- Thông báo: Các nhà khoa học đã khảo sát rất nhiều quá trình biến đổi năng lượng khác trong tự nhiên và thấy rằng kết luận trên luôn đúng trong mọi trường hợp và được nêu lên thành [r]
Trang 1ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN NĂNG LƯỢNG
I- Mục tiêu.
1 Kiến thức: nhận biết được trong các thiết bị làm biến đổi năng lượng phần năng
lượng cuối cùng bao giờ cung cấp thiết bị ban đầu
2 Kĩ năng:
- Phát hiện sự xuất hiện một dạng năng lượng nào đó bị giảm đi Thừa nhận phần
năng lượng bị giảm đi bằng phần năng lượng mới xuất hiện
- Phát biểu được định luật bảo toàn năng lượng
- Giải thích được các hiện tượng trong thực tế
- Giáo dục suy nghĩ sáng tạo
3 Thái độ: rèn luyện tính cẩn thận, chính xác, khoa học
4 Hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh.
Phát triển năng lực tư duy, năng lực hoạt động nhóm
II- Đồ dùng
Học sinh: Thiết bị biến đổi thế năng thành động năng và ngược lại
III Phương pháp Mô hình, nêu và giải quyết vấn đề.
IV Tiến trình lên lớp
1 ổn định
2 Kiểm tra bài cũ
- 1 HS trả lời bài tập 59.2 (SGK-T66)
- 1 HS trả lời bài tập 59.3 (SGK-T66)
- HS khác nhận xét, sửa chữa
- Trả lời câu hỏi tình huống:
+ Về phơng diện năng lượng, vì sao con người không
thể chế tạo được động cơ vĩnh cửu?
- Dự đoán câu trả lời
- Nêu yêu cầu
- Gọi 2 HS làm bài tập
- Đánh giá, cho điểm
- Kể một câu chuyện lịch sử về động cơ vĩnh cửu
- Đặt câu hỏi tình huống
3 Bài mới.
* Hoạt động Khởi động:
* Hình thành kiến thức mới:
Hoạt động 1: Tìm hiểu sự biến đổi thế năng thành động năng và phát hiện luôn
có sự hao hụt cơ năng và sự xuất hiện nhiệt năng.
B1 : Chuyển giao nhiÖm vô.
- Tìm hiểu dụng cụ và cách tiến hành thí nghiệm
B2 : Thùc hiÖn nhiÖm vô häc tËp
- Các nhóm bố trí thí nghiệm và tiến hành thí nghiệm
hình hình 60.1 (SGK-157)
- Quan sát chuyển động của viên và nhận xét:
+ Khi nào viên bi có thế năng, động năng?
+ Muốn so sánh thế năng của viên bi tại A và tại B ta
phải dựa vào yếu tố nào?
+ Chứng tỏ thế năng có bị giảm đi không? Phần cơ
năng bị hao hụt đã chuyển hoá thành dạng năng lượng
nào?
B3: B¸o c¸o kÕt qu¶ vµ th¶o luËn
- Thảo luận trả lời câu hỏi C1, C2, C3
- Làm việc cá nhân Tìm hiểu thông báo trong SGK
- Hướng dẫn HS làm thí nghiệm
- Yêu cầu HS nêu nhận xét
- Gọi đại diện nhóm trả lời
Trang 2B4: §¸nh gi¸, chốt kiến thức
- Trả lời câu hỏi:
+ Điều gì chứng tỏ năng lượng không thể tự sinh ra
đ-ợc mà do một dạng năng lượng khác biến đổi thành?
+ Trong một quá trình biến đổi, nếu thấy một phần
năng lượng bị hao hụt đi thì có phải là nó đã biến đi
mất không?- Rút ra kết luận.
- Nêu câu hỏi
GV chốt kiến thức mục I
Hoạt động 2: Tìm hiểu sự biến đổi cơ năng thành điện năng và ngược lại Phát
hiện sự hao hụt cơ năng và sự xuất hiệnnăng lượng khác ngoài điện năng
B1 : ChuyÔn giao nhiÖm vô.
- Tìm hiểu dụng cụ và cách tiến hành thí
nghiệm:
B2 : Thùc hiÖn nhiÖm vô häc tËp
+ Cuốn dây treo quả nặng A và quả nặng B sao
cho khi A ở vị trí cao nhất thì B ở vị trí thấp
nhất
+ Đánh dấu vị trí cao nhất của A khi bắt đầu
được thả rơi và vị trí cao nhất của B khi được
kéo lên cao
- Dự đoán:
+ Có hiện tượng gì xảy ra với máy phát điện và
động cơ điện khi thả quả nặng A?
- Quan sát GV làm thí nghiệm hình 60.2
(SGK-T158) và phân tích quá trình biến đổi qua lại
giữa cơ năng và điện năng trong thí nghiệm và
so sánh năng lượng ban đầu ta cung cấp cho quả
nặng A và năng lượng cuối
B3: B¸o c¸o kÕt qu¶ vµ th¶o luËn
- Thu thập, xử lý thông tin để trả lời C4, C5
- Thảo luận chung ở lớp về lời giải của C4, C5
B4: §¸nh gi¸, chốt kiến thức
- Trả lời câu hỏi:
+ Trong thí nghiệm, ngoài cơ năng và điện năng
còn xuất hiện thêm dạng năng lượng nào nữa?
Phần năng lượng mới xuất hiện này do đâu mà
có?
- Rút ra kết luận.
- Tiến hành thí nghiệm cho HS quan sát
- Tổ chức HS phân tích, xử lí kết quả
- Gọi đại diện nhóm trình bày câu C4, C5
- Nêu câu hỏi
GV chốt kiến thức mục II
Hoạt động 3: Tiếp thu thông báo về định luật bảo toàn năng lượng
- Nghe thông báo của GV và đọc mục II SGK
- Phát biểu nội dung định luật bảo toàn năng
lượng
- Trả lời câu hỏi:
+ Khi đun nước bằng điện, điện năng đã biến
đổi thành nhiệt năng Khi để nguội nhiệt năng
biến mất Điều này có trái với định luật bảo
toàn năng lượng không? Tại sao?
- Thông báo: Các nhà khoa học đã khảo sát rất nhiều quá trình biến đổi năng lượng khác trong
tự nhiên và thấy rằng kết luận trên luôn đúng trong mọi trường hợp và được nêu lên thành định luật bảo toàn năng lượng
- Ngày nay định luật này được coi là định luật tổng quát nhất của tự nhiên, đúng cho mọi quá trình biến đổi Mọi phát minh trái với định luật này đều sai
Hoạt động 4: Luyện tập, vận dụng
Trang 3Hoạt động của HS Trợ giúp của GV
- Đọc phần ghi nhớ trong SGK
- Thảo luận, trả lời câu C6, C7
- Nhận phiếu học tập, trả lời các câu hỏi trong
phiếu
- Tự đánh giá kết quả qua việc chấm kết quả của
bạn
- Hướng dẫn HS làm câu C6, C7
- Phát phiếu học tập và giao việc cho HS
- Nêu đáp án, biểu điểm cho HS tự chấm kết quả lẫn nhau
4 Củng cố, HDVN
- Học bài theo vở ghi + SGK
TÍCH HỢP GDMT:
- Thực vật sử dụng ánh sáng mặt trời để quang hợp tạo ra glucôza và các chất hữu cơ
khác Động vật ăn thực vật Đến lượt mình, con người lại sử dụng thực vật và động
vật làm nguồn thức ăn Như vậy, con người cũng gián tiếp sử dụng năng lượng Mặt
Trời để sống và làm việc Khi ánh sáng quá gay gắt hoặc quá yếu, cây cối không thể
quang hợp nên không sinh sôi phát triển Do sự nóng lên của khí hậu, nên năng suất,
sản lượng lương thực sẽ suy giảm Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự sống
trên hành tinh.
- Khi thực vật và động vật chết đi, xác của chúng bị vùi lấp trong các lớp đất đá và bị
phân hủy dần dần Qua hàng triệu năm chúng tạo ra các nguồn năng lượng cơ bản
(than đá, dầu mỏ, khí đốt) cho con người sử dụng ngày nay Như vậy, các nguồn năng
lượng cũng chính là kết tinh của năng lượng mặt trời, khi sử dụng chúng con người
đã giải phóng năng lượng mặt trời được kết tinh đó Nhưng các nguồn năng lượng đó
không vô tận mà ngày càng cạn kiệt (than đá chỉ sử dụng được trong 200 năm, dầu
lửa sử dụng trong 60 năm nữa) Nếu không có biện pháp sử dụng hợp lý, sẽ đến lúc
hành tinh này không còn nguồn năng lượng.
- Xét theo quan điểm năng lượng, con người cũng là một mắt xích trong chuỗi năng
lượng, trong đó năng lượng Mặt Trời là trung tâm Trong sự sống của mình, con
người cần tuân theo các quy luật khách quan của chuỗi năng lượng đó.
- Xét về nguồn gốc, tất cả các dạng năng lượng đang được con người sử dụng đều có
nguồn gốc từ Mặt Trời (gồm than đá, dầu mỏ, khí đốt, gió, nước) Năng lượng Mặt
Trời có thể sử dụng trong khoảng 5 tỷ năm nữa Cần tăng cường sử dụng năng lượng
Mặt Trời một cách rộng rãi hơn.