-Hiểu được bi kịch của con người khi bị đặt vào nghịch cảnh phải sống nhờ, sống tạm, sống trái với tự nhiên khiến cho tâm hồn thanh cao, nhân hậu bị nhiễm độc và tha hoá trước sự lấn át [r]
Trang 1HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT
(Trích) (Lưu Quang Vũ)
A MỤC TIÊU:
Giúp học sinh:
-Hiểu được bi kịch của con người khi bị đặt vào nghịch cảnh phải sống
nhờ, sống tạm, sống trái với tự nhiên khiến cho tâm hồn thanh cao, nhân
hậu bị nhiễm độc và tha hoá trước sự lấn át của thể xác thô lỗ, phàm tục
Qua đó thấy được vẻ đẹp tâm hồn người lao động trong cuộc đấu tranh
chống lại sự dung tục, bảo vệ quyền được sống trọn vẹn, hài hoà giữa thế
xác và tâm hồn và khát vọng hoàn thiện nhân cách
-Cảm nhận được những nét đặc sắc của kịch Lưu Quang Vũ trên cả hai
phương diện: kịch bản văn học và nghệ thuật sân khấu bởi tính hiện đại
kết hợp với những giá trị truyền thống, sự phê phán mạnh mẽ, quyết liệt
và chất trữ tình đằm thắm, bay bổng
B PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY:
- Đàm thoại; Phát vấn
C CHUẨN BỊ GIÁO CỤ:
* Giáo viên: Soạn giáo án
* Học sinh : Soạn bài
D TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1 Ổn định lớp - kiểm tra sĩ số:
2 Kiểm tra bài cũ: Trong chương trình lớp 10, 11 anh (chị) đã được học
trích đoạn những vở kịch nào? Anh (chị) có ấn tượng gì về những trích
đoạn kịch ấy?
3 Nội dung bài mới:
a Đặt vấn đề: Lưu Quang Vũ được biết đến với tư cách nhà thơ Nhưng
gây tiếng vang và được đặc biệt hâm mộ là với tư cách một nhà viết kịch
tài ba Những năm tám mươi, kịch của Lưu Quang Vũ đã chiếm lĩnh sàn
diễn của rất nhiều nhà hát, công chúng náo nức đến với ánh đèn sân khấu
Hiện tượng Lưu Quang Vũ là sự thăng hoa của tài năng nghệ sĩ cùng
không khí sôi động của xã hội Việt Nam những năm 80 (TK XX) và tình
thần nhân văn, dân chủ trong đời sống văn học lúc bấy giờ Hồn Trương
Ba, da hàng thịt là một trong số rất nhiều những vở kịch nổi tiếng của nhà
viết kịch tài ba này Vở kịch mang ý nghĩa phê phán và tinh thần nhân
văn sâu sắc Trích đoạn Sgk là cảnh tư tưởng của vở kịch và tài dựng
cảnh, dựng đối thoại của ngòi bút Lưu Quang Vũ
b Triển khai bài dạy:
-Hoạt động 1: Tổ chức đọc hiểu
tiểu dẫn
Giáo viên yêu cầu học sinh đọc
phần tiểu dẫn Sgk.
I.Tiểu dẫn.
1 Tác giả.
-Lưu Quang Vũ (1948-1988), quê gốc ở Đà Nẵng, sinh tại Phú Thọ trong một gia đình trí
Trang 2Bài tập: Nêu những ý chính về Lưu
Quang Vũ, vở kịch Hồn Trương Ba,
da hàng thịt, vị trí của đoạn trích
học
Học sinh làm việc cá nhân Giáo
viên nhận xét và tóm tắt những nội
dung cơ bản.
-Hoạt động 2: Đọc hiểu văn bản
Giáo viên phân vai và hướng dẫn
học sinh đọc Học sinh đọc theo
vai.
Giáo viên tổ chức cho học sinh tìm
hiểu, thảo luận phần đầu của đoạn
trích theo mổ số câu hỏi:
Câu hỏi 1: Qua đoạn đối thoại giữa
Hồn Trương Ba và xác hàng thịt,
tìm hàm ý mà nhà viết kịch muốn
giử gắm
Câu hỏi 2: Qua lớp kịch Hồn
Trương Ba và gia đình, anh (chị)
nhận thấy nguyên nhân nào đã
thức
-Từ 1965-1970: Lưu Quang Vũ vào bộ đội và được biết đến với tư cách một nhà thơ tài năng đầy hứa hẹn
-Từ 1970-1978: Ông xuất ngũ, làm nhiều nghề
để mưu sinh
-Từ 1978-1988: biên tập viện Tạp chí Sân khấu, bắt đầu sáng tác kịch và trở thành một hiện tượng đặc biệt của sân khấu kịch trường những năm 80
với những vở đặc sắc như: Sống mãi tuổi 17, Hẹn ngày trở lại, Lời thề thứ chín, Khoảnh khắc
vô tận, Bệnh sĩ, Tôi và chúng ta, Hai ngàn ngày oan trái, Hồn trương Ba, da hàng thịt,…
-> Lưu Quang Vũ là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ,
vẽ tranh, viết truyện, viết tiểu luận,…nhưng thành công nhất là kịch Ông là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nền Văn học Nghệ thuật Việt Nam hiện đại
- Ông được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2000
2 Vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt
-Từ một cốt truyện dân gian, tác giả đã xây dựng một vở kịch nói hiện đại, đặt ra vấn đề mới mẻ
có ý nghĩa tư tưởng, triết lí và nhân văn sâu sắc -Truyện dân gian gây kịch tính sau khi Hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt dẫn tới
"vụ tranh chấp" chồng của hai bà vợ phải đưa ra
xử, bà Trương Ba thắng kiện được đưa chồng về Lưu Quang Vũ khai thác tình huống kịch bắt đầu
ở chỗ kết thúc của tích truyện dân gian Khi Hồn Trương Ba được sống "hợp pháp" trong xác anh hàng thịt, mọi sự càng trở nên rắc rối, éo le để rồi cuối cùng đau khổ, tuyệt vọng khiến Hồn Trương
Ba không chịu nổi phải cầu xin Đế Thích cho mình được chết hẳn
3 Đoạn trích.
-Là phần lớn cảnh VII Đây cũng là đoạn kết của kịch
II Đọc - hiểu văn bản.
1.Trước khi Đế Thích xuất hiện.
"-Không.Không!Tôi không muốn sống như thế này mãi! Tôi chán….
Những câu cảm thán ngắn, dồn dập cùng với
Trang 3khiến cho người thân của Trương
Ba và cả chính Trương Ba rơi vào
bất ổn và phải chịu đau khổ?
Trương Ba có thái độ như thế nào
trước những rắc rối đó?
Học sinh nghiên cứu kỹ các lời
thoại và phát biểu ý kiến cá nhân
đồng thời tranh luận nếu thấy cần
thiết.
Giáo viên tổt chức cho học sinh tìm
hiểu, thảo luận phần sau của đoạn
trích theo một số câu hỏi.
Câu hỏi 1: Hãy chỉ ra sự khác nhau
trong quan niệm của Trương Ba và
Đé Thích về ý nghĩa sự sống Theo
anh (chị), Trương Ba trách Đé
Thích, người đem lại cho mình sự
sống có đúng không? Vì sao? Màn
đối thoại giữa Trương Ba và Đé
Thích toát lên điều gì?
ước nguyện … Tâm trạng vô cùng đau khổ, bức bối Hồn bức bối bởi không thể nào thoát khỏi thân xác mà hồn ghê tởm Hồn đau khổ bởi hồn không còn là mình nữa Hồn Trương Ba càng lúc càng rơi vào đau khổ, tuyệt vọng
* Cuộc đối thoại với những người thân:
- Với vợ: "ông đâu còn là ông, đâu còn là Trương
Ba làm vườn ngày xưa nữa …"
- Cái Gái: "Tôi không phải là cháu ông …Ông nội tôi chết rồi "
- Con dâu: " …nhưng thầy ơi, con sợ lắm …"
=> Nghịch cảnh trớ trêu Một mình Trương Ba trơ trọi trong nỗi đau khổ, tuyệt vọng lên đến đỉnh điểm
2 Sau khi Đế Thích xuất hiện:
- Không thể bên trong một đàng, bên ngoaì một nẻo được Tôi muốn được là tôi toàn vẹn
Lời thoại mang triết lí sâu sắc Con người là một thể thống nhất, hồn và xác phải hài hoà
Quyết định dứt khoát xin tiên Đế Thích cho mình được chết hẳn là kết quả của một quá trình diễn biến hợp lí, cho thấy Trương Ba là người nhân hậu, sáng suốt, giàu lòng tự trọng Đặc biệt,
đó là người ý thức được ý nghĩa của cuộc sống
III Tổng kết.
- Xem Sgk
4 Củng cố: -Nắm nhữg vấn đề tác giả đặt ra và xử lí trong đoạn trích nói
riêng và vở kịch nói chung
5 Dặn dò: -Căn cứ vào tâm trạng Hồn Trương Bs khi phải ở trong xác
hàng thịt để đặt ra những ý tưởng mới khi Hồn Trương Ba ở trong xác Cu Tị
-Tiết sau học Tiếng Việt "Diễn đạt trong văn nghị luận (tiếp theo)".