NGUOI LINH TRONG DONG CHI, BAI THƠ

CHỦ ĐỀ:THƠ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM- NGƯỜI LÍNH TRONG HAI BÀI THƠ “ ĐỒNG CHÍ” VÀ “BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH” Bước 1: Xác định vấn đề cần giải quyết theo bài học Kĩ năng đọc, hiểu các tá

CHỦ ĐỀ:

THƠ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM- NGƯỜI LÍNH TRONG HAI BÀI THƠ “ ĐỒNG CHÍ” VÀ “BÀI

THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH”

Bước 1: Xác định vấn đề cần giải quyết theo bài học

Kĩ năng đọc, hiểu các tác phẩm thơ hiện đại Việt Nam viết về hình ảnh người lính trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ qua hai tác phẩm thơ

Bước 2: Xây dựng chủ đề bài học

- Gồm các văn bản: Đồng chí của Chính Hữu, Bài thơ về tiểu đội xe khơng kính của Phạm Tiến Duật.

- Tích hợp:

+ Một số tác phẩm viết về hình ảnh người lính: Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng,Ánh trăng của Nguyễn

Duy…

+ Kiến thức về các biện pháp tu từ, các phương thức biểu đạt: tự sự, miêu tả

- Giáo dục kĩ năng sống; lịng yêu nước, lí tưởng sống, … cho học sinh

Bước 3 Xác định mục tiêu bài học

1 Kiến thức:

Thơng qua hoạt động, giúp học sinh:

- Hiểu được hồn cảnh xuất thân của người lính

- Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng người lính trong hai cuộc kháng chiến qua hai tác phẩm thơ hiện đại Việt Nam

- Chỉ ra được sự phát triển của hình tượng người lính qua hai cuộc kháng chiến

2 Kĩ năng:

Thông qua hoạt động, rèn cho học sinh các kĩ năng:

- Phân tích các chi tiết nghệ thuật tiêu biểu

- Tìm hiểu nét đặc trưng trong lời thơ viết về người lính qua hai cuộc kháng chiến

- Vận dụng những tri thức về tác giả, hoàn cảnh sáng tác, ngôn ngữ,…để đọc hiểu văn bản

- Tìm hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại

- Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học về các thể thơ để cảm thụ tác phẩm

- Phát hiện, chọn lọc, cảm thụ những chi tiết, hình ảnh,… tiêu biểu

- So sánh, đối chiếu, tổng hợp các đơn vị kiến thức liên quan

- Liên hệ và vận dụng kiến thức vào thực tế

3 Thái độ:

Thông qua hoạt động, giáo dục học sinh lòng yêu nước; thái độ, lí tưởng sống; …

Định hướng năng lực: Giao tiếp, thẩm mĩ, cảm thụ, hợp tác, tự học…

Bước 4 Xác định và mô tả mức độ yêu cầu của mỗi loại câu hỏi/ bài tập cốt lõi có thể sử dụng để kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh.

Mức độ nhận biết Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng và vận dụng cao

- Nêu những nét chính

về tác giả

- Nêu những nét chính

về hoàn cảnh sáng tác

- Hiểu phong cách viết và đề tài thường viết của tác giả

- Phân tích sự tác động của hoàn cảnh đến việc thể hiện nội dung tư

tác phẩm.

- Xác định thể thơ

- Xác định bố cục của

bài thơ

tưởng của tác phẩm

- Nhận biết một số bài

thơ hiện đại đã học

- Nêu những hiểu biết về đặc trưng thơ hiện đại Việt Nam

- Nhận diện một số biện

pháp nghệ thuật trong

bài thơ

- Nhận diện một số câu

thơ, đoạn thơ biểu đạt

một số nội dung trong

bài

- Đánh giá tác dụng của các biện pháp nghệ thuật trong biểu đạt nội dung tư tưởng

- Cảm thụ được nội dung, ý nghĩa qua các hình ảnh thơ

- Cảm thụ được từng khía cạnh trong

vẻ đẹp của người lính

- Xác định thái độ, tư tưởng, tình cảm được thể hiện qua hình ảnh người lính qua hai bài thơ từ đĩ xác định cho mình thái độ sống đúng đắn

- Bình một số câu thơ, đoạn thơ nổi bật

- Khái quát giá trị nghệ thuật và ý nghĩa từng tác phẩm thơ

- Khái quát vẻ đẹp chung và riêng của người lính qua hai thời kì và liên hệ

vẻ đẹp của người lính trong thời kì hịa bình

- Liên hệ với người lính trong cuộc sống hơm nay

- Viết đoạn văn cảm nhận hình ảnh thơ tâm đắc nhất khắc họa người lính

- Vẽ tranh minh họa

- Sáng tác thơ về người lính

Bước 5 Biên soạn các câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mơ tả.

Mức độ nhận biết Mức độ thơng hiểu Mức độ vận dụng và vận

dụng cao

- Nêu những nét chính về tác

giả Chính Hữu

- Giới thiệu hồn cảnh sáng tác

của bài thơ

- Em hiểu gì về hoàn

cảnh lịch sử mà bài

thơ ra đời?

- Bài thơ được làm

theo thể thơ nào?

- Bài thơ được chia làm mấy

phần, nội dung của từng phần ?

- Phong cách viết và đề tài thường viết của tác giả là gì?

- Hồn cảnh ra đời của bài thơ cĩ tác động như thế nào đến nội dung, tư tưởng của bài thơ ?

- Em đã được học

những bài thơ hiện

đại Việt Nam nào?

- Hãy nêu những điểm nổi bật của thơ hiện đại Việt Nam

- Chỉ ra hình ảnh thơ và một

số biện pháp nghệ thuật trong

lời thơ

- Chính Hữu đã lí giải mấy cơ sở hình thành nên tình đồng chí ? Mỗi cơ sở được diễn đạt qua những lời thơ nào?

- Em nhận xét gì về cách diễn đạt của nhà thơ và em hiểu như thế nào về điểm tương đồng của những người lính ?

- Em hiểu như thế nào là « tri

kỉ » ?

- Câu thơ « Đồng chí ! » có ý nghĩa gì trong đoạn thơ ?

- Khi đã trở thành đồng chí, những người lính đã dành cho nhau những biểu hiện nào ?

- Quan sát 3 dòng thơ đầu, họ sẻ chia những tâm tư tình cảm được biểu đạt qua những hình ảnh thơ nào ? Từ ngữ nào giúp em cảm nhận rõ sự sẻ chia ?

- 7 dòng thơ sau những gian khổ của chiến trường được miêu tả trong những hình ảnh nào? Nhận xét hình ảnh thơ và từ những hình ảnh đó ta cảm nhận những người lính họ đã từng cùng nhau trải qua

- Hãy bình đôi nét về hình ảnh “Thương nhau “

những khó khăn cụ thể nào?

- Khổ cuối là bức tranh về người lính Em hãy miêu tả bằng lời bức tranh ấy

- Hình ảnh người lính hiện ra như thế nào ? Điều gì giúp người lính vẫn vững vàng

giữa hiện thực khắc nghiệt ấy?

- Phân tích hình ảnh thơ cuối bài « Đầu súng trăng treo »

- Khái quát giá trị nghệ thuật (ngôn ngữ, biện pháp nghệ thuật, hình ảnh thơ ) và ý ngĩa của bài thơ

- Em nhận xét gì về hình ảnh người lính trong buổi đầu kháng chiến được thể hiện trong bài thơ ?

- Nêu những nét chính về tác

giả Chính Hữu

- Giới thiệu hồn cảnh sáng

tác, thể thơ của bài thơ

- Bài thơ được chia làm mấy

phần ? Nơi dung chính của

từng phần

- Bài thơ được viết

vào năm nào? Nêu

hoàn cảnh sáng tác

của bài thơ?

- Hoàn cảnh sáng

tác đó có ảnh

hưởng như thế nào

đến nội dung tư

tưởng của bài thơ?

- Em có ấn tượng như thế nào về nhan đề bài thơ?

- Hình ảnh những chiếc xe không kính được giới thiệu qua những câu thơ nào? Nhận xét của em về cách thể hiện của tác giả.Cách diễn đạt đó có ý nghĩa như thế nào?

- Dựa vào gợi ý câu hỏi số 3 phần Đọc hiểu ở sgk, hình ảnh người lính được khắc họa qua 4 vẻ đẹp, em hãy chỉ ra lời thơ tương ứng

- Để phác họa nên vẻ đẹp của người lính lái xe tác giả đã sử dụng độc đáo biện pháp nghệ thuật, từ ngữ nào? Nêu tác dụng của việc sử dụng biện pháp và từ ngữ ấy

- Em cảm nhận được gì về phẩm chất của những người lính?

( phân tích từng vẻ đẹp )

- Trình bày những cảm nhận của em về một hình ảnh thơ mà em tâm đắc nhất trong việc khắc họa vẻ đẹp của người lính lái xe

- Khái quát giá trị

nghệ thuật (hình ảnh, giọng điệu, ngôn ngữ) và ý nghĩa của bài thơ

- Em nhận xét gì về hình ảnh người lính lái xe trong thời kì kháng chiến chống Mĩ?

- Trình bày điểm giống và khác nhau giữa hình ảnh người lính trong thời kháng chiến chống Pháp và chống

Mỹ, từ đĩ rút ra vẻ đẹp chung của người lính trong kháng chiến

- Em nhận thấy người lính trong

cuộc sống hôm nay có điểm

gì giống và khác với người

lính trong kháng chiến?

- Viết đoạn văn 5 đến 7 dịng trình bày cảm nhận về một chi tiết nghệ thuật khi khắc họa vẻ đẹp người lính trong hai tác phẩm tâm đắc nhất

- Vẽ tranh về người lính qua hai bài thơ

- Sáng tác một bài thơ

về người lính.

Bước 6 Thiết kế tiến trình dạy học

- Xác định các văn bản được sử dụng: Đồng chí (Chính Hữu ), Bài thơ về tiểu đội xe khơng kính (Phạm Tiến Duật )

Hoạt động 1 Khởi động

- Cho học sinh xem video tư liệu lịch sử hai thời kì kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ

- Học sinh trả lời câu hỏi:

+ Thước phim tư liệu ghi lại thời kì lịch sử hào hùng nào của dân tộc ta ?

+ Kể tên những bài thơ viết về người lính trong kháng chiến

Hoạt động 2 Hình thành kiến thức

A ĐỒNG CHÍ (Chính Hữu )

Thao tác 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm.

GV giao nhiệm vụ: học sinh đọc thầm, trình bày những nét cơ bản về

tác giả (tiểu sử, sự nghiệp sáng tác, đề tài thường viết ) và tác phẩm

(năm và hồn cảnh sáng tác, thể thơ)

GV nhận xét, chốt ý

I Giới thiệu chung

1 Tác giả:

 Chính Hữu chủ yếu sáng tác về người chiến sĩ quân đội – những người đồng đội của ông trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ.

2 Tác phẩm:

 Bài thơ Đồng chí ra đời năm 1948.

Thao tác 2: Hướng dẫn HS khái quát đặc trưng của thơ hiện đại.

? Em đã được học những tác phẩm nào của thơ

hiện đại Việt Nam?

? Từ những tác phẩm thơ đó em hãy khái quát

những điểm cơ bản của thơ hiện đại Việt Nam

Chú ý:

- thời gian

- đề tài

- thể thơ

HS trình bày, nhận xét nhau

GV nhận xét chung, chốt ý

Thao tác 3: Tìm hiểu giá trị của tác phẩm

GV giao nhiệm vụ:

- Đề xuất giọng đọc

- Xác định bố cục

- Xác định chủ đề

HS hoạt động nhĩm 2 hoặc 4 trong 2p -> tự thể hiện,trình bày-> nhận

xét nhau

GV đúc kết (nhấn mạnh đây là một trong những bài thơ hay nhất

viết về người lính trong chống Pháp )

………

GV yêu cầu học sinh đọc 7 dòng thơ đầu

? Chính Hữu đã lí giải mấy cơ sở hình thành

nên tình đồng chí ? Mỗi cơ sở được diễn đạt qua

những lời thơ nào?Em nhận xét gì về cách

diễn đạt của nhà thơ và em hiểu như thế nào

II Đọc – hiểu văn bản

1 Đọc, tìm hiểu nghĩa từ khĩ 2 Tìm hiểu văn bản

a Bố cục: 3 phần

b Phân tích

b1 Cơ sở hình thành tình đồng chí:

+ Họ cùng cảnh ngộ + Họ cùng nhiệm vụ, lí tưởng + Họ cùng trải qua những gian khổ chiến trường

về điểm tương đồng của những người lính ?

 GV lần lượt gợi ý các lời thơ tương ứng với

ba cơ sở hình thành tình đồng chí, gợi ý cách

diễn đạt và hướng học sinh nhận ra điểm

tương đồng của những người lính

 HS trình bày- nhận xét, bổ sung – GV khái

quát ý

 (Hai dòng đầu :hình ảnh thơ chân thực, mộc

mạc, thành ngữ, kết cấu sóng đôi -> tình đồng

chí bắt nguồn sâu xa từ sự tương đồng về cảnh

ngộ xuất thân nghèo khó Dòng thơ 5 : hình

ảnh ẩn dụ sóng đôi trên dòng thơ -> họ cùng

lí tưởng và nhiệm vụ chiến đấu Dòng thơ 6 : họ

cùng nhau vượt qua những gian khổ của chiến

trường )

? Em hiểu như thế nào là « tri kỉ » ?

 HS giải nghĩa từ Hán Việt

? Câu thơ « Đồng chí ! » có ý nghĩa gì trong đoạn

thơ ?

 HS bày tỏ cảm nhận của mình

 GV khái quát và bình giảng (« Đồng chí ! » :

dòng thơ đặc biệt – hai tiếng gọi thiêng

liêng kết tinh cao độ tình cảm của những

người lính trong kháng chiến đồng thời là

câu bản lề gắn ý thơ sau.)

GV yêu cầu học sinh đọc 10 dòng thơ giữa

? Khi đã trở thành đồng chí, những người lính

đã dành cho nhau những biểu hiện nào ?

Đồng chí ! (dịng thơ đặc biệt là hai tiếng gọi thiêng liêng, kết tinh cao độ tình cảm cao đẹp của người lính trong kháng chiến)

b2 Những biểu hiện cụ thể của tình đồng chí

- “Ruộng nương … ra lính”

+ Hình ảnh mộc mạc, gần gũi; từ ngữ gợi hình gợi cảm “mặc kệ”, phép ẩn dụ

+ Họ cùng sẻ chia những tâm tư, nỗi lịng của nhau

- “Anh với tôi… bàn tay”

? Quan sát 3 dòng thơ đầu, họ sẻ chia những

tâm tư tình cảm được biểu đạt qua những hình

ảnh thơ nào ? Từ ngữ nào giúp em cảm nhận

rõ sự sẻ chia ?

? 7 dòng thơ sau những gian khổ của chiến

trường được miêu tả trong những hình ảnh nào?

Nhận xét hình ảnh thơ và từ những hình ảnh

đó ta cảm nhận những người lính họ đã từng

cùng nhau trải qua những khó khăn cụ thể

nào?

 HS trình bày – nhận xét nhau

 GV chốt ý, nhấn mạnh đây là tinh thần

chung của những người lính ở buổi đầu

kháng chiến.

? Hãy bình đôi nét về hình ảnh “Thương nhau “

 HS tự bộc lộ cảm xúc và bày tỏ cảm

nhận cá nhân của mình

 GV nhận xét và bình giảng về hành động

nắm tay và hai biểu hiện của tình đồng

chí

GV yêu cầu HS đọc khổ thơ cuối

? Khổ cuối là bức tranh về người lính Em hãy

miêu tả bằng lời bức tranh ấy

? HÌnh ảnh người lính hiện ra như thế nào ? Điều

gì giúp người lính vẫn vững vàng giữa hiện

thực khắc nghiệt ấy?

 HS miêu tả lại bức tranh tả thực về một

+ Tả thực, sóng đôi, liệt kê + Họ cùng nhau trải qua và vượt lên những gian khổ thiếu thốn nơi chiến trường

b3 Sức mạnh của tình đồng chí

- Vừa kết hợp bút pháp hiện thực và lãng mạn, hình ảnh thơ mang nhiều tầng ý nghĩa

- Tình đồng chí đã giúp người lính luơn trong

tư thế vững vàng tay súng

- Hình ảnh cuối bài khắc họa bức chân dung người lính buổi đầu kháng chiến:chất hiện thực, chất thơ mộng…

đêm trăng ở núi rừng

? Phân tích hình ảnh thơ cuối bài « Đầu súng

trăng treo »

 HS hoạt động nhóm bằng kĩ thuật

khăn trải bàn -> trình bày

 GV chốt và bình sức mạnh tình đồng chí.

(Đoạn thơ vừa tả thực vừa hết sức lãng

mạn đã phác họa không gian, thời gian ở

chiến trường Vẫn là sự gian khổ, thiếu

thốn nhưng vượt lên trên tất cả là tư thế

chờ giặc của người lính Chính tình đồng chí

đã tạo cho họ sức mạnh đó Ta cũng bắt

gặp hình ảnh đó trong”áo vải chân không

đi lùng giặc đánh” Hơn thế nữa tình đồng

chí đã làm cho cuộc kháng chiến trở nên

lãng mạn hơn, đẹp hơn với hình ảnh “đầu

súng trăng treo”.)

Thao tác 4:Hướng dẫn học sinh đánh giá khái quát tác phẩm

GV: Đưa ra một số yêu cầu khái quát về hai giá trị của tác phẩm,

hướng dẫn học sinh tái hiện nhanh kiến thức đã tìm hiểu (khuyến

khích ghi điểm cho đơi tượng học sinh trung bình và yếu )

- Nhận xét ngơn ngữ, bút pháp miêu tả, hình ảnh thơ trong bài

thơ.

- Nêu ý nghĩa của bài thơ

- Khái quát vẻ đẹp của những người lính trong bài.

HS hoạt động độc lập -> trình bày theo hình thức giơ tay trả lời nhanh

3 Tổng kết

* Nghệ thuật:

- Sử dụng ngôn ngữ bình dị, thấm đượm chất dân gian

- Sử dụng bút pháp tả thực kết hợp lãng mạn hài hoà tạo nên hình ảnh thơ đẹp, mang ý nghĩa biểu tượng

*

Ý nghĩa : Ngợi ca tình đồng chí cao

đẹp giữa những người lính trong

GV đánh giá, chốt ý và lưu ý nhấn mạnh giá trị nổi bật của tác phẩm

và kĩ năng đọc hiểu tác phẩm thơ hiện đại

thời kì đầu kháng chiến chống

TD Pháp gian khổ

B BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHƠNG KÍNH (Phạm Tiến Duật )

* Thao tác 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu chung về tác giả, hồn cảnh

sáng tác của tác phẩm.

GV giao nhiệm vụ: học sinh tự đọc, trình bày những nét cơ bản về tác

giả và tác phẩm(năm và hoàn cảnh sáng tác, thể

thơ )

GV nhận xét, chốt ý (nhấn mạnh đề tài vẻ đẹp người lính trong chống

Mĩ )

I Giới thiệu chung

1.Tác giả

 1941-2007

 Là nhà thơ trưởng thành trong thời kì chống Mĩ cứu nước.

 Oâng thường viết về thế hệ trẻ trong kháng chiến chống Mĩ.

2.Tác phẩm

Sáng tác 1969, in trong tập Vầng trăng quầng lửa.

* Thao tác 2: Tìm hiểu giá trị cụ thể qua tác phẩm

- Hướng dẫn học sinh tiếp cận văn bản:

GV giao nhiệm vụ:

- Đề xuất giọng đọc

- Đề xuất hướng phân tích

HS: hoạt động nhĩm 2 hoặc 4 trong 2p -> tự thể hiện, trình bày

-> nhận xét nhau

II Đọc – hiểu văn bản

1 Đọc, tìm hiểu nghĩa từ khĩ

2 Tìm hiểu văn bản