Những vấn đề cơ bản của văn xuôi Việt Nam từ 1896 đến nay - tÍNH ĐẠI CHÚNG TRONG TRUYỆN NGẮN DILI

Tính đại chúng ở truyện ngắn Di Li được xây dựng trên bốn yếu tố: thể loại, ngôn ngữ, không gian và một chút sex. Di Li như một người nghệ sĩ pha chế cocktail tài năng, tác phẩm của cô chứa nhiều dư vị thanh âm: ấm nóng của tình thân, tình người, cay nồng thậm chí là mặn đắng của cuộc sống, rạo rực của tình yêu. Người đọc như đắm say vào thế giới trong từng trang sách của Di Li.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

TIỂU LUẬN

Chuyên đề:

Những vấn đề cơ bản của văn xuôi Việt Nam từ 1896 đến nay

TÍNH ĐẠI CHÚNG TRONG TRUYỆN NGẮN DI LI

Giáo viên hướng dẫn: TS Lê Thị Hải Vân

Học viên thực hiện: Tạ Nguyễn Diệu Huyền

Lớp: Ch Văn học Việt Nam – K18

Bình Định, 5/2016

Mở đầu 1

1 Tính đại chúng trong văn học 2

2 Các yếu tố đại chúng trong truyện ngắn Di Li 3

2.1 Thể loại 4

2.2 Ngôn ngữ 6

2.3 Không gian truyện 8

2.4 Yếu tố sex 10

Kết luận 15

Tài liệu tham khảo 16

MỞ ĐẦU

Ngày nay văn hoá đọc đang dần thu hẹp bởi sự phát triển của các phương tiện nghe, nhìn … Làm thế nào để níu chân độc giả? Làm thế nào để nhà văn sống được với nghề? Đó đang là bài toán khó với nhà văn hiện nay Sự cân bằng giữa giải trí hay còn gọi là thương mại với nghệ thuật học thuật là một câu hỏi cần nhà văn giải quyết

Di Li là một trong những nhà văn trẻ đầy tiềm năng của văn học hiện đại Việt Nam Di Li bước vào nghiệp văn chương hơi muộn, mãi đến năm 2007 nữ

nhà văn mới trình làng với độc giả tập truyện ngắn đầu tiên “Tầng thứ nhất”.

Nhưng sau khi dạo bước chân đầu tiên trên văn đàn đến nay Di Li luôn ra tác phẩm đều đặn chứng tỏ sức viết dồi dào Cho đến nay, Di Li đã có một “gia tài” đáng kể (28 đầu sách), phong phú về thể loại (truyện ngắn, tiểu thuyết, bút kí, kí

sự chân dung,tản văn, truyện dịch, sách chuyên ngành…) Một số lượng tác phẩm khá lớn so với tuổi đời cũng như tuổi nghề của Di Li Gần ấy tác phẩm đã giúp cho Di Li phần nào định hình được cách viết của riêng mình và ghi dấu ấn trong lòng độc giả

Di Li – một cây bút khá trẻ đã được xếp vào danh sách những tác giả có sách bán chạy nhất (best seller) Đâu là cách để nhà văn nữ này dung hoà giữa khát vọng làm nghệ thuật, cái tôi bản thân và thoả mãn số đông độc giả Điều đó đòi hỏi người viết phải có bản lĩnh để không bị cuốn theo những thị hiếu tầm thường

1 Tính đại chúng trong văn học

Đại chúng là “quần chúng đông đảo” [2] Nói cách khác đại chúng trong văn

học là số đông độc giả văn học

Văn học đại chúng là văn học hướng về số đông Cần phân biệt khái niệm đại chúng và thương mại, thương mại và rẻ tiền Thương mại căn cứ vào doanh thu cuốn sách, rẻ tiền là giá trị của cuốn sách Đại chúng, thương mại, rẻ tiền là ba khái niệm ta cần phân biệt rõ ràng và có cái nhìn công tâm Ngược dòng thời gian trở về lúc văn học mới ra đời: văn học dân gian Văn học giân dan cũng là một đại diện cho đại chúng Văn học dân gian là sáng tác của một cá nhân hay một tập thể, được lưu truyền bằng miệng, thể hiện đời sống của nhân dân Như vậy tính đại chúng đã manh nha xuất hiện từ khi văn học mới hình thành.Văn học nước ta có giai đoạn lấy tiêu chí hướng về đại chúng là chuẩn mực: 1945 – 1975 Tất nhiên do điều kiện hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ, văn học trở thành vũ khí và nhà văn là người chiến sĩ trên mặt trận đó Ngày nay có nhiều ý kiến cho rằng đại chúng là một liều thuốc độc trong văn học, coi văn học thời kì này là thời văn học minh hoạ Thế nhưng những

Mùa lạc, Truyện Tây Bắc, Rừng xà nu… vẫn sống mãi trong lòng người đọc

Văn học hướng con người đến chân, thiện, mĩ Mục đích chính của văn học là: nhận thức, giáo dục, thẩm mĩ, giao tiếp Tuy nhiên theo thời gian thì nghệ thuật nói chung văn học nói riêng có thể thêm những mục đích khác Một trong những mục đích đó thể coi tính giải trí là một mục đích mới Bàn về vấn đề này GS Lê

Ngọc Trà từng viết: “Nghệ thuật thường được dùng vào mục đích giải trí, nhưng

bản thân giải trí có phải là mục đích, chức năng của nghệ thuật không thì đó lại là chuyện khác” [4; 119].

Văn học hướng đến những tầng cao và cả những tầng thấp Văn học trước tiên phải phục vụ cho con người “văn học vị nhân sinh” mới là văn học đích thực Tất nhiên nếu chăm chăm cào bằng ta sẽ có một nền văn học hời hợt, nông cạn nhưng nếu chỉ chăm vào cái sâu ta dễ dàng đánh mất một lượng độc giả vô cùng lớn Văn học không thể cứ tập trung phục vụ cho một bộ phận người đọc cao cấp

mà quên đi người đọc bình dân Chính tầng lớp này mới là đông đảo công chúng cho văn học Đưa văn học tiếp cận với mọi người là mục tiêu cũng như là nhiệm vụ của bản thân mỗi tác giả Chúng ta không thể yêu cầu tác phẩm đọc lên ai cũng hiểu tường tận vì như thế còn gì là cái hay, thần diệu của văn học Nhưng chỉ khi nào tiếp xúc với đông đảo công chúng ta mới biết họ cần gì ở văn học từ đó điều chỉnh hướng đi cho phù hợp, gây dựng lớp độc giả cố định, ngày càng phát triển Tiếp cận

và định hướng tiếp nhận cho độc giả là nhiệm vụ của văn học

Cần phải hiểu thêm rằng không phải những gì đại chúng là bình dân, tầm thường Độc giả ngày càng thông minh, họ biết tự lựa chọn những gì hay nhất để thưởng thức đôi lúc có một bộ phận chuyên hướng đến tính giải trí tầm thường nhưng đó không phải là số đông Nhìn chung độc giả luôn có sự lựa chọn thông minh của riêng mình

Sách, tác phẩm văn học ngày nay được xuất bản theo cơ chế thị trường Nhà văn có sống được với nghề hay không phụ thuộc vào số đầu sách được ấn bản Số lượng sách ấn bản phản ánh phần nào đó về chất lượng cuốn sách tuy nhiên nó không phải là tất cả Để chỉ những cuốn sách bán chạy, thuật ngữ “best seller” ra đời “Best seller” ban đầu là thuật ngữ để chỉ những cuốn sách được bạn đọc chọn mua nhiều nhất Tuy nhiên, về sau này sách “best seller” không còn thuần túy là sách bán chạy nhất, mà trở thành một thước đo quan trọng về tầm ảnh hưởng của tác phẩm, cũng như khuynh hướng đọc sách của bạn đọc

2 Các yếu tố đại chúng trong truyện ngắn Di Li

Di Li – một cây bút khá trẻ đã được xếp vào danh sách những tác giả có sách bán chạy nhất (best seller) Đâu là cách để nhà văn nữ này dung hoà giữa khát vọng làm nghệ thuật, cái tôi bản thân và thoả mãn số đông độc giả Điều đó đòi hỏi người viết phải có sự bản lĩnh, kinh nghiệm để không bị cuốn theo những thị hiếu tầm thường

2.1 Thể loại

Di Li khai thác ở nhiều mảng khác nhau của cuộc sống từ tình yêu cho đến những vấn đề trong xã hội hiện đại (tội phạm, khoảng cách giàu nghèo, bạo lực gia đình…) Tuỳ từng vấn đề Di Li chọn cho mình một cách thể diện khác nhau cho phù hợp Nhưng đặc sắc nhất trong sáng tác của Di Li vẫn là những truyện ngắn trinh thám – kinh dị, hài hước

Ở Việt Nam hiếm có nhà văn nào lại chuyên viết về trinh thám, kinh dị, nhưng Di Li đã mạnh dạn chọn mảng văn học này để khai thác Chọn con đường này có lẽ khá vất vả nhưng bù lại đó có thể là thuận lợi Nhà văn có thể tự do sáng tạo theo ý mình Truyện trinh thám, kinh dị, được đông đảo độc giả quan tâm, yêu mến Nhưng các nhà văn trong nước không mặn mà với thể loại này Ở Việt Nam, truyện trinh thám, kinh dị từng có nhiều cây bút nổi tiếng, nhưng hiện nay mảng văn học này ở nước ta vẫn còn bỏ ngỏ Đa số mảng này là sự tung hoành của các tác

giả nước ngoài: Thomas Harris (Sự im lặng của bầy cừu), Dan Brown (Mật mã Da

Vinci), Cormac McCarthy (Không chốn nương thân), Gianrico Carofiglio (Quá khứ

là miền đất lạ)… Truyện trinh thám Việt Nam hầu như quá còi cọc so với nhu cầu

của độc giả hiện này Độc giả cần những tác phẩm trinh thám mang màu sắc Việt Nam nhưng có lẽ điều đó còn quá xa vời, văn học Việt Nam hiện tại thiếu những tác phẩm mang tính giải trí cao được viết chỉnh chu, nghiêm túc Di Li là một trong số những nhà văn hiếm hoi đó

Tác phẩm của Di Li là sự hài hoà giữa hàn lâm và giải trí Nhà văn trẻ này biết độc giả cần gì và cung cấp cho độc giả đúng cái họ cần Không viết truyện trinh thám hay kinh dị thuần tuý mà Di Li đã kết hợp chúng lại với nhau tạo nên truyện trinh thám – kinh dị Sự sáng tạo này bước đầu được độc giả đón nhận nhiệt tình Tác phẩm trinh thám – kinh dị xuất sắc nhất của Di Li đến thời điểm hiện tại có thể

kể đến Trại hoa đỏ Cuốn tiểu thuyết này ra đời năm 2009 ngay lập tức đã nhận

được sự phản hồi tích cực từ độc giả lẫn giới phê bình Nhà phê bình, Phó GS, Tiến

sĩ Nghệ thuật Nguyễn Minh Thái nhận xét tiểu thuyết Trại hoa đỏ:

“Đây là một cuộc làm mới đầy hứng khởi và nhiệt tâm của tác giả, nhất định

chọn lối viết “kinh dị”, khiến người đọc bị thôi thúc vì tò mò, bị lạc lối vào

mê lộ Thất bại của độc giả khi không đoán được kết cuộc chính là thành công của cuốn tiểu thuyết mang màu hoa đỏ rực này.”

Nhà văn Trần Thị Trường thì không tiếc lời khen ngợi:

“Không thể bỏ cuốn sách xuống khi chưa đọc xong Lôi cuốn từ tình tiết đến

cách dẫn dắt trong một bố cục chặt, điều này chỉ những người có đẳng cấp mới làm nổi.”

Trại hoa đỏ đã đạt Giải Ba cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài

“Vì an ninh tổ quốc và bình yên cuộc sống 2007- 2010” do Bộ Công an phối hợp cùng Hội nhà văn tổ chức

Bên cạnh tiểu thuyết đầu tay, các truyện ngắn trinh thám – kinh dị được giới

thiệu đều đặn tới công chúng qua các tập truyện ngắn: Điệu Vasle địa ngục, Tầng

thứ nhất, Bảy ngày trên sa mạc, Chiếc gương đồng… Nếu tiểu thuyết là món đại

tiệc thì truyện ngắn chính là món điểm tâm tinh tế Truyện ngắn đáp ứng nhu cầu thưởng thức tác phẩm một hơi đọc liền mạch không dứt quãng của độc giả phù hợp với khoảng thời gian eo hẹp của con người trong xã hội hiện đại Nhưng không vì thế mà viết truyện ngắn đơn giản Truyện ngắn đòi hỏi người viết càng phải chắc tay trong xây bố cục Sao cho dung lượng nhỏ nhất mà ý nghĩa, nội dung lớn nhất Các truyện ngắn trinh thám – kinh dị của Di Li vẫn giữ được tính logic, ly kỳ, độc đáo, hấp dẫn quen thuộc Việc song song phát triển ở cả hai thể loại: tiểu thuyết, truyện ngắn giúp Di Li tiếp cận đông đảo độc giả, bồi dưỡng năng lực viết của bản thân Di Li càng ngày càng chắc tay hơn trong cách viết, hứa hẹn cho sự thành công của truyện trinh thám – kinh dị của Việt Nam trong tương lai

Tiếp nối thành công trong mảng truyện trinh thám – kinh dị, truyện ngắn hài hước của Di Li lại là một khía cạnh khác của nhà văn trẻ này Cuộc sống vốn nặng

nề con người ta cần lắm những tiếng cười để thấy đời đẹp hơn, dễ thương hơn Truyện ngắn hài hước của Di Li khiến người đọc bật ra những tiếng cười nhẹ nhõm,

nó là giây phút thư giãn sau khi làm việc căng thẳng, để rồi sau những tiếng cười người đọc lại gợn lên những suy nghĩ về cuộc sống Truyện của Di Li là tiếng cười nhẹ nhàng nhưng không hời hợt nhưng cũng không quá nặng nề để trở thành trào phúng châm biếm Câu chuyện giải trí lại gợi cho người đọc những vấn đề không hề giải trí Chính cách viết đơn giản, mộc mạc lại dí dỏm đã giúp cho các truyện ngắn hài hước của Di Li được đông đảo bạn đọc yêu thích

Viết văn là một sự tình cờ của Di Li nhưng Di Li đã biến cái tình cờ đó trở thành cuộc lao động và chinh phục cánh đồng văn chương Không vất vả hì hục với từng nhát cuốc, dường như ta thấy Di Li rất thong thả trong việc tạo lập mảnh đất cho riêng mình Số lượng tác phẩm ra rất đều đặn hầu như năm nào cũng có đầu sách mới nhưng đến khi nhìn nhận kĩ ta mới thấy đó là thành quả lạo động nghệ thuật tâm huyết, vất vả của nhà văn Di Li chứng tỏ sự đầu nghiêm túc cho từng trang viết, nghiệp văn của mình

2.2 Ngôn ngữ

Ngôn ngữ là yếu tố cấu thành nên văn chương Ngôn ngữ thô mộc dưới bàn tay của nhà văn trở thành ngôn ngữ nghệ thuật, ngôn ngữ văn chương Tuỳ theo mục đích khai thác, mà nhà văn sử dụng ngôn ngữ cho phù hợp Nếu Nguyễn Tuân hay lạ hoá từ, sáng tạo ra từ mới để đáp ứng công cuộc chinh phục ngôn ngữ tạo ra câu văn uyển chuyển về âm thanh, phong phú về hình ảnh thì Sơn Nam lại chọn ngôn ngữ Nam Bộ giản dị, bình dân trong sáng tác của mình Cách sử dụng ngôn ngữ phản ánh cách viết, mục tiêu hướng đến độc giả của nhà văn

Di Li một nhà văn trẻ sinh sau 1975, có thể xếp vào hàng ngũ nhà văn 8X, vốn sống của nhà văn chính là cuộc sống hiện đại Độc giả đông đảo nhất hiện nay cũng chính là thế hệ trẻ Viết văn cho thế hệ này Di Li không thể sử dụng câu văn đầy từ Hán Việt, từ cổ như thế hệ cha anh mà phải sử dụng chính ngôn ngữ hiện đại giới trẻ hay dùng U.Folkner từng nói:

“Trách nhiệm của nhà văn trước tài năng của mình là phải viết để mọi người

hiểu Điều đó không có nghĩa là anh phải viết để những kẻ ngốc nghếch cũng

phải vỗ tay hoan hô, nhưng anh phải sử dụng ngôn ngữ sao cho mọi người

có thể tiếp nhận được, và trong những gì anh viết ra mỗi lời vang lên với một

ý nghĩa đặc biệt, mà mọi người có thể đồng tình” [1; 81 – 82]

Di Li đã chọn lựa ngôn từ thông dụng để mọi độc giả có thể nắm bắt ý nghĩa của truyện một cách thuận lợi nhất

“Chuông đồng hồ đã điểm 8 tiếng Bé Chi ngồi chơi với lũ nồi xoong bằng

nhựa trên chiếc ghế đi văng rộng nhưng thỉnh thoảng len lén nhìn về chiếc đi văng Một đứa trẻ sáu tuổi vẫn còn tin tưởng ông già Noel Cô vừa muốn kéo dài niềm tin bí ẩn này vừa muốn nó kết thúc nhanh chóng Đã không dưới ba lần cô định bấm một số điện thoại, nhưng cô sợ nghe thấy những lời từ chối,

cô sợ mình tổn thương thêm một lần nữa”

(Lời đề nghị đêm giáng sinh)

“Những đám mây cuối thu trĩu xuống, thả chút hơi lạnh buổi sớm làm Thảo

vội vàng khép cửa lại Nhưng điều này dường như càng làm cho ngôi nhà lạnh lẽo hơn, nhất là khi Thảo nhận ra rằng dấu ấn lạnh lẽo trên trán chị dường như vẫn gờn gợn Nó không thể xua đi như người ta đóng cửa sổ vào một sáng mùa đông lạnh giá”.

(Thám tử tư)

“Phú Hoàng người gốc miền trong, ra thành phố học đại học và cuối cùng

phiêu dạt lên miền rừng núi này sau khi những thất vọng vì những bức tranh không được chuộng Hoàng rất nghèo, gia đình lại chẳng còn ai nên một thân một mình nơi nào cũng sống được Trước anh sống nhờ nghề chép tranh với mức tiền công rẻ mạt nhưng sau đó tiếc công lao học tập đổ xuống sông xuống biển hết, Hoàng quyết tâm đi tìm một giá trị nghệ thuật đích thực”

(Hoa mộc trắng)

Hầu hết các từ ngữ Di Li dùng hết sức thông dụng trong cuộc sống Người đọc dễ dàng nhận dạng nghĩa của câu văn Tác giả không hề đánh đố độc giả, cũng không chạy theo sáng tạo từ mới, lạ mà chỉ là những từ xuất hiện trong suy nghĩ, giao tiếp hằng ngày Điều này tạo nên tính phổ quát rộng cho tác phẩm, nó không kén người đọc, lứa tuổi nào cũng đọc được, hiểu được

Thỉnh thoảng có thêm từ tiếng Anh nhưng thêm một cách có chọn lọc phù hợp với văn phong của truyện Khảo sát hơn 50 truyện ngắn của Di Li ta có thể thấy

Di Li hay đưa vào truyện tên bài hát tiếng Anh: I will alway love you, The Power of

love, Without you (Tình yêu là như thế), Blowin’ in the wind (Cuốn trôi trong gió), Appassionata (Điệu Vasle địa ngục); tên các ca sĩ, diễn viên điện ảnh nước ngoài: Mariah Carey, Whitney Houston, Celine Dion (Tình yêu là như thế), Marilyn

Monroe, cùng các phụ kiện thời trang thời thượng: nước hoa Elizabeth Arden, túi

xách hiệu Louis Vuitton (Người cùng chung cư)…Việc sử dụng các danh từ, từ, địa

danh nước ngoài tạo cảm giác gần gũi với thế hệ trẻ, tạo hơi thở của cuộc sống hiện đại

2.3 Không gian truyện

Độc giả đọc một tác phẩm không chỉ đơn giản là nó hay ở cốt truyện, thể loại Độc giả cần sự mới lạ, mới lạ đó có thể ở cốt truyện, thể loại hay có thể là không gian truyện Không gian truyện có thể hoàn toàn xa lạ với người đọc tạo cảm giác thích thú, khám phá, cũng có thể là không gian bạn đọc tiếp xúc hàng ngày tạo cảm giác gần gũi với tác phẩm Di Li đã chọn không gian truyện theo hai tiêu chí trên để truyền đạt ý đồ của mình

Đưa không gian quen thuộc vào truyện giúp cho độc giả có cảm giác quen thuộc như đang đọc một chuyện của chính mình hoặc của những người xung quanh mình Con người quan tâm đến những việc xung quanh có liên quan đến mình Nhu cầu tiếp nhận thông tin của con người theo vòng tròn đồng tâm và tâm của vòng tròn chính là bản thân của chính chủ thể