- Giúp học sinh cảm nhận được ý nghĩa thiêng liên của tình mẫu tử, thấy được đặc sắc nghệ thuật trong sáng tạo tứ thơ bằng những cuộc đối thoại tưởng tượng và xây dựng hình ảnh TN mang ý[r]
Trang 1MÂY VÀ SÓNG R.TA-GO
I Mục tiêu bài dạy.
1 Kiến thức.
- Giúp học sinh cảm nhận được ý nghĩa thiêng liên của tình mẫu tử, thấy được đặc sắc nghệ thuật trong sáng tạo tứ thơ bằng những cuộc đối thoại tưởng tượng và xây dựng hình ảnh TN mang ý nghĩa tượng trưng
2 Kỹ năng
- Rèn kỹ năng đọc, phân tích thơ tự do, phân tích những hình ảnh tượng trưng trong thơ, kết cấu đối thoại, độc thoại trong thơ
3 Thái độ:
- Giáo dục ý thức đọc, tìm hiểu thơ nước ngoài, đồng thời giáo dục lòng kính yêu cha mẹ
II Phương pháp thực hiện.
- Thầy: giáo án, SGK, bảng phụ
- Trò: vở soạn, SGK
III Cách thức tiến hành
- Đọc, phân tích, bình giảng
- Nêu vấn đề, thảo luận
IV Tiến trình bài dạy:
1 Tổ chức:
2 Kiểm tra:
Đọc thuộc lòng bài thơ “Nói với con” và nêu ND, NT? Ý nghĩa bài thơ
3 Bài mới:
Tình mẫu tử có lẽ là một trong những tình cảm thiêng liêng và gần gũi, phổ biến nhất của con người, đồng thời cũng là nguồn thi cảm không bao giờ cũ, không bao giờ vơi cạn của nhà thơ Nếu Chế Lan Viên phát triển từ thơ từ hình ảnh con cò trong ca dao: Nguyễn Khoa Điềm làm khúc hát ru mẹ thì đại thi hào Ấn Độ, trong những năm tháng đau thương mất mát ghê gớm của cuộc đời và gia đình đã viết lặp Si-Su trong đó có Mây và Sóng – là tiếng hát đau buồn sâu thẳm nhưng vẫn chứa chan tình yêu thương và niềm tin vào tủ thơ vào thế hệ tương lai
- Hướng dẫn học sinh đọc, đọc mẫu, gọi học sinh đọc:
Giọng đọc thay đổi và phân biệt ở mức độ nhất định
giữa lời kể của em bé với những lời đối thoại giữa em
bé và những người ở trên mây trong sóng
→ Nhận xét cách đọc
Nêu vài nét chính về tác giả?
I Đọc tìm hiểu chú thích
1 Đọc
Trang 2- Ra-bin-đra- nát Ta-go.
- Năm 1929 Ta-go ghé thăm Sài gòn và để lại ấn tượng
sâu sắc trong lòng người Việt Nam
- Thơ ông kết hợp nhuần nhuyễn, hài hoà giữa hiện
đại và truyền thống, quốc tế và dân tộc, tinh thần
nhân văn và chất trữ tình triết lí nồng đượm
Giới thiệu vài nét chính về tác phẩm?
Bài thơ ra đời năm nào?
- Sáng tác 1909 in trong tập Si-su
Xác định kiểu văn bản và PTBĐ?
- Trữ tình biểu cảm
Xác định bố cục?
- 2 đoạn
Em có nhận xét gì về cấu trúc bài thơ?
- Vì 2 đoạn có kết cấu giống nhau, tuy lời lẽ khác nhau
nên có thể phân tích chung theo bố cục đê tránh lặp
lại
Kết cấu giống nhau ở chỗ nào?
- Trình tự tường thuật:
+ Thuật lại lời ru rê
+ Thuật lại lời từ chối và lí do từ chối
+ Nêu lên trò chơi mới
Vậy ý và lời có trùng lặp không?
- Không, mỗi phần diễn đạt mức độ tình cảm khác
nhau Vậy ta đi phân tích từng phần để thấy được
điều đó
-HS chú ý đoạn 1
Hãy tìm những lời mời gọi của những người trên mây,
dưới sóng?
- Mây rủ đi chơi
2 Chú thích
* Tác giả:
- Ta-go (1861-1941)
- Là nhà thơ hiện đại lớn nhất của Ấn Độ
- Làm thơ rất sớm, là nhà văn đầu tiên ở Châu Á được nhận giải thưởng Nôben về văn học 1913
- Thơ ông sử dụng thành công hình ảnh TN mang ý nghĩa tượng trưng những hình ảnh liên tưởng so sánh
và thủ pháp trùng điệp
* Tác phẩm
- Mây và sóng ra đời 1909, được Ta – go dịch ra tiếng Anh
II Tìm hiểu văn bản
1 Kiểu văn bản và PTB đạt
- Trữ tình (thơ tự do)
- Biểu cảm
2 Bố cục:
- 2 đoạn:
+ Từ đầu → xanh thẳm: câu chuyện với mẹ về những người ở trên mây và trò chơi thứ nhất của bé
+ Câu chuyện với mẹ về những người ở trong sóng và trò chơi thứ hai của bé
→ Cấu trúc giống nhau, trình tự giống nhau, song ý và lời lại có cách diễn đạt khác nhau
3 Phân tích.
a Lời mời gọi của những người trên mây, dưới sóng
- Mẹ ơi, trên mây: có người gọi đi chơi với vầng trăng, bình minh
- Trong sóng “bọn tớ ca hát nơi nao”
→ Với hình thức đối thoại lồng trong độc thoại kết hợp với những hình ảnh ẩn dụ gợi thiên nhiên giàu ý nghĩa biểu tượng, tác giả dựng lên những trò chơi hấp dẫn, thú vị đã cuốn hút em bé Đó là tình cảm, tâm lí
Trang 3Em bé có thích đi không?
- Có Hỏi laị cách đi
Tại sao em bé hỏi lại cách đi?
-Vì bé tò mò, ham chơi, bị cuốn hút
(cảnh không gian tượng trưng:không gian bao la hấp
dẫn mời gọi Tuổi thơ vô tâm khao khát lên đường,
đâu hiểu được rằng tất yếu ta đang dần phải rời xa
vòng tay âu yếm của mẹ Những ánh mắt lo âu, tình
thương của mẹ đang dõi theo mỗi bước đường ta đi)
Hỏi cách đi như thế nhưng cuối cùng bé có đi không?
- Không
Vì sao em bé lại từ chối?
- Vì không muốn rời xa mẹ
Lời nói của em bé gợi cho ta suy nghĩ đến điều gì?
- Vì thương mẹ, vì ân hận
Lời từ chối của em bé có ý nghĩa như thế nào?
Vậy, để được ở bên mẹ, yêu thương mẹ, bé đã sáng
tạo ra trò chơi như thế nào?
- Con là mây, mẹ là trăng
Hình ảnh “mái nhà” gợi cho em điều gì?
- Ẩn dụ gợi tổ ấm gia đình
- Tổ ấm đầu đời sẽ theo ta đi mãi cái không gian ấy bất
kể thế nào qua những li tán,bể dâu vẫn là nơi an toàn
yên ổn nhất Nơi ấy là bầu trời xanh thẳm hạnh phúc
trong lành Một vầng trăng lặng lẽ toả sáng lên từ lòng
mẹ soi bước cho ta
Theo em, những người trên mây, trong sóng là những
ai?
- Đó là những âm thanh kì lạ của sóng, của gió, của
tầng mây mà bé đã tưởng tượng ra Hai hình ảnh đó
tự nhiên của trẻ: vô tư, khao khát khám phá thế giới mới Từ đó ngợi ca vẻ đẹp của thiên nhiên vốn có của chúng ta
b Lời từ chối của em bé
- Không
+ Vì “Mẹ mình đang đợi ở nhà Làm sao có thể rời mẹ
mà đến được”
+ “Buổi chiều mẹ luôn muốn mình ở nhà đi được”
→ Lời nói chợt giật mình vì thương mẹ (Lời nói của bé là lời thơ, lời thì thầm trong mỗi chúng
ta một mai khi mái tóc ngả màu thời gian chú bé vượt qua những thử thách thứ)
→ Lời từ chối của em bé được nhà văn xây dựng đã mang đậm tính nhân văn sâu sắc: những điều thú vị trong khắp thế gian cũng không chiến thắng nổi tình cảm của mẹ
c Những trò chơi mới.
- Con là mây, mẹ sẽ là trăng Hai tay con ôm mái nhà thẳm” → ẩn dụ gợi lên tổ ấm, hạnh phúc trong lành của mỗi chúng ta
- “Con là sóng chốn nào”
- Nghệ thuật ẩn dụ: mẹ được ví như vầng trăng, mặt biển Đó là thiên nhiên lớn lao, là vũ trụ vĩnh hằng Con là mây, là sóng bay cao và lan xa để hát mãi những lời ca tụng về mẹ
- Hai câu thơ cuối: “Con lăn ” và “Và không ai chốn
Trang 4có thể coi là biểu tượng của cuộc sống rộn rã, cuốn
hút xung quanh với mỗi con người, đặc biệt là với chú
bé Vậy mà chú bé vẫn từ chối
Hai trò chơi của bé, mẹ được ví với những hình ảnh
nào? Điều đó có tác dụng gì?
- Hình ảnh ẩn dụ
Phân tích cái hay của 2 câu thơ cuối?
- Hình ảnh thiên nhiên đẹp mang ý nghĩa tượng trưng
* Thảo luận nhóm:
Ngoài ý nghĩa tượng trưng, câu cuối còn ý nghĩa nào
nữa không?
- Tính triết lí sâu sắc
(Bài thơ gợi sự suy ngẫm về cuộc đời: con người trong
cuộc sống thường gặp nhiều cám dỗ, nhất là với một
số đứa trẻ ham chơi Vậy muốn khước từ chúng cần
có những điểm tựa vững chắc, trong đó có tình mẫu
tử là điểm tựa vững chắc nhất Hạnh phúc không phải
là điều bí ẩn Hạnh phúc ngay ở trên trần thế, do chính
con người tạo dựng nên.)
* Liên hệ thực tế: HS mải chơi mà quên học hành,
quên lời dạy của mẹ làm cho mẹ buồn cuối cùng hối
hận thì đã muộn
Sau khi học xong bài thơ em rút ra bài học gì?
- HS đọc ghi nhớ sgk/80
nào”
→ Hình ảnh thiên nhiên đẹp, mang ý nghĩa tượng trưng: bãi biển tượng trưng cho tấm lòng bao la, nhân hậu của người mẹ đối với con
- Hai câu thơ cuối mang tính triết lí đậm đà sâu sắc nhất: lấy quan hệ mây và trăng, biển và bờ diễn tả tình
mẹ con, nâng tình mẹ con lên tầm cao của vũ trụ Như vậy tình mẫu tử không thể tách rời phân biệt Nó có ở khắp nơi, thiêng liêng và bất diệt
→ Bài thơ gợi sự suy ngẫm về cuộc đời về con người
4 Tổng kết.
a Nội dung: Bài thơ ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng,
bất diệt
b Nghệ thuật.
- Hình thức đối thoại lồng trong lời kể của em bé qua những hình ảnh thiên nhiên giàu ý nghĩa tượng trưng
- Bài thơ trong sáng đẹp như mây bởi trí tưởng tượng phong phú, tình yêu thiên nhiên, thể thơ tự do
- Kết cấu giống nhau nhưng lời và ý ở hai phần khác nhau
4 Củng cố:
- Đọc diễn cảm bài thơ
- Nêu chủ đề bài thơ
Trang 5- Nêu khái quát nội dung và nghệ thuật bài thơ.
* Bài tập trắc nghiệm: nhân vật trữ tình trong bài thơ là ai?
A- Mây B- Sóng C- Người mẹ D- Em bé
5 Dặn dò
- Học thuộc lòng bài thơ
- Phân tích
- Soạn bài: Ôn tập về thơ: trả lời các câu hỏi, lập bảng thống kê các tác phẩm đã học từ đầu năm đến nay