BÀI TẬP THAM KHẢO MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

Sau đó, nhà tư bản kéo dài thời gian làm việc từ 8h/ngày lên thành 9h/ngày, mà không trả thêm lương... Cách thức: kéo dài thời gian làm việc trong ngày mà ko trả thêm lương tương xứng Bà

Bài tập tham khảo môn Kinh tế chính trị Mác-Lênin

Một số công thức cần nhớ:

1, Giá trị mới của 1 sản phẩm/công nhân tạo ra: v + m

2, Khối lượng giá trị mới: V + M

3, Giá trị của 1 sản phẩm: c + v + m

4, Giá trị tổng sản phẩm: C + V + M

5, Chi phí sản xuất: C + V

6, Thời gian lao động trong ngày: (t + t’)

Trong đó {

7, Tỷ suất Giá trị thặng dư: {

8, Khối lượng Giá trị thặng dư: M = m’*V

9, Tỷ suất lợi nhuận: P’ =

10, Cấu tạo tư bản: (phân số tối giản)

I Dạng bài tập về Sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối

Bài 1

Công nhân làm thuê tạo nên khối lượng giá trị mới là 12.000 USD mỗi ngày, tỷ suất giá trị thặng dư 300% Sau đó, nhà tư bản kéo dài thời gian làm việc từ 8h/ngày lên thành 9h/ngày, mà không trả thêm lương

a/ Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD trong ngày ? (2,0đ)

b/ Vì sao có sự thay đổi như vậy ? (1,0đ)

Bài làm

Ban đầu, ta có: { {

Mặt khác, lại có: {

{

Về sau, nhà tư bản kéo dài thời gian lao động lên 9h/ngày mà ko trả thêm lương

Vậy suy ra { => { =>

Do lương công nhân ko đổi, số lượng công nhân ko đổi

=>

Ta được: Ms = m’s*Vs = 350% * 3000 = 10500 $

Kết luận:

a, Tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 300% lên 350%

Khối lượng giá trị thặng dư tăng từ 9000$ lên 10500$

b, Sự thay đổi đó là do nhà tư bản áp dụng phương pháp sx GTTD tuyệt đối

Cách thức: kéo dài thời gian làm việc trong ngày mà ko trả thêm lương tương xứng

Bài 2

Ban đầu, nhà tư bản có trình độ bóc lột 200%, thuê công nhân làm việc 7,5h/ngày Sau đó, nhà tư bản kéo dài thời gian làm việc lên thành 8,5h/ngày mà không trả thêm lương Kết quả, về sau thu được khối lượng giá trị mới là 340.000 USD a/ Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD trong ngày ? (2,0đ)

b/ Vì sao có sự thay đổi như vậy ? (1,0đ)

Bài làm

Ban đầu, ta có: {

{

Về sau: thời gian làm việc tăng lên 8.5h/ngày mà ko trả thêm lương

=> { => {

=>

Khối lượng giá trị mới thu được về sau: Vs + Ms = 340000$

Mà Ms = m’s*Vs

=> {

Do lương công nhân ko đổi, số lượng công nhân ko đổi

=>

Ta được: Mt = m’t*Vt = 200% * 100000 = 200000 $

Kết luận:

a, Tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 200% lên 240%

Khối lượng giá trị thặng dư tăng từ 200000$ lên 240000$

b, Sự thay đổi đó là do nhà tư bản áp dụng phương pháp sx GTTD tuyệt đối

Cách thức: kéo dài thời gian làm việc trong ngày mà ko trả thêm lương tương xứng

II Dạng bài tập về Sản xuất giá trị thặng dư tương đối

Bài 3

Ban đầu, nhà tư bản ngành gia công chi tiết máy phải ứng ra chi phí sản xuất 2.000.000 USD với cấu tạo hữu cơ tư bản 4/1, và có trình độ bóc lột 200% Về sau,

do mặt bằng giá trị hàng tiêu dùng trên thị trường giảm đi 20%, nên nhà tư bản đã giảm lương công nhân tương ứng Tuy nhiên, thời gian lao động, năng suất lao động, cùng với quy mô sản lượng là không thay đổi

a/ Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD, tỷ suất lợi nhuận

? (2,25đ)

b/ Vì sao có sự thay đổi như vậy ? (0,75đ)

Bài làm

Ban đầu, ta có: { {

=> Mt = m’t*Vt = 200%*400000 = 800000$

=> P’t = = = 40%

Theo đề bài, về sau quy mô sản lượng ko đổi

=> = 1600000 $

Ta lại có năng suất lđ, thời gian lđ, quy mô sản lượng ko đổi => số lượng công nhân ko đổi

Mà lương công nhân giảm 20% do giá trị hàng tiêu dùng giảm

=> = 80%*400000 = 320000$

Mặt khác, năng suất lđ ko đổi => giá trị 1 sản phẩm ko đổi mà quy mô sản lượng

ko đổi => Giá trị tổng sản phẩm ko đổi

=> = 2800000 $

=> Ms = 2800000 – 1600000 320000 = 880000 $

Ta được: {

Kết luận:

a, Tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 200% lên 275%

Khối lượng giá trị thặng dư tăng từ 800000$ lên 880000$

Tỷ suất lợi nhuận tăng từ 40% lên 45.8%

b, Sự thay đổi đó là do nhà tư bản áp dụng phương pháp sx GTTD tương đối

Cách thức: Ứng dụng thành tựu KH công nghệ, để nâng cao năng suất lđ XH, từ đó làm giảm hao phí sức lđ để sx mỗi sản phẩm

Bài 4

Ban đầu, nhà tư bản ngành cơ khí chế tạo máy có trình độ bóc lột 300% và thời gian công nhân làm việc mỗi ngày là 8h, cấu tạo hữu cơ tư bản là 9/1 Về sau, do mặt bằng giá trị hàng tiêu dùng trên thị trường giảm đi 20%, nên nhà tư bản đã giảm lương công nhân tương ứng Tuy nhiên, thời gian lao động, năng suất lao động, cùng với quy mô sản lượng là không thay đổi Kết quả về sau, khối lượng GTTD là 8 triệu USD

a/ Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD, tỷ suất lợi nhuận

? (2,25đ)

b/ Vì sao có sự thay đổi như vậy ? (0,75đ)

Bài làm

Ban đầu { => P’t = = = = 30%

Về sau, quy mô sản lượng ko đổi => Cs = Ct (2)

Ta lại có năng suất lđ, thời gian lđ, quy mô sản lượng ko đổi => số lượng công nhân ko đổi

Mà lương công nhân giảm 20% do giá trị hàng tiêu dùng giảm

=> (3)

Mặt khác, năng suất lđ ko đổi => giá trị 1 sản phẩm ko đổi mà quy mô sản lượng

ko đổi => Giá trị tổng sản phẩm ko đổi

=> (4)

Thế (1),(2),(3) vào (4) được:

=> 80%*Vt + 8000000 = Vt + m’t*Vt

=> Vt = 2500000 $

=> Mt = m’t*Vt = 300%*2500000 = 7500000 $

=> Vs = 80%*Vt =2000000 $

=>

Lại có: Cs = Ct = 9*Vt = 22500000$

=> P’s =

Kết luận:

a, Tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 300% lên 400%

Khối lượng giá trị thặng dư tăng từ 7500000$ lên 8000000$

Tỷ suất lợi nhuận tăng từ 30% lên 32.7%

b, Sự thay đổi đó là do nhà tư bản áp dụng phương pháp sx GTTD tương đối

Cách thức: Ứng dụng thành tựu KH công nghệ, để nâng cao năng suất lđ XH, từ đó làm giảm hao phí sức lđ để sx mỗi sản phẩm

Bài 5

Nhà tư bản ngành cơ khí chế tạo máy đã ứng ra chi phí sản xuất với cấu tạo hữu cơ

tư bản 9/1, và có trình độ bóc lột 188% Về sau, năng suất lao động xã hội trong toàn bộ chuỗi sản xuất hàng tiêu dùng tăng lên, làm cho mặt bằng giá trị hàng tiêu dùng giảm 10%, nên nhà tư bản đã giảm lương công nhân tương ứng Tuy nhiên, năng suất lao động, thời gian lao động 8h/ngày của công nhân, và quy mô sản lượng là không thay đổi Kết quả, về sau tổng chi phí sản xuất là 3.960.000$

a/ Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD, tỷ suất lợi nhuận

? (2,25đ)

b/ Vì sao có sự thay đổi như vậy ? (0,75đ)

Bài làm

Ban đầu {

=> P’t = = =

= 18.8%

Về sau, quy mô sản lượng ko đổi => Cs = Ct (2)

Ta lại có năng suất lđ, thời gian lđ, quy mô sản lượng ko đổi => số lượng công nhân ko đổi

Mà lương công nhân giảm 10% do giá trị hàng tiêu dùng giảm

=> (3)

Và: Cs + Vs = 3960000 $ (4)

Thay (1),(2),(3) vào (4):

=> 9*Vt +90%*Vt = 3960000 => Vt = 400000 $

=> Vs = 90%*Vt = 360000$

Lại có: Mt = m’t*Vt = 752000$

Mặt khác, năng suất lđ ko đổi => giá trị 1 sản phẩm ko đổi mà quy mô sản lượng

ko đổi => Giá trị tổng sản phẩm ko đổi

=> (5)

Từ (2) và (5) => Ms = Vt + Mt – Vs = 792000 $

Ta được : {

Kết luận:

a, Tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 188% lên 220%

Khối lượng giá trị thặng dư tăng từ 752000$ lên 792000$

Tỷ suất lợi nhuận tăng từ 18.8% lên 20%

b, Sự thay đổi đó là do nhà tư bản áp dụng phương pháp sx GTTD tương đối

Cách thức: Ứng dụng thành tựu KH công nghệ, để nâng cao năng suất lđ XH, từ đó làm giảm hao phí sức lđ để sx mỗi sản phẩm

III Dạng bài tập về Tích lũy tư bản và tình trạng thất nghiệp

Bài 6

Ban đầu, nhà tư bản có trình độ bóc lột 200% và thuê 500 công nhân làm việc, mỗi công nhân tạo nên giá trị mới là 900 USD Sau đó, 80% giá trị thặng dư được dùng

để tích lũy tư bản, làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản tăng từ 5/1 lên thành 17/2, trong khi tiền lương công nhân giữ nguyên Kết quả về sau tỷ suất lợi nhuận không đổi a/ Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD và xác định tỷ lệ công nhân bị sa thải rồi thất nghiệp Biết rằng lương của mỗi công nhân bằng nhau

và không thay đổi ? (2,25đ)

b/ Vì sao có sự thay đổi như vậy ? (0,75đ)

Bài làm

Ban đầu, ta có: { {

Theo đề bài: => Ct = 5*150000 = 750000$

=> P’t =

Về sau, nhà tư bản lấy 80% GTTD (Mt) để tích lũy tư bản làm cho cấu tạo tư bản tăng lên

=> { => {

Ta lại có: P’s = P’t =>

=> Ms = 380000$

=> 316.7%

Ta thấy:

thải là => số công nhân bị sa thải: 500* = 100 (người)

Kết luận:

a, Tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 200% lên 316.7%

Khối lượng giá trị thặng dư tăng từ 300000$ lên 380000$

Số công nhân bị sa thải là 100 người

b, Có sự thay đổi là do tích lũy tư bản làm cấu tạo tư bản tăng từ lên

Khái niệm tích lũy tư bản: là sự tư bản hóa GTTD (M), tức là lấy một phần hoặc toàn bộ GTTD (M) để tái đầu tư, làm cho tư bản đầu tư về sau tăng hơn so với trước

Bài 7

Ban đầu, nhà tư bản có trình độ bóc lột 150% Toàn bộ giá trị thặng dư được dùng

để tích lũy tư bản, đầu tư thiết bị mới vào năm sau, làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản tăng từ 11/1 lên 14/1 Kết quả về sau, nhà tư bản thu được khối lượng GTTD là 810.000 USD và tỷ suất lợi nhuận tăng 1,2 lần so với trước

a/ Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD và xác định tỷ lệ công nhân bị sa thải rồi thất nghiệp Biết rằng lương của mỗi công nhân bằng nhau

và không thay đổi ? (2,25đ)

b/ Vì sao có sự thay đổi như vậy ? (0,75đ)

Bài làm

Ban đầu, ta có: { => P’t = =

Về sau: {

=> Vs = 360000$ => m’s =

Lại có: nhà tư bản lấy toàn bộ GTTD (Mt) để tích lũy tư bản làm cho cấu tạo tư bản tăng lên =>

=> 5400000 = => Mt = 600000$

=> Vt = = 400000$

Ta thấy:

sa thải là

Kết luận:

a, Tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 150% lên 225%

Khối lượng giá trị thặng dư tăng từ 600000$ lên 810000$

Tỷ lệ công nhân bị sa thải là

b, Có sự thay đổi là do tích lũy tư bản làm cấu tạo tư bản tăng từ

lên

Khái niệm tích lũy tư bản: là sự tư bản hóa GTTD (M), tức là lấy một phần hoặc toàn bộ GTTD (M) để tái đầu tư, làm cho tư bản đầu tư về sau tăng hơn so với trước

Bài 8

Ban đầu, nhà tư bản có trình độ bóc lột 250%, tổng khối lượng giá trị mới là 1.050.000 USD Nhà tư bản lấy toàn bộ giá trị thặng dư của năm đầu để đầu tư thiết bị mới và sa thải, cắt giảm 10% chi phí nhân công Kết quả, về sau cấu tạo hữu cơ tư bản đạt 47/3 và tỷ suất lợi nhuận đạt 21%,

a/ Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD, tỷ suất lợi nhuận

? (2,25đ)

b/ Vì sao có sự thay đổi như vậy ? (0,75đ)

Bài làm

Ban đầu, ta có: { {

Về sau, nhà tư bản cắt giảm 10% chi phí nhân công

=> Vs = 90%Vt = 270000$

Lại có, nhà tư bản lấy toàn bộ GTTD (Mt) để tích lũy tư bản làm cho cấu tạo tư bản đạt =>

Và P’s =

= 21% =>Ms = 21%*(4230000+270000) = 945000$

Nhà tư bản lấy toàn bộ GTTD (Mt) để tích lũy tư bản

=>

=> Ct = (4230000+270000) – (750000+300000) = 3450000$

=>

Vậy ta được: {

Kết luận:

a, Tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 250% lên 350%

Khối lượng giá trị thặng dư tăng từ 750000$ lên 945000$

Tỷ suất lợi nhuận tăng từ 20% lên 21%

b, Có sự thay đổi là do tích lũy tư bản làm cấu tạo tư bản tăng từ

lên

Khái niệm tích lũy tư bản: là sự tư bản hóa GTTD (M), tức là lấy một phần hoặc toàn bộ GTTD (M) để tái đầu tư, làm cho tư bản đầu tư về sau tăng hơn so với trước

IV Dạng bài tập kết hợp Tích lũy tư bản & Phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối

Bài 9

Ban đầu, nhà tư bản có trình độ bóc lột 300%, đầu tư với cấu tạo tư bản 7/1, thuê công nhân làm việc 8h/ngày, tạo nên khối lượng giá trị mới 800.000 USD Sau đó, nhà tư bản lấy một phần giá trị thặng dư tích lũy, để đầu tư thêm 30% tư liệu sản xuất, đồng thời kéo dài thêm 30% thời gian làm việc của công nhân mà không trả thêm lương Bằng cách đó, về sau quy mô sản lượng tăng thêm 30%, trong khi năng suất lao động không đổi

a/ Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD, tỷ suất lợi nhuận

và tỷ lệ tích lũy tư bản ? (2,25đ)

b/ Vì sao có sự thay đổi như vậy ? (0,75đ)

Bài làm

Ban đầu, ta có: { {

Theo đề bài: => Ct = 1400000$

Về sau, nhà tư bản đầu tư thêm 30% giá trị tư liệu sx

=> Cs = 130%Ct = 1820000$

Ta lại có năng suất lđ ko đổi, mà thời gian lđ và sản lượng tăng 30% => số lượng công nhân ko đổi

Mà lương công nhân ko đổi => Vs = Vt = 200000$

Vì năng suất lđ ko đổi => giá trị của 1 sản phẩm ko đổi, mà sản lượng tăng 30%

=> Giá trị tổng sản phẩm về sau tăng 30% so với ban đầu

=>

Từ đó ta được {

Giá trị tích lũy tư bản: (Cs + Vs) – (Ct + Vt)

= (1820000+200000) – (1400000+200000) = 420000$

Vậy tỷ lệ tích lũy tư bản là:

Kết luận:

a, Tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 300% lên 420%

Khối lượng giá trị thặng dư tăng từ 600000$ lên 840000$

Tỷ suất lợi nhuận tăng từ 37.5% lên 41.6%

Tỷ lệ tích lũy tư bản so với khối lượng giá trị thặng dư ban đầu là 70%

b, Sự thay đổi đó là do nhà tư bản tích lũy tư bản và áp dụng phương pháp sx GTTD tuyệt đối

Khái niệm sx giá trị thặng dư tuyệt đối: kéo dài thời gian làm việc trong ngày mà

ko trả thêm lương tương xứng

Khái niệm tích lũy tư bản: là sự tư bản hóa GTTD (M), tức là lấy một phần hoặc toàn bộ GTTD (M) để tái đầu tư, làm cho tư bản đầu tư về sau tăng hơn so với trước

Bài 10

Ban đầu, nhà tư bản có trình độ bóc lột 400%, đầu tư với cấu tạo tư bản 9/1, thuê công nhân làm việc8h/ngày Sau đó, nhà tư bản lấy một phần giá trị thặng dư tích lũy, để đầu tư thêm 20% tư liệu sản xuất, đồng thời kéo dài thêm 20% thời gian làm việc của công nhân mà không trả thêm lương Bằng cách đó, về sau quy mô sản lượng tăng thêm 20%, tổng chi phí sản xuất 1.180.000 USD, trong khi năng suất lao động không đổi

a/ Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD, tỷ suất lợi nhuận

và tỷ lệ tích lũy tư bản ? (2,25đ)

b/ Vì sao có sự thay đổi như vậy ? (0,75đ)

Bài làm

Ban đầu, ta có: {

=> P’t = =

Về sau, nhà tư bản đầu tư thêm 20% giá trị tư liệu sx

=> Cs = 120%Ct = 10.8*Vt (1)

Ta lại có năng suất lđ ko đổi, mà thời gian lđ và sản lượng tăng 20% => số lượng công nhân ko đổi

Mà lương công nhân ko đổi => Vs = Vt (2)

Tổng chi phí sx về sau là: Cs + Vs = 1180000$ (3)

Thay (1),(2) vào (3):

10.8*Vt + Vt = 1180000 => Vt = 100000$

Thay vào (1) và (2) được: {

Có Mt = m’t*Vt = 400%*100000 = 400000$

Vì năng suất lđ ko đổi => giá trị của 1 sản phẩm ko đổi, mà sản lượng tăng 20%

=> Giá trị tổng sản phẩm về sau tăng 20% so với ban đầu

=>

Từ đó ta được {