ) c bi t trong tr ng h p tôm b nhi m b nh hàng
lo t thì s lây nhi m là h&u qu khó tránh kh+i trong khu v c nuôi tôm
u vào chính-cung c3p gi ng
Nuôi tôm các t#nh phía Nam
Di n tích nuôi cùng v i m c thâm canh t ng lên ã d n n s ph( thu c ngày càng l n vào
ngu n cung c p gi ng nhân t o t tr i gi ng H u h t các tr i gi ng n%m các t#nh mi n Trung t )à N5ng n Bà R a – V$ng Tàu Khu v c này chi m kho ng 70% t!ng s c s s n xu t tôm
gi ng Vi t Nam 20 - 25% l i n%m ng b%ng sông C'u Long và ph n còn l i mi n B"c Do
có kho ng 70% t!ng di n tích nuôi tôm là ng b%ng sông C'u Long nên vi c mua bán con
gi ng gi a các t#nh v t quá 15 t# con gi ng PL15 trong n m 2000 R i ro chính trong ho t ng
th ng m i này là vi c d ch chuy n và phát tán m m b nh gi a các t#nh Hi n nay kho ng 65-75% t!ng s con gi ng c s' d(ng ng b%ng sông C'u Long có xu t x t các t#nh mi n Trung
(Sinh và ng nghi p, 2006) Các t#nh ven bi n ng b%ng sông C'u Long t o ra kho ng 7 t# con
Trang 11gi ng hàng n m 900 tr i gi ng tôm t#nh Cà Mau c xem nh vùng s n xu t gi ng l n nh t, cung c p kho ng 4,1 t# con gi ng m i n m (Ph ng và ng nghi p, 2006) M c dù có s gia t ng áng k v s l ng tr i gi ng Vi t Nam và ng b%ng sông C'u Long trong nh ng n m g n ây
nh ng s n l ng tôm gi ng hi n nay ch a áp ng c nhu c u xét v m t s l ng và ch t l ng cho ngh nuôi tôm (Hình 5&Hình 6)
Hình 5 Phát tri n ng tôm Vi t Nam và ng b%ng sông C'u Long, 2004 (Ph ng và ng nghi p 2004)
Hình 6 S l ng tôm gi ng Vi t Nam và ng b%ng sông C'u Long, 2004 (Ph ng và ng nghi p 2004)
b m3 t ng lên hàng n m d n n giá tôm b m3 c$ng t ng lên ng b%ng sông C'u Long Theo ông Sinh (2004), giá trung bình c a tôm m3 ã t ng áng k t kho ng 100.000 ng m t con tôm m3 vào cu i nh ng n m 1980 lên 2-3 tri u ng vào cu i nh ng n m 1990 và hi n nay lên t i 5-6 tri u ng m t con M t con tôm b m3 có th c s' d(ng gây gi ng t 2-6 l n r i m i lo i b+ (Sinh, 2002) Ch t l ng tôm gi ng th p và nhu c u mang tính th i v( cao là v n quan tr ng
nh t hi n nay i v i ng i nuôi tôm
Nuôi tôm các t#nh phía B%c
Shrimp hatchery development
Vietnam No hatcheries Mekong Delta No.
Quantity of shrimp seed
Vietnam No PL (mil) Mekong Delta No PL (mil) Mekong Delta Imported
S l ng tôm gi ng
C n c (tri u con)
)BSCL (tri u con) Nh&p kh u c a )BSCL (tri u con)
Trang 12M&t th c a các h th ng khác nhau c$ng có s khác bi t H th ng thâm canh có m&t th trong kho ng 15 n 25 con/m2, m&t th c a h th ng bán thâm canh là t 10-15 con/m2 và m&t
th c a h th ng qu ng canh m r ng th p h n nhi u, t 4 n 7 con/m2
L ng th c n cung c p cho nuôi tôm thâm canh trung bình là 5,5 t n m t hecta m t n m H
th ng bán thâm canh và thâm canh u t l ng th c n t 3,5 và 0,6 t n cho m t hecta m t n m Chi phí nhiên li u c a h th ng thâm canh cao h n m t nhi u so v i h th ng bán thâm canh và
qu ng canh ) i v i h th ng thâm canh, n ng l ng không ch# s' d(ng cho chi u sáng và b m mà còn cho c s(c khí H th ng bán thâm canh và qu ng canh ch# s' d(ng n ng l ng ho c d u chi u sáng và b m n c Chi phí nhiên li u dùng cho các h th ng thâm canh, bán thâm canh và
qu ng canh trung bình l n l t là 6,2 và 1,5 t# ng m t hecta
u vào chính - th c 'n và qu n lý th c 'n
Nuôi tôm các t#nh phía Nam
Kh o sát g n ây cho th y có 30 c s s n xu t th c n liên doanh gi a Vi t Nam v i các công ty
n c ngoài cung c p kho ng 500.000 t n th c n cho nuôi tr ng thu s n trong n m 2000 Trong
n m 2001 con s này là 40 c s s n xu t th c n và 85.000 t n, chi m 55% t!ng nhu c u v th c
n cho nuôi tr ng thu s n ) áp ng nhu c u th c n cho nuôi tr ng thu s n, kho ng 40.000
t n th c n c$ng ã c nh&p kh u t Thái Lan, H ng Kông và )ài Loan Ph n còn l i là t các
n i cung ng không rõ ngu n g c và không ng ký (Sinh.2004) S li u không chính th c cho
th y có kho ng 120 lo i th c n c mua bán trên th tr ng trong n m 2003 nh ng ch# kho ng
70 lo i c ki m tra, ng ký và c phép mua bán (MOFI 2003) ) n cu i n m 2003, có 15 doanh nghi p l n và 20-30 doanh nghi p v a và nh+ tham gia vào s n xu t và kinh doanh th c n thu s n Vi t Nam v i t!ng n ng su t là 250.000 t n th c n cho tôm và 100.000 t n cho cá m i
n m Nhu c u v th c n c d oán là 300.000 trong n m 2004 ) t c các m(c tiêu qu c gia v m cho nhân dân n n m 2010, c n có kho ng 0,5-1 tri u t n th c n thu s n m i n m Chi phí v th c n cho nuôi tôm Vi t Nam ti p t(c cao h n so v i Thái Lan (0,9 ôla/kg so v i 0,75 ôla/kg) T!ng s th c n s' d(ng cho tôm Vi t Nam c tính kho ng 13.000 t n n m 2002
và s n l ng cá t pdùng cho thu s n kho ng 5.000 t n m i n m
, ng b%ng sông C'u Long, ng i nuôi tôm ã dùng th c n công nghi p (d ng viên) c a các công ty liên doanh v i Vi t Nam Ch t l ng c a th c n cho tôm ph( thu c vào nhà s n xu t Nhìn chung, hàm l ng th c n bao g m 35-40% m, 5-7% axit béo, 9-11% n c và các vitamin
và khoáng ch t Giá c c a th c n bi n ng t 16.000 n 19.000 ng/kg tu0 theo ch t l ng
th c n
) qu n lý t t ngh nuôi tôm, v m t qu n lý môi tr ng và gi m chi phí s n xu t, qu n lý th c n cho nuôi tôm c xem là k* thu&t quan tr ng nh t i v i nuôi tôm có hi u qu ng b%ng sông C'u Long vì chi phí cho th c n chi m kho ng 60% t!ng chi phí nuôi tôm )i u ó c bi u hi n qua FCR (T# l chuy n hoá th c n) trong h th ng nuôi tôm ) i v i các h th ng nuôi bán thâm canh và thâm canh, FCR trung bình c a các tr i tôm bi n !i t 1,7 n 2 (ph+ng v n không chính
th c)
Nuôi tôm ven bi n các t#nh phía B%c
B ng d i ây mô t các u vào ch y u i v i nuôi tôm phía B"c, bao g m vi c s' d(ng
gi ng, th c n, hoá ch t và lao ng
Trang 13B ng 18 ) u vào chính cho nuôi tôm
S7 d)ng các u vào/ngu n l c khác
Nuôi tôm ven bi n các t#nh phía Nam
Liên quan n hoá ch t/thu c thú y s' d(ng cho nuôi tr ng thu s n, theo NAFIQAVED (2003), có 1.361 n ng ký s n xu t và 199 ng ký nh&p kh u hoá ch t/thu c thú y dùng cho nuôi tr ng thu s n Trong s này, 340 s n ph m có kháng sinh (304 s n xu t Vi t Nam và 34 nh&p kh u) Hoá ch t/thu c thú y c nh&p kh u ã t ng r t nhanh t 146 t n và 3.500 lít n m 2001 lên n 123.000 t n và 200.000 lít n m 2003 M c dù ã có Ngh nh s 18/202/Q)-BTS do B Thu s n ban hành ngày 3/6/2003 (2003) v th t(c ki m tra và th' nghi m gi ng, th c n và hoá ch t/thu c thú y s' d(ng cho nuôi tr ng thu s n, tính n h t n m 2003 ch# m i có 53 s n ph m c báo cáo
Trong quá trình nuôi tôm, hoá ch t/thu c thú y c s' d(ng cho nuôi tôm có liên quan t i các v n
v môi tr ng và s an toàn v sinh c a s n ph m tôm ) c bi t i v i các h th ng bán thâm canh và thâm canh ng b%ng sông C'u Long, chi phí cho hoá ch t/thu c thú y th ng chi m kho ng 14-15% t!ng chi phí nuôi tôm Các nghiên c u c a Trinh (2004), Nga (2004) và Tu n (2004) cho th y có vi c s' d(ng hoá ch t/thu c thú y cho nuôi tr ng thu s n có xu h ng t ng lên,
c bi t i v i nuôi tôm thâm canh d c theo ven bi n ng b%ng sông C'u Long
Nuôi tôm sinh thái có th là m t u i m khác giúp gi i quy t các v n th tr ng liên quan n
s thích c a khách hàng và gi m nh ng r i ro do hoá ch t/thu c thú y gây nên
Các y u t u vào khác cho nuôi tôm trong h th ng nuôi tôm ng b%ng sông C'u Long ch8ng
h n nh chi phí cho d u ch y gu ng n c, thi t b (gu ng quay), nhân công và lãi su t ngân hàng chi m kho ng 10% t!ng chi phí nuôi tôm
Nuôi tôm ven bi n t i các t#nh phía B%c
Các chi phí v hoá ch t và b o d ng chi m t# l không l n trong t!ng chi phí c a các tr i nuôi tôm Chi phí cho hoá ch t s' d(ng cho thâm canh, bán thâm canh và qu ng canh là 6-8, 5-6 và 3-4 tri u
ng m i n m Chi phí b o d ng kho ng 2 n 7 tri u ng m t hecta
Nhân công cho h th ng thâm canh là kho ng 450 n 500 ngày công cho m t hecta bao g m lao
ng c a gia ình và lao ng làm thuê Chi phí thuê lao ng c a m t tr i thâm canh kho ng 5 tri u ng m t hecta S ngày công trên m i hecta c a h th ng bán thâm canh là t 250 n 300
và chi phí thuê nhân công là 2,5 tri u ng Tr i qu ng canh s' d(ng 150 n 200 ngày công trên
m i hecta cho nuôi tôm v i ch y u là lao ng c a gia ình và ch# tr 0,5 tri u ng thuê lao
ng
Trang 14Nh.ng r i ro
Nuôi tôm ven bi n t i các t#nh phía Nam
B nh tôm ang là v n l n nh t ng b%ng sông C'u Long, và 61.5% ng i nuôi tôm làm n
thua l trong n m 2005 (Sinh và ng nghi p, 2006) Hi n nay, tôm ang là m t hàng thu s n
quan tr ng nh t, c bi t là các t#nh ven bi n; tuy nhiên, ây c$ng là ho t ng có m c r i ro cao
nh t
Thông tin và s li u th ng kê cho th y trung bình 36% trong n m 2001 và 56,2% trong n m 2002
t!ng di n tích nuôi tôm c a Vi t Nam b nh h ng c a nhi u lo i d ch b nh khác nhau Trong
n m 2003 có kho ng 36% (156.841 hecta) t!ng di n tích nuôi tôm ng b%ng sông C'u Long
ch u l Trung bình, kho ng 25-30% s ng i nuôi tôm Vi t Nam ch u l ròng hàng n m (Sinh,
2004) H th ng Lúa-Tôm c xem là m t h th ng phù h p i v i m t s t#nh nuôi tôm là ch
y u ng b%ng sông C'u Long, tuy nhiên, h th ng này d ng nh ôi lúc ph i i m t v i thua
l
S nông dân nuôi tôm thua l t#nh Sóc Tr ng t ng lên n 58% trong n m 2002 khi nhi u ng i
trong s h không tr ng lúa n a N m 2003, con s ng i thua l là 28,1%, do áp d(ng m t s c i
ti n trong luân canh lúa-tôm và qu n lý ngu n n c Theo S Thu s n Sóc Tr ng (2004), t# l các
h nuôi tôm làm n thua l là 48% huy n M* Xuyên và 47 % huy n V/nh Châu trong n m
2003 (S Thu s n Sóc Tr ng, 2005a) B nh m tr"ng ang là v n nghiêm tr ng nh t i v i
ngh nuôi tôm v i 60-70% ao tôm b nhi m b nh X p x# 21.322 hecta (43,6% t!ng di n tích nuôi
tôm) b th t thu trong n m 2004 (S Thu s n Sóc Tr ng, 2005b) , t#nh B c Liêu, ng i nuôi tôm c$ng ph i i m t v i v n d ch b nh tôm N m 2005, s h b các tri u ch ng b nh vàng u là
5,2% và b nh m tr"ng là 68,7%(D$ng, 2006)
B ng 19 Phân tích nh y c a nuôi tôm thâm canh t i Sóc Tr ng 2006 v i các k ch b n tác ng bên ngoài khác nhau
Ph n u c a b ng minh h a tác ng duy nh t c a y u tô bên ngoài n l i nhu&n ròng hàng n m thí d( nh gi m giá
u b , t ng chi phí th c n và d u Ph n th hai c a b ng minh ho 3 k ch b n v i nhi u tác ng khác nhau
Các k/ch b n v i m t tác ng bên ngoài duy nh3t
Trang 15B ng 20 Phân tích nh y c a nuôi tôm bán thâm canh t i Sóc Tr ng 2006 v i các k ch b n tác ng bên ngoài khác
nhau Ph n u c a b ng minh h a tác ng duy nh t c a y u tô bên ngoài n l i nhu&n ròng hàng n m thí d( nh gi m
giá u b , t ng chi phí th c n và d u Ph n th hai c a b ng minh ho 3 k ch b n v i nhi u tác ng khác nhau
Các k/ch b n v i m t tác ng bên ngoài duy nh3t
Vi c xây d ng nh ng k ch b n trong ó FGV gi m xu ng trong khi chi phí th c n và x ng d u
t ng rõ ràng ch# ra r%ng ho t ng bán thâm canh là linh ho t h n nhi u so v i thâm canh (xem
B ng 20) Trong k ch b n x u nh t, h th ng nuôi thâm canh không có tính kinh t b%ng h th ng
nuôi bán thâm canh vì h th ng bán thâm canh v n cho l i nhu&n ròng hàng n m là 65 tri u
ng/hecta/n m
Ng i ta hy v ng r%ng FGV s- ti p t(c gi m trong nh ng n m ti p theo và nh v&y vi c s' d(ng
y u t u vào hi u qu h n là r t c n thi t h th ng s n xu t ti p t(c có lãi
Cá t p v n là thành ph n ch y u cung c p m trong th c n ch bi n theo công th c và n u nhu
c u cao c a th gi i v s n ph m m t cá v n cao và áp l c lên ngu n d tr trong t nhiên c$ng
t ng lên thì giá cá t p s- t ng )i u này d n n chi phí cho th c n cao h n tr khi tìm c
nh ng s n ph m thay th m d a trên b t cá )ây rõ ràng là m t l/nh v c c n t&p trung nghiên
c u trong nh ng n m t i
Trong khi s li u trên ch# ra r%ng c nuôi tôm thâm canh và bán thâm canh là công vi c kinh doanh
mang l i nhi u l i nhu&n thì c n ph i nói thêm r%ng 50% tr i nuôi Sóc Tr ng (t#nh có s li u g c)
Trang 16làm n thua l trong n m 2005 Nguyên nhân ch y u liên quan n d ch b nh bùng phát Thông
i p a ra ây là c hai lo i hình kinh doanh này u có r i ro cao và không nên áp d(ng i v i
nh ng h có ít v n C n l u ý r%ng h th ng bán thâm canh v n s- t o ra l i nhu&n ròng c a n m ngay c trong tr ng h p v( th hai th t bát V i h th ng thâm canh, i u này là không th
Có th k t lu&n r%ng nuôi tôm các t#nh phía Nam c ti n hành mà không áp d(ng các th c hành
qu n lý t t h n ho c có k ho ch t ng t i kèm s- d n n r i ro áng k làm gi m thu nh&p
Nuôi tôm ven bi n các t#nh phía B%c
Nuôi tôm các t#nh phía B"c d b lây lan d ch b nh vì ngu n cung c p gi ng không c giám sát
và khó ki m soát c gi ng nh&p t các t#nh khác và t Trung Qu c không qua ki m tra m m
b nh
)i u ki n khí h&u c$ng làm cho các t#nh phía B"c mang nhi u r i ro h n phía Nam Thiên tai nh bão l n có th gây tàn phá các vùng ven bi n và các ao tôm các t#nh phía B"c, ch8ng h n nh c n bão s 2 và s 7 (Damrey) trong n m 2005 ã phá hu g n h t các tr i tôm các t#nh Nam ) nh,
H i Phòng, Thái Bình và Ninh Bình Do nh ng c i m c a i u ki n th i ti t (nhi t và m a), nuôi tôm các t#nh phía B"c kéo dài t tháng 4 n tháng 8/9, ây là kho ng th i gian trùng v i mùa m a bão
Vì v&y, nuôi tôm các t#nh phía B"c tr i qua nhi u r i ro th t bát cao h n so v i các t#nh phía Nam
R i ro có th gi m thi u n u ch# nuôi m t v( trong n m Song c$ng có th luân canh tôm v i m t loài nuôi khác phù h p v i i u ki n th i ti t nh th này Quy ho ch t t c$ng là i u h t s c c n thi t tránh thi t h i do bão
Th/ tr ng và chu;i th/ tr ng
Ng i ta d oán trong nh ng n m t i, tôm v n s- là m t hàng ng u trong ngành thu s n S n
ph m ánh b"t s- t ng ôi chút nh ng s t ng lên trong t!ng s n ph m ngành ch y u liên quan t i
s t ng tr ng nhanh liên t(c c a s n l ng thu s n (Xem Hình 7)
Trang 17N c nh&p kh u tôm Vi t Nam l n nh t là Nh&t B n v i 41,17% v m t kh i l ng (t ng ng
v i 39,55% v m t giá tr ) c a t!ng kh i l ng xu t kh u ) ng th hai là M* (v i kh i l ng và
giá tr l n l t là 26% và 32,33%)
Hình 8 Th tr ng chính c a tôm Vi t Nam (theo kh i l ng)
0 10
M c dù vi c xu t kh u tôm Vi t Nam g p nh ng tr ng i nh thu ch ng bán phá giá c a M*, yêu
c u an toàn th c ph m ngày càng cao c a các n c nh&p kh u l n nh t nh Nh&t B n và Liên minh châu Âu (EU), quy mô xu t kh u tôm t Vi t Nam ã có s t ng tr ng b n v ng qua các n m g n
ây và có tri n v ng gi v ng nh p t ng tr ng trong nh ng n m ti p theo nh tìm ki m và khai thác các th tr ng m i c$ng nh m r ng ti m n ng c a các th tr ng s5n có
Nh&n th c c t m quan tr ng c a vi c làm t ng s hi u bi t i v i khách hàng v h i s n Vi t
Nam, chính ph Vi t Nam ã phê chu n chi n l c qu c giá v y m nh th ng m i h i s n
2006-2010, c bi t là ba m t hàng xu t kh u then ch t là cá ng , tôm và cá tra/basa
M t d án phát tri n th ng hi u cho tôm Vi t Nam ã c th c hi n và k t thúc vào tháng
11/2007 khi mà các th ng hi u s n ph m v các s n ph m tôm ã c tri n khai D án này s-
duy trì s t ng tr ng th tr ng !n nh và t o thu&n l i cho quá trình ti p c&n th tr ng s n ph m tôm Vi t Nam
Tháng 1
n tháng 8
