Nhận xét về giọng điệu của khổ thơ, đặc biệt là ở câu 1? - Giọng thơ mộc mạc, giản dị làm cho người đọc nhận ra tình cảm và tấm lòng của người con đối với vị cha già dân tộc... Em có n[r]
Trang 1VIẾNG LĂNG BÁC Viễn Phương
I Mục tiêu bài học.
1 Kiến thức:
- HS cảm nhận được niềm xúc động thiêng liêng, tấm lòng tha thiết thành kính vừa tự hào vừa đau xót của tác giả từ miền Nam ra viếng lăng Bác Đặc điểm nghệ thuật của bài thơ: giọng điệu trang trọng tha thiết phù hợp với tâm trạng và cảm xúc, hình ảnh ẩn dụ có giá trị súc tích gợi cảm
2 Kĩ năng:
- Rèn kĩ năng đọc, hiểu, phân tích thơ trữ tình, phân tích các hình ảnh ẩn dụ, giọng điệu trong thơ
3 Thái độ:
- Giáo dục tình cảm, lòng kính yêu và biết ơn Bác Hồ
II Phương tiện thực hiện:
- Thầy: giáo án, sgk, bảng phụ, tranh nhà sàn của Bác
- Trò: sgk, vở soạn, vở ghi
III Cách thức tiến hành:
- Đọc, phân tích, bình giảng bài thơ
- Nêu vấn đề, thảo luận
IV Tiến trình bài dạy:
1 Tổ chức.
2 Kiểm tra:
- Đọc thuộc lòng bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của Viễn Phương, phân tích hình ảnh mùa xuân của thiên nhiên, đất nước cách mạng?
- Phân tích hình ảnh mùa xuân nho nhỏ trong bài thơ?
3 Bài mới.
- GV hướng dẫn đọc, đọc mẫu: giọng thành kính, xúc động,
chậm rãi càng ngày càng dâng cao, có đoạn lắng sâu, đoạn
cuối tha thiết
- Gọi HS đọc
- GV nhận xét cách đọc của học sinh
Nêu vài nét chính về tác giả?
- Trong kháng chống Pháp và Mĩ ông hoạt động ở Nam Bộ
I Đọc và tìm hiểu chú thích.
1 Đọc.
2 Chú thích.
* Tác giả
- Viễn Phương tên khai sinh Phan Thanh Viễn (1928) An giang
- Là cây bút có mặt sớm nhất của lực lượng văn
Trang 2Bài thơ được viết trong hoàn cảnh nào?
- Năm 1976, sau khi cuộc kháng chiến chống Mĩ kết thúc,
đất nước thống nhất lăng chủ tịch Hồ Chí Minh cũng vừa
khánh thành, Viễn Phương ra thăm miền Bắc, vào viếng
lăng Bác, bài thơ ra đời vào dịp đó
Em hiểu như thế nào về “Bảy mươi chín mùa xuân”?
- 79 tuổi thọ của Bác
Trung, hiếu, nghĩa là gì?
- 2 phẩm chất quan trọng trong đạo đức của con người
dưới xã hội phong kiến, kẻ làm tôi phải trung thành với
vua, với chủ Con cái phải hiếu thảo với cha mẹ Ngày nay
được dùng với nghĩa rộng hơn
Xác định kiểu văn bản và PTBĐ?
- Thơ tự do
Xác định bố cục của bài thơ?
- 4 đoạn ứng với 4 khổ
Em có nhận xét gì về mạch thơ?
- Mạch thơ vận động kết hợp tả cảnh từ bên ngoài vào
trong làng với diễn biến tâm trạng của con người (nhà thơ)
viếng Bác
- Bố cục tự nhiên, hợp lí → tập trung làm rõ chủ đề của bài
thơ
- HS đọc khổ thơ 1
Nhận xét về giọng điệu của khổ thơ, đặc biệt là ở câu 1?
- Giọng thơ mộc mạc, giản dị làm cho người đọc nhận ra
tình cảm và tấm lòng của người con đối với vị cha già dân
tộc
Em có nhận xét gì về cách xưng hô ở câu 1?
nghệ miện Nam thời chống Mĩ
* Tác phẩm
- Sáng tác tháng 4/1976 in trong tập “Như mây mùa xuân”
* Từ khó: sgk
II Tìm hiểu văn bản.
1 Kiểu văn bản và PTBĐ.
- Trữ tình
- Biểu cảm
2 Bố cục: 4 phần.
- Khổ 1: Cảnh bên ngoài lăng buổi sớm
- Khổ 2: Cảnh đoàn người xếp hàng viếng lăng Bác
- Khổ 3: Cảnh trong lăng, niềm xúc động của nhà thơ đứng trước Bác
- Khổ 4: Ước nguyện của nhà thơ
3 Phân tích.
a Khổ 1:
- Giọng thơ: mộc mạc, giản dị, chân thành Câu 1
Trang 3- Con
Tại sao nhan đề của bài thơ dùng từ “Viếng” mà ở câu 1 tác
giả lại dùng từ “thăm”?
- Lối nói tránh
(Tố Hữu viết:
"Bác nhớ miền Nam nỗi nhớ nhà
mong cha”)
Hình ảnh đầu tiên mà tác giả quan sát thấy là gì?
- Hàng tre
Hình ảnh tre trong sương sớm nói lên điều gì?
- Hình ảnh thực → mờ ảo trong sương sớm gợi suy nghĩ và
liên tưởng mở rộng ra những câu thơ tiếp:
“Ôi hàng tre xanh xanh Việt Nam”
→ Biểu tượng dân tộc Việt Nam
- HS đọc khổ 2
Em chú ý đến những từ ngữ, hình ảnh nào?
- Mặt trời, dòng người
- Qua những từ ngữ, hình ảnh ấy, tác giả sử dụng nghệ
thuật gì?
- Ẩn dụ “mặt trời trong lăng” (Nếu “mặt trời”ở câu 1 là mặt
trời của thiên nhiên, vũ trụ mang sự sống trái đất cho con
người Mặt này được nhân hoá “đi trên lăng” như người
chứng kiến sự kì diệu của mặt trời trong lăng rất đỏ Thì
mặt trời trong lăng là ẩn dụ chỉ Bác Hồ) → đây là sáng tạo
độc đáo mới mẻ của Viễn Phương
+ Từ láy “ngày ngày”
+ Điệp từ “ngày ngày”
Hình ảnh “dòng người đi trong thương mùa xuân” hay và
như lời kể chuyện, lời thông báo
- Xưng hô “con” thể hiện tình cảm gần gũi thân thương của người con vơí người cha
- Từ “thăm” giảm nỗi đau thương mất mát, ngụ ý Bác vẫn còn sống mãi trong lòng nhân dân miền Nam nói riêng và cả nước nói chung
- Hình ảnh hàng tre bát ngát dài rộng mênh mông
→ Đây là hình ảnh thực, quen thuộc bên lăng Bác bỗng trở nên mờ ảo trong làn sương sớm
- Hình ảnh “hàng tre xanh Việt Nam” là hình ảnh
ẩn dụ: biểu tượng cho con người Việt Nam kiên cường bất khuất
- Thành ngữ “bão táp mưa sa” của những khó khăn gian khổ mà nhân dân ta vượt qua → tre trở thành biểu tượng của dân tộc Việt Nam
b Khổ 2
- Hình ảnh mặt trời, dòng người nổi bật trong khổ thơ
- Nghệ thuật ẩn dụ “mặt trời trong lăng rất đỏ” chỉ Bác Hồ nằm trong lăng
- Từ láy “ngày ngày” góp phần bất tử hoá hình tượng Bác Hồ trong lòng mọi người
- Điệp từ “ngày ngày” → quy luật bình thường đều đặn trong cuộc sống của nhân dân Việt Nam: xếp hàng vào lăng viếng Bác → tấm lòng của nhân dân không nguôi nhớ Bác
Trang 4đẹp ở chỗ nào?
- Từng đoàn người đi viếng di chuyển vòng quanh thể hiện
tình cảm nâng niu, trân trọng một con người hiến dâng
cuộc đời cho đất nước
- HS đọc khổ 3
Về không gian, vị trí, điểm nhìn và thời gian ở khổ 3 khác gì
so với 2 khổ trên?
- Về không gian, vị trí điểm nhìn ở từng khổ thơ đều có sự
di chuyển theo bước chân người đi viếng
- Khổ1: nhìn bao quát quanh lăng trong buổi sớm sương
mờ
- Khổ 2: nhập vào dòng người viếng lăng lúc mặt, quan
sát,cảm nhận và suy nghĩ
Hình ảnh Bác nằm yên nghỉ trong lăng được nhà thơ cảm
nhận như thế nào?
- So sánh với vầng trăng
Em nhận xét gì về cách so sánh của tác giả?
- Trong phòng sáng dịu ánh đèn nêông rất giống với ánh
trăng Trung tâm của vầng trăng là nơi Bác nằm trên đài sen
hồng Có cảm giác như vị cha già dân tộc đang nằm nghỉ sau
giờ làm việc
Ở trên, tác giả dùng hình ảnh ẩn dụ, mặt trời để chỉ Bác Ở
đây lại dùng mặt trăng Vậy có gì mâu thuẫn trong cách so
sánh ấy?
- Dùng hình ảnh mặt trời khi muốn nói đến công lao trời
biển và sự vĩ đại của người Dùng hình ảnh mặt trăng khi
nói đến sự ấm áp dịu hiền → hoàn toàn không mâu thuẫn
Hình ảnh trời xanh xuất hiện trong câu 3 tượng trưng cho
điều gì?
- Người đã hoá thân vào thiên nhiên sông núi, đã vào cuộc
trường”
Từ “nhói”thể hiện điều gì?
- Bác đã đi xa, đó là sự thật, lí trí mỗi chúng ta biết rõ điều
này nhưng sao trái tim ta khi bước vào đây vẫn nhói lên đau
xót, tiếc thương vì đó là tình cảm Chủ tịch HCM vĩ đại mà
thiêng liêng, nhưng cũng gần gũi thân thiết đối với mỗi con
người Việt Nam
-Hình ảnh “Dòng người mùa xuân” thể hiện tình cảm trân trọng, nâng niu của nhân dân đối với Bác
c Khổ thơ 3
- Hình ảnh Bác nằm yên nghỉ trong lăng yến tĩnh trang nghiêm được so sánh với hình ảnh vầng trăng sáng trong dịu hiền
→ Hình ảnh so sánh này phù hợp với thực tế và tính cách hồn hậu dịu dàng như người của toàn dân tộc
- Trời xanh- tượng trưng cho sự vĩnh hằng, vô tận của tên tuổi và sự nghiệp HCM
- Từ “nhói” → sự đau xót, tiếc thương
Trang 5- HS đọc khổ 4.
Ước nguyện của nhà thơ khi sắp về miền Nam là gì?
- Ra khỏi lăng, nghĩ đến ngày mai sẽ về miền Nam, sẽ xa
Bác, tình cảm xúc động của nhà thơ bỗng nổi sóng dâng
trào bật ra thành ước nguyện mãnh liệt
Theo em, hình ảnh cây tre ở khổ thơ này có gì khác với hình
ảnh cây tre ở khổ thơ đầu?
- Cây tre là hình ảnh ẩn dụ, bổ sung thêm nghĩa trung hiếu
- Bài thơ kết thúc trong sự xa cách về không gian nhưng lại
gần gũi trong tình cảm và ý chí Người bước chân ra đi
nhưng lòng ở lại
Sau khi học xong bài thơ, điều ấn tượng nhất đối với em về
nghệ thuật và nội dung bài thơ là gì?
- HS đọc ghi nhớ sgk
HS khái quát nội dung và nghệ thuật?
→ Khổ thơ diễn đạt cảm xúc nhói đau thương tiếc nhưng hết sức tự hào về Bác kính yêu
d Khổ thơ 4
- Ước nguyện:
+ Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác + Muốn làm đoá hoa
+ Muốn làm cây tre
→ Tất cả ước nguyện đều hướng về Bác, muốn gần gũi Bác mãi mãi Điệp ngữ “muốn làm” liên tiếp 3 lần làm cho câu thơ cuối như những lớp sóng trào dâng trong lòng tác giả khẳng định chí hướng thuỷ chung, sự gắn bó của miền Nam đối với Bác
* Ghi nhớ sgk/60
4 Tổng kết.
a Nội dung
Bài thơ thể hiện lòng thành kinh và niềm xúc động sâu sắc của nhà thơ và của mọi người đối với Bác
b Nghệ thuật
- Giọng điệu trang trọng tha thiết nhiều hình ảnh
ẩn dụ đẹp và gợi cảm, ngôn ngữ bình dị mà cô đúc
Trang 64 Củng cố:
- Nêu cảm xũc suy nghĩ của em sau khi học xong bài thơ?
- Gọi hs đọc ghi nhớ sgk
- HS đọc diễn cảm bài thơ
5 Hướng dẫn học bài.
- Học thuộc lòng bài thơ
- Phân tích nội dung và nghệ thuật bài thơ
- Làm bài tập trắc nghiệm
- Viết một đoạn văn ngắn phát biểu suy nghĩ của em về bài thơ “Viếng lăng Bác”
- Soạn “Sang thu” của Hữu Thỉnh