dân Liên Xô đã phải trải qua những chặng đường cách mạng khó khăn, gian khổ: Cuộc Cách mạng tháng Hai lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế Nga hoàng, cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng M[r]
Trang 1Bài 18
ÔN TẬP LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI (PHẦN TỪ NĂM 1917 ĐẾN NĂM 1945)
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS cần:
- Nhận thức một cách hệ thống, khái quát các sự kiện lịch sử thế giới 1917 - 1945
đã được học qua chương I, chương II, chương III, chương IV
- Nắm được những nội dung chính của lịch sử thế giới hiện đại
- Nhận thức được mối liên hệ giữa lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam trong thời
kỳ 1917 - 1945
2 Tư tưởng
- Khắc sâu cho HS nhận thức khách quan, khoa học về các sự kiện lịch sử đã học
- Giáo dục cho các em thái độ trân trọng những tiến bộ khoa học kỹ thuật, biết đánh giá đúng về công cuộc xây dựng CNXH và vai trò của Liên Xô, biết đánh giá khách quan về chủ nghĩa tư bản, biết phòng ngừa và ngăn chặn nguy cơ chiến tranh thế giới
3 Kỹ năng
- Hệ thống hóa các sự kiện lịch sử, thiết kế bảng biểu
- Biết phân tích, đánh giá để lựa chọn những sự kiện quan trọng, có tác động ảnh hưởng to lớn đến lịch sử thế giới
II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY VÀ HỌC
- Bảng niên biểu về những sự kiện chính cảu lịch sử thế giới hiện đại (từ 1917 - 1945)
- Tài liệu tham khảo có liên quan
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
1 Dẫn dắt vào bài mới:
Trong phần lịch sử thế giới hiện đại, các em đã được tìm hiểu những sự kiện hết sức phong phú và phức tạp qua Chương I: Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917
và công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô (1921 - 1941); Chương II: Các nước thương binh chủ nghĩa giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1918 - 1939); Chương III: Các nước châu Á giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1918 - 1939); Chương IV: Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945) Tổng kết lại toàn bộ các kiến thức lịch
sử thế giới đã học, lựa chọn và thống kê những sự kiện quan trọng có ảnh hưởng to lớn, đồng thời nhận thức đúng những nội dung chính của lịch sử thế giới hiện đại là nhiệm vụ cơ bản của chúng ta qua bài học hôm nay Trên cơ sở đó, các em cần biết đánh giá đúng về mối liên hệ giữa lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam trong thời kỳ
1917 - 1945
2 Tổ chức các hoạt động dạy học trên lớp
Trang 2Hoạt động của GV
Trang 3* Hoạt động 1:
Làm việc theo
nhóm
I Những kiến thức cơ bản về lịch sử thế giới hiện đại (1917 -1945)
- GV dẫn: Trong gần 30 năm 1917 - 1945 nhiều sự kiện lịch sử đã diễn ra trên toàn
thế giới Trong số đó có những sự kiện tác động, ảnh hưởng to lớn đến lịch sử thế giới Chúng ta cùng ôn tập các sự kiện lịch sử cơ bản theo bảng thống kê dưới đây
- GV vẽ bảng thống kê theo mẫu như trong SGK lên bảng
- Sau đó, GV chia lớp thành 3 nhóm với nhiệm vụ cụ thể như sau:
+ Nhóm 1: Thống kê những sự kiện lịch sử cơ bản về nước Nga và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô 1917 - 1945
+ Nhóm 2: Thống kê những sự kiện lịch sử cơ bản về các nước tư bản chủ nghĩa trong giai đoạn 1917 - 1945
+ Nhóm 3: Thống kê những sự kiện lịch sử cơ bản diễn ra ở các nước châu Á trong giai đoạn 1917 - 1945
Các nhóm nhận câu hỏi, các thành viên củng cố lại các kiến thức đã học, thảo luận với nhau đưa ra cách kiến giải thống nhất rồi trình bầy ra giấy
- Tiếp đó, GV gọi đại diện các nhóm trình bày phần thống kê của mình Nhóm khác
có thể bổ sung đóng góp ý kiến
- GV nhận xét, bổ sung phần trả lời của mỗi nhóm Cuối cùng, GV đưa ra ý kiến phản hồi bằng cách treo lên bảng bảng thống kê về những sự kiện chính của lịch sử thế giới hiện đại 1917 0 1945 mà GV đã chuẩn bị từ trước
- HS tham khảo bảng thống kê của GV, có thể đóng góp thêm ý kiến và dựa vào đó làm cơ sở học tập phần sau (tức Những nội dung chính của lịch sử thế giới hiện đại)
Niên đại Sự kiện Diễn biến chính Kết quả, ý nghĩa
I NƯỚC NGA (LIÊN XÔ)
Tháng 2/1917 Cách mạng dân chủ
tư sản
- Tổng bãi công chính trị ở Pê-tơ-rô-grát
- Khởi nghĩa vũ trang
- Nga hoàng bị lật đổ
- Lật đổ chế độ Nga hoàng
- Hai chính quyền song song tồn tại
- Cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới
Tháng 11/1917 Cách mạng XHCN - Chiếm các vị trí
then chốt ở thủ đô
- Thành lập chính quyền Xô Viết do Lê-nin đứng đầu
Trang 4- Chiếm cung điện Mùa Đông
- Toàn bộ chính phủ lâm thời tư sản
bị bắt (trừ Thủ tướng Kê-ren-xki)
- Đưa giai cấp công nhân và nhân dân lao động Nga lên làm chủ đất nước
- Là tấm gương cổ
vũ phong trào cách mạng thế giới đi theo con đường cách mạng vô sản
1918 - 1920 Chống thù trong
giặc ngoài
- Quân đội 14 nước
đế quốc câu kết với bọn phản động trong nước mở cuộc tấn công vũ trang vào nước Nga Xô viết
- Đẩy lùi cuộc tấn công của kẻ thù
- Nhà nước Xô viết được bảo vệ và giữ vững
- Thực hiện chính sách cộng sản thời chiến
1921 - 1925 Chính sách kinh tế
mới và công cuộc khôi phục kinh tế
- Trong nông nghiệp thay thế chế
độ trưng thu lương thực thừa bằng thu thế lương thực
- Trong công nghiệp, tập trung khôi phục công nghiệp nặng
- Trong thương nghiệp: Tự do buôn bán, phát hành đồng Rup mới
- Hoàn thành công cuộc khôi phục kinh tế
- Phục vụ cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở một
số nước hiện nay
Tháng 12/1922 Liên bang cộng hòa
xã hội chủ nghĩa
Xô viết thành lập (Liên Xô )
- Gồm 3 nước Cộng hòa Xô viết đầu tiên là Nga, Ucrâin, Bêlorutxia và ngoại Cápcadơ
- Tăng cường sức mạnh về mọi mặt
để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội
Trang 51925 - 1941 Liên Xô xây dựng
chủ nghĩa xã hội
Thực hiện kế hoạch
5 năm lần thứ nhất (1928 - 1932)
- Kế hoạch 5 năm lần thứ hai (1933 -1937)
- Kế hoạch 5 năm lần thứ 3 (từ năm 1937) bị gián đoạn
do phát xít Đức tấn công 6/1941
- Đưa Liên Xô từ một nước nông nghiệp lạc hậu thành một cường quốc công nghiệp
xã hội chủ nghĩa,
có nền văn hóa, khoa học kỹ thuật tiên tiến và vị thế quan trọng trên trường quốc tế
1941 - 1945 Chiến tranh vệ
quốc vĩ đại
- Giải phóng lãnh thổ Liên Xô
- Giải phóng các nước Trung và Đông Âu.
- Tiêu diệt phát xít Đức ở Béclin, tấn công đạo quân Quan Đông của Nhật ở Mãn Châu
- La lực lượng trụ cột góp phần quyết định trong việc tiêu diệt chủ nghĩa phát xít
- Bảo vệ vững chắc
tổ Quốc xã hội chủ nghĩa, tiếp tục xây dựng chủ nghĩa xã hội
II CÁC NƯỚC TƯ BẢN CHỦ NGHĨA
1919 - 1922 - Hội nghị Véc xai
(1919 - 1920) và hội nghị Oasinhtơn (1921 - 1922)
- Ký kết các hòa ước và các Hiệp ước phân chia quyền lợi
- Các nước tư bản thắng trận giành nhiều lợi lộc Các nước bại trận chịu nhiều điều khoản nặng nề
- Một trật tự thế giới mới được thiết lập (trật tự Véc-xai
- Oasinhtơn)
- Mâu thuẫn giữa các đế quốc tiếp tục căng thẳng
Trang 61918 - 1923 Khủng hoảng kinh
tế chính trị
- Nền kinh tế bị chiến tranh tàn phá, gặp rất nhiều khó khăn
- Chính trị - xã hội bất ổn định, cao trào cách mạng dâng cao suốt những năm 1918 -1923
- Đẩy hệ thống tư bản chủ nghĩa vào tình trạng không ổn định
- Tạo điều kiện cho phong trào cách mạng thế giới phát triển mạnh, làm ra đời tổ chức Quốc tế Cộng sản (1919)
1924 - 1929 Ổn định và phát
triển kinh tế
- Các ngành công nghiệp phát triển nhanh chóng
- Là thời kỳ phồn vinh của kinh tế Mĩ
- Kinh tế phát triển không đồng bộ và thiếu kế hoạch, thiếu điều tiết
- Tạo nên giai đoạn
ổn định tạm thời của Chủ nghĩa tư bản
- Nảy sinh mầm mống dẫn tới khủng hoảng kinh tế
1929 - 1933 Đại khủng hoảng
kinh tế
- Nổ ra đầu tiên ở
mĩ rồi lan khắp thế giới tư bản
- Kéo dài gần 4 năm (1929 - 1933) trầm trọng nhất là năm 1932
- Tàn phá nặng nề nên kinh tế, chính trị xã hội rối loạn, phong trào cách mạng bùng nổ
- Các nước tư bản tìm lối thoát bằng những con đường khác nhau: cải cách (Mĩ, Anh, Pháp), thiết lập chế độ độc tài phát xít (Đức, Italia, Nhật Bản)
Trang 71933 Chủ nghĩa phát xít
lên cầm quyền ở Đức
- Ngày 30/1/1933 Hít-le lên làm Thủ tướng
Chính phủ, thiết lập chế độ độc tài phát xít ở Đức
- Thi hành chính sách, chính trị, kinh tế, đối ngoại phản động nhằm phát động chiến tranh phân chia lại thế giới
- Mở ra thời kỳ đen tối trong lịch sử nước Đức
- Báo hiệu nguy cơ chiến tranh thế giới
1933 - 1935 Chính sách mới
(New deal) của Tổng thống Mĩ Ru-dơ-ven
- Thực hiện một hệ thống các chính sách, biện pháp của nhà nước trên các lĩnh vực KT tài chính và chính trị
xã hội
- Cứu chủ nghĩa tư bản Mĩ khỏi cơn nguy kịch
- Làm cho nước Mĩ duy trì được chế độ dân chủ tư sản, không đi theo con đường chủ nghĩa phát xít
Nửa cuối những
năm 1930
Hình thành 2 khối
đế quốc đối địch nhau
- 1936 - 1937, khối phát xít Đức, Italia, Nhật Bản (còn gọi
là trục tam giác BéclinRôma -Tôkiô) được hình thành
- Quan hệ quốc tế căng thẳng, dẫn tới bùng nổ cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai
- Khối thứ hai thành lập muộn hơn gồm Mĩ, Anh, Pháp
- Thúc đẩy phong trào Mặt trận nhân dân chống phát xít
và chiến tranh
Trang 81939 - 1945 Chiến tranh thế giới
thứ hai
- Ban đầu là cuộc chiến tranh giữa 2 khối đế quốc Đức
- Italia - Nhật Bản
và Mĩ Anh -Pháp
- Sau khi Liên Xô tham chiến, Mĩ, Anh và nhiều nước khác đứng
về phía Liên Xô chống phát xít
Chiến tranh thế giới thứ hai trở thành cuộc chiến tranh chống phát xít
- Chủ nghĩa phát xít Đức - Italia, Nhật Bản bị tiêu diệt Thắng lợi thuộc về các nước đồng minh chống phát xít
- Mở ra thời kỳ phát triển mới của
hệ thống tư bản chủ nghĩa
III CÁC NƯỚC CHÂU Á
1918 - 1923 Cao trào cách mạng
giải phóng dân tộc
- Ngày 04/5/1919, phong trào Ngũ Tứ ở Trung Quốc
- Năm 1921 cách mạng Mông Cổ thắng lợi
- 1918 - 1922, nhân dân Ấn Độ tăng cường đấu tranh chống thực dân Anh
- Phong trào ở Thổ
Apganitxtan, Triều Tiên
- Cổ vũ tinh thần đấu tranh của nhân dân châu Á
- Chuẩn bị cho bước phát triển ở giai đoạn sau
Trang 91924 - 1929 Phong trào giải
phóng dân tộc tiếp tục mạnh mẽ ở châu Á
- Ở Trung Quốc, năm 1924 - 1927 diễn ra nội chiến cách mạng lần thứ nhất
- Ấn Độ: phong trào công nhân 1924
-1927 Đảng Quốc đại tăng cường hoạt động
- Inđônêxia: Đảng Cộng sản tích cực lãnh đạo quần chúng đấu tranh
- Giáng đòn mạnh
mẽ vào các thế lực thống trị
1929 - 1939 Phong trào giải
phóng dân tộc và phong trào Mặt trận nhân dân chống phát xít
- Trung Quốc: Đấu tranh chống nền thống trị phản động Tưởng Giới Thạch
và kháng chiến chống phát xít Nhật xâm lược
- Ấn Độ: Phong trào đấu tranh chống thực dân Anh 1929 - 1932
ĐCS Ấn Độ thành lập (tháng 11/1939)
- Tạo nên làn sóng cách mạng sôi nổi ở các nước châu Á
- Tấn công mạnh
mẽ vào các thế lực
đế quốc, thực dân , phát xít
- Việt Nam: Đảng Cộng sản Việt Nam
ra đời (1930) lãnh đạo cao trào cách mạng 1930 - 1931, cuộc vận động dân chủ 1936 - 1939
- Inđônêxia: Thành lập Mặt trận thống nhất chống phát xít năm 1929
Trang 101939 - 1945 Cuộc đấu tranh giải
phóng dân tộc trong Chiến tranh thế giới thứ hai
- Trung Quốc:
Cuộc chiến tranh chống Nhật 8 năm (1937 - 1945) kết thúc thắng lợi
- Triều Tiên: Kháng chiến làm suy yếu lực lượng phát xít Nhật chiếm đóng
- Đông Nam Á:
Đấu tranh mạnh mẽ chống phát xít Nhật Sau khi Nhật đầu hàng cách mạng nhiều nước giành thắng lợi:
Việt Nam (8/1945), Lào (8/1945), Campuchia
(10/1945)
- Inđônêxia (8/1945)
* Hoạt động 1: Cả
lớp
- GV: Lịch sử thế
giới hiện đại 1917
- 1945 có những
nội dung chính
nào?
- HS theo dõi SGK
và trả lời: Lịch sử
thế giới hiện đại
1917 - 1945 có 5
nội dung chính:
1 Trong thời kỳ
này đã diễn ra
những chuyển
biến quan trọng
trong sản xuất vật
chất của nhân loại
II Những nội dung chính của lịch sử thực hiện hiện đại (1917 - 1945)
- Những tiến bộ về khoa học kt thời kỳ này đã thúc đẩy kinh tế thế giới phát triển với một tốc độ cao, tạo nên những biến chuyển quan trọng trong sản xuất vật chất của nhân loại Trên
cơ sở đó làm thay đổi đời sống chính trị - xã hội - văn hóa của các quốc gia, dân tộc và toàn thế giới
Trang 112 Chủ nghĩa xã hội
được xác lập ở
một nước đầu tiên
trên thế giới nằm
giữa vòng vây của
chủ nghĩa tư bản
3 Phong trào cách
mạng thế giới
bước sang một
thời kỳ phát triển
mới từ sau thắng
lợi của Cách
mạng tháng Mười
Nga và sự kết
thúc cuộc Chiến
tranh thế giới thứ
nhất
- Mặc dù nằm trong vòng vây của chủ nghĩa tư bản và bị các nước đế quốc tấn công quân sự nhằm tiêu diệt (trong những năm 1918 - 1920 và 1941 - 1945), nhà nước chủ nghĩa xã hội Liên Xô vẫn đứng vững và không ngừng lớn mạnh về mọi mặt, phát huy ảnh hưởng ngày càng sâu rộng đối với
cục diện toàn thế giới
4 Chủ nghĩa tư bản
không còn là hệ
thống duy nhất
trên thế giới và
trải qua những
bước phát triển
thăng trầm đầy
biến động
- Cách mạng thế giới (phong trào giải phóng dân tộc, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế) phát triển sang giai đoạn mới với nội dung và phương hướng khác trước, chuẩn bị cơ sở cho thắng lợi ở thời kỳ sau này
Trang 125 Chiến tranh thế
giới thứ hai (1939
- 1945) là cuộc
chiến tranh lớn
nhất và tàn phá
nặng nề nhất
trong lịch sử nhân
loại
- Để giúp HS nắm
chắc về những nội
dung chính nêu
trên, GV yêu cầu
HS làm việc theo
nhóm GV chia
lớp thành 5 nhóm
với nhiệm vụ cụ
thể như sau:
Chủ nghĩa tư bản lâm vào một số cuộc khủng hoảng kinh tế -chính trị và sự xuất hiện của chủ nghĩa phát xít dẫn tới Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ
+ Nhóm 1: Tại sao
trong thời kỳ này
diễn ra những
chuyển biến quan
trọng trong sản
xuất vật chất của
nhân loại? Sự
biến chuyển đó
diễn ra như thế
nào? Sự biến
chuyển đó diễn ra
như thế nào, có
vai trò và ý nghĩa
gì đối với lịch sử
thế giới?
Trang 13+ Nhóm 2: Để thiết lập nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, nhân dân Liên Xô
đã phải trải qua những chặng đường cách mạng như thế nào? Đạt được thành tựu to lớn gì? Tại sao có được những thành tựu và thắng lợi ấy?
+ Nhóm 3: Tại sao nói sau Cách mạng tháng Mười, cách mạng thế giới có bước chuyển mới về nội dung, đường lối và phương hướng phát triển?
Từ 1917 - 1945, cách mạng thế giới trải qua các giai đoạn phát triển như thế nào?
Ý nghĩa của quá trình phát triển đó?
Trang 14+ Nhóm 4: Vì sao
chủ nghĩa tư bản
lúc này không còn
là hệ thống duy
nhất trên toàn thế
giới? Từ 1917
-1945, các nước
chủ nghĩa tư bản
đã trải qua các
biến động thăng
trầm như thế nào?
Có kết quả gì?
+ Nhóm 5: Tính
chất của Chiến
tranh thế giới thứ
hai thay đổi như
thế nào kể từ khi
Liên Xô tham
chiến? Liên Xô,
các đồng minh
Mĩ, Anh, nhân
dân các dân tộc
có vai trò như thế
nào trong việc
tiêu diệt chủ
nghĩa phát xít, kết
thúc Chiến tranh
thế giới thứ hai?
Hậu quả và ý
nghĩa của việc kết
thúc Chiến tranh
thế giới thứ hai?
- Trên cơ sở bảng
thống kê và các
kiến thức đã học,
các nhóm thảo
luận, chuẩn bị
nhanh phần câu
hỏi của mình
- Chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc đụng đầu và sự thử thách quyết liệt giữa hai thế lực tiến bộ và phản động trên phạm vi toàn thế giới, kết thúc thời kỳ trước và mở ra thời kỳ mới của lịch sử thế giới hiện đại