Quản lý dạy học môn thông tin và tác chiến điện tử quân sự ở học viện phòng không không quân trong bối cảnh hiện nay

Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết Tiến hành phân tích, tổng hợp các tư liệu khoa học về quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, quản lý hoạt động dạy học và các tư liệu có liên quan đ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THÁI TOÀN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG FPT, THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THÁI TOÀN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG FPT, THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8140114

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHẠM THỊ THANH HẢI

HÀ NỘI - 2020

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin chân thành được bày tỏ lòng biết ơn tới Hội đồng khoa học, các thầy giáo, cô giáo của khoa Quản lý Giáo dục - trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình giảng dạy, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất có thể trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành đề tài

Tác giả xin chân thành cảm ơn cô Nguyễn Thị Tân hiệu trưởng, các thầy giáo, cô giáo, học sinh trường Trung học phổ thông FPT Hà Nội đã tham gia đóng góp ý kiến, cung cấp thông tin giúp đỡ tác giả trong quá trình điều tra, nghiên cứu

Cảm ơn sâu sắc đến gia đình và đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ bản thân trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn Đặc biệt nhất tác giả xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Phạm Thị Thanh Hải

- Người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, chỉ bảo ân cần cho tác giả trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn

Luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót do thời gian và khả năng có hạn Kính mong được sự đóng góp, chỉ bảo của các thầy giáo, cô giáo trong Hội đồng khoa học

Một lần nữa tác giả xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 10 tháng 06 năm 2020

Tác giả

Nguyễn Thái Toàn

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Cụm từ viết đầy đủ

CNH-HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

CNTT Công nghệ thông tin

TTCM Tổ trưởng chuyên môn

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn i

Danh mục các chữ viết tắt ii

Danh mục các bảng và sơ đồ viii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Một số nghiên cứu về hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 5

1.1.2 Một số nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 6

1.2 Một số khái niệm cơ bản 8

1.2.1 Hoạt động dạy học 8

1.2.2 Năng lực học sinh 10

1.2.3 Quản lý nhà trường 11

1.2.4 Dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh 12

1.2.5 Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 13

1.3 Giáo dục phổ thông & những yêu cầu dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 13

1.3.1 Những phẩm chất và năng lực cốt lõi của học sinh 17

1.3.2 Quá trình hình thành phẩm chất và năng lực cho học sinh 19

1.4 Hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT 16

1.4.1 Tìm hiểu chung về giáo dục THPT……… 17

1.4.2 Các yêu cầu đặt ra đối với hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học trong cơ sở giáo dục phổ thông……….19

1.5 Quản lý HĐDH theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT 19

1.5.1 Vai trò quan trọng của quản lý HĐDH theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT 19 1.5.2 Quản lý thực hiện mục tiêu dạy học theo hướng phát triển năng

1.5.3 Xây dựng kế hoạch dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh THPT 21

1.5.4 Tổ chức thực hiện hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh THPT 22

1.5.5 Hướng dẫn, chỉ đạo TCM dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 23

1.5.6 Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 24

1.5.7 Quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên về đổi mới PPDH chú trọng phát triển năng lực học sinh 26

1.5.8 Quản lý hệ thống cơ sở vật chất, thiết bị, CNTT trong dạy học phát triển năng lực học sinh 27

1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh 28

1.5.1 Những yếu tố chủ quan 28

1.5.2 Những yếu tố khách quan 29

Tiểu kết chương 1 31

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG FPT, HÀ NỘI THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 32

2.1 Quá trình hình thành và phát triển Trường THPT FPT, Hà Nội 32

2.1.1 Tầm nhìn trường THPT FPT trong hệ thống giáo dục phổ thông Hà Nội 32

2.1.2 Sứ mệnh 32

2.1.3 Lịch sử hình thành nhà trường 32

2.1.4 Mô hình trường học kiểu mới 33

2.1.5 Triết lý giáo dục 33

2.1.6 Cơ sở hạ tầng 33

2.1.7 Cơ cấu tổ chức, bộ máy 34

2.1.8 Quy mô phát triển giáo dục qua các năm 35

2.2 Khái quát về hoạt động khảo sát 36

2.2.1 Đối tượng khảo sát 36

2.2.2 Nội dung khảo sát 36

2.2.3 Phương pháp khảo sát 37

2.2.4 Thang đánh giá 37

2.2.5 Cách đánh giá 37

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học ở Trường Trung học phổ thông FPT, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh 37

2.3.1 Thực trạng nhận thức của CBQL,GV, học sinh về HĐDH theo hướng phát triển năng lực học sinh 37

2.3.2 Thực trạng thực hiện dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh của GV nhà trường 41

2.4 Thực trạng quản lý HĐDH ở Trường Trung học phổ thông FPT, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực của học sinh 52

2.4.1 Thực trạng thực hiện kế hoạch HĐDH theo hướng phát triển năng lực học sinh 52

2.4.2 Thực trạng quản lý tổ chức thực hiện dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 55

2.4.3 Thực trạng chỉ đạo hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực của người học 56

2.4.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 59

2.4.5 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học của tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực học sinh 60

2.4.6 Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng, tự bồi dưỡng của giáo viên về dạy học theo hướng phát triển năng lực 62

2.5 Đánh giá chung về Quản lý hoạt động dạy học ở Trường THPT FPT, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh 64

2.5.1 Điểm mạnh 64

2.5.2 Điểm yếu 65

2.5.3 Nguyên nhân 66

Tiểu kết chương 2 68 CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG FPT, HÀ NỘI THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN

3.1 Những nguyên tắc đề xuất các biện pháp 69

3.1.1 Nguy n t c đảm ảo t nh hệ thống 69

3.1.2 Nguy n t c đảm ảo t nh pháp lý 69

3.1.3 Nguyên t c đảm bảo t nh đồng ộ 70

3.1.4 Nguyên t c đảm bảo tính thực tiễn, khả thi 70

3.2 Biện pháp quản lý dạy học ở Trường Trung học phổ thông FPT theo hướng phát triển năng lực học sinh 71

3.2.1 Xây dựng kế hoạch dạy học phát triển năng lực học sinh cho giáo viên nhà trường 71

3.2.2 Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng dạy học phát triển năng lực học sinh cho giáo viên 74

3.2.3 Chỉ đạo đổi mới sinh hoạt TCM theo hướng nghiên cứu bài học, chuy n đề dạy học nhằm phát huy năng lực học sinh 80

3.2.4 Tổ chức hoạt động giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh theo hướng phát huy năng lực người học 88

3.2.5 Tăng cường đổi mới phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huy năng lực học sinh 92

3.2.6 Chỉ đạo kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực học sinh 94

3.2.7 Tăng cường Ứng dụng CNTT trong dạy học cho giáo vi n nhà trường 97

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý 101

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 103

Tiểu kết chương 3 107

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 108

TÀI LIỆU THAM KHẢO 112 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ SƠ ĐỒ

Bảng 2.1 Bảng số liệu giáo viên của nhà trường 34

Bảng 2.2 Kết quả xếp loại văn hóa, hạnh kiểm của HS các năm học (%) 36

Bảng 2.3 Ý kiến của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về tính bắt buộc phải thực hiện dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh (%) 38

Bảng 2.4 Ý kiến của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về vai trò, ý nghĩa của dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 39

Bảng 2.5 Ý kiến của CBQL, giáo viên về mức độ thực hiện mục tiêu dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 41

Bảng 2.6 Cán bộ quản lý, giáo viên cho ý kiến về mức độ thực hiện nội dung dạy học chú ý phát triển năng lực học sinh 43

Bảng 2.7 Ý kiến của CBQL, giáo viên về mức độ thực hiện các PPDH phát triển năng lực học sinh 45

Bảng 2.8 Ý kiến của CBQL, giáo viên về việc mức độ sử dụng và các phương tiện, thiết bị dạy học phát triển năng lực học sinh 46

Bảng 2.9 Ý kiến học sinh về mục đích, động cơ học tập 48

Bảng 2.10 Ý kiến CBQL, giáo viên và học sinh về trang bị cho HS các phương pháp học tập tích cực nhằm phát triển năng lực học tập của bản thân 50

Bảng 2.11 Ý kiến của CBQL, giáo viên về mức độ thực hiện các hình thức KT-ĐG kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực học sinh 51

Bảng 2.12 Thực trạng thực hiện kế hoạch dạy học phát triển năng lực học sinh 53

Bảng 2.13 Thực trạng quản lý tổ chức thực hiện dạy học phát triển năng lực học sinh 55

Bảng 2.14 Thực trạng chỉ đạo HĐDH phát triển năng lực học sinh 56

Bảng 2.15 Thực trạng kiểm tra, đánh giá HĐDH phát triển năng lực 59

Bảng 2.16 Thực trạng thực hiện HĐDH của TCM 60

Bảng 2.17 Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng, tự bồi dưỡng của giáo viên 62

Bảng 3.1 Kế hoạch dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh của giáo viên 73

Bảng 3.2 Tổng hợp khảo sát mức độ cấp thiết của các biện pháp quản lý 103

Bảng 3.3 Tổng hợp khảo sát tính khả thi của các biện pháp quản lý 104

Bảng 3.4 Tổng hợp mức độ tương quan giữa tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp quản lý 106

Sơ đồ 1.1 Các NL chung trong Chương trình GDPT mới 15

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chất lượng của một trường học tốt hay không được quyết định bởi đội ngũ

thầy cô giáo trong chính ngôi trường đó, còn dạy học là hoạt động trung tâm của

nhà trường Người dạy học có nhiệm vụ là giáo dục, giảng dạy theo mục tiêu chương trình để giúp người học phát huy được hết tính tích cực, chủ động sáng tạo, biết áp dụng những kiến thước đã học vào đời sống hàng ngày và hình thành những tình cảm đạo đức tốt đẹp Do vậy, cần phải đổi mới đồng bộ các yêu tố của quá trình dạy học, đặc biệt là phương pháp dạy học để thực hiện quá trình này theo hướng tiếp cận năng lực học sinh Các tác động của người quản lý vào quá trình dạy học góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách người học theo mục tiêu

đào tạo đề ra là quản lý hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học hiện nay mới chỉ là sự truyền thụ một chiều của người dạy đến người học, người học thụ động tiếp nhận kiến thức từ thầy, cô mà không có một sự chủ động tiếp nhận tri thức dẫn đến chất lượng giờ dạy thấp Hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT FPT Hà Nội mới gần đây đã có những chuyển biến tích cực lên tuy nhiên hiệu quả vẫn chưa được như kỳ vọng, tập thể cán bộ - giáo viên cơ bản đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ đặt ra trong việc thay đổi phương pháp dạy học mới nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo nhằm phát triển năng lực của học sinh Tuy vậy, các hoạt động trong giờ tự học buổi tối của học sinh vẫn còn mang tính hình thức chỉ là quản lý, không khơi dậy được khả năng tự học, sáng tạo tự tìm tòi cái mới dẫn đến làm giảm đi tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh Học sinh vẫn quen theo lối cũ trông chờ ỷ nại vào thầy cô, gia đình dẫn đến trạng thái thờ ơ trong học tập, rèn luyện và các hoạt động khác Mặc dù đội ngũ giáo viên được tập huấn, bồi dưỡng thường xuyên về đổi mới HĐDH theo hướng phát triển năng lực học sinh, song việc vận dụng còn chưa như

kỳ vọng dẫn đến hiệu quả chưa cao Phần lớn CBQL nhà trường đều được tuyển dụng từ những giáo viên có nhiều thành tích, kinh nghiệm trong giảng dạy, có năng lực chuyên môn tốt nhưng còn yếu về nghiệp vụ về quản lý giáo dục Không những

thế công tác quản lý HĐDH của nhà trường vẫn còn mang nặng tính hình thức Những quyết sách mang tính đột phá trong đổi mới HĐDH của nhà trường bị ảnh hưởng không nhỏ

Vì vậy nên chúng tôi đã lựa chọn vấn đề nghiên cứu: “Quản lý hoạt động dạy học ở Trường THPT FPT, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh” nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục của nhà trường, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Dựa trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý HĐDH ở Trường THPT FPT Hà Nội Từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý HĐDH tại Trường THPT FPT, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực của học sinh nhằm nâng cao chất lượng dạy và học của nhà trường

3 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động dạy học ở Trường THPT FPT, Hà Nội

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý HĐDH ở Trường THPT FPT, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh

4 Câu hỏi nghiên cứu

Cần có biện pháp nào để quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh tại trường THPT FPT Hà Nội đem lại hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường

5 Giả thuyết khoa học

Gần đây việc quản lý HĐDH ở Trường THPT FPT, Hà Nội đã có những chuyển biến tốt lên theo đúng tinh thần chỉ đạo của ban lãnh đạo tổ chức giáo dục FPT, trong đó đẩy mạnh thực hiện các biện pháp quản lý HĐDH theo hướng phát triển năng lực học sinh Tuy vậy, quá trình thực hiện còn nhiều bất cập, chưa hiệu quả so với kỳ vọng về nâng cao chất lượng dạy học Nếu áp dụng hợp lý và thường xuyên các biện pháp quản lý HĐDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh Trường THPT FPT, Hà Nội do tác giả đề xuất thì sẽ nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục của nhà trường

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát

triển năng lực học sinh Trường trung học phổ thông

6.2 Khảo sát thực trạng quản lý HĐDH ở Trường THPT FPT, Hà Nội

6.3 Đề xuất biện pháp quản lý HĐDH theo hướng phát triển năng lực học sinh ở

Trường THPT FPT, Hà Nội

6.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp quản lý

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

7.1 Giới hạn nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu các biện pháp quản lý HĐDH ở Trường THPT FPT, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh

7.2 Phạm vi nghiên cứu

Địa bàn nghiên cứu: Trường THPT FPT, Hà Nội

Đối tượng khảo sát: Lãnh đạo, tổ trưởng tổ chuyên môn, giáo viên và học sinh của Trường THPT FPT, Hà Nội

Thời gian nghiên cứu: Từ năm học 2018 đến 2020

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Tiến hành phân tích, tổng hợp các tư liệu khoa học về quản lý giáo dục, quản

lý nhà trường, quản lý hoạt động dạy học và các tư liệu có liên quan đến quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh nhằm xác định cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Trong đề tài nghiên cứu, tác giả đã vận dụng phối hợp nhiều PPNC sau đây:

a Điều tra ằng phiếu hỏi

Với mục đích hướng đến khảo sát nhóm đối tượng là CBQL và GV trong nhà trường Các thông tin điều tra được sẽ là những căn cứ quan trọng cần cho quá trình nghiên cứu đề xuất những giải pháp khoa học cho nhà trường

Phương pháp quan sát sư phạm

Phương pháp này nhằm thu thập thông tin qua việc quan sát hoạt động dạy

học và quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh của CBQL, GV ở trường THPT FPT, Hà Nội Lấy ý kiến của một vài nhà quản lý giáo dục có kinh nghiệm lâu năm nhằm hiểu rõ vấn đề và có một số đề xuất tốt nhất

c Phương pháp xin ý kiến chuyên gia

Sử dụng các bảng hỏi các ý kiến chuyên gia và cán bộ Quản lý giáo dục có kinh nghiệm lâu năm để khảo sát thực trạng Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT FPT, Hà Nội

9 Đóng góp của đề tài mang lại

Đề tài sẽ góp một phần vào việc nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục của trường THPT FPT, Hà Nội nói riêng và giáo dục phổ thông của Việt Nam nói chung, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Việt Nam trong thời đại mới của đất nước

10 Cấu trúc luận văn

Luận văn bao gồm đầy đủ mở đầu, kết luận, khuyến nghị và dự kiến nội dung được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển

năng lực học sinh ở trường THPT

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở Trường THPT FPT, Hà

Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở Trường THPT FPT theo

hướng phát triển năng lực học sinh

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Một số nghiên cứu về hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh

Ở Việt Nam, các vấn đề có liên quan đến hoạt động dạy học từ xưa đến nay đều rất được quan tâm, đặc biệt trong giai đoạn đổi mới giáo dục toàn diện hiện nay Hoạt động này đã có nhiều công trình nghiên cứu như của tác giả: Đặng Quốc Bảo [2], Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Quốc Chí [17], Nguyễn Phúc Châu [15]…

và một số các nhà giáo giàu kinh nghiệm cũng quan tâm đến vấn đề hoạt động dạy học và phát triển năng lực học sinh vào thực tiễn dạy học ở Việt Nam: Phan Trọng Ngọ [30], Đỗ Tiến Sỹ [37]

Một số công trình nghiên cứu có thể kể đến như: Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường của tác giả Phan Trọng Ngọ [30]; Đổi mới phương pháp giảng dạy ở trường phổ thông của tác giả Trần Bá Hoành [24]; Kiểm tra, đánh giá trong giáo dục của tác giả Nguyễn Công Khanh [27]; Cẩm nang dành cho Hiệu trưởng chiến lược và lời khuyên thực tế giúp công việc hiệu quả hơn của tác giả Pam Robbins Harvy B.Alvy [34]; Quản lí đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông của tác giả Đỗ Tiến Sĩ [37]; Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh phổ thông của tác giả Hoàng Đức Nhuận - Lê Đức Phúc [31] hay Những vấn đề cơ bản giáo dục hiện đại của tác giả Thái Duy Tuyên [38]

Giáo viên tổ chức thực hiện hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh bằng việc tập trung đánh giá thường xuyên đối với tất cả học sinh Việc đánh giá thường xuyên này có thể dựa trên nhiều phương diện: qua hoạt động trên lớp, hồ sơ học tập của học sinh, vở ghi chép, qua các báo cáo kết quả dự án học tập, nghiên cứu hoặc kết quả thực hành, thí nghiệm của các em, qua các bài thuyết

học tập mà giáo viên đưa ra Giáo viên có thể sử dụng các hình thức đánh giá này và tiếp tục nâng cao yêu cầu vận dụng kiến thức liên môn vào thực tiễn; kết hợp có hợp

lý giữa hình thức tự luận với trắc nghiệm khách quan, giữa kiểm tra lý thuyết và kiểm tra thực hành trong công tác kiểm tra

Giáo viên cần ưu tiên rèn cho học sinh phương pháp tự học, tự nghiên cứu cùng với việc dành nhiều thời gian trên lớp cho học trò luyện tập, thực hành, trình bày, tranh luận bảo vệ ý kiến kết quả học tập của mình; giáo viên tổng hợp, nhận xét, đánh giá, kết luận để học sinh hiểu và vận dụng được những kiến thức

đó vào đời sống

Hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục là hai hoạt động luôn đi liền với nhau Mục đích chung mà cả hai hoạt động này đều hướng đến là phát triển nhân cách người học một cách toàn diện Nhìn dưới góc độ có ý thức của con người và hoạt động sống tích cực, quá trình mà người GV thông qua việc lãnh đạo, điều khiển, tổ chức, khiến người học tích cực, tự giác, tự tổ chức một cách chủ động, tự điều khiển những hoạt động học tập – nhận thức của mình với mục tiêu thực hiện những nhiệm vụ giảng dạy, được gọi là hoạt động dạy học

Trên lớp, giáo viên cần tăng cường tổ chức hoạt động, đề xuất và lựa chọn, hoàn thiện các câu hỏi, bài tập kiểm tra theo định hướng phát triển năng lực; xây dựng nguồn học liệu mở có chất lượng trên trang thông tin điện tử của Sở GD&ĐT,

và đóng vai trò là những hoạt động trung tâm trong các nhà trường Hoạt động trung tâm này là trọng tâm để những hoạt động đa dạng khác của nhà trường hướng vào Quản lý nhà trường về bản chất được hiểu là quản lý các hoạt động diễn ra chủ yếu trong quá trình dạy và học, bao gồm quá trình sư phạm của giáo viên và các hoạt

động học tập-tự giáo dục của học sinh Như vậy, quản lý hoạt động dạy - học thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình dạy học (là một hệ toàn vẹn gồm hoạt động dạy và hoạt động học luôn luôn tương tác với nhau Sự tương tác giữa dạy và học mang tính chất cộng tác - do tập thể giáo viên và học sinh thực hiện và được các lực lượng xã hội hỗ trợ đắc lực) với mục tiêu nhằm góp phần vào quá trình hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo mà nhà trường đề ra

Một số công trình nghiên cứu tiêu biểu của các tác giả về quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực có thể được kể đến như: Tác giả Nguyễn Ngọc Quang với “Những khái niệm cơ bản về quản lý giáo dục”; “Quản lý, quản lý giáo dục tiếp cận từ những mô hình” của tác giả Đặng Quốc Bảo Đây là những tài liệu có trình bày các khái niệm về quản lý, quản lý giáo dục và quản lý giáo dục được tiếp cận từ những mô hình, mà vấn đề dạy học theo hướng phát triển năng lực cũng được đề cập đến ở đây

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục, quản lý nhà tường, quản lý hoạt động dạy học của các tác giả, các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý giáo dục trong nước như Nguyễn Phúc Châu [15], Trần Ngọc Giao [20], Nguyễn Thị Mỹ Lộc [1], [16] [17] [28], Bùi Minh Hiền [22] [23] Ngoài ra, các tác giả như: Đặng Quốc Bảo [2], Nguyễn Quốc Chí [16],… cũng có các công trình nghiên cứu về quản

lý hoạt động dạy học nói chung và dạy học theo hướng phát huy năng lực người học

Phải kể đến như: Cẩm nang nâng cao năng lực quản lý nhà trường của tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc cùng các tác giả [1]; Một số khái niệm về quản lý giáo dục của tác giả Đặng Quốc Bảo [2]; Quản lý nhà trường của tác giả Nguyễn Phúc Châu [15]; Những xu thế quản lý hiện đại và việc vận dụng vào QLGD của tác giả Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc [16]; Quản lý trường phổ thông của tác giả Trần Ngọc Giao [20]; Quản lý và lãnh đạo nhà trường của tác giả Bùi Minh Hiền - Nguyễn Vũ Bích Hiền [22]; Quản lí, lãnh đạo nhà trường thế kỉ XXI của tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc [21] hay Những vấn đề quản lý trường học của tác giả P.V Zimin [33]

Trong các công trình nghiên cứu khoa học, luận văn, luận án, nhiều cán bộ quản lý giáo dục trên cả nước đã đầu tư nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động

dạy học như: Phạm Văn Trường với đề tài “Quản lý HĐDH phát triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở Tứ Mỹ huyện Tam Nông tỉnh Phú Thọ” (2017); hay Phan Cát Khánh với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh Trường Trung học phổ thông Ngô Quyền, Hải Phòng” (2015);

Quản lý dạy học trong các nhà trường là đề tài phổ biến được đề cập đến ở nhiều công trình nghiên cứu trong những năm trở lại đây Những công trình nghiên cứu được nhắc đến ở trên đã đem lại những thành quả nhất định về mặt cơ sở lý luận và thực tiễn ứng dụng trong quá trình quản lý hoạt động dạy học nói riêng và quản lý nhà trường nói chung, trong đó nhiều biện pháp sáng tạo đã được các tác giả

đề xuất với mục đích cải thiện và nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác quản

lý nhà trường và hoạt động dạy học Tìm hiểu các công trình nghiên cứu trước đó đồng thời tiếp thu các kết quả thu được, tác giả luận văn tiếp tục đi sâu phân tích và nghiên cứu và cơ sở lý luận cùng với thực tiễn công tác quản lý HĐDH ở các trường THPT, để từ đó đề xuất thực hiện một số biện pháp quản lý HĐDH ở trường THPT FPT, Hà Nội theo định hướng phát triển năng lực học sinh với mục đích góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo của nhà trường nói riêng và giáo dục phổ thông nói chung

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Hoạt động dạy học

Theo Phạm Minh Hạc: “Dạy học là thuật ngữ để chỉ một chức năng xã hội, chức năng này được thực hiện với mục đích truyền tải và lĩnh hội kiến thức, kinh nghiệm xã hội đã tích lũy được, đồng thời biến kiến thức và kinh nghiệm đó trở thành phẩm chất và năng lực cá nhân” [21]

Theo Trần Thị Tuyết Oanh: “Hoạt động dạy học là một quá trình dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của người dạy, học sinh hăng hái, tự giác, tự điều khiển được hoạt động học tập - nhận thức của mình, chủ động tổ chức, với mục tiêu thực hiện những nhiệm vụ của việc giảng dạy” [32]

Hoạt động dạy học bao gồm tám thành tố cơ bản là: Mục tiêu; Nội dung; Phương pháp; Phương tiện dạy học; Hình thức tổ chức dạy học; Giáo viên; Học sinh

và Kết quả dạy học

Hoạt động dạy học là hoạt động giáo viên hướng dẫn, điều phối hoạt động

nhận thức học tập của học sinh, giúp các con tìm tòi, khám phá tri thức góp phần thực hiện tốt nhất chức năng học của học sinh

Hoạt động học tập của học sinh là hoạt động tích cực, chủ động, sáng tạo, tự điều khiển hoạt động nhận thức, học tập của mình nhằm tiếp thu, xử lý, biến đổi thông tin kiến thức bên ngoài thành tri thức của mình

Các thầy cô giáo, nhà sư phạm, cán bộ quản lí giáo dục và cả những ai quan tâm đến dạy học thường gặp những thuật ngữ: dạy học, giáo dục, quá trình dạy học

và quá trình giáo dục Trong một số văn cảnh nhất định, có thể sử dụng các thuật ngữ trên một cách linh hoạt, thậm chí đôi khi còn đồng nhất dạy học với giáo dục, quá trình dạy học với quá trình giáo dục Tuy nhiên,trong đa số trường hợp, đặc biệt khi tiến hành thao tác hoá các khái niệm trên, thì nhất thiết phải phân biệt triệt để các khái niệm tương ứng Để làm được việc này nên tuân theo nguyên tắc lịch sử – phát sinh

Về cội nguồn, trong buổi bình minh của mình, để duy trì sự tồn tại, xã hội, cũng như đứa trẻ phải sử dụng cơ chế bắt chước để tạo cho mình những kinh nghiệm ít ỏi nhưng thiết thực đối với cuộc sống Khi xã hội phát triển vốn kinh nghiệm mà loài người sáng tạo và tích luỹ được trở nên phong phú, sâu sắc và phức tạp, đồng thời xuất hiện sự phân công lao động xã hội, từ đó xuất hiện hoạt động dạy học, với chức năng cơ bản vẫn là truyền thụ kinh nghiệm lao động sản xuất và sinh hoạt Tuy nhiên, sự phát triển tiếp theo của xã hội đã dẫn đến phân hoá và cải

tổ lại dạy học nhằm đáp ứng yêu cầu của xã hội

Người giáo viên cần phải có sự chuẩn bị chu đáo, kỹ lưỡng về nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học và dự kiến cả “Kịch bản dạy học” mới thể hiện được hết vai trò trách nhiệm của một người hướng dẫn học sinh Giáo viên càng chuẩn bị cẩn thận thì HĐDH càng đạt hiệu quả cao Còn người học không thể thụ động mà cần phải suy nghĩ và thực hiện các nhiệm vụ thực tiễn được thầy cô giao cho sao đạt hiệu quả cao nhất Kết quả học tập là cả sự vận dụng hiệu quả kiến thức và kỹ năng vào đời sống xã hội hàng ngày chứ không chỉ là kiến thức

và kỹ năng học tập, đó chính là quá trình khám phá và rèn luyện kỹ năng cần có của mỗi bạn học sinh

1.2.2 Năng lực học sinh

Năng lực là được định nghĩa là tính chất tâm sinh lý hình thành trong mỗi con người, tác động và chi phối đến các quá trình tiếp thu kiến thức, kỹ năng và hiệu quả trong việc thực hiện một HĐ nhất định nào đó

Theo như được đề cập trong tài liệu ban hành bởi bộ giáo dục và đào tạo về công tác tổ chức tập huấn cho giáo viên về việc giảng dạy và kiểm tra đánh giá dựa trên định hướng phát triển năng lực của học sinh, năng lực được xem là sự kết hợp các yếu tố kiến thức, kỹ năng, thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân, một các linh hoạt và có tổ chức nhằm mục tiêu đáp ứng được hiệu quả một yêu cầu phức hợp của hoạt động trong một bối cảnh nhất định được đề ra Năng lực là việc vận dụng tổng hợp nhiều yếu tố nhằm thực hiện một loại công việc nào đó, được thông qua các hoạt động của cá nhân Năng lực chung, cốt lõi nhất chính là các yếu tố cơ bản mà mọi công dân, mọi người lao động đều cần phải sở hữu” [10]

Năng lực được định nghĩa theo tác giả Nguyễn Công Khanh: “Là khả năng

mà mỗi cá nhân có thể làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ và vận dụng hợp lý những điều này để hoàn thành nhiệm vụ hoặc giải quyết một cách có hiệu quả những vấn đề gặp trong cuộc sống hàng ngày Theo tác giả, năng lực được xem là một cấu trúc động, có tính mở, gồm nhiều thành tố, tầng bậc, nó không chỉ bao hàm kiến thức, kỹ năng, mà cả niềm tin, giá trị và trách nhiệm xã hội” [27].

Hiểu một cách đơn giản thì năng lực của học sinh là khả năng các em có thể

tự mình làm chủ những lĩnh vực kiến thức, kỹ năng, thái độ, đúng với lứa tuổi của mình và áp dụng vào giải quyết có hiệu quả các vấn đề đặt ra trong cuộc sống

Chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 xác định việc hình thành và phát triển năng lực cho người học bao gồm các năng lực chung và năng lực chuyên biệt như sau:

Năng lực chung gồm: Nhóm năng lực làm chủ và phát triển bản thân như năng lực tự học, tự giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, ; Nhóm năng lực quan hệ

xã hội (kỹ năng mềm) như năng lực giao tiếp hay làm việc nhóm; Nhóm năng lực công cụ như năng lực áp dụng công nghệ thông tin và truyền thông, năng lực ngoại ngữ và năng lực tính toán

Các năng lực chuyên biệt môn học/lĩnh vực học tập: (1) Tiếng Việt, (2) Ngoại ngữ, (3) Khoa học tự nhiên, (4) Khoa học xã hội và nhân văn, (5) Thể dục thể thao…

Vì vậy hình thành và phát năng lực cho người học chính là quá trình chúng ta tiếp cận năng lực trong giáo dục Tất cả các yếu tố của quá trình hướng dẫn người học đều đóng góp vào sự hình thành và phát triển như một nhân tố tích cực cho học sinh

Theo tác giả Phạm Khắc Chương, “QLDG trên cơ sở quản lý nhà trường

là phương hướng cải tiến hoạt động quản lý giáo dục, trong đó lấy việc tăng cường phân cấp quản lý nhà trường làm kim chỉ nam, nhằm mục tiêu giúp các chủ thể quản lý phát huy tối đa năng lực, trách nhiệm và quyền hạn của mình trong việc hoàn thành các mục tiêu giáo dục đào tạo mà xã hội yêu cầu Mỗi tổ chức giáo dục cơ sở trực tiếp truyền thụ những tri thức, đạo đức mà nhân loại đã đúc kết, sàng lọc, chọn lọc cho thế hệ mầm non của đất nước nhằm thực hiện mục đích đào tạo giáo dục nhân cách, được gọi là một đơn vị nhà trường Vì vậy, cơ sở giáo dục trong bất

cứ xã hội nào cũng là tâm điểm hội tụ của HĐGD và QLGD” [18]

Tóm lại, quản lý giáo viên và học sinh bản chất là quản lý nhà trường Giáo viên hay người dạy và học sinh hay người học vừa là chủ thể quản lý vừa là đối tượng quản lý Đối tượng bị tác động của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng) là giáo viên và học sinh Họ tham gia chủ động, tích cực vào hoạt động quản lý với

tư cách là chủ thể quản lý Mọi thành viên trong trường đều phải có trách nhiệm quản lý nhà trường Quản lý con người và vật chất, là nội dung của những hoạt động tương ứng với từng nhiệm vụ quản lý ở các đối tượng quản lý đó là bản chất của QLNT

1.2.4 Dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh

Từ thực tiễn và lý luận về việc dạy và học và năng lực của học sinh cần được trang bị trong nhà trường phổ thông, tác giả xin đưa ra quan điểm về dạy học phát

triển năng lực học sinh là: “Dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh là quá trình giáo viên tổ chức, điều khiển, hướng dẫn học sinh vận dụng tri thức, kỹ năng, thái độ đã có vào thực hiện nhiệm vụ học tập, giải quyết tình huống thực tiễn một cách hiệu quả để lĩnh hội tri thức, kỹ năng, thái độ mới và phát triển năng lực cần thiết”

Để dạy học theo hướng phát triển năng lực người học thì cần phải:

- Chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực: Đây là một mô hình

cụ thể hoá của chương trình định hướng kết quả đầu ra, một công cụ để thực hiện giáo dục định hướng điều khiển đầu ra

- Thực hiện các phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực, không chỉ chú ý tích cực hoá học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên- học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội

- Đánh giá kết quả học tập không lấy việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm của việc đánh giá, chú trọng khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau

1.2.5 Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “Quản lý nhà trường là quản lý hoạt động dạy và học, điều này có nghĩa là tìm cách để đưa hoạt động đó đi biến đổi từ trạng thái này sang trạng thái khác và cuối cùng tiến tới mục tiêu giáo dục”[35].

Hoạt động dạy học được xem là một hoạt động mang tính cơ bản nhất, chủ yếu nhất và đặc trưng nhất trong số các hoạt động của trường phổ thông ở Việt Nam Nó là hạt nhân của các nhiệm vụ trong cơ sở giáo dục Vì vậy, quản lý hoạt động dạy học là nội dung quản lý quan trọng hàng đầu mang tính chất quyết định nhất trong công tác quản lý trường học Để nhằm phục vụ hoạt động giảng dạy, còn có sự góp mặt của

những nội dung quản lý khác

Quản lý việc vận hành của quá trình một cách có tổ chức, có kế hoạch, có điều khiển, hoặc quản lý các thành tố của quá trình dạy học, điều chỉnh sao cho đạt đến mục tiêu cụ thể được gọi là quản lý hoạt động dạy học

Căn cứ vào các khái niệm liên quan đến quản lý dạy học có thể đi đến kết luận rằng quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh là quá trình trong đó người cán bộ quản lý tác động đến các hoạt động dạy học sao cho việc dạy học không đơn thuần chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức mà còn có thể tạo ra những tác động tích cực giúp phát triển năng lực người học Sau khi quá trình dạy học kết thúc, người học nắm được cách để áp dụng những kiến thức, kỹ năng, thái

độ đã được học trong suốt quá trình để giải quyết những tình xuống xảy ra trong thực tiễn đời sống hàng ngày Đó mới chính là dạy học phát triển năng lực học sinh

Những nội dung của quản lý HĐDH theo hướng phát triển năng lực học sinh gồm:

- Quản lý thực hiện kế hoạch hoạt động dạy học phát triển năng lực học sinh

- Quản lý việc tổ chức thực hiện dạy học phát triển năng lực học sinh

- Quản lý chỉ đạo hoạt động dạy học phát triển năng lực học sinh

- Quản lý kiểm tra, đánh giá dạy học phát triển năng lực học sinh

- Quản lý hoạt động dạy học của tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực học sinh

- Quản lý hoạt động bồi dưỡng, tự bồi dưỡng của giáo viên về dạy học phát triển năng lực học sinh

Quá trình bồi dưỡng, tự bồi dưỡng để nâng cao năng lực của người dạy cùng với quá trình hỗ trợ của tổ chuyên môn và đồng nghiệp cũng cần phải được giám sát, quản lý chặt chẽ dựa trên các hoạt động dự giờ, hội thảo, chuyên đề, hay những

buổi sinh hoạt chuyên môn được tổ chức trong các tổ giáo viên

1.3 Giáo dục phổ thông & những yêu cầu dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh

1.3.1 Những phẩm chất và năng lực cốt lõi của HS

Thông qua chương trình GDPT, học sinh có cơ hội được hình thành và bồi dưỡng những phẩm chất cơ bản như: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm [13]

Phẩm chất theo quan niệm là tổng hợp các đức tính tốt được con người thể hiện thông qua thái độ, hành vi ứng xử cùng với năng lực góp phần tạo nên nhân cách của họ

Chương trình GDPT hình thành và phát triển cho HS những NL cốt lõi sau: a) Những NL chung được hình thành, phát triển thông qua tất cả các môn học và HĐGD: NL tự chủ và tự học, NL giao tiếp và hợp tác, NL giải quyết vấn đề và sáng tạo;

b) Những NL đặc thù được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học và HĐGD nhất định: NL ngôn ngữ, NL tính toán, NL khoa học, NL công nghệ, NL tin học, NL thẩm mĩ, NL thể chất

Chương trình giáo dục phổ thông còn góp phần phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu của HS bên cạnh việc hình thành, phát triển các NL cốt lõi của từng người học

Sơ đồ 1.1 Các NL chung trong Chương trình GDPT mới

1.3.2 uá trình hình thành phẩm chất và năng lực cho học sinh

Năng lực chỉ được hình thành và phát triển qua hoạt động vì vậy phải quy định rõ việc tổ chức các HĐGD của chính người học tạo ra sự tích hợp các kiến thức, kỹ năng, kỹ thuật và PC, giá trị vào những công việc cụ thể hàng ngày Giáo dục tích hợp trong chương trình vừa mang tính phương pháp dạy học vừa là mục tiêu dạy học cần đạt đến nhằm hình thành tố chất của người học nhận thức, giải quyết một vấn đề khoa học hay vấn đề thực tiễn, đời sống Tri thức của con người là tổng hòa hiểu biết từ các lĩnh vực khoa học và kinh nghiệm thực tiễn áp dụng vào các lĩnh vực khác nhau Giáo dục tích hợp không phải là phép cộng kiến thức của các môn học hay các khoa học khác nhau mà là quá trình nhận thức của người học

về các hiện tượng, sự vật của thế giới khách quan được đúc rút, tổng kế và áp dụng vào các hiện tượng và sự vật khác [22, tr.108]

Năng lực chung và NL chuyên biệt được hình thành trong quá trình học tập các môn học cụ thể và tham gia các hoạt động NL chuyên biệt là mục tiêu dạy học của môn học đồng thời là đơn vị cấu thành NL chung thông qua hoạt động theo chủ

đề tích hợp Giáo viên là người tư vấn định hướng và giúp đỡ học sinh trong quá trình học tập và hình thành năng lực Với vai trò đó, giáo viên đã tạo cho học sinh

các cơ hội bộc lộ khả năng của bản thân, rèn luyện các PC, NL cần thiết

Dựa trên lý luận về vấn đề trang bị việc dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh trong các nhà trường hiện nay, tác giả xin được trình bày quan điểm của mình về việc dạy học phát triển năng lực học sinh như sau: “Dạy học dựa theo định hướng phát triển năng lực học sinh được hiểu là quá trình sư phạm trong đó người dạy tiến hành tổ chức các hoạt động, hướng dẫn người học vận dụng kiến thức và kỹ năng đã có để thực hiện tốt nhiệm vụ học tập được đề ra, đồng thời biết cách ứng dụng hiệu quả những yếu tố này vào đời sống hàng ngày nhằm tiếp thu tri thức, kỹ năng và thái độ mới góp phần phát triển năng lực của bản thân.”

Muốn hoàn thành được nhiệm vụ trên thì cần:

- Thực hiện theo chương trình định hướng phát triển năng lực người học trong tiến trình dạy học Đây cũng được em như một mô hình cụ thể của chương trình định hướng kết quả đầu ra – công cụ thực hiện giáo dục theo định hướng điều khiển chất lượng đầu ra của người học

- Không chỉ quan tâm đến mỗi tích cực hoá người học về hoạt động trí tuệ

mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống gặp phải trong đời sống hàng ngày, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành,trải nghiệm trong triển khai các phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực Nâng cao cường độ việc học tập trong nhóm, thay đổi quan hệ giữa người dạy- người học theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội

- Không nên lấy việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm đánh giá kết quả học tập học sinh mà nên chú trọng khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau vào thực tiễn đời sống công việc

1.4 Hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường

từ đó chất lượng giáo dục toàn diện có thể được nâng cao hơn nữa Đồng thời người học được phát triển khả năng tự học, óc sáng tạo, và tinh thần học tập suốt đời” [36]

Giáo dục đào tạo hướng đến mục tiêu phát triển nguồn lực con người là một trong những yếu tốt cơ bản góp phần vào sự phát triển nhanh và bền vững trong thời kỳ hiện nay Chính phủ đã xác định mục tiêu chủ yếu là thực hiện giáo dục toàn diện cả về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ ở tất cả các bậc học Học tập ở mọi lứa tuổi được thường xuyên và suốt đời được nhà nước tạo điều kiện cho tất

cả mọi người dân

1.4.1.2 Nội dung giáo dục THPT

Khoản 1, điều 24 Luật Giáo dục Việt Nam quy định: “Nội dung GDPT phải bảo đảm tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và hệ thống, phát huy năng lực, gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh, đáp ứng mục tiêu giáo dục” [36]

Trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa, đổi mới nội dung giáo dục nhằm loại bỏ các nội dung không còn phù hợp với đời sống xã hội hiện đại, bổ sung những nội dung cần thiết bắt kịp xu thế theo hướng bảo đảm kiến thức cơ bản cập nhật với tiến bộ của KH-CN, tăng nội dung KH-CN ứng dụng công nghệ thông tin, tăng cường giáo dục kỹ thuật tổng hợp và năng lực thực hành ở bậc học phổ thông, tăng cường giáo dục công dân, giáo dục tư tưởng đạo đức, lòng yêu nước, không để các môn khoa học xã hội - nhân văn, nhất là tiếng Việt, lịch sử dân tộc, địa lý và văn hoá Việt Nam bị xem là môn phụ

1.4.1.3 Cấu trúc chương trình dạy học ở THPT

Định hướng của Nghị quyết 29- NQ/TW chỉ ra rằng đối với bậc giáo dục phổ thông cần phải thiết lập và chuẩn hóa nội dung theo hướng hiện đại, đổi mới, tinh gọn và đảm bảo chất lượng Đồng thời các lớp học dưới cần được tích hợp cao và dần phân hóa ở các lớp học trên, giảm thiểu số lượng các môn học bắt buộc trong nhà trường, tăng số lượng các môn học, chủ đề và chuỗi các hoạt động giáo dục tự chọn Đối với từng đối tượng người học cần biên soạn sách giáo khoa, tài liệu hỗ trợ dạy và học phù hợp, cần chú ý đến học sinh khuyết tật và học sinh ở vùng khó khăn

Do đó, việc nghiên cứu, phân tích, điều chỉnh dần cho phù hợp với chỉ đạo, định hướng là rất cần thiết nhằm mục đích phát huy được năng lực của học sinh trong bối cảnh và chương trình học ở thời điểm hiện nay

Cấu trúc chương trình THPT bao gồm 12 môn học được bộ giáo dục phân phối như sau:

Thời lượng môn Toán: Khối 10, khối 11, khối 12: 37 tuần, 106 tiết / năm học Thời lượng môn Ngữ văn: Khối 10, khối 11, khối 12: 37 tuần, 106 tiết/ năm học Thời lượng môn Tiếng Anh: Khối 10, khối 11, khối 12: 37 tuần, 107 tiết / năm học Thời lượng môn Vật Lý: Khối 10, khối 11, khối 12: 37 tuần, 70 tiết / năm học Thời lượng môn Hóa học: Khối 10, khối 11, khối 12: 37 tuần, 70 tiết / năm học Thời lượng môn Sinh học: Khối 10, khối 11, khối 12: 37 tuần, 37 tiết / năm học Thời lượng môn Lịch sử: Khối 10, khối 11, khối 12: 37 tuần, 54 tiết / năm học Thời lượng Môn Địa lý: Khối 10, khối 11, khối 12: 37 tuần, 54 tiết / năm học Thời lượng môn Giáo dục Công dân: Khối 10, khối 11, khối 12: 37 tuần, 55 tiết/ năm học

Thời lượng môn Giáo dục Quốc phòng: Khối 10, khối 11, khối 12: 37 tuần,

lựa chọn phương pháp, nội dung, tổ chức và đánh giá kết quả dạy học nhằm đảm bảo thực hiện được mục tiêu dạy học Kết quả học tập mong muốn có thể quan sát,

mô tả và đánh giá chi tiết Những kết quả theo yêu cầu quy định trong chương trình mỗi học sinh cần phải đạt được Để đảm bảo quản lý chất lượng dạy học theo mục tiêu đầu ra cần phải đưa ra các tiêu chuẩn trong đào tạo

1.4.2 Các yêu cầu đặt ra đối với hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học trong cơ sở giáo dục phổ thông

HĐDH ở các cơ sở giáo dục phổ thông đóng vai trò là trọng tâm trong số các hoạt động của nhà trường bởi nó chiếm phần lớn thời gian, khối lượng công việc cần thực hiện của giáo viên và học sinh trong các tiết học và trong một năm học Hoạt động dạy học mang lại nền tảng rất quan trọng để đạt được mục tiêu giáo dục toàn diện ở các trường phổ thông hiện nay; bên cạnh đó nó cũng là yếu tố quyết định đến kết quả đào tạo của nhà trường

Hoạt động này là hoạt động đặc thù của một cơ sở giáo dục, nó được qui định bởi đặc thù lao động sư phạm của người dạy Vì vậy công tác quản lý nhà trường và quản lý hoạt động dạy học cũng được quy định tính đặc thù riêng dựa trên hoạt động này Nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của cơ sở mình quản lý, người hiệu trưởng phải có nhận thức đúng tính đặc thù và vị trí quan trọng của HĐDH để

có những biện pháp quản lý sáng tạo, khoa học Công tác quản lý hoạt động dạy học của đội ngũ giáo viên và học sinh trong trường học được xem là một yếu tố quan trọng trong công tác quản lý nhà trường Để xác định được các mục tiêu quản lý khác trong số các mục tiêu quản lý của nhà trường thì các nhà quản lý giáo dục trước hết phải xác định được mục tiêu quản lý chất lượng đào tạo và lấy đó làm nền tảng Nhiệm vụ trọng tâm của người lãnh đạo cao nhất là quản lý hoạt động dạy - học Nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của cuộc sống người hiệu trưởng phải dành nhiều thời gian và công sức cho công tác quản lý HDDH nhằm đưa chất lượng đào tạo của nhà trường ngày một tốt lên

1.5 Quản lý HĐDH theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT

1.5.1 Vai trò quan trọng của quản lý HĐDH theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT

Trong thời gian gần đây, giáo dục phổ thông nước ta đã đạt được những

thành tựu và có những đóng góp lớn trong việc đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội đất nước Tuy nhiên mọi người vẫn chưa thực sự quán triệt mục tiêu phát triển năng lực của học sinh mà còn coi trọng việc trang bị kiến thức, kĩ năng cơ bản cho học sinh, chưa thực sự chú trọng giáo dục các kĩ năng sống, các kĩ năng học tập suốt đời … Đây vừa là một xu hướng mới, vừa là bước chuyển mình quan trọng của mỗi cơ sở giáo dục trong công cuộc đổi mới căn bản

và toàn diện nền giáo dục quốc dan, do đó quản lý HĐDH theo hướng phát triển năng lực học sinh có ý nghĩa quan trọng và cấp thiết

Trước yêu cầu đổi mới về dạy học chương trình giáo dục THPT thể hiện ở việc: Thực hiện điều chỉnh nội dung chương trình; Chú ý dạy học phân hóa theo năng lực học sinh dựa theo chuẩn kiến thức, kĩ năng của Chương trình giáo dục THPT; Đổi mới về nội dung chương trình theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề, tăng thực hành vận dụng kiến thức vào thực tiễn; đổi mới PPDH tập trung vào việc thiết kế và chuẩn bị bài dạy học; cải tiến các PPDH truyền thống; kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học phù hợp đặc thù bộ môn, chú trọng bồi dưỡng phương pháp học tập cho học sinh Điều đó cho thấy tầm quan trọng và muốn thực hiện hiệu quả việc quản lý HĐDH theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh trường THPT thì trước tiên người CBQL nhà trường cần phải xác định hệ thống những nội dung tổng thể của quá trình quản

lý, phân tích điểm mạnh, yếu, thuận lợi cũng như những rào cản trong quá trình thực hiện dạy học theo hướng phát triển năng lực người học, đáp ứng được yêu cầu đổi mới hiện nay

Theo tác giả Nguyễn Phúc Châu: Trong nhà trường có nhiều hoạt động để mang lại mục đích giáo dục Từ những nhà tâm lí học, hoạt động có cấu trúc bới 6 thành tố: đối với phía chủ thể gồm hành động, hoạt động, thao tác; đối với phía đối tượng gồm động cơ, mục đích và phương tiện Các thành tố trên có mối quan hệ biện chứng nhau để vừa thể hiện được nội dung tâm lí (động cơ và mục đích) của hành động, vừa thấy được ý nghĩa và vai trò của các phương tiện thực hiện mục đích trong hoạt động [15]

Còn Fullan (1991) đã nhận định rằng: “Trong suốt nhiều thập kỉ qua, vai trò của hiệu trưởng ngày càng trở nên đa dạng và phức tạp” Thêm vào đó, vai trò đó đã

chuyển đổi từ một người lãnh đạo hoạt động dạy học hay giáo viên chủ chốt (master teacher), tới người lãnh đạo thực thi (transactional leader) và gần đây là vai trò lãnh đạo sự thay đổi

1.5.2 Quản lý thực hiện mục tiêu dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh trường THPT

Theo tác giả Phan Trọng Ngọ: “Mục đích dạy học thường xác định theo bốn cấp độ: Mục tiêu cụ thể, mục tiêu trung gian, mục tiêu chung và mục tiêu cá nhân” [30]

Giáo viên thực hiện mục tiêu dạy học theo hướng phát triển năng lực người học cần được xây dựng bởi các nội dung sau:

Mục tiêu dạy học là kết quả sau khi kết thúc bài học học sinh có thể nhớ,có thể hiểu và vận dụng được những gì đã học vào thực tiễn Mục tiêu dạy học cần được trình bày một cách cụ thể, chi tiết, sao cho nó có thể được phát biểu, giải thích,

áp dụng, so sánh

Mục tiêu dạy học đặt ra phải gắn chặt với nội dung dạy học Giáo viên căn

cứ vào mục tiêu đã biên soạn để chọn lựa các chủ điểm kiến thức phù hợp với từng đối tượng người học, đảm bảo không quá phức tạp, nặng nề so với năng lực học sinh nhưng vẫn bao hàm được khối kiến thức trọng tâm, đồng thời lồng ghép những nội dung nhằm phát triển tư duy, năng lực học sinh

Trong quá trình dạy học cần sử dụng nhiều phương pháp giảng dạy theo hướng phát triển năng lực học sinh Tạo môi trường cho học sinh rèn luyện, tiếp nhận tri thức một cách chủ động, sáng tạo

1.5.3 Xây dựng kế hoạch dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh THPT

Theo tác giả Nguyễn Phúc Châu: “Kế hoạch dạy học trong một trường bao gồm các loại: kế hoạch quản lí tổng thể hoạt động dạy học một khóa học; một năm học; kế hoạch quản lí dạy học của khoa, bộ môn và tổ bộ môn; kế hoạch quản lí dạy học các khối, lớp; kế hoạch cá nhân của người dạy đối với từng môn học; kế hoạch học tập của người học và kế hoạch hoạt động của các đơn vị có chức năng

phục vụ dạy học” [15]

Trường THPT thực hiện chương trình giáo dục, thời gian học tập theo biên chế năm học do Bộ GD&ĐT ban hành và quy định cụ thể của Sở GD&ĐT mỗi địa

phương Hiệu trưởng căn cứ vào chương trình giáo dục đã được ban hành để chỉ đạo, xây dựng kế hoạch dạy học của nhà trường

Kế hoạch dạy học của nhà trường là bản thiết kế tổng thể các nội dung:

- Xây dựng thời khóa biểu giảng dạy và thực hiện quy chế, nội quy giảng dạy của nhà trường

- Phân công, tổ chức cho giáo viên xây dựng kế hoạch dạy học và kiểm tra giám sát việc giáo viên thực hiện nhiệm vụ dạy học theo đúng kế hoạch đã được phê duyệt của lãnh đạo nhà trường

- Tổ chức cho toàn thể giáo viên nghiên cứu, học tập yêu cầu về chương trình dạy học cấp THPT theo từng môn học

- Thống nhất chủ đề tự chọn, thời lượng, thời gian dạy tự chọn sao cho phù hợp với thực tiễn của nhà trường

- Xây dựng kế hoạch thực hiện giảng dạy theo hướng phát triển năng lực học sinh theo từng bộ môn giáo viên phụ trách

1.5.4 Tổ chức thực hiện hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh THPT

Theo tác giả Nguyễn Phúc Châu: “Những chủ ý của người giáo viên về mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, hoạt động dạy học và mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức học tập, của người học có tác động qua lại quyết định lẫn nhau”[15] Nói cách khác hoạt động dạy chế ước hoạt động học và ngược lại, cho nên quản lí dạy học là đồng thời quản lí các hoạt động của giáo viên

và của học sinh Tuy nhiên nếu nhìn trên góc độ quản lý thì quản lý dạy học trước hết là quản lý hoạt động dạy của đội ngũ giáo viên – khâu đóng vai trò chủ chốt của quá trình dạy và học Điều này bởi lẽ tuy học sinh là trung tâm của quá trình dạy học và tiếp nhận mọi tác động quản lý của hiệu trưởng, nhưng mọi tác động đó đều đến với giáo viên trước tiên

Tổ chức thực hiện HĐDH của giáo viên trên lớp cần:

- Hướng dẫn học sinh tự tìm ra kiến thức và rèn luyện được kỹ năng

- Đưa ra vấn đề hoặc hướng dẫn người học nêu vấn đề để người học giải quyết

- Tạo điều kiện để học sinh được tương tác, hợp tác, tham gia (thảo luận, nêu

ý kiến theo nhóm) để biết sáng tạo, phê phán Học sinh biết và có kiến thức, kỹ năng, thói quen tự học, tự đánh giá để học suốt đời

- Tạo môi trường để học sinh được thực hành, liên hệ với thực tế cuộc sống, coi trọng cả kiến thức và kỹ năng

- Sử dụng SGK hợp lý trong giờ giảng, khai thác có hiệu quả

1.5.5 Hướng dẫn, chỉ đạo TCM dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh

Theo tác giả Manabu Sato & Masaaki Sato: “Sự phát triển của giáo viên diễn

ra ở hai mặt: sự khéo của một nghệ nhân và sự thông thạo của một nhà giáo dục chuyên nghiệp” [29]

- QL thực hiện chương trình; quản lý việc soạn bài của giáo viên, quản lý việc dạy học trên lớp hay kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, nghiêm cấm việc dạy thêm học thêm của các thầy cô tự mở ra và bắt ép học sinh đi học và phối hợp quản lý chặt chẽ các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp,…

- Việc xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ - giáo viên: thường xuyên bồi dưỡng, dự giờ; hay định kỳ kiểm tra đánh giá xếp loại giáo viên hàng năm, có chế

độ chính sách tốt cho đội ngũ cấp dưới

- Tổ chức thực hiện các hoạt động dạy học; phối hợp với các TCM khác, với giáo viên chủ nhiệm, với văn hóa đoàn thể, với hội cha mẹ học sinh và xã hội trong giáo dục học và huy động nguồn lực phát triển cơ sở giáo dục

- Tổ chức sinh hoạt chuyên môn: Là một trong những nhiệm vụ cơ bản của

tổ chuyên môn nhằm nâng cao năng lực dạy học của giáo viên và nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường Các hình thức sinh hoạt tổ chuyên môn cơ bản gồm

có thảo luận bài khó, chuyên đề … Chỉ đạo sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học,tức tổng kết, phân tích, xem xét giờ dạy hướng vào người học để nâng cao chất lượng học tập, phát triển năng lực người học một cách đa dạng

- Các hoạt động bồi dưỡng, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp

vụ phải được làm tốt việc tổ chức Làm tốt công tác qui hoạch cán bộ, có kế hoạch cử CBGV đi học nâng chuẩn chuyên môn nhằm xây dựng đội ngũ đủ về số lượng, mạnh

về chất lượng, đáp ứng tốt các yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học

- Thường xuyên tổ chức hoạt động nghiên cứu học tập, hội thảo, chia sẻ kinh nghiệm lẫn nhau về phương pháp qua học tập chuyên đề

- Tổ chức khảo sát, phân loại học sinh giỏi, yếu, kém từ đầu năm học thông qua điều tra nắm bắt thông tin học sinh của GVCN, GVBM và hình thức kiểm tra khảo sát, từ đó xây dựng các biện pháp giúp đỡ học sinh vươn lên trong học tập

- Để cải tiến việc soạn bài theo hướng đổi mới phát huy được tính chủ động, tích cực, sáng tạo, gây hứng thú cho học sinh cần có công tác đánh giá tổ chức nhận xét rút kinh nghiệm trong tổ, nhóm chuyên môn thường xuyên

1.5.6 Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh

Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc để quản lí hoạt động đánh giá chất lượng giáo dục người lãnh đạo giáo dục cần thực hiện các nhiệm vụ sau đây:

1) Thành lập nhóm đánh giá

2) Chỉ đạo việc triển khai thực hiện các văn bản công tác đánh giá chất lượng giáo dục

3) Chỉ đạo các hoạt động đánh giá

a) Chỉ đạo việc xây dựng và triển khai kế hoạch đánh giá

b) Chỉ đạo và tham gia các hoạt động đánh giá

4) Xét duyệt báo cáo đánh giá: do bộ phận khảo thí hay bộ phận phụ trách đánh giá đưa lên

5) Phân bổ thời gian và nguồn lực cho hoạt động đánh giá [28]

Theo quan điểm trước đây thì đề kiểm tra phải bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng, phải thể hiện ba mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng Giáo viên cần ra đề thi mang tính phân loại học sinh, phù hợp với lực học, bám sát chương trình, nội dung, chương trình học do bộ giáo dục quy định Còn hiện nay, để đánh giá được năng lực của học sinh, cần vận dụng cách đánh giá của PISA vào quá trình dạy học Việc đánh giá này phải bám sát vào khung đánh giá năng lực theo từng lĩnh vực

Để thực hiện điều này, người CBQL, giáo viên cần phải:

- Tập huấn giáo viên về xây dựng đề kiểm tra theo ma trận kiến thức, tổ chức xây dựng đề kiểm tra theo hướng dẫn ở các bộ môn; chuẩn bị các điều kiện để tham gia đánh giá học sinh lứa tuổi 15 theo chuẩn PISA từ năm 2012

- Để có thể nhận xét, đánh giá toàn diện tổng thể quá trình học tập và rèn

luyện của học sinh thì cần cải tiến phương thức đánh giá kết quả giáo dục Bên cạnh

đó cũng cần hướng dẫn chỉ đạo đội ngũ giáo viên kết hợp chặt chẽ giữa định lượng

và định tính trong hình thức và phương pháp đánh giá; đảm bảo đánh giá một cách chính xác, khách quan, công bằng; để từ đó đánh giá thực sự trở thành động lực thúc đẩy học sinh trong học tập và rèn luyện

- Đánh giá thành tích học tập của học sinh: Cần chú ý cả quá trình học tập trong đánh giá thành tích của học sinh chứ không chỉ đánh giá kết quả cuối cùng như cách trước đây Khi xác định tiêu chí đánh giá kết quả học tập của học sinh nên tạo điều kiện cho học sinh cùng tham gia đánh giá để có được một kết quả thực chất nhất Cần chú trọng vào khả năng vận dụng tri thức trong việc giải quyết các nhiệm

vụ chứ không tập trung vào khả năng tái hiện tri thức theo cách học thuộc lòng

- Sử dụng các hình thức và phương pháp đánh giá: Trong giờ, ngoài giờ; chính thức, không chính thức; qua sản phẩm, báo cáo; kết hợp định tính và định lượng Kết hợp các hình thức, phương pháp kiểm tra, đánh giá khác nhau như sử dụng trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận; kết hợp kiểm tra theo nhóm với kiểm tra cá nhân; kiểm tra theo chủ đề; có thể là thể hiện cách hiểu, các kiến thức về bài học của mình qua trải nghiệm thực tế, xem video, hay cách áp dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn chứ kiểm tra không chỉ là viết ra giấy,

- Yêu cầu giáo viên khi đánh giá kết quả giáo dục các môn học ở mỗi lớp và mỗi cấp học cần phải:

+ Đặt ra những yêu cầu cơ bản nhất mà học sinh cần đạt về các khía cạnh kỹ năng, kiến thức, thái độ sau mỗi lớp, mỗi giai đoạn, cấp học Việc đánh giá cần dựa trên chuẩn kiến thức và kỹ năng của từng môn học ở từng lớp học riêng biệt;

+ Kết hợp đánh giá thường xuyên với đánh giá định kỳ, giữa tự đánh giá của người học và đánh giá của giáo viên, giữa đánh giá của trường học và đánh giá của người thân, xã hội

+ Cần xây dựng công cụ đánh giá thích hợp nhằm đánh giá được khách quan, toàn diện, trung thực, công bằng, có khả năng phân loại tích cực, giúp học sinh kịp thời sửa chữa thiếu sót của bản thân

1.5.7 Quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên về đổi mới PPDH chú trọng phát triển năng lực học sinh

Theo Mai Quang Huy và các tác giả: “Giáo viên có trách nhiệm rèn luyện đạo đức, học tập văn hóa, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ để nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy và giáo dục” [25]

Phải đổi mới cách dạy để đổi mới cách học Thực tế hiện nay, trình độ nghiệp

vụ chuyên môn, kinh nghiệm của một số giáo viên còn hạn chế, còn ngại khó trong việc đổi mới PPDH, chưa tích cực chủ động trong việc nghiên cứu soạn bài, lập ngân hàng đề kiểm tra theo hướng phát triển năng lực người học.Vậy nên, giáo viên phải kiên trì dùng cách dạy hoạt động để dần dần xây dựng cho học sinh phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức, từ thấp lên cao Để đạt hiệu quả trong việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, cần có sự hợp tác của cả giáo viên và học trò, sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động học với hoạt động dạy

Công tác quản lý bồi dưỡng giáo viên cần tập trung vào các PPDH tích cực theo hướng phát triển năng lực của học sinh đã nêu ở trên bằng việc:

Cử giáo viên tham gia đầy đủ các lớp tập huấn chuyên môn do Ngành tổ chức về đổi mới PPDH; Khuyến khích quá trình tự học sáng tạo, động viên tinh thần cầu thị trong tự bồi dưỡng, giáo dục ý thức khiêm tốn tự học hỏi kinh nghiệm

và sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm với đồng nghiệp; Duy trì tổ chức thao giảng dự giờ, qua đó xếp loại tay nghề GV gắn với việc thao giảng định kỳ để tiếp tục tổ chức hội thi GV dạy giỏi cấp trường; Tổ chức các kì thi giáo viên giỏi các cấp là một biện pháp thúc đẩy công tác bồi dưỡng tạo điều kiện để giáo viên phấn đấu vươn lên tự khẳng định mình trong giảng dạy; Tăng cường đánh giá xếp loại giáo viên, kiểm tra bằng nhiều hình thức: (toàn diện, chuyên đề, đột xuất, báo trước ) có kiểm tra mới phát hiện ra điểm mạnh, điểm hạn chế của từng giáo viên để giúp họ phát huy ưu điểm, khắc phục nhược điểm

Song song với việc thay đổi PPDH của giáo viên đồng thời phương pháp học của học sinh cũng cần được thường xuyên bồi dưỡng, dưới sự tư vấn, hướng dẫn của giáo viên, học sinh phải dần dần có được những phẩm chất và năng lực thích ứng với phương pháp dạy học tích cực như: hiểu được mục đích học tập, tự giác

trong học tập, có ý thức trách nhiệm về kết quả học tập của mình và kết quả chung của lớp, biết cách tự học ngoài giờ lên lớp và tranh thủ học ở mọi nơi, mọi lúc, bằng nhiều cách, phát triển các loại hình tư duy khác nhau

1.5.8 Quản lý hệ thống cơ sở vật chất, thiết bị, CNTT trong dạy học phát triển năng lực học sinh

a) Sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, thiết ị dạy học vào HĐDH

- Xây dựng phòng học bộ môn Nếu không có đủ các điều kiện tách từng phòng học bộ môn thì có thể ghép Trong quy chế về trường chuẩn quốc gia cũng

đã có tiêu chí về phòng học bộ môn nhưng chưa đầy đủ Bộ đã có một văn bản riêng về phòng học bộ môn, gồm những phòng học nào và tiêu chí cần phải cân nhắc để làm sao vừa đáp ứng tương lai vừa có thể tận dụng được những phòng ốc hiện tại của nhà trường

- Cung cấp đủ tài liệu hướng dẫn sử dụng thiết bị cho cán bộ và đội ngũ giáo viên

- Chỉ đạo chặt chẽ và thường xuyên kiểm tra việc khai thác, sử dụng có hiệu quả TBDH

- Khuyến khích việc tự làm đồ dùng dạy học

- Theo dõi, khuyến khích, giáo viên sử dụng một cách tốt nhất và nhiều nhất phòng học bộ môn và những thiết bị bị dạy học được trang bị, định kì đánh giá kết quả hoạt động của công tác này Có biện pháp động viên, khuyến khích giáo viên khai thác thiết bị dạy học phục vụ đổi mới PPDH, lập hồ sơ giảng dạy và tự làm đồ dùng dạy học

b) Áp dụng CNTT vào quá trình dạy học của giáo vi n

- Tiến hành tập huấn cho cán bộ, giáo viên sử dụng các phần mềm như: Powerpoint, Word, Excel, đặc biệt là khai thác tài nguyên thông tin trên không gian mạng

- Yêu cầu giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng Internet trong học tập như thay đổi phương thức cho bài tập về nhà từ đọc chép sang giao bài tập online trên các nền tảng học trực tuyến như Vioedu

- Tạo điều kiện để giáo viên được ứng dụng CNTT để dạy và học sinh ứng dụng CNTT để học Các HĐDH truyền thống sẽ được CNTT hỗ trợ, ngoài ra nhờ

CNTT sẽ làm xuất hiện các phương pháp hay hình thức học mới như học trực tuyến

1.6 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh

1.6.1 Những yếu tố chủ quan

a Năng lực, phẩm chất của đội ngũ cán ộ quản lý, giáo viên

Công tác quản lý chịu sự ảnh hưởng rất lớn từ phẩm chất năng lực của người cán bộ quản lý Nếu cán bộ quản lý nhà trường có phẩm chất chính trị lập trường vững vàng, nắm vững chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, các chỉ đạo, quy định của ngành giáo dục thì sẽ có biện pháp chỉ đạo đúng mục tiêu, nâng cao chất lượng giáo dục của cấp học

Việc tiếp nhận đổi mới trong hoạt động giáo dục và dạy học của nhà trường đòi hỏi mỗi CBQL đứng trước những thuận lợi và khó khăn mà nhà trường sẽ gặp phải, lúc này người CBQL cần có sự bình tĩnh, chủ động, sáng tạo trong việc lựa chọn bước đi hiệu quả, điều đó chỉ có thể được thực hiện bằng cách bồi dưỡng, trau dồi, học tập kinh nghiệm, nâng cao năng lực và nghiệp vụ Quản lý giáo dục đáp ứng yêu cầu của nhà trường và xã hội đặt ra

Chất lượng đội ngũ giáo vi n

Trong nhà trường đội ngũ giáo viên là lực lượng chủ yếu để thực hiện các nhiệm vụ nhà trường đề ra Nếu người thực hiện kế hoạch là giáo viên không có đủ trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, thiếu phẩm chất đạo đức thì hiệu quả giáo dục sẽ không cao cho dù người đứng đầu nhà trường có giỏi, có kế hoạch tốt đến đâu Hiện nay, giáo viên ở hầu hết các trường THPT đều tích cực đổi mới PPDH theo hướng phát triển năng lực học sinh, tuy nhiên từ thực tế giảng dạy của bản thân cũng như việc đi dự giờ đồng nghiệp tại trường tác giả thấy rằng sự sáng tạo trong việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh… chưa nhiều Vẫn nặng về truyền thụ kiến thức trong dạy học mà thiếu sự trải nghiệm thực tế, hay cung cấp rèn luyện các kỹ năng Việc KT-ĐG chưa thực sự khách quan, chính xác (chủ yếu tái hiện kiến thức), nhà trường còn chưa chú trọng đánh giá quá trình mà vẫn tập trung vào đánh giá cuối kì qua điểm số Từ đó dẫn đến khi giải quyết các

tình huống trong đời sống hay học tập học sinh thụ động, lúng túng không biết giải quyết - xử lý như thế nào Công tác bồi dưỡng giáo viên hiện nay còn nặng về hình thức, số lượng chưa tập trung quan tâm đến chất lượng cũng như năng lực, phẩm chất của từng giáo viên, bồi dưỡng còn đại trà chưa có sự phân loại để phát huy hết năng lực chuyên môn, nghiệp vụ ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả khi triển khai dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh

c Chất lượng học sinh

Chất lượng học sinh phụ thuộc vào nhiều yếu tố: đầu vào, quá trình dạy học

và kết quả đầu ra Tuy nhiên, quá trình dạy học quyết định đến sự hình thành và phát triển của học sinh về mặt tri thức, phẩm chất, các năng lực của người học sẽ được định hình rõ nét thông qua hoạt động dạy học và giáo dục của nhà trường Do vậy, hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh phụ thuộc rất nhiều vào người học, cần xem xét những ưu điểm, thuận lợi, tồn tại và những khó khăn về tâm lý, sức khỏe, năng lực học tập của học sinh trong quá trình học tập, rèn luyện để

có biện pháp hữu ích cho quá trình quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh

d Điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết ị phục vụ dạy học

Điều kiện không thể thiếu được trong việc nâng cao chất lượng dạy học là cơ

sở vật chất và trang thiết bị phục vụ day học Bên cạnh tiến hành công việc quản lý, chỉ đạo khai thác thiết bị, đồ dùng dạy học, nhà trường còn cần phải sử dụng một cách có hiệu quả trong quản lý HĐDH Đó là một nhân tố quan trọng trong phát triển năng lực ứng dụng thực tiễn, phát triển khoa học cho học sinh Nếu thiếu cơ sở vật chất, phương tiện thiết bị dạy học sẽ là một thiệt thòi lớn, kìm hãm sự phát triển khả năng ứng dụng của HS Học không đi đôi với hành, sẽ làm trường kiến thức của các em thiếu thực tế, ảnh hưởng đến phát triển sau này

quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh nói riêng Bên cạnh các văn bản chỉ đạo, công tác quản lý của Hiệu trưởng sẽ đạt hiệu quả cao hơn khi nhận được sự chỉ đạo sát sao của các cấp lãnh đạo, sự quan tâm đúng đắn của ngành thông qua các cơ chế chính sách, các chế độ ưu đãi

- Sự quan tâm chăm lo của cấp chính quyền địa phương: Các cấp lãnh đạo địa phương không trực tiếp chỉ đạo về quản lý hoạt động dạy học song có vai trò rất lớn với công tác quản lý dạy học của mỗi nhà trường Sự chăm lo tới phong trào giáo dục của địa phương, sự quan tâm tới giáo dục của mỗi làng xã, mỗi gia đình,

sự huy động mọi nguồn lực từ cộng đồng tới giáo dục sẽ thúc đẩy mạnh mẽ chất lượng dạy học và chất lượng quản lý hoạt động dạy học của nhà trường

- Sự phát triển của KT-XH đã làm thay đổi nhận thức của người dân về giáo dục, họ quan tâm đến việc con em mình sẽ học được những gì từ nhà trường và thầy

cô, những gì mà xã hội nghề nghiệp đang cần Ngày càng có nhu cầu cấp thiết phải trang bị cho người học những năng lực cơ bản, cần có để bước vào thế giới nghề nghiệp, cuộc sống Vì vậy, nhà trường đóng vai trò như một nhà “cung ứng dịch vụ” đáp ứng nhu cầu của xã hội