Quá trình ô nhiễm môi trường biển do rác thải nhựa

Rác thải nhựa là những sản phẩm làm bằng nhựa đã qua sử dụng hoặc không được dùng đến và bị đem bỏ.. Theo một bài viết của báo Môi trường & Đô thị, trong tổng số các loại rác thải nhựa t

TIỂU LUẬN

QUÁ TRÌNH Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG BIỂN DO RÁC THẢI NHỰA TRÊN QUAN ĐIỂM CỦA NHÀ HÓA HỌC

MÔI TRUỜNG

Mục lục

Mở đầu

Nội dung

1 Khái niệm về rác thải nhựa

2 Nguồn phát thải rác thải nhựa

2.1 Rác thải nhựa từ đời sống sinh hoạt

2.2 Rác thải nhựa từ hoạt động sản xuất công nghiệp 2.3 Rác thải nhựa từ y tế

2.4 Rác thải nhựa từ ngành dịch vụ

3 Thực trạng ô nhiễm rác thải nhựa hiện nay

4 Tác hại của rác thải nhựa tới môi trường biển

4.1 Tác hại của rác thải nhựa tới sức khỏe con người 4.2 Tác hại của rác thải nhựa tới du lịch

4.3 Tác hại của rác thải nhựa tới sinh vật biển

5 Giải pháp hạn chế rác thải nhựa

Kết luận.

Cũng giống như các mối đe dọa khác của môi trường đối với con người, cơn khủng hoảng ô nhiễm nhựa do chính con người gây ra và hậu quả của nó con người đang phải hứng chịu Sự thiếu hiểu biết không phải là một cái cớ và tương tự, nguồn lợi nhuận khổng lồ từ sản xuất nhựa sử dụng một lần có rất ít hoặc không giúp gì cho việc cải thiện tình trạng ô nhiễm nói trên Năm 2017, Tổng thống Mỹ Donald Trump thậm chí đã bỏ lệnh cấm bán nước đóng chai tại các công viên quốc gia Mỹ - một động thái không có lợi cho ai ngoại trừ những công ty đa quốc gia làm ra chúng

1 Khái niệm về rác thải nhựa.

Rác thải nhựa là những sản phẩm làm bằng nhựa đã qua sử dụng hoặc không được dùng đến và bị đem bỏ Một vài rác thải nhựa thường gặp là: túi nhựa, chai nhựa, ống hút nhựa, cốc nhựa,… Điểm chung của các sản phẩm này là chúng có thời gian phân huỷ vô cùng lâu, một vài loại tốn mất vài trăm đến vài ngàn năm mới có thể hoàn toàn phân huỷ

Với đặc điểm cuộc sống bận rộn và nhu cầu đòi hỏi mọi việc đơn giản

và nhanh chóng hơn như hiện nay thì đồ nhựa dùng một lần ngày càng được

sử dụng thường xuyên Theo một bài viết của báo Môi trường & Đô thị, trong tổng số các loại rác thải nhựa thải ra môi trường hiện nay thì có hơn 50% trong đó là đồ nhựa dùng một lần Đi cùng với những tiện ích mà các đồ nhựa dùng một lần này mang lại, chúng còn gây ra những tác động vô cùng

to lớn, ảnh hưởng xấu đến môi trường và cả chính sức khoẻ của chúng ta

Hình 1: Các sản phẩm nhựa dùng một lần.

Các loại nhựa được sử dụng phổ biến trên thị trường

Hình 2: 7 loại nhựa thông dụng hiện nay

1) PETE/PET

Nhựa PETE (PET-Polyethylene terephthalate) là một trong những loại nhựa rất thông dụng Nhựa PET thường dùng để đựng các thực phẩm dạng lỏng như: các loại chai nước ngọt, chai nước khoáng, nước ngọt, bia, các loại chai nước chấm, các loại chai đựng nước trái cây…

Nhựa PET chỉ nên sử dụng 01 lần duy nhất, không nên tái sử dụng nhiều lần, vì có khả năng nhựa sẽ thẩm thấu vào thức ăn, thức uống gây ảnh hưởng đến sức khỏe

Hình 3: Sản phẩm từ nhựa PET

2) HDPE.

HDPE (High Density Polyethylene) là loại nhựa tốt nhất trong tất cả các loại nhựa HDPE được ứng dụng để chế tạo các vật dụng như: chai nhựa HDPE, bình đựng sữa, các loại bình nhựa cứng, bình đựng chất tẩy rửa (không bị tác dụng trong môi trường axit), dầu ăn, đồ chơi và một số túi nhựa

Hình 4: Sản phẩm từ nhựa HDPE

3) PVC.

PVC (Poly vinyl cloride) là loại nhựa mềm và dẻo nhưng chứa nhiều hóa chất độc hại Nó cũng thường được dùng để làm vỏ ngoài của dây điện, dây mạng, ống nhựa và các vật tư để lắp đường ống nước Những sản phẩm làm từ nhựa PVC không tái chế được

Hình 5: Sản phẩm từ nhựa PVC

4) LDPE

Nhựa LDPE (Polyethylene tỷ trọng thấp) thường dùng làm màng bọc co, chai lọ có thể bóp được (vịt dầu…), và một số loại túi nhựa dùng để gói bánh Nhựa LDPE ít độc hại hơn các loại nhựa khác, và tương đối an toàn khi dùng Những sản phẩm làm từ nhựa LDPE sử dụng lại được nhưng không phải lúc nào cũng tái chế được

Hình 6: Sản phẩm từ nhựa LDPE

5) PP

Nhựa PP (Polypropylene) là loại nhựa bền và nhẹ, ngoài ra nó có khả năng kháng nhiệt tuyệt vời Nó thường được dùng để làm vỏ bảo vệ chống hơi nước, dầu mỡ và hoá chất

Hình 7: Sản phẩm từ nhựa PP

PP là loại nhựa được các chuyên gia khuyên sử dụng, vì đặc điểm trơ hóa học, độ bền cơ học và độ bền nhiệt cao và rất an toàn sức khỏe

6) PS

Nhựa PS (Polystyrene) là loại nhựa rẻ, nhẹ và dễ để tạo hình Nó thường được dùng để làm cốc nhựa, khay đựng đồ ăn, khay đựng trứng, xốp mềm bọc bảo vệ sản phẩm Loại nhựa này không được phép dùng để đựng đồ ăn thức uống lâu dài Do đó chúng được dùng cho hộp nhựa xốp hoặc dĩa thìa dùng một lần

Hình 8: Sản phẩm từ nhựa PS

7) Các loại nhựa khác

Nhựa số 7 bao gồm nhựa PC (Polycarbonate) và các loại nhựa khác (other) Nhựa PC là loại nhựa cực kỳ độc hại, rẻ tiền Chúng thường dùng để sản xuất: bình đựng nước, các thùng nhựa đựng hóa chất hoặc các hộp đựng thức ăn như sữa chua, hộp mì, hộp nhựa đựng bơ…

Hình 9: Sản phẩm từ các nhựa khác

Đây là các loại nhựa không an toàn sức khỏe, độc hại Đặc biệt khi đựng đồ nóng có khả năng thôi nhiễm vào thức ăn rất nguy hiểm nên tuyệt đối tránh sử dụng

Hình 10: Các loại nhựa nên dùng và tránh dùng

2 Nguồn phát thải rác thải nhựa.

80% rác thải nhựa đại dương có nguồn gốc từ lục địa (1.8 triệu tấn/năm) 94% lượng nhựa đi vào môi trường biển, tập kết ở đáy đại dương với mật độ ước tính 70kg/km2 đáy biển, tương ứng khoảng 25,3 triệu tấn; chỉ 1% rác thải nhựa trên biển được tìm thấy nổi trên bề mặt hoặc gần bề mặt biển với mật độ trung bình 0.74kg/km2 tương ứng khoảng 0.27 triệu tấn Lượng rác ước tính trên các bãi biển toàn cầu lớn hơn 5 lần lượng rác nổi mới mật độ rất cao 2.000kg/km2

tương ứng 1,4 triệu tấn Rác thải bắt nguồn từ các con sông nhỏ đổ ra 10 con sông trong đó 8 con sông lớn ở châu Á và 2 con sông lớn ở châu Phi Có khoảng

246 nghìn tấn trong tổng số 393 triệu tấn nhựa đang trôi nổi trên bề mặt biển Điều đó có nghĩa là 99,99% rác thải nhựa còn lại đang chìm dưới đáy biển Mỗi trận sóng thần tàn phá đất liền mang ra biển một lượng rác thải nhựa khá lớn Số còn lại do các hoạt động du lịch biển, vận tải, đánh bắt cá, và các hoạt động

đổ rác phi pháp

Theo kết quả khảo sát của Trung tâm Hỗ trợ phát triển xanh (Green Hub) năm 2018, một số thành phố vùng ven biển như Quảng Ninh, Hải Phòng, Đà

Nẵng, Quảng Nam và Bà Rịa Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh là những địa phương

có rác thải nhựa đổ ra biển nhiều nhất Nguồn rác này có nguồn gốc từ nguồn thải trên đất liền trôi dạt theo sông hoặc hoạt động đổ thải ra biển, do các hoạt động du lịch, do nguồn thải từ nuôi trồng thủy sản, từ vận tải biển và đánh bắt xa bờ

Nhựa siêu vi thải ra môi trường từ các nguồn như cơ sở sản xuất mỹ phẩm, dệt vải, phân hủy chất thải nhựa do tác động môi trường hoặc va đập làm cho mảnh nhựa lớn vỡ nhỏ hơn 5mm, dễ lan rộng và tồn tại trong môi trường

2.1 Rác thải nhựa từ đời sống sinh hoạt

Với ưu điểm bền, tiện dụng, giá thành rẻ, các sản phẩm từ nhựa luôn được người dân ưa chuộng Minh chứng rõ nhất là sự có mặt của túi nilong, đồ chơi nhựa, bàn ghế, chai lọ…với mức độ sử dụng rất cao Điều này khiến cho lượng rác thải nhựa cũng tăng lên theo cấp số nhân Cụ thể là ở Việt Nam, mỗi năm thải ra khoảng 1,8 triệu tấn, trung bình mỗi hộ gia đình sử dụng và thải ra 223 túi nilon/tháng, xấp xỉ 1 kg túi/tháng Với dân số đông đúc như hiện nay thì lượng rác thải nhựa tăng lên mỗi ngày với con số khổng lồ

Hình 11: Rác thải sinh hoạt vứt bừa bãi gây ô nhiễm môi trường

2.2 Rác thải nhựa từ hoạt động sản xuất công nghiệp.

Hiện nay, khi công nghiệp càng phát triển thì lượng rác thải phát sinh từ hoạt động sản xuất, thi công của các nhà máy, xí nghiệp… ngày càng lớn và đa dạng hơn Thực tế việc xử lý và quản lý rác thải công nghiệp có tiến bộ nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu sản xuất tiêu dùng.Theo số liệu thống kê, lượng rác

ở các khu công nghiệp được đưa đến bãi chôn lấp tập trung chỉ đạt khoảng 65%, lượng còn lại bị thải ra ao hồ, sông ngòi, thậm chí là ra ven đường gây ô nhiễm nặng nề

Hình 12: Rác thải công nghiệp dệt may

2.3 Rác thải nhựa từ y tế.

Theo thống kê chưa đầy đủ của Bộ y tế, có khoảng 5% rác thải y tế

là rác thải nhựa Do đặc thù của ngành y tế là cần sử dụng nhiều đồ dùng một lần để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm, đảm bảo an toàn trong khám chữa bệnh Rác thải nhựa y tế đa dạng như túi nilon, bao gói đựng đồ y tế, kim tiêm, bình

truyền… Bên cạnh đó, trong thời gian người bệnh và người nhà lưu trú tại bệnh viện thì sẽ không tránh khỏi việc sử dụng đồ dùng sinh hoạt tiện lợi Đồ dùng sinh hoạt từ nhựa thường được nhiều người ưu tiên sử dụng

Hình 13: Thiết bị y tế sau khi sử dụng.

2.4 Rác thải nhựa từ ngành dịch vụ.

Ngành dịch vụ ngày càng được quan tâm, phát triển mạnh Nhu cầu sử dụng các sản phẩm nhựa cũng gia tăng theo, chúng được cung cấp và sử dụng như một lẽ tất yếu Sản phẩm nhựa phổ biến dưới dạng bao bì như chai lọ, bao gói đồ ăn, hộp đựng thức ăn nhanh…Trong các hoạt động du lịch, đồ chơi bằng nhựa, thiết bị vui chơi, đồ dùng nhanh đa số được làm từ nhựa Chính vì điều này, rác thải nhựa ở khắp nơi gây ô nhiễm môi trường

3 THỰC TRẠNG Ô NHIỄM RÁC THẢI NHỰA HIỆN NAY

Ô nhiễm rác thải nhựa là hiện tượng các loại rác thải nhựa được xả bừa

bãi ra môi trường tích tụ lại, gây ra những ảnh hưởng xấu đến môi trường sống, sức khoẻ của con người và các loại động vật khác Đặc tính của rác thải nhựa là chúng không thể phân hủy được trong nhiều môi trường và tồn tại trong

thời gian rất dài Một số ví dụ như: chai nước phân hủy sau 450 – 1000 năm; ống hút phân hủy sau 100 – 500 năm; cốc, ly nhựa phân hủy sau 50 – 200 năm; túi nhựa, túi ni lông phân hủy sau 500 – 1000 năm

Hình 14: Thời gian rác thải nhựa phân hủy trong môi trường

Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, kể từ năm 1950 sản lượng nhựa trên thế giới tăng từ 1.5 triệu tấn lên tới 300 triệu tấn/năm Trong đó có khoảng 13 triệu tấn bị đổ ra biển Trong số rác thải nhựa được thải ra có tới 79% là bị chôn lấp hoặc vứt ra môi trường, 12% là bị đốt, chỉ có 9% trong số đó được tái chế Hiện

có 393 triệu tấn nhựa đang trôi nổi trên bề mặt biển và bị phân ra thành các mảnh vi nhựa với kích cỡ micro, nano, pico, là mối đe dọa tiềm tàng đến các

hệ sinh thái biển và sức khỏe con người

Hình 15: Trung Quốc hiện là quốc gia thải nhiều rác ra biển nhiều nhất với 8,8 triệu tấn mỗi năm Tiếp theo là Indonesia, Philippines, Việt Nam đứng thứ tư với 1,8 triệu.

Hiện nay đã có 80 nước trên thế giới đưa ra các lệnh cấm đối với các vật liệu nhựa sử dụng một lần nhằm giảm lượng rác thải nhựa gây ô nhiễm môi trường, góp phần bảo vệ các đại dương trên thế giới theo Chương trình môi trường Liên hợp quốc (UNEP) Trong khi đó, các tổ chức bảo vệ môi trường mới đây đã kêu gọi các nước Đông Nam Á xem xét cấm nhập khẩu rác từ các nước phát triển để giúp ứng phó khủng hoảng ô nhiễm môi trường khi các nhà lãnh đạo Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) nhóm họp ở Bangkok (Thái Lan)

Một số nước Đông Nam Á trong những tháng gần đây đã thực hiện các biện pháp nhằm ngăn chặn hoạt động nhập khẩu rác thải Indonesia là quốc gia mới nhất từ chối nhập khẩu rác thải từ Canada sau các động thái tương tự của Malaysia và Philippines Trong khi đó Thái Lan không cấm nhập khẩu rác thải nhựa song dự định chấm dứt hoạt động này vào năm 2020 Thái Lan đã cấm nhập khẩu một phần rác thải nhựa Bangladesh là một trong những nước đầu tiên ban hành lệnh cấm sử dụng túi nilon và túi nhựa tổng hợp hồi năm 2002 nhằm bảo vệ môi trường trước tình trạng rác thải nhựa làm ô nhiễm sông suối, đại dương và trên đất liền

Cùng với tình hình rác thải nhựa trên thế giới, thực trạng rác thải nhựa ở Việt Nam đang ngày càng báo động và trở thành mối quan tâm hàng đầu Theo thống kê của Bộ Tài nguyên & Môi trường thì mỗi năm, Việt Nam thải ra môi trường 1,8 triệu tấn rác thải nhựa, trong đó có 0,28 triệu – 0,73 triệu tấn thải ra biển (tức là chiếm khoảng 6% tổng rác thải nhựa ra biển của toàn thế giới) Ở 2 thành phố lớn là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, mỗi ngày thải ra môi trường khoảng 80 tấn nhựa và nilon Với thực trạng xả rác thải nhựa như vậy, chẳng mấy chốc Việt Nam sẽ chìm trong biển rác nhựa và phải đối mặt với nguy

cơ “ô nhiễm trắng” trầm trọng

Thực hiện cam kết của Thủ tướng Chính phủ và phát động của Liên hợp quốc về “Giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon”, năm 2019 Bộ Tài nguyên và Môi trường đã phát động phong trào “Chống rác thải nhựa” với sự tham gia của các

bộ, ban, ngành và tổ chức chính trị-xã hội và đang được hưởng ứng, quan tâm cao Điển hình các doanh nghiệp như Coop Mart, BigC, đã sử dụng phương pháp bọc hàng hóa, sản phẩm bằng lá chuối để thay thế túi nilon

4 Tác hại của rác thải nhựa.

4.1 Tác hại của rác thải nhựa tới sức khỏe con người.

Rác thải ra môi trường hoặc bị chôn lấp, theo thời gian sẽ bị phân rã thành những mảnh nhựa với rất nhiều kích cỡ khác nhau như: micro, nano, Các hạt nhựa bị nuốt vào có thể gây tắc nghẽn hoặc hư hại thành ruột, giảm khả năng hấp thụ thức ăn của sinh vật Những mảnh vi nhựa này sẽ lẫn vào đất, môi trường và không khí khiến cho các loài sinh vật , hay chính con người ăn phải, đưa chúng vào cơ thể đe dọa đến sức khỏe dẫn đến nhiều bệnh lý như vô sinh, ung thư

4.2 Tác hại của rác thải nhựa tới môi trường

Rác thải nhựa gây tình trạng “ô nhiễm trắng” tại các điểm du lịch, bãi biển làm mất cảnh quan, ô nhiễm môi trường,

Hình 16: Túi nilong, vỏ đồ ăn bị vứt bừa bãi trên bãi biển

4.3 Tác hại của rác thải nhựa tới sinh vật biển.

Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của con người, rác thải nhựa còn tác động xấu đến các loại sinh vật khác trên trái đất, trong đó ảnh hưởng nghiêm trọng nhất phải kể đến là các loại sinh vật biển Bởi khi rác thải đổ ra biển sẽ phá hủy hoặc làm suy giảm đa dạng sinh học, làm chết các loại sinh vật biển nếu như chúng không may mắc hoặc ăn phải Theo báo cáo của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) ước tính đã có khoảng hơn 100 triệu động vật biển đã chết bởi vì rác thải nhựa trong đó hơn 260 loài sinh vật biển đã bị vướng hoặc ăn phải rác thải nhựa, trong đó có cả cá voi

Hình 17: Mỏ một con chim biển không may mắc phải vỏ nhựa

Trong một nghiên cứu về cá ở bắc Thái Bình Dương cho thấy trung bình có 2,1 mảnh nhựa trong mỗi con cá Việc nhầm lẫn nhựa với thức an cũng được ghi nhận ở các động vật bậc cao hơn như rùa, chim, động vật có vú , đã có nhiều trường hợp gây ra tử vong liên quan đến việc ăn nhựa Một số ví dụ như: chim hải âu nhầm mảnh nhựa có màu đỏ với mực, rùa biển nhầm túi nilon với sứa Các mảnh nhựa trôi nổi cũng cung cấp “phương tiện di chuyển” cho các loài sinh vật làm gia tăng nguy cơ ảnh hưởng của sinh vật ngoại lai đến hệ sinh thái Các loài cá biển, động vật có vú ở biển và chim biển đang bị thương và chết vì ô nhiễm rác thải nhựa, khoảng 700 loài có thể bị tuyệt chủng vì ô nhiễm nhựa đại dương Các ước tính hiện tại cho thấy ít nhất 267 loài trên thế giới đã

bị ảnh hưởng bao gồm: 84% các loại rùa biển, 44% tất cả các loại chim biển, 43% tất cả các loại động vật có vú ven biển

Các nhà khoa học đã theo dõi sự ăn vào rác thải nhựa của chim biển trong nhiều thập kỉ qua Năm 1960, nhựa được tìm thấy trong dạ dày của các loài chim

là dưới 5% nhưng đến năm 1980 nó đã nhảy vọt lên đến 80% Các nhà khoa học cũng dự đoán rằng vào năm 2050, 99% các loại chim biển trên thế giới sẽ vô tình ăn phải rác thải nhựa, trừ khi chúng ta có những hành động để làm sạch biển và đại dương Nghiên cứu của Michelle Paleczny và các cộng sự cho thấy

số lượng của các loài chim biển trên thế giới đã giảm đến 69,7% trong thời gian

từ 1950-2010

5 Giải pháp hạn chế rác thải nhựa.

Để hạn chế rác thải nhựa đầu tiên chúng ta cần hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần Các quốc gia EU đang hướng tới mục tiêu cấm hoàn toàn việc sử dụng một số loại sản phẩm đồ nhựa dùng một lần Các sản phẩm bị cấm là đĩa nhựa, nắp nhựa, tăm bông, ống hút, cây khuấy đồ uống bằng nhựa… Khuyến khích sử dụng đồ dùng nhiều lần, các sản phẩm sinh học, có nguồn gốc thiên nhiên như ống hút tre, lá chuối, túi phân hủy sinh học Bộ Tài nguyên và Môi