d. Sự biến đổi quan trọng trong tình hình của các nước Đông Nam Á đã tạo nên những yếu tố nội lực tác động mạnh mẽ đến cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Không những vậy, trong cuộc Ch[r]
Trang 1Chương I CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI NGA NĂM 1917
VÀ CÔNG CUỘC XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
Ở LIÊN XÔ (1921 - 1941) Chuyên đề 1
CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI NGA NĂM 1917 VÀ CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ
Bài giải chi tiết
* Khâu yếu nhất trong chuỗi các nước đế quốc :
+ Cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, chủ nghĩa đế quốc trở thành hệ thống, chúng cấu kết với nhauthành một thế lực chính trị siết chặt nhân dân lao động ở chính quốc và nhân dân thuộc địa
+ Muốn bứt tung sợi dây đang siết chặt nhân loại đó, trước hết phải tìm nơi nào yếu nhất trong toàn
bộ hệ thống của nó Và theo Lênin khâu yếu nhất là đế quốc Nga
* Nga lại là khâu yếu nhất do :
+ Mâu thuẫn nội bộ tại nước Nga rất phức tạp, nhiều mâu thuẫn của chế độ phong kiến chưa đượcgiải quyết xong (phong kiến với nông dân; phong kiến với tư sản; đế quốc Nga với các dân tộc ).Những mâu thuẫn mới trong thời đại đế quốc chủ nghĩa (đế quốc với đế quốc); đế quốc với thuộcđịa; tư sản với vô sản) Nước Nga là nơi tập trung tất cả những mâu thuẫn đó và ngày càng trở nênnặng nề, gay gắt hơn
+ Sự thành lập Đảng Bôn-sê-vích, cùng với sự lãnh đạo của Lê-nin Đây là yếu tố quyết định, làđộng lực chính chặt đứt khâu yếu nhất (nước Nga) trong hệ thống tư bản chủ nghĩa
Câu hỏi 2 :
a) Tường thuật diễn biến của Cách mạng dân chủ tư sản tháng Hai ở Nga Từ đó, rút ra tính chất và đặc điểm chủ yếu của diễn biến cách mạng.
b) Vì sao giai cấp công nhân Nga chưa nắm được chính quyền trong Cách mạng tháng Hai?
Bài giải chi tiết a) Diễn biến của Cách mạng dân chủ tư sản tháng Hai ở Nga:
+ Ngày 23/2/1917 cách mạng bùng nổ bằng cuộc biểu tình của 9 vạn nữ công nhân Pê-tơ-rô-gơ-rát(nay là Xanh-pê-téc-bua) và lan rộng khắp thành phố Đến ngày 27/2/1917, phong trào nhanh chóngchuyển từ tổng bãi công chính trị sang khởi nghĩa vũ trang Chiếm các công sở, bắt giam các tướng
tá, bộ trưởng của Nga hoàng
+ Lãnh đạo: Đảng Bôn-sê-vích lãnh đạo công nhân chuyển từ tổng bãi công chính trị sang khởinghĩa vũ trang
+ Lực lượng tham gia: là công nhân, binh lính, nông dân (66 nghìn binh lính giác ngộ đứng về phecách mạng)
- Kết quả:
+ Chế độ quân chủ chuyên chế Nga hoàng bị lật đổ
+ Xô viết đại biểu công nhân và binh lính được thành lập (tháng 3/1917, toàn nước Nga có 555 Xô viết)
+ Cùng thời gian, giai cấp tư sản cùng thành lập Chính phủ lâm thời
* Tính chất: Cách mạng tháng Hai năm 1917 ở Nga là cuộc cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới
* Đặc điểm chủ yếu diễn biến cách mạng :
Trang 2- Từ bãi công biểu tình của công nhân chuyển sang tổng bãi công chính trị chống chế độ Ngahoàng, rồi chuyển sang khởi nghĩa vũ trang lật đổ chế độ Nga hoàng và sau khi chính phủ Nga hoàng
bị lật đổ, dã diễn ra cuộc đấu tranh giành chính quyền giữa vô sản và tư sản Kết quả hình thành cụcdiện hai chính quyền song song tồn tại
- Cách mạng diễn ra hết sức nhanh chóng : chỉ trong vòng hai ngày 26 và 27/2 công nhân và binhlính cách mạng đã giành được thắng lợi ở Thủ đô Pê-tơ-rô-grát, lật đổ chính phủ Nga hoàng đangnắm trong tay lực lượng vũ trang 14 triệu binh lính và mạng lưới cảnh sát, mật vụ khổng lồ
- Vai trò đi đầu lãnh đạo và quyết định thắng lợi của giai cấp công nhân Nga
b) Vì sao giai cấp công nhân Nga chưa nắm được chính quyền trong Cách mạng tháng Hai?
- Lúc này, Lê-nin và các lãnh tụ Đảng Bôn-sê-vích đang ở nước ngoài
- Giai cấp vô sản chưa đủ mạnh để nắm chính quyền
- Chính quyền của giai cấp tư sản đang nắm trong tay bộ máy nhà nước
- Phái Men-sê-vích và Xã hội cách mạng sau khi giành chính quyền đã nhường cho giai cấp tư sản
Câu hỏi 3 :
Vì sao :
a) Năm 1917, nước Nga có đến hai cuộc cách mạng : cách mạng dân chủ tư sản tháng Hai và cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười?
b) Từ tháng 2 đến tháng 7, Lê-nin quyết định giành chính quyền bằng con đường hòa bình?
Bài giải chi tiết
a Năm 1917, nước Nga có đến hai cuộc cách mạng : Cách mạng dân chủ tư sản tháng Hai và cách
mạng xã hội chủ nghĩa tháng mười vì có đầy đủ những tiền đề khách quan và chủ quan:
- Sau cải cách nông nô 1861, chủ nghĩa tư bản phát triển mạnh mẽ ở Nga, và từ đầu thế kỷ XX,nước Nga đã chuyển lên chủ nghĩa đế quốc Quá trình tập trung sản xuất, tập trung tư bản diễn ramạnh, hình thành những công ty độc quyền Tư bản tài chính cũng ra đời…Chủ nghĩa đế quốc đã tạo
ra những tiền đề kinh tế và chính trị cho cách mạng bùng nổ
- Việc Nga hoàng đưa nước Nga tham gia vào chiến tranh thế giới thứ nhất làm cho nước Nga trởthành nơi tập trung cao độ những mâu thuẫn của chủ nghĩa đế quốc
+ Mâu thuẫn giữa toàn thể nhân dân Nga với chế độ Nga hoàng
+ Mâu thuẫn giữa tư sản với vô sản
+ Mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ phong kiến
+ Mâu thuẫn giữa đế quốc Nga với các đế quốc khác
- Năm 1917, chiến tranh thế giới thứ nhất đã đẩy chế độ chuyên chế Nga hoàng đến bờ vực của sựsụp đổ Kinh tế bị tàn phá, suy sụp…Nạn đói xảy ra trầm trọng…Chính quyền Nga hoàng thối nát vàbất lực Các tầng lớp nhân dân lao động không thể sống như trước được nữa Nước Nga trở thành
khâu yếu nhất trong sợi dây chuyền đế quốc chủ nghĩa mà cách mạng có thể chọc thủng.
- Nhân tố quyết định là giai cấp vô sản Nga đã trưởng thành và đủ sức làm cách mạng; đã có mộtđảng cách mạng chân chính (Đảng Bônsêvich) đứng đầu là Lênin, từng được diễn tập qua cuộc cáchmạng 1905-1907
- Các cuộc cách mạng ở Nga trong năm 1917 đã được chuẩn bị đầy đủ về mặt tư tưởng, lý luận:+ Khi giai cấp tư sản thoả hiệp với chế độ chuyên chế, không dám làm cách mạng tư sản, Lêninchỉ rõ giai cấp vô sản Nga phải tiến hành cách mạng dân chủ tư sản, lật đổ chế độ Nga hoàng đểsau đó tiến lên làm cách mạng xã hội chủ nghĩa
+ Lợi dụng tình hình chiến tranh thế giới, Lênin đưa ra khẩu hiệu “Biến chiến tranh đế quốcthành nội chiến cách mạng
+ Sau khi cách mạng dân chủ tư sản tháng Hai thắng lợi, Đảng Bônsêvích và Lênin đã có đườnglối, sách lược đúng đắn, kịp thời để đưa đến thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa thángMười
- Với chiến tranh thế giới thứ nhất, các đế quốc bận tham chiến, không kịp can thiệp vào nước Nga,
là nhân tố khách quan thuận lợi
b Giành chính quyền bằng con đường hòa bình :
Trang 3- Sau Cách mạng tháng Hai, nước Nga xuất hiện tình hình 2 chính quyền song song tồn tại: Chínhphủ tư sản lâm thời và các Xô viết đại biểu công nhân binh lính, đứng đầu là xô viết Pêtơrôgrat.
- Lênin đưa ra luận cương tháng Tư, chỉ rõ nhiệm vụ là chuyển cách mạng dân chủ tư sản sangcách mạng xã hội chủ nghĩa, chủ trương "tuyệt đối không ủng hộ Chính phủ lâm thời" và đưa ra khẩuhiệu "Tất cả chính quyền về tay các xô viết"
- Lúc này giai cấp tư sản chưa sử dụng bạo lực chống lại cách mạng; vũ khí ở trong tay nhân dân,sức mạnh ở về phía quần chúng; và Đảng Bôn-sê-vích hoạt động công khai nên có thể giành chínhquyền bằng con đường hoà bình Tuy nhiên đây là điều kiện quí và hiếm nên Lênin cũng chủ trươngphải chuẩn bị lực lượng vũ trang để khi cần thiết thì khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền
- Giành chính quyền bằng con đường hoà bình, trước hết là đấu tranh chính trị, bãi công, biểu tình,tuần hành gây sức ép, từng bước vạch mặt bọn Mensêvích và Xã hội cách mạng, vạch mặt Chínhphủ lâm thời, đòi chính phủ thực hiện: “hòa bình, ruộng đất, bánh mì”, làm cho Chính phủ lâm thờikhủng hoảng, phải từ chức, chuyển giao "Tất cả chính quyền về tay các Xô viết"
- Bước thứ hai là đấu tranh trong nội bộ các xô viết, bãi miễn bọn Mensêvích, đưa những ngườiBônsêvích lên nắm các Xô viết Như thế, hoàn thành giành chính quyền bằng con đường hoà bình,không đổ máu
Câu hỏi 4 :
Vì sao Cách mạng tháng Hai năm 1917 ở Nga là cách mạng dân chủ tư sản? Mối quan hệ giữa cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới với cách mạng xã hội chủ nghĩa như thế nào? Mối quan hệ đó thể hiện ở Nga vào năm 1917 ra sao ?
Bài giải chi tiết
a) Cách mạng tháng Hai năm 1917 ở Nga là cách mạng dân chủ tư sản : vì đã thực hiện nhiệm
vụ của cuộc cách mạng dân chủ tư sản.
- Nhiệm vụ đặt ra cho cách mạng là giai cấp nông dân và đông đảo quần chúng nhân dân lao động,ngoài ra còn có binh lính
b) Mối quan hệ giữa cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới với cách mạng xã hội chủ nghĩa :
- Theo lí luận cụ thể của chủ nghĩa Mác – Lênin giữa cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới và cáchmạng xã hội chủ nghĩa không có bức tường ngăn cách Vì mục tiêu cuối cùng của giai cấp công nhân
là lật đổ chế độ tư bản chủ nghĩa, thiết lập nền chuyên chính vô sản
- Cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới là thời kì chuẩn bị để làm cách mạng xã hội chủ nghĩa và tiếnthẳng lên con đường xã hội chủ nghĩa
- Nhờ sự lãnh đạo kịp thời của Đảng Bôn-sê-vích đứng đầu là Lênin nên Cách mạng tháng MườiNga đã diễn ra nhanh chóng và giành được thắng lợi
2) Tại sao sau sự kiện tháng 7 năm 1917, khả năng phát triển cách mạng bằng phương pháp hoà bình không còn nữa? Đảng Bôn-sê-vích đã chuyển hướng sách lược đấu tranh một cách sáng suốt như thế nào?
Bài giải chi tiết
Trang 41) Cách mạng tháng Hai (1917), Đảng Bôn-sê-vích chủ trương phát triển cách mạng bằng phương pháp hoà bình vì :
- Cục diện nước Nga hình thành hai chính quyền song song tồn tại : Chính quyền tư sản và Chínhquyền Xô viết Giai cấp tư sản chưa dám sử dụng bạo lực đối với quần chúng
- Đây là một khả năng rất quý nhưng rất hiếm có trong lịch sử nước Nga vì :
+ Vũ khí nằm trong tay nhân dân mà nhân dân lại ủng hộ các Xô viết
+ Đảng Bôn-sê-vích hoạt động công khai hợp pháp, chủ trương dùng phương pháp đấu tranh hoàbình để giành chính quyền về tay các Xô viết
2) Sau sự kiện tháng 7 – 1917, khả năng phát triển cách mạng bằng phương pháp hoà bình không còn nữa vì :
- Tháng 7 – 1917, 50 vạn người biểu tình ở Pê-tơ-rô-grát đòi lật đổ chính phủ đã bị đàn áp đẫmmáu Chính phủ lâm thời ra lệnh đàn áp Đảng Bôn-sê-vích và lùng bắt Lê-nin
- Sự kiện tháng 7 – 1917, đánh dấu bước ngoặt phát triển của cách mạng Nga Do đó, Lê-nin quyếtđịnh chuyển sang khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền về tay nhân dân
* Đảng Bôn-sê-vích đã chuyển hướng sách lược đấu tranh cách mạng sáng suốt, cụ thể là :
- Thực hiện quá trình Bôn-sê-vích hoá các Xô viết
- Vạch trần bộ mặt phản bọi của bọn Me-sê-vích và Xã hội cách mạng
- Tích cực chuẩn bị cho khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền : Đại hội Đảng lần IV quyết địnhgiành chính quyền bằng khởi nghĩa vũ trang
Sau Cách mạng tháng Hai tồn tại hai chính quyền song song :
+ Chính phủ lâm thời (tư sản)
+ Xô viết đại biểu (vô sản)
Cục diện này không thể kéo dài
- Trước tình hình đó Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích đã xác định đường lối tiếp theo của cách mạng Nga là chuyển từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ nghĩa (lật đổ chính quyền tư sản lâm thời)
- Trước hết, chủ trương đấu tranh hòa bình để tập hợp lực lượng quần chúng đã tin theo Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích
- Đầu tháng 10/1917, không khí cách mạng bao trùm cả nước Lê-nin đã về nước trực tiếp lãnh đạokhởi nghĩa vũ trang giành chính quyền
b) Diễn biến và kết quả của cuộc khởi nghĩa :
+ Đêm 24/10/1917 bắt đầu khởi nghĩa Các đội Cận vệ đỏ đã nhanh chóng chiếm được những vị tríthen chốt ở Thủ đô
+ Đêm 25/10, tấn công Cung điện Mùa Đông, bắt giữ các bộ trưởng của Chính phủ tư sản Ngày 25/10 trở thành ngày thắng lợi của Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười
Khởi nghĩa Pê-tơ-rô-grát giành thắng lợi
+ Sau Pê-tơ-rô-grát là thắng lợi ở Mát-xcơ-va Đầu 1918, cách mạng giành được thắng lợi hoàn toàn trên đất nước Nga rộng lớn Cách mạng tháng Mười giành thắng lợi, chính quyền đã thuộc về tay nhân dân
c) Nguyên nhân thành công :
Trang 5+ Đảng Bôn-sê-vích và Lênin đã vạch ra đường lối cách mạng đúng đắn, động viên giai cấp công nhân, nông dân và một bộ phận binh lính đứng lên làm cách mạng, tự giải phóng khỏi ách thống trị
và bóc lột của giai cấp tư sản, địa chủ, trở thành người người chủ đất nước, xã hội
+ Sức mạnh của khối đoàn kết công – nông và tài năng lãnh đạo của những người cộng sản đã đưa đất nước vượt qua cơn thử thách nguy hiểm, đã lật đổ chính phủ lâm thời tư sản, đập tan sự can thiệp
vũ trang của các nước đế quốc và sự phá hoại của các lực lượng phản động trong nước
2) Qua bài Cách mạng tháng Mười Nga 1917 đã học, hãy nêu một sự kiện có liên quan đến người Việt Nam và nói lên ý nghĩa của sự kiện đó.
- Người Việt Nam đó là Chủ tịch Tôn Đức Thắng
- Bác Tôn đã ủng hộ Cách mạng tháng Mười, bảo vệ chính quyền Xô viết Nga bằng hành động phản chiến, kéo cờ đỏ trên chiến hạm Pháp khi chiến hạm này đang tiến đánh nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên
- Ý nghĩa:
+ Bác Tôn đã góp phần tích cực vào cuộc khởi nghĩa lịch sử đó
+ Thể hiện tinh thần đoàn kết quốc tế vô sản giữa giai cấp công nhân Nga trong việc chống kẻ thù chung là chủ nghĩa đế quốc xâm lược
+ Tạo nên mối quan hệ gắn bó giữa cách mạng Nga và cách mạng Việt Nam
Câu hỏi 7 :
Qua diễn biến của cuộc khởi nghĩa vũ trang ở Pê-tơ-rô-grát, hãy làm sáng tỏ vai trò của Lênin và Đảng Bôn-sê-vích Nga đối với Cách mạng tháng Mười Nga (1917).
Bài giải chi tiết
- Tuy ở xa quê hương nhưng Lênin bằng thiên tài của mình đã nhận định rằng những điểu kiện chocuộc khởi nghĩa vũ trang thắng lợi đã chín muồi, chủ trương tiến hành khởi nghĩa cũ trang giànhchính quyền và vạch ra một kế hoạch tài tình cho cuộc khởi nghĩa ở Pê-tơ-rô-grát (Những bức thưLênin gởi cho Ban chấp hành Trung ương Đảng Bôn-sê-vích)
- Việc Lênin quyết định chuyển thời gian khởi nghĩa vào sáng ngày 25-10 sang đêm 24-10 tạo nênyếu tố bất ngờ đối với kẻ thù, dẫn đến cách mạng nhanh chóng thắng lợi mà không gặp phải tổn thấtnào đáng kể (khống chế hầy khắp thủ đô Pê-tơ-rô-grát, bao vây chính phủ tư sản trong Cung điệnMùa Đông)
- Kế hoạch khởi nghĩa tài tình do Lê-nin vạch ra : tập trung ưu thế lực lượng đánh chiếm những vịtrí then chốt như nhà ga, sở bưu điện , tổng đài điện thoại, trụ sở, các cầu bắc qua sông Nê-va
- Đêm ngày 25-10 : Đại hội Xô viết toàn Nga lần thứ hai khai mạc tuyên bố nước Nga là nướcCộng hoà Xô viết của công nhân và nông dân, thành lập chính phủ Xô viết do Lênin đứng đầu, nhanhchóng tổ chức ổn định tình hình, giải quyết những yêu cầu cấp bách của vô sản Nga, để đối phónhững tình thế mới, khó khăn, phức tạp hơn, bảo vệ vững chắc thành quả Cách mạng tháng Mười
Sau Cách mạng tháng Hai tồn tại hai chính quyền song song :
+ Chính phủ lâm thời (tư sản)
+ Xô viết đại biểu (vô sản)
Cục diện này không thể kéo dài
- Trong đó chính quyền tư sản chiếm ưu thế Trước tình hình đó Lê-nin từ Thuỵ Sĩ về nước, quyết định chuyển cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ nghĩa trong bản luận cương tháng
Tư (1917)
b) Chủ trương :
Trang 6“Tuyệt đối không ủng hộ chính phủ lâm thời”, thực hiện phương pháp đấu tranh hoà bình với khẩu hiệu : “Tất cả chính quyền về tay các Xô viết”, nhằm vận động, tuyên truyền, giác ngộ quần chúng ủng hộ cách mạng, vạch mặt bọn tư sản phản động.
c) Nhận xét :
- Đây là chủ trương đúng đắn và sáng suốt của Lênin vì trong hoàn cảnh lúc bấy giờ, khả năng đấu tranh hoà bình có thể thực hiện được :
+ Quần chúng nhân dân có trong tay chính quyền của mình là các Xô viết
+ Hơn nữa vũ khí nằm trong tay nhân dân mà nhân dân lại ủng hộ các Xô viết
+ Đảng Bôn-sê-vích hoạt động công khai trong quần chúng
+ Thực hiện khả năng đấu tranh hoà bình thì rất quý vì nó đỡ tốn xương máu của nhân dân
+ Chủ trương trên đúng đắn nên đã phát huy tác dụng qua sự kiện tháng 7 – 1917, với 50 vạn quần chúng diễu hành hô to khẩu hiệu “Tất cả chính quyền về tay Xô viết!”, “Đả đảo chiến tranh”
- Điều đó chứng tỏ sự tín nhiêm của quần chúng đối với Đảng và cô lập kẻ thù
Câu hỏi 9 :
Nêu nhiệm vụ và tính chất của Cách mạng tháng Mười Nga 1917.
Bài giải chi tiết
Sau Cách mạng Tháng Hai, nước Nga xuất hiện tình trạng hai chính quyền song song tồn tại: chínhphủ lâm thời của giai cấp tư sản và Xô Viết đại biểu công nhân và binh lính Sau khi nắm được chínhuyền, chính phủ lâm thời đã không giải quyết những vấn đề đã hứa trước đó như vấn đề ruộng đấtcủa nông dân, việc làm cho công nhân, tình trạng thiếu lương thực và nhất là quyết theo đuổi chiếntranh đế quốc đến cùng
a) Nhiệm vụ :
Trong hoàn cảnh đó, lãnh tụ của đảng Bônsêvích là Lênin từ Thụy Sĩ trở về nhà ga Phần Lan ngày3/4/1917 đã nhận được sự ủng hộ rất lớn của nhân dân Pê-tơ-rô-grát Thánh 4 - 1917, Lênin đọc mộtbài phát biểu quan trọng có nhan đề "Những nhiệm vụ của giai cấp vô sản trong cuộc cách mạng hiệnnay" Bản báo cáo này đã đi vào lịch sử với tên gọi "Luận cương tháng Tư" chỉ ra con đường chuyển
từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ nghĩa
Lênin chỉ rõ rằng cần chấm dứt tình trạng hai chính quyền song song tồn tại bằng cách chuyển giao
chính quyền về tay các Xô Viết : "Điều độc đáo trong thời sự nước Nga chính là bước quá độ từ giai đoạn thứ nhất của cách mạng, là giai đoạn đã đem lại chính quyền cho giai cấp tư sản do trình độ giác ngộ và tổ chức của giai cấp vô sản còn thấp, tiến lên giai đoạn thứ hai của cách mạng, là giai đoạn phải đem lại chính quyền cho giai cấp vô sản, những tầng lớp nghèo và cho nông dân.”
Cuộc Cách mạng tháng Mười tuyệt nhiên không phải do âm mưu hay ý muốn chủ quan thấp hèncủa bất cứ tổ chức, cá nhân có tham vọng chính trị nào ở nước Nga lúc đó cố tình gây ra, những gìdiễn ra trước, trong và sau Cách mạng tháng Mười đã chứng minh thuộc tính khoa học xã hội củaCách mạng diễn ra phù hợp với lịch sử phát triển không ngừng trong xã hội loài người, bất chấp thờigian và mọi biến thiên đã xẩy ra sau này có thay đổi đến đâu thì mục đích cao cả của Cách mạngtháng Mười được thể hiện qua những sắc lệnh đầu tiên của chính quyền Xô viết là: Cương quyếtchống chiến tranh tàn bạo, xây dựng nền hoà bình và ruộng đất cho nhân dân lao động luôn luôn làmục đích muôn đời của xã hội loài người Cách mạng tháng Mười Nga, có mục đích khác hẳn cáccuộc cách mạng tư sản đầu Cận đại Vì vậy, nó mang tính chất của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa(cách mạng vô sản)
Câu hỏi 10 :
Trang 7a) Ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Mười Nga 1917.
b) Ảnh hưởng và bài học kinh nghiệm của cuộc Cách mạng tháng Mười Nga đối với Cách mạng Việt Nam như thế nào?
Bài giải chi tiết a) Ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Mười Nga 1917 :
- Đập tan ách áp bức bóc lột của chủ nghĩa tư bản và chế độ phong kiến tồn tại lâu đời ở nước Nga.Lần đầu tiên trong lịch sử, cách mạng đã đưa công nhân, nông dân lên nắm quyền, xây dựng chế độmới xã hội chủ nghĩa
- Đánh đổ chủ nghĩa tư bản ở một khâu quan trọng của nó là chủ nghĩa đế quốc, làm cho chủ nghĩa
tư bản không còn là hệ thống duy nhất trên thế giới
- Dưới ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga, phong trào giải phóng dân tộc ở các nướcphương Đông và phong trào công nhân ở các nước phương Tây có sự gắn bó mật thiết với nhau trongcuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc
- Cung cấp cho phong trào cách mạng thế giới những bài học kinh nghiệm quý giá
- Đi vào lịch sử nhân loại như một sự kiện trọng đại, mở đầu thời kì mới – thời kì lịch sử thế giớihiện đại
b) Ảnh hưởng và bài học kinh nghiệm của cuộc Cách mạng tháng Mười Nga đối với Cách mạng Việt Nam.
- Trong lúc xã hội Việt Nam đang phân hoá sâu sắc do hậu quả của đợt khai thác lần II của Phápthì cách mạng tháng Mười Nga thành công vang dội có tác dụng thúc đẩy cách mạng Việt Namchuyển sang một thời kì mới
- Dưới tác động và ảnh hưởng của cách mạng tháng Mười Nga và phong trào đấu tranh giải phóngdân tộc ở các nước phương Đông và phong trào đấu tranh của công nhân các nước tư bản phươngTây phát trển mạnh mẽ và gắn bó mật thiết với nhau trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung là chủnghĩa đế quốc
- Lực lượng các mạng của giai cấp vô sản các nước đều tìm con đường tập hợp nhau lại để thànhlập tổ chức riêng của mình Do đó tháng 3 năm 1919, Quốc tế Cộng sản (Quốc tế thứ III) được hìnhthành ở Ma-xkơ-va, đánh dấu giai đoạn mới trong phong trào cách mạng thế giới Các Đảng Cộngsản nối tiếp nhau ra đời (Đảng Cộng sản Pháp 1920, Đảng Cộng sản Trung Quốc 1921 ), càng tạothêm điều kiện thuận lợi cho việc truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào Việt Nam
- Cách mạng tháng Mười Nga và sự phát trển của phong trào Cách mạng vô sản thế giới đã tácđộng mạnh mẽ đến sự lựa chọn con đường giải phóng dân tộc của Nguyễn Ái Quốc Năm 1920, saukhi đọc bản “Luận cương về các vấn đề dân tộc và thuộc địa” của Lênin, Nguyễn Ái Quốc đã tìm racon đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam, đã tin theo Quốc tế Cộng sản, gia nhập Đảng Cộng sảnPháp và tích cực để truyền bá tư tưởng Mác – Lênin vào Việt Nam mở đường giải quyết cuộc khủnghoảng về đường lối giải phóng dân tộc ở Việt Nam
- Tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản nước ta là “Hội Việt Nam cách mạng thanh niên” được sựhuấn luyện và giản dạy trực tiếp của Nguyễn Ái Quốc đã nâng cao ý thực chính trị cho thanh niênViệt Nam Những bài giảng của Nguyễn Ái Quốc vạch trần tội ác của thực dân Pháp, truyền bá chủnghĩa Mác – Lênin, kinh nghiệm tổ chức Đảng vô sản kiểu mới ở Nga
- Cách mạng tháng Mười Nga đã ảnh hưởng đến Việt Nam thông qua con đường báo chí bí mật,qua các thanh niên tiến bộ dự lớp huấn luyện của hội Việt Nam Cách mạng thanh niên
- Từ kinh nghiệm thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga là là được sự lãnh đạo của Đảng côngnhân xã hội dân chủ Nga, tiền thân của Đảng Cộng Sản Liên Xô, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời(đầu năm 1930) lãnh đạo Cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác : Cách mạngtháng Tám (1945), chiến thắng Điện Biên Phủ (1954) và chiến thắng mùa xuân mùa xuân (1975).Trong các cuộc cách mạng này, Đảng Cộng sản Việt Nam cũng học tậo kinh nghiệm từ Cách mạngtháng Mười Nga là đoàn kết công – nông – binh thành một khối để tạo nên sức mạnh vĩ đại
Câu hỏi 11 :
Lập bảng so sánh Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười Nga với cách mạng tư sản về các mặt: mục tiêu, nhiệm vụ, lãnh đạo, động lực, tính chất, kết quả và ý nghĩa lịch sử.
Trang 8Bài giải chi tiết
- Xây dựng chế độ tư bản công nhân
- Lật đổ chế độ tư bản chủ nghĩa giànhchính quyền về tay vô sản
- Tiến lên làm cách mạng xã hội chủ nghĩa
và xây dựng chủ nghĩa xã hội
- Quần chúng nhân dân không được hưởng
quyền lợi gì và tiếp tục bị tư sản bóc lột
- Tạo điều kiện cho chủ nghĩa tư bản phát
- Đập tan ách áp bước bóc lột của chủ nghĩa
tư bản, đâ công – nông lên nắm chính quyền
- Ảnh hưởng mạnh mẽ đến phong trào cách mạng thế giới
- Làm cho chủ nghĩa tư bản không còn là hệ thống duy nhất trên thế giới
- Mở ra thời kì lịch sử mới – thời kì hiện đại
Câu hỏi 12 :
Dựa vào sự hiểu biết của anh (chị) về Cách mạng tháng Mười Nga, hãy làm rõ những ý sau đây:
a) Một chế độ mới trong sự tiến hóa của loài người.
b) Quá trình đấu tranh phát triển của Cách mạng tháng Mười Nga so với chủ nghĩa tư bản như thế nào? Tại sao lại có sự khác biệt như vậy?
Dàn ý chi tiết I/ Đặt vấn đề :
Trong lịch sử nhân loại có những cột mốc lịch sử vĩ đại mà càng đứng lùi càng thấy rõ tầm caocủa chúng Trong số những cột mốc lịch sử ấy, Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 là cột mốcđánh dấu bước chuyển của loài người từ kỷ nguyên của chế độ người bóc lột sang kỷ nguyên conngười tự làm chủ vận mệnh của mình, mở ra một chế độ mới trong sự tiến hoà của loài người Bởithế, tầm cao của nó khó có một cột mốc lịch sử nào khác sánh kịp Theo ý nghĩa đó, nhân loại đãkhẳng định cuộc Cách mạng tháng Mười là một bước ngoặc trong lịch sử thế giới và chắc chắn làmột trong những sự kiện nổi bật nhất trên trái đất này
II/ Nội dung trình bày:
… Một chế độ mới trong sự tiến hóa của loài người.
Dưới sự lãnh đạo của lãnh tụ thiên tài - Lênin; được trang bị bằng lý luận sắc bén và sự chỉ đườngcủa một hệ tư tưởng tiến bộ của thời đại - Chủ nghĩa Mác, với việc nắm chắc quy luật khách quancũng như chớp đúng thời cơ cách mạng, ngày 7 tháng 11 năm 1917, nhân dân lao động Nga dưới sựlãnh đạo của Đảng Cộng sản đã làm nên cuộc cách mạng rung chuyển thế giới - Cách mạng ThángMười Nga Ý nghĩa lịch sử và giá trị thời đại của Cách mạng Tháng Mười là ở chỗ: nó không phải làcuộc cách mạng thay đổi chế độ bóc lột này bằng chế độ bóc lột khác; mà là cuộc cách mạng “giành
Trang 9được nước Nga từ trong tay bọn nhà giàu để giao lại cho những người nghèo, từ trong tay bọn bóc lột
để giao lại cho những người lao động”; là cuộc cách mạng thủ tiêu chế độ bóc lột, áp bức, bất côngcuối cùng trong lịch sử - chế độ tư bản chủ nghĩa, đưa nhân dân lao động lên làm chủ, thay đổi cănbản địa vị của họ trong xã hội; là cuộc cách mạng vạch thời đại, mở đường cho nhân loại đi tới tươnglai xã hội chủ nghĩa
Như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhận định: “Giống như mặt trời chói lọi, Cách mạng Tháng Mườichiếu sáng khắp năm châu, thức tỉnh hàng triệu hàng triệu người bị áp bức, bóc lột trên trái đất.Trong lịch sử loài người chưa từng có cuộc cách mạng nào có ý nghĩa to lớn và sâu xa như thế” Với sự ra đời của chủ nghĩa xã hội hiện thực, lần đầu tiên trong lịch sử, giai cấp của những ngườilao động vươn lên làm chủ vận mệnh của mình, tự đứng ra tổ chức, cai quản và xây dựng xã hội mới.Mệnh đề “dân là chủ”, sự khát khao của loài người từ bao thế kỷ mới thực sự có ý nghĩa và trở thànhhiện thực từ Cách mạng Tháng Mười Dân là chủ và người chủ ấy thực hiện quyền làm của mìnhngay từ khi có chính quyền và ngày càng được phát huy trong quá trình xây dựng xã hội mới Nhândân lao động làm chủ không chỉ trên lĩnh vực chính trị, mà làm chủ trên tất cả các lĩnh vực của đờisống xã hội; quyền làm chủ ấy không chỉ thể hiện trong các văn bản hiến pháp, pháp luật, mà ngàycàng được thể hiện sinh động trong cuộc sống hàng ngày Đó là bản chất tốt đẹp của chủ nghĩa xã hộihiện thực
Trải qua quá trình phát triển từ khi loài người xuất hiện cho tới nay, xã hội loài người đã trảiqua bốn chế độ khác nhau, đó là: Chế độ chiếm hữu nô lệ, chế độ phong kiến, chế độ chủ nghĩa tưbản và chế độ xã hội chủ nghĩa Mỗi một chế độ là sự hoàn thiện về xã hội, phục vụ hơn cho đời sốngngười dân, đặc biệt là nhân dân lao động, tự do, dân chủ hơn
Sự thành công nhanh chóng và triệt để của Cách mạng Tháng Mười Nga chứng tỏ quy luậtkhách quan của sự vận động phát triển không ngừng Đó là thế giới sẽ đi từ hình thái xã hội này sanghình thái xã hội khác tiến bộ hơn Minh chứng một thực tế là chủ nghĩa xã hội đã hoàn toàn phủ định
về nguyên tắc đối với chủ nghĩa tư bản, chứng tỏ chân lý và sức sống bền bĩ vĩ đại của Chủ nghĩaMác Có thể nói chế độ xã hội chủ nghĩa tiến bộ, hoàn thiện nhất cho tới nay mà thắng lợi của Cáchmạng tháng Mười Nga đánh dấu chế độ xã hội chủ nghĩa đã hoàn thành, bước tiến hoá đưa loài ngườivươn tới một tương lai mới, tự do, bình đẳng,…Đây là lần đầu tiên những người vô sản đã vận dụngthành công lý luận của Chủ nghĩa Mác vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể ở một quốc gia Đây cũng là lầnđầu tiên trong lịch sử chủ nghĩa xã hội hiện thực chính thức ra đời
…Quá trình đấu tranh phát triển của Cách mạng tháng Mười Nga so với chủ nghĩa tư bản như thế nào?
Vai trò của người nhân dân là quan trọng nhất để hình thành một chế độ mới, một chế độ phảithật sự mang lại quyền làm chủ cho nhân dân Lịch sử thế giới trước khi Cách mạng Tháng MườiNga nổ ra đã từng diễn ra rất nhiều các cuộc cách mạng lớn Thế nhưng cuối cùng cái mà các cuộccách mạng ấy đem lại chỉ là cách chuyển từ hình thức bóc lột này sang hình thức bóc lột khác Ta cóthể thấy, chế độ tự bản chủ nghĩa từ khi ra đời cho tới khi giành thắng lợi cũng phải trải qua quá trìnhđấu tranh với chế độ phong kiến lỗi thời, luôn tìm cách ngăn cản sự phát triển của tư bản chủ nghĩa,thậm chí có lúc chủ nghĩa tư bản thất bại trước thế lực của phong kiến Nhưng nói chung là chế độ tưbản chủ nghĩa phần nào chỉ phục vụ cho vai trò thống trị của tầng lớp tư sản, còn đối với người dânlao động thì phần nào bị hạn chế tuy chủ nghĩa tư bản có phần tự do dân chủ hơn chế độ phong kiến.Còn chế độ chủ nghĩa xã hội, từ khi chủ nghĩa xã hội khoa học ra đời đánh dấu bước tiến mới trong
xã hội loài người, sự ra đời của một chế độ mới mới, chế độ thuộc về nhân dân Trải qua Công xãParis (1871) và phong trào cách mạng Nga (1905 - 1907) mà lực lượng chủ yếu vẫn là nhân dân(công – nông – binh) Nếu có cách cuộc cách mạng tư sản chống chế độ phong kiến lỗi thời, cáchmạng tư sản dưới hình thức đấu tranh giành độc lập dân tộc, v.v thì cuộc cách mạng chủ nghĩa xãhội lại làm nhiều hơn là đấu tranh chống phong kiến lẫn tư sản Điển hình là cuộc Cách mạng ThángMười Nga vĩ đại Cuộc đấu tranh nào cũng phải trải qua quá trình lâu dài để giành thắng lợi, đểchứng tỏ sức mạnh của chính nó
Như vậy, Cách mạng Tháng Mười Nga khác về bản chất hoàn toàn so với các cuộc cách mạngtrước đó bởi nó xóa bỏ và thủ tiêu tất cả mọi hình thức bóc lột Mặt khác, Cách mạng Tháng MườiNga là một đột phá đầu tiên, tiến công, lật đổ chế độ tư bản và giành thắng lợi hoàn toàn trên phạm vi
cả nước Nga Nếu như, Công xã Paris mới chỉ diễn ra ở thủ đô, bị bao vây cô lập bởi chế độ tư bảnkhắp nước Pháp, cho nên chỉ tồn tại được 72 ngày, Thì trái lại, Cách mạng Tháng Mười là cuộc tiếncông lật đổ chế độ tư bản và giành thắng lợi trên khắp nước Nga Cách mạng Tháng Mười Nga nổ ra
Trang 10và thắng lợi cho ta một nhận thức quý giá rằng, không phải chế độ tư bản là bất diệt, không phải chủnghĩa tư bản là vĩnh hằng Cách mạng Tháng Mười Nga là kết quả của sự vận dụng phát triển lý luậntuyệt vời những nguyên lý chủ nghĩa Mác của V.I Lê-nin Trong điều kiện chủ nghĩa tư bản đangphát triển, chủ nghĩa Mác một mặt khẳng định, tiến bộ lịch sử vĩ đại của nó so với thời đại phongkiến, nhưng mặt khác đã vạch rõ mâu thuẫn sẽ dẫn chủ nghĩa tư bản đến chỗ tất yếu diệt vong, vàcách mạng vô sản nhất định nổ ra, chủ nghĩa xã hội nhất định thay thế chủ nghĩa tư bản Ðó là kếtquả tư duy uyên bác của V.I Lê-nin
Tuy nhiên, trong điều kiện chủ nghĩa tư bản đang độ phát triển, đang tỏ rõ sức sống, C.Mác dự báocách mạng vô sản chỉ có thể nổ ra cùng lúc ở hầu hết các nước công nghiệp Chính V.I Lê-nin làngười đầu tiên vận dụng thành công trên cơ sở phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác Trong điều kiệnchủ nghĩa tư bản đầu thế kỷ 20, V.I Lê-nin đã chỉ ra rằng: "Sự phát triển không đồng đều về kinh tế
và chính trị là quy luật tuyệt đối của chủ nghĩa tư bản Do đó, chúng ta thấy rằng chủ nghĩa xã hội cóthể thắng trước hết là trong một số ít nước tư bản chủ nghĩa hoặc thậm chí chỉ trong một nước tư bảnchủ nghĩa, tách riêng ra mà nói" Nước Nga vào năm 1917 đã bộc lộ là một khâu yếu trong hệ thốngchủ nghĩa đế quốc Cách mạng Tháng Mười Nga nổ ra trên cơ sở hoạt động cách mạng sôi sục củaquần chúng công- nông Nga và trên cơ sở trực tiếp của lý luận đầy sáng tạo của V.I Lê-nin Có thểnói, đột phá tiến công lật đổ chế độ tư bản và giành thắng lợi trên cả nước Nga rộng lớn, Cách mạngTháng Mười Nga đã thức tỉnh nhân loại, vạch thời đại, chỉ dẫn con đường phát triển trong kỷ nguyênmới của xã hội loài người
Trong lịch sử tồn tại và phát triển của mình, chủ nghĩa xã hội hiện thực đã trải qua những biếnđộng “rung chuyển thế giới” và “chấn động toàn cầu” Từ lý luận, chủ nghĩa xã hội đã trở thành hiệnthực sinh động; từ một nước trở thành hệ thống và là chỗ dựa, là động lực chủ yếu thúc đẩy sự pháttriển của các phong trào cách mạng trên thế giới; rồi từ hệ thống thế giới còn lại những nước tiếp tụcxây dựng, phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa với diện mạo mới, đầy năng động và sáng tạo
Sự biến đổi to lớn đó là sự biến đổi của thế giới trong thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủnghĩa xã hội trên phạm vi toàn cầu mà cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười đã mở ra;phản ánh những bước thăng trầm, quanh co, khúc khuỷu nhưng tất thắng của chủ nghĩa xã hội trêncon đường đấu tranh khẳng định sự tồn tại hợp quy luật lịch sử của chế độ xã hội mới
Cách mạng tháng Mười thành công, đó còn là sự ghi nhận sự cùng tồn tại và đấu tranh giữa hai
hệ thống thế giới: xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa Điều đó có nghĩa là phạm vi thống trị củachủ nghĩa tư bản bị thu hẹp lại rất nhiều về không gian, chủ nghĩa tư bản không còn là một hệ thốngduy nhất toàn cầu; những điều kiện hoạt động của bản thân hệ thống tư bản thế giới căn bản cũngthay đổi không chỉ về mặt số lượng mà cả về mặt chất lượng; một thế giới mới đã xuất hiện với haicực của nó trên bình diện xã hội và giai cấp
Tính chất quá độ của thời đại ấy biểu lộ rõ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội: kinh tế thếgiới với những quan hệ kinh tế thế giới, chính trị thế giới với hệ thống quan hệ quốc tế Chủ nghĩa
tư bản ngày nay đứng đầu là đế quốc Mỹ phải đối phó với sức ép của thế giới trên nhiều lĩnh vực:kinh tế, xã hội, văn hóa, chính trị đối nội
Trong tình hình hiện nay, “xu hướng ly tâm” vẫn thể hiện trong thế giới tư bản chủ nghĩa Cuộcđấu tranh giữa các giới đế quốc chủ nghĩa vẫn đang diễn ra mạnh mẽ Nhưng một xu hướng ngượclại “Xu hướng hướng tâm” cũng đang tác động trong thế giới đó trên cơ sở nhân tố khách quan là sựgiống nhau về lợi ích giai cấp của giai cấp tư sản lũng đoạn ở các nước khác nhau
Một câu hỏi được đặt ra: “Liệu chủ nghĩa tư bản thế giới đứng đầu là đế quốc Mỹ có chống đỡnổi quá trình cách mạng thế giới không?” Một số nhà tư tưởng tư sản, dù là thuộc phái cực hữu hayphái “tả” cấp tiến lập luận rằng: chủ nghĩa tư bản đã chịu đựng được sự thử thách của thời gian, đãđứng vững trước những cơn bão táp phong ba cách mạng Nên chăng lấy “cái tốt” của chủ nghĩa đếquốc cùng với cái tiến bộ của chủ nghĩa xã hội để tạo ra một thứ nước “giải thoát xã hội hổ lổng” vàcung cấp cho quần chúng
Lịch sử trong đó có nhân dân ta đã bác bỏ sự bào chữa đó Trong tình hình hết sức phức tạp hiệnnay, không nên đánh giá quá thấp những hành động tàn bạo của chủ nghĩa đế quốc, trong đó có “âmmưu diễn biến hòa bình” Cách mạng xã hội chủ nghĩa thế giới sẽ trở lại khí thế trong thế kỷ XX.Hàng loạt chính phủ cánh tả đã ra đời và trở thành chủ thể chính trị ở khu vực Mỹ Latinh Ấn tượngcủa trào lưu cánh tả Mỹ Latinh không chỉ dừng lại ở thắng lợi của họ trong các cuộc bầu cử mà cònthể hiện qua việc thực hiện những chính sách kinh tế - xã hội có xu hướng tiến bộ
Không thoát khỏi quy luật chung của lịch sử, cách mạng xã hội chủ nghĩa muốn khẳng định vaitrò và sức mạnh của mình trên thế giới thì phải thể hiện tính ưu việt hơn chủ nghĩa tư bản cả về kinh
Trang 11tế- hính trị (Liên Xô cũng đã làm được điều này sau Chiến tranh thế giới thứ hai), nhưng cũng mangmột cái gì đó chưa hoàn thiện, chưa đúng đắn trong quá trình lãnh đạo Hiện nay, còn một số nướcvẫn kiên trì đi theo con đường chủ nghĩa xã hội Xã hội càng phát triển thì cần phải phục vụ cao hơnnữa cho chính con người, mà đại đa số là người lao động, phải tạo ra được một xã hội mọi người đềuđược tự do và bình đẳng với nhau, không có xã hội mà người bóc lột người Mà cả xã hội đó chỉ cótrong chế độ chủ nghĩa xã hội mà thôi.
… Tại sao lại có sự khác biệt như vậy?
Muốn xác định tính chất của một cuộc cách mạng người ta phải căn cứ vào thời đại nó nổ ra, nhiệm
vụ nó phải làm, mục tiêu cần đạt, vai trò lãnh đạo, động lực tham gia, cuối cùng còn phải căn cứ vàokết quả nó đạt được trên thực tế Mặt khác, tính chất của một cuộc cách mạng cũng thể hiện nhữngđiểm khác biệt và điểm chung của nó so với các cuộc cách mạng khác
Như vậy, sau Cách mạng Tháng Hai, nước Nga xuất hiện tình trạng hai chính quyền song song tồntại: chính phủ lâm thời của giai cấp tư sản và Xô viết đại biểu công nhân và binh lính Sau khi nắmđược chính uyền, chính phủ lâm thời đã không giải quyết những vấn đề đã hứa trước đó như vấn đềruộng đất của nông dân, việc làm cho công nhân, tình trạng thiếu lương thực và nhất là quyết theođuổi chiến tranh đế quốc đến cùng Trong hoàn cảnh đó, lãnh tụ của đảng Bônsêvích là Lênin từThụy Sĩ trở về nhà ga Phần Lan ngày 3/4/1917 đã nhận được sự ủng hộ rất lớn của nhân dân Pê-tơ-
rô-grát Thánh 4 - 1917, Lênin đọc một bài phát biểu quan trọng có nhan đề "Những nhiệm vụ của giai cấp vô sản trong cuộc cách mạng hiện nay" Bản báo cáo này đã đi vào lịch sử với tên gọi "Luận cương tháng Tư" chỉ ra con đường chuyển từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ
nghĩa Lênin chỉ rõ rằng cần chấm dứt tình trạng hai chính quyền song song tồn tại bằng cách
chuyển giao chính quyền về tay các Xô Viết : "Điều độc đáo trong thời sự nước Nga chính là bước quá độ từ giai đoạn thứ nhất của cách mạng, là giai đoạn đã đem lại chính quyền cho giai cấp tư sản do trình độ giác ngộ và tổ chức của giai cấp vô sản còn thấp, tiến lên giai đoạn thứ hai của cách mạng, là giai đoạn phải đem lại chính quyền cho giai cấp vô sản, những tầng lớp nghèo và cho nông dân.”
Xét về khía cạnh lãnh đạo cuộc cách mạng tháng Mười Nga là do giai cấp vô sản đứng đầu Lựclượng tham gia bao gồm nhiều tầng lớp, giai cấp thế nhưng động lực chủ yếu là công – nông – binh Kết quả : là cuộc cách mạng thủ tiêu chế độ bóc lột, áp bức, bất công trong chế độ tư bản chủnghĩa, Chính quyền Xô Viết giành được thắng lợi trên khắp nước Nga rộng lớn, đạp tan ách áp bứcbóc lột của phong kiến, tư sản, giải phóng công nhân và nhân dân lao động, thay đổi căn bản địa vịcủa họ trong xã hội là cuộc cách mạng vạch thời đại, mở đường cho nhân loại đi tới tương lai xã hộichủ nghĩa
Cuộc Cách mạng tháng Mười tuyệt nhiên không phải do âm mưu hay ý muốn chủ quan thấp hèncủa bất cứ tổ chức, cá nhân có tham vọng chính trị nào ở nước Nga lúc đó cố tình gây ra, những gìdiễn ra trước, trong và sau Cách mạng tháng Mười đã chứng minh thuộc tính khoa học xã hội củaCách mạng diễn ra phù hợp với lịch sử phát triển không ngừng trong xã hội loài người, bất chấp thờigian và mọi biến thiên đã xẩy ra sau này có thay đổi đến đâu thì mục đích cao cả của Cách mạngtháng Mười được thể hiện qua những sắc lệnh đầu tiên của chính quyền Xô viết là: Cương quyếtchống chiến tranh tàn bạo, xây dựng nền hoà bình và ruộng đất cho nhân dân lao động luôn luôn làmục đích muôn đời của xã hội loài người Cách mạng tháng Mười Nga, có mục đích khác hẳn cáccuộc cách mạng tư sản đầu Cận đại Vì thế chúng ta có thể nói Cách mạng tháng Mười Nga là cuộccách mạng xã hội chủ nghĩa (cách mạng vô sản)
III/ Kết luận:
Lịch sử tồn tại và phát triển của chủ nghĩa xã hội hiện thực thế giới kể từ sau Cách mạng xã hội chủnghĩa Tháng Mười Nga năm 1917 đến nay tuy có những thay đổi và biến động hết sức to lớn và vôcùng sâu sắc, Liên Xô - quê hương của Cách mạng Tháng Mười đã không còn nữa, nhưng bản chất
ưu việt, những cống hiến to lớn của chủ nghĩa xã hội đối với nhân loại là không thể phủ nhận vànhững lý tưởng xã hội chủ nghĩa theo con đường Cách mạng tháng Mười vẫn còn tỏa sáng Nhândân thế giới đang thừa hưởng những lý tưởng của Cách mạng tháng Mười để đấu tranh cho hòa bình
và một trật tự thế giới mới: công bằng, bình đẳng và tiến bộ xã hội Ánh sáng Cách mạng tháng Mườikhông bao giờ tắt vì đó là ánh sáng của lương tri, của văn hóa trong thời đại mới Với tinh thần Cáchmạng tháng Mười vĩ đại, mỗi giai đoạn mới nhất định đánh dấu bằng những cuộc cách mạng mớingày càng mạnh mẽ trong tất cả các lực lượng trên trái đất Hy vọng và ước mơ sẽ trở thành sự thật
Trang 12Nói như Lênin: “Ước mơ thúc đẩy sự tiến bộ, ước mơ vĩ đại nhất - Đó là chủ nghĩa xã hội” Conđường Cách mạng Tháng Mười vẫn mãi là con đường các dân tộc đi theo để giành lại độc lập tự do
và tiến bộ xã hội Đối với nhân dân Việt Nam, lý tưởng của Cách mạng Tháng Mười Nga mãi mãi làngọn đuốc soi đường để dân tộc ta vươn tới những ước vọng cao đẹp: hòa bình, độc lập, thống nhất,phồn vinh và hạnh phúc
Câu hỏi 13 :
1) Tại nước Nga Xô viết, cuộc đấu tranh để bảo vệ, củng cố và giữ vững chính quyền trong năm đầu tiên sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười (1917) đã được thực hiện với chủ trương của Đảng Bôn-sê-vích như thế nào ?
2) Tại Việt Nam, cuộc đấu tranh để bảo vệ độc lập dân tộc, củng cố và giữ vững chính quyền trong năm đầu tiên sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám (1945) đã được thực hiện với chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam như thế nào ?
3) Anh (chị) hãy xác định nguyên nhân chung đã dẫn đến sự thắng lợi trong công cuộc đấu tranh để bảo vệ độc lập dân tộc và giữ vững chính quyền của nhân dân hai nước trên.
Bài giải chi tiết 1) Tại nước Nga Xô viết, cuộc đấu tranh để bảo vệ, củng cố và giữ vững chính quyền trong năm đầu tiên sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười năm 1917 đã được thực hiện với chủ trương của Đảng Bôn-sê-vích như thế nào ?
a Tình hình sau thắng lợi của Cách mạng tháng 10/1917 :
- Nước Nga Xô viết còn non trẻ , nhiệm vụ đầu tiên và quan trọng nhất là xây dựng và củng cốchính quyền mới Khắc phục nền kinh tế hết sức khó khăn do lâm vào cuộc chiến tranh thế giới
- Quân đội 14 nước đế quốc câu kết với bọn Bạch vệ trong nước tấn công can thiệp vũ trang vào nước Nga xô viết trong đó nước Đức là kẻ thù chính.Tình thế hết sức nguy ngập
b Những chủ trương để xây dựng chính quyền Xô viết, chống thù trong giặc ngoài:
* Ngay trong đêm 25/10/1917 tuyên bố Nga là nước Cộng Hòa Xô viết của Công – nông, thành lậpChính phủ Xô Viết do Lênin đứng đầu
+ Thông qua Sắc lệnh hòa bình và Sắc lệnh ruộng đất
+ Thủ tiêu bộ máy Nhà nước cũ, xây dựng bộ máy Nhà nước mới
+ Thủ tiêu những tàn tích của chế độ phong kiến đem lại các quyền tự do, dân chủ cho nhân dân.+ Thành lập Hồng quân để bảo vệ chính quyền cách mạng
+ Quốc hữu hóa các nhà máy xí nghiệp cảu giai cấp tư sản, xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa
* Năm 1919, chính quyền Xô viết đã thực hiện chính sách “Cộng sản thời chiến” để huy động nhânlực và của cải cho xây dựng và chiến đấu bảo vệ tổ quốc
- Nội dung của chính sách:
+ Nhà nước kiểm soát toàn bộ nền công nghiệp
+ Trưng thu lương thực thừa của nông dân
+ Thi hành chế độ cưỡng bức lao động
- Chính sách đã động viên tối đa nguồn của cải nhân lực của đất nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp,
để đến cuối năm 1920, Nga đẩy lùi sự can thiệp của các nước đế quốc, bảo vệ chính quyền non trẻ
- Ngày 3/3/1918 chính phủ xô viết đã ký với Đức Hòa ước Bơ-rét-li-tốp, đình chiến, chịu nhữngđiều kiện nặng nề nhưng đã tạo ra 1 thời gian hòa hoãn để giữ vững chính quyền và tranh thủ hòabình xây dựng lực lượng về mọi mặt nhằm bảo vệ đất nước
Chính nhờ các chủ trương trên mà Hồng quân đã lần lượt đánh tan các cuộc tấn công của các đế quốc và bọn Bạch vệ – Nhà nước xô viết đã được giữ vững và bảo vệ thành quả
2) Tại Việt Nam, cuộc đấu tranh để bảo vệ độc lập dân tộc, củng cố và giữ vững chính quyền trong năm đầu tiên sau thắng lợi của Cách mạng tháng tám năm 1945 đã được thực hiện với
chủ trương của Đảng như thế nào ?
a Tình hình sau cách mạng tháng tám :
- Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà non trẻ đã phải đối phó với nhiều kẻ thù : phía bắc vĩ tuyến
16, 20 vạn quân Tưởng – phía nam vĩ tuyến 16, quân Anh, Pháp kéo vào Danh nghĩa là giải giớiquân Nhật nhưng thực chất là tìm cách lật đổ chính quyền cách mạng
Trang 13- Ngày 23/9/1945 Pháp tấn công Sài Gòn, mở đầu cho sự xâm lược trở lại nước ta lần thứ hai –Nam bộ kháng chiến bùng nổ.
- Bọn tay sai của chúng như Việt Quốc,Việt Cách nổi dậy chống phá cách mạng
- Kinh tế Việt Nam kiệt quệ bởi hậu qủa chính sách cai trị của thực dân Pháp và Phát xít Nhật.Nạn đói, giặc dốt, khó khăn tài chính đang đe dọa và hoành hành
b Những chủ trương trước 6/3/1946 :
- Xây dựng nền móng chế độ mới,củng cố chính quyềndâm chủ nhân dân :tiến hành tổng tuyển cửbầu Quốc hội chung cả nước ngày 6/1/1946 Thành lập Chính phủ Liên hiệp chính thức Bầu Hộiđồng nhân dân các cấp ở các địa phương
- Những biện pháp chống giặc đói , chống giặc dốt , khắc phục khó khăn tài chính
- Chủ trương hòa với Tưởng ở miền bắc từ 2/9/1945 đến 6/3/1946 để tránh cùng một lúc phải đốiphó với nhiều kẻ thù nhằm tập trung lực lượng để đánh Pháp đang xâm lược ở miền Nam
c Chủ trương từ 6/3/1946 :
Trong tình thế Pháp – Tưởng thỏa hiệp với Hiệp Ước ngày 28/2/1946 cho phép Pháp ra miền bắc
mở rộng xâm lược , Đảng và Chính phủ đã có chủ trương chủ động hòa hõan với Pháp qua việc kýHiệp định Sơ bộ ngày 6/3/1946 rồi tiếp đó là bản Tạm Ước 14/9/1946 nhằm đẩy nhanh quân Tưởng
ra khỏi nước và tranh thủ thời gian hòa hõan để chuẩn bị lượng về mọi mặt cho cuộc kháng chiến lâudài chắc chắn sẽ xảy ra trước âm mưu xâm lược lâu dài của Pháp
Chính nhờ các chủ trương trên mà quân dân Việt Nam đã có được sự chuẩn bị cơ bản nhất về chính trị, quân sự, kinh tế để đẩy mạnh cuộc kháng chiến từ khi bùng nổ cho đến khi giành thắng lợi hoàn toàn như chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận xét:”Chúng ta cần hòa bình để xây dựng nước nhà,cho nênchúng ta đã ép lòng mà nhân nhượng để giữ hòa bình Gần một năm tạm hòa bình đã cho chúng ta thời gian để xây dựng lực lượng căn bản Khi Pháp cố ý gây chiến tranh,chúng ta không thể nhịn được nữa thì cuộc kháng chiến tòan quốc bắt đầu”
3 Nguyên nhân chung đã dẫn đến sự thắng lợi trong công cuộc đấu tranh để bảo vệ độc lập dân tộc và giữ vững chính quyền của nhân dân 2 nước trên
Nguyên nhân cơ bản dẫn đến thắng lợi của công cuộc đấu tranh bảo vệ, xây dựng chính quyềncách mạng của nhân dân hai nước Việt Nam và nước Nga Xô Viết đó là do sự đòan kết của toàn dân,của giai cấp Công – Nông chiến đấu dưới sự lãnh đạo sáng suốt và tài tình của Đảng Cộng Sản ViệtNam và Đảng Bôn-sê-vích Nga
- Cuối năm 1918, quân đội 14 nước đế quốc cấu kết với các lực lượng phản cách mạng trong nước
mở cuộc tấn công vũ trang nhằm tiêu diệt nước Nga Xô viết
- Để chống thù trong giặc ngoài, đầu năm 1919, chính quyền Xô viết đã thực hiện Chính sách Cộngsản thời chiến
b) Nội dung của chính sách:
+ Nhà nước độc quyền lúa mì, cấp tư nhân buôn bán lúa mì Từ tháng 1/1919 ban hành chính sách Trưng thu thu lương thực thừa của nông dân theo nguyên tắc: “không thu một chút gì của dân nghèo, thu của trung nông với mức vừa phải và thu nhiều của phú nông”
+ Nhà nước kiểm soát toàn bộ nền công nghiệp, thành lập Hội đồng kinh tế quốc dân để quản lý, điều hành sản xuất công nghiệp và nền kinh tế quốc dân
+ Thi hành chế độ cưỡng bức lao động
+ Tiến hành trả lương bằng hiện vật và phổ biến là dựa trên nguyên tắc bình quân
c) Ý nghĩa:
Chính sách đã động viên tối đa nguồn của cải nhân lực của đất nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp,
để đến cuối năm 1920, Nga đẩy lùi sự can thiệp của các nước đế quốc, bảo vệ chính quyền non trẻ
Câu hỏi 15 :
Trang 14Trình bày vai trò của Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích trong việc chỉ đạo nhà nước Xô viết xây dựng và bảo vệ chính quyền sao Cách mạng tháng Mười Nga (1918 – 1920).
Bài giải chi tiết a) Tình hình nước Nga sau Cách mạng tháng Mười
Sau Cách mạng tháng Mười, nước Nga rơi vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng, khó khăn vềmọi mặt :
- Trong nước : các lực lượng Bạch về, phản động nổi dậy liên kết với các nước đế quốc chống lạicách mạng
+ Kinh tế kiệt quệ, suy sụp mọi mặt
+ Chính quyền cách mạng mới được thành lập còn non trẻ
+ ¾ lãnh thổ và 60 % dân số rơi vào tay kẻ thù
- Ngoài nước : Cuối năm 1918, quân đội 14 nước đế quốc cấu kết với bọn phản trong nước tấn công tiêu diệt nước Nga
b) Xây dựng, củng cố và bảo vệ chính quyền.
* Xây dựng chính quyền Xô viết
- Đêm 25/10/1917, chính quyền Xô viết được thành lập do Lê-nin đứng đầu
- Chính sách của chính quyền:
+ Thông qua Sắc lệnh hòa bình và Sắc lệnh ruộng đất
+ Thủ tiêu bộ máy Nhà nước cũ, xây dựng bộ máy Nhà nước mới
+ Thủ tiêu những tàn tích của chế độ phong kiến đem lại các quyền tự do, dân chủ cho nhân dân.+ Thành lập Hồng quân để bảo vệ chính quyền cách mạng
+ Quốc hữu hóa các nhà máy xí nghiệp cảu giai cấp tư sản, xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa
* Cuộc đấu tranh bảo vệ chính quyền Xô viết
- Đầu năm 1919, chính quyền Xô viết đã thực hiện Chính sách Cộng sản thời chiến
- Nội dung của chính sách:
+ Nhà nước kiểm soát toàn bộ nền công nghiệp
+ Trưng thu lương thực thừa của nông dân
+ Thi hành chế độ cưỡng bức lao động
- Chính sách đã động viên tối đa nguồn của cải nhân lực của đất nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp,
để đến cuối năm 1920, Nga đẩy lùi sự can thiệp của các nước đế quốc, bảo vệ chính quyền non trẻ
* Kết quả :
- Ngày 3/3/1918 chính phủ xô viết đã ký với Đức Hòa ước Bơ-rét-li-tốp, đình chiến, chịu nhữngđiều kiện nặng nề nhưng đã tạo ra 1 thời gian hòa hoãn để giữ vững chính quyền và tranh thủ hòabình xây dựng lực lượng về mọi mặt nhằm bảo vệ đất nước
Chính nhờ các chủ trương trên mà Hồng quân đã lần lượt đánh tan các cuộc tấn công của các đế quốc và bọn Bạch vệ – Nhà nước xô viết đã được giữ vững và bảo vệ thành quả
- Biết vận dụng sức mạnh đoàn kết của toàn dân
- Thành lập Nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới
Trang 15a Thực hiện nhiệm vụ lịch sử kết hợp với chủ nghĩa Mác với phong trào công nhân Nga, thành lập
Đảng vô sản kiểu mới ở Nga (1903).
b Đề ra lý luận Cách mạng.
+ Phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác trong thời đại chủ nghĩa Đế quốc
Mác nói:“Chủ nghĩa Đế quốc là đêm trước của Cách mạng vô sản”
Lênin phát triển: “Trong thời đậi của Chủ nghĩa Đế quốc do sự phát triển không đồng đềucủa Chủ nghĩa Tư bản - Cách mạng vô sản có thể nổ ra và thắng lợi ở một số nước ,thậmchí là nột nước riêng lẻ của Chủ nghĩa Đế quốc” hay “Cách mạng vô sản sẽ nổ ra và thànhcông ở khâu yếu nhất trong chuỗi các nước Đế quốc và khâu yếu nhất đó là nước Nga”… + Năm 1914, chiến tranh Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ - Nga Hoàng tham gia chiếntranh Đế quốc, nước Nga lâm vào khủng hoảng mọi mặt - Lênin đề ra khẩu hiệu “Biến chiến tranh
Đế quốc thành nội chiến Cách mạng”
c Đề ra đường lối chiến lược và sách lược đúng đắn và sáng tạo :
+ Đường lối chiến lược
Trong luận cương cách mạng (4-1905)
- Nhiệm vụ của giai cấp vô sản Nga: Lãnh đạo Cách mạng dân chủ tư sản, thực hiện liên minhcông nông, đánh đổ thống trị của Nga Hoàng, sau đó tiến lên Cách mạng xã hội chủ nghĩa
+ Đường lối sách lược
- Sau Cách mạng Tháng Hai 1917, nước Nga xuất hiện tình trạng 2 chính quyền song song tồn tại:
Chính quyền của giai cấp tư sản (chính phủ lâm thời)
Chính quyền của công nhân và binh lính (Chính quyền Xô Viết)
=> Lênin và Đảng Bônsêvích chủ trương chuyển Cách mạng Dân chủ tư sản sang Cách mạng Xãhội chủ nghĩa chuyển chính quyền từ tay giai cấp tư sản sang giai cấp vô sản
- Từ tháng 2 → 7/1917, khi điều kiện cho phép chủ trương đấu tranh bằng phương pháp hòa bình
để tránh đổ máu cho nhân dân
- Từ tháng 7→ 10/1917, điều kiện đấu tranh hòa bình không còn nữa, nhanh chóng chuyển sangđấu tranh vũ trang Giành chính quyền về tay Xô Viết
- Tháng 11/1918, chiến tranh thế giới kết thúc, 14 nước Đế quốc bao vây nước Nga, Lênin đề rachính sách “Cộng sản thời chiến”
d Chỉ đạo phong trào công nhân và Cách mạng Nga kịp thời, sáng suốt:t
+ Chỉ đạo các hoạt động của quần chúng
- Tháng 2/1917, hướng dẫn phong trào bãi công của công nhân thành tổng bãi công và chuyển sangkhỡi nghĩa vũ trang
- Tháng 4/1917, khi Chính phủ lâm thời gửi công hàm cho Đồng minh cam kết sẽ tiếp tục chiếntranh , lãnh đạo quần chúng xuống đường đấu tranh đòi:”Hòa bình, ruộng đất, bánh mì…”
- Tháng 7/1917, nghe tin quân Nga liên tiếp thất bại ở ngoài mặt trận quần chúng Pêtơrôgrat phẫn
nộ, lãnh đạo quần chúng xuống đường đấu tranh với tính chất hòa bình …
- Chớp thời cơ khởi nghĩa 24/10/1917
+ Nắm vững quy luật bạo lực Cách mạng đề ra phương pháp đấu tranh phù hợp
- Kết hợp đấu tranh chính trị (míttinh, biểu tình, ) với đấu tranh vũ trang, khởi nghĩa vũ trang
- Giành chính quyền từng bước: giành chính quyền ở thủ đô trước sau đó giành chính quyền trong
cả nước…
+ Đưa ra khẩu hiệu kịp thời, phù hợp:
- Sau Cách mạng Tháng Hai 1917,“Tất cả chính quyền về tay Xô-Viết”, “Tuyệt đối không ủng hộchính phủ lâm thời “
- Tháng 11/1918:chiến tranh thế giới thứ nhất 14 Đế quốc bao vây nước Nga: “Tổ quốc lâm nguy,tất cả cho tiền tuyến”…
e Trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa Pêtơrôgrat
- Tối 24/10/1917, Người đến viện Xmônưi trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa giành chính quyền ở thủ
đô Pêtơrôgrat
Trang 162 Kết luận: Lênin có vai trò rất quan trọng, có tính chất quyết định đối với những thắng lợi của
phong trào công nhân và cách mạng Nga đầu thế kỷ XX
Chuyên đề 2 LIÊN XÔ XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
(1921 - 1941)
Câu hỏi 17 :
a) Nước Nga Xô viết gặp phải những khó khăn gì về kinh tế, chính trị
b) Xem bảng thống kê sản lượng một số sản phẩm kinh tế của Nga (1921 – 1924):
Hãy nhận xét về tình hình kinh tế nước Nga năm 1921 so với năm 1913 – năm phát triển cao nhất của nước Nga thời Nga hoàng.
Bài giải chi tiết
1) Nước Nga Xô viết sau chiến tranh
- Sau 7 năm chiến tranh liên miên, nền kinh tế quốc dân bị tàn phá nghiêm trọng
- Tình hình chính trị không ổn định Các lực lượng phản cách mạng điên cuồng chống phá gây bạoloạn ở nhiều nơi
- Chính sách Cộng sản thời chiến đã lạc hậu, kìm hãm nền kinh tế khiến nhân dân bất bình
- Nước Nga Xô viết lâm vào khủng hoảng
2) Hãy nhận xét về tình hình kinh tế nước Nga năm 1921 so với năm 1913 – năm phát triển cao nhất của nước Nga thời Nga hoàng.
Nhìn chung nền kinh tế giảm sút nghiêm trọng sản lượng các ngành nông nghiệp, công nghiệp đều
bị giảm mạnh Nông nghiệp giảm quá nửa (Sản lượng năm 1913 là 81,6 triệu tấn, năm 1921 còn 37,6triệu tấn), sản lượng công nghiệm giảm 7 lần so với năm 1913 (Sản lượng thép năm 1913 là 5,2 triệutấn còn năm 1921 là 0,2 triệu tấn; gang năm 1913 là 4,8 triệu tấn còn năm 1921 là 0,1 triệu tấn)
Câu hỏi 18 :
Vì sao Đảng Bônsêvich (Nga) phải chuyển từ chính sách "cộng sản thời chiến" sang chính sách kinh tế mới ? Tác dụng của chính sách kinh tế mới đối với nền kinh tế của nước Nga Xô viết ? Đánh giá vai trò của Lênin trong thời kỳ đó ?
Bài giải chi tiết a) Sau khi Cách mạng tháng Mười (1917) thành công, nước Nga Xô viết bị các nước đế quốc bao
vây, phong toả, vừa có thù trong, vừa có giặc ngoài, chính phủ xô viết phải thực hiện chính sáchcộng sản thời chiến :
+ Nhà nước kiểm soát toàn bộ nền công nghiệp
+ Trưng thu lương thực thừa của nông dân
+ Thi hành chế độ cưỡng bức lao động
Chính sách đã động viên tối đa nguồn của cải nhân lực của đất nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp,
để đến cuối năm 1920, Nga đẩy lùi sự can thiệp của các nước đế quốc, bảo vệ chính quyền non trẻ
Trang 17- Khi nội chiến kết thúc, chính sách cộng sản thời chiến không còn phù hợp, Đảng Bôn-sê-vích chuyển sang chính sách kinh tế mới Tháng 3/1921 Đảng Bôn-sê-vích quyết định thực hiện chính sách mới do Lê-nin đề xướng
+Trong nông nghiệp, ban hành thuế nông nghiệp
+ Trong công nghiệp: Nhà nước khôi phục công nghiệp nặng, tư nhân hóa những xí nghiệp dưới 20công nhân, khuyến khích nước ngoài đầu tư vào nước Nga
b) Chính sách kinh tế mới thực chất là thực hiện nền kinh tế hàng hoá có sự điều tiết của nhà nước,
công nhận sự tồn tại và phát triển của nhiều thành phần kinh tế khác nhau Chính sách kinh tế mớilấy khôi phục và phát triển nông nghiệp làm khâu căn bản, từ đó thúc đẩy công nghiệp và các ngànhkinh tế khác phát triển
Tác dụng của chính sách này đã khuyến khích nông dân sản xuất, củng cố khối liên minh côngnông trên cơ sở mới về kinh tế, thúc đẩy quá trình khôi phục kinh tế nhanh chóng hoàn thành Cuối
1925 nông nghiệp đạt 87%, công nghiệp đạt 75% so với trước chiến tranh, đời sống nhân dân đượccải thiện
c) Vai trò của Lênin : Chính sách kinh tế mới là chính sách đặc trưng cho toàn bộ thời kỳ quá độ từ
chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hộiở nước Nga Công lao to lớn của Lênin đóng góp vào kho tàng
lý luận, là lần đầu tiên Người đã chỉ ra và xác định nội dung kinh tế của thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa
tư bản lên chủ nghĩa xã hội Chính sách kinh tế mới của Lênin đã tính đến mọi đặc điểm của nền kinh
tế có nhiều thành phần trong công cuộc cải tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội
- Tình hình chính trị không ổn định Chính sách Cộng sản thời chiến đã lạc hậu, kìm hãm nền kinh
tế khiến nhân dân bất bình Các lực lượng phản cách mạng điên cuồng chống phá gây bạo loạn ởnhiều nơi
- Để đưa đất nước thát khỏi khủng hoảng, nhanh chóng khôi phục và phát triển kinh tế, tháng 3 –
1921, Đại hội lần thứ X của Đảng Bôn-sê-vích Nga đã quyết định chuyển từ chính sách Cộng sảnthời chiến sang chính sách Kinh tế mới (NEP) do V.I.Lênin đề ra
b) Nội dung chủ yếu :
+ Trong nông nghiệp: Thay thế chế độ trưng thu lương thực thừa bằng thuế lương thực Thuếlương thực nộp bằng hiện vật Sau khi nộp đủ thuế đã quy định từ trước mùa gieo hạt, nông dân đượctoàn quyền sử dụng số lương thực dư thừa và được tự do bán ra thị trường
+ Trong công nghiệp: Nhà nước tập trung khôi phục công nghiệp nặng, tư nhân hóa những xínghiệp vừa và nhỏ dưới sự kiểm soát của nhà nước, khuyến khích tư bản nước ngoài đầu tư vào Nga,Nhà nước nắm các ngành kinh tế chủ chốt, công nghiệp, giao thông vận tải, ngân hàng, ngoại thương.+ Trong thương nghiệp và tiền tệ cho phép tư nhân tự do buôn bán, trao đổi, mở các chợ, khôiphục, đẩy mạnh mối liên hệ giữa thành thị và nông thôn Năm 1924, nhà nước phát hành đồng rúpmới
Thực chất là chuyển nền kinh tế do nhà nước độc quyền sang nền kinh tế nhiều thành phần do nhànước kiểm soát
c) Ý nghĩa :
+ Chính sách kinh tế mới là sự chuyển đổi kịp thời, đầy sáng tạo của Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích.Thúc đẩy kinh tế quốc dân chuyển biến rõ rệt, giúp nhân dân Xô viết vượt qua khó khăn, hoàn thànhkhôi phục kinh tế
Trang 18+ Phù hợp với hoàn cảnh đất nước và nguyện vọng của nhân dân vì vậy nó đã phát huy tác dụng,hiệu quả.
+ Mang ý nghĩa quốc tế sâu sắc đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở một số nước trong
đó có Việt Nam, đã tiếp thu tinh thần cơ bản của Chính sách Kinh tế mới, vận dụng phù hợp vào điềukiện đất nước
d) Cho biết đường lối đổi mới về quan hệ sản xuất mà Đại hội toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra có điểm gì giống với “Chính sách kinh tế tế mới” (NEP)
Những bài học của NEP có ý nghĩa phổ biến đối với các nước xã hội chủ nghĩa trong thời kì quá
độ, trong đó có Việt Nam Thực chất của đường lối đổi mới về quan hệ sản xuất mà Đảng ta đề ra ởViệt Nam năm 1986 cũng giống như thực chất của NEP ở Nga đề ra năm 1921 Thực chất đó là :chuyển từ nền kinh tế mà nhà nước nắm độc quyền sang nền kinh tế hàng hoá có sự điều tiết của nhànước, công nhận sự tồn tại và phát triển của nhiều thành phần kinh tế khác nhau để thúc đẩy kinh tếphát triển
Câu hỏi 19 :
Lập bảng so sánh sự khác nhau giữa chính sách “Cộng sản thời chiến” và chính sách “Kinh
tế mới” Từ đó rút ra thực chất của chính sách “Kinh tế mới”.
Bài giải chi tiết 1) Giới thiệu sơ lược hoàn cảnh ra đời của các chính sách “Cộng sản thời chiến”, “Kinh tế mới’
- Cuối 1918 để tập trung của cải và nhân lực chống sự tấn công của quân đội 14 nước đế quốc vànội phân, chính phủ Nga Xô viết buộc lòng phải thực hiện chính sách “cộng sản thời chiến”
- Năm 1921, để gấp rút khôi phục kinh tế, nâng cap đời sống nhân dân, Đảng cộng sản Nga quyếtđịnh chuyển từ chính sách “Cộng sản thời chiến” sang chính sách “Kinh tới mới”
2) Lập bảng so sánh :
Chính sách “Cộng sản thời chiến” Chính sách “Kinh tế mới”
- Trưng thu lương thực thừa - Thuế lương thực cố định
- Quốc hữu hoá tất cả các xí nghiệp - Trả lại cho tư nhân nhưng xí nghiệp dưới 20
công hân, tư nhân tự do sản xuất, bán sản phẩm
- Nhà nước độc quyền về kinh tế, quản lý và
phân phối lương thực, thực phẩm, hàng tiêu
dùng
- Lao động cưỡng bức và áp dụng kỷ luật
quân sự ở các cơ quan
- Tự do mua bán, mở lại các chợ
- Cho tư bản nước ngoài thuê xí nghiệp, hầm
mỏ … để thu hút vốn, kỹ thuật của họ
- Nhà nước nắm các mạch máu về kinh tế:công nghiệp, ngân hàng, ngoại thương, giaothông, vận tải…
3) Thực chất chính sách “Kinh tế mới”
Chuyển từ nền kinh tế mà Nhà nước nắm độc quyền về mọi mặt, dựa trên cơ sở cưỡng bức laođộng, trưng thu và cung cấp theo kiểu “Cộng sản thời chiến” sang một nền kinh tế hàng hoá có sựđiều tiết của nhà nước, công nhận sự cùng tồn tại và phát triển trong một thời gian nhất định củanhiều thành phần kinh tế khác nhau và sử dụng vốn, kỹ thuật, kinh nghiệm của tư bản trong và ngoàinước để thúc đẩy kinh tế phát triển
Câu hỏi 20 :
Tại sao có sự ra đời của Liên bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (gọi tắt là Liên Xô)? Sự
ra đời của liên bang (thời gian, tên gọi, thành phần).
Bài giải chi tiết
+ Sự hợp tác liên minh chặt chẽ hơn nữa về mọi mặt giữa các nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa;+ Sự phát triển không đều về kinh tế, chính trị, văn hóa và trình độ phát triển giữa các nước gây trởngại công cuộc xây dựng và phát triển đất nước
+ Ngày 30/12/1922, Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô Viết được thành lập
Trang 19- Tên gọi Liên Xô
- Gồm các dân tộc trong đế quốc Nga cũ Lúc đầu bao gồm 4 nước cộng hoà Đến năm 1940, cóthêm 11 nước
Câu hỏi 21 :
Trình bày khái quát công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô từ năm 1928 đến năm
1937 Nêu những thành tựu và thiếu sót của nó
Bài giải chi tiết
Tháng 12/1922, Đại hội Xô viết tòan Nga tuyên bố thành lập Liên bang Cộng hòa Xã hội Chủnghĩa Xô viết (Liên Xô) Gồm 4 nước cộng hòa Năm 1940 có thêm 11 nước
1) Những thành tựu về mọi mặt trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô từ năm
1922 – 1941
* Trong công nghiệp: thực hiện công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa
- Sau công cuộc khôi phục kinh tế Liên Xô cũng là một nước nông nghiệp lạc hậu Kinh tế, quân sựbao vây, kỹ thuật, thiết bị lệ thuộc nước ngoài Đảng Cộng sản đề ra nhiệm vụ công nghiệp hóa xãhội chủ nghĩa
- Mục đích: Đưa Liên Xô trở thành một nước công nghiệp có những ngành công nghiệp chủ chốt
+ Giai đoạn 1921-1925.
- Liên Xô đã thực hiện chính sách kinh tế mới (tháng 3-1921)
- Chính sách kinh tế mới đã làm cho Liên Xô có bước phát triển mới
- Cơ bản hoàn thành công cuộc khôi phục kinh tế đặt nền móng cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa
xã hội
+ Giai đoạn 1928-1932
- Thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1928-1932)
- Năm 193,2 sản lượng công nghiệp đạt 54,4% đã giải quyết được 3 vấn đề (Vốn; tự sản xuất được những máy móc trang thiết bị cần thiết; tăng năng suất lao động)
+ Giai đoạn 1933- 1937
- Thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ hai (1933-1937)
- Trong công nghiệp : Năm 1937 sản lượng công nghiệp đạt 77,4% tổng sản phẩm quốc dân
- Trong nông nghiệp: Ưu tiên tập thể hóa nông nghiệp, đưa 91 nông hộ với 90% diện tích đất canhtác vào nền công nghiệp tập thể hóa
- Văn hóa - giáo dục: Thanh toán nạn mù chữ, phát triển mạng lưới giáo dục phổ thông, phổ cậptiểu học trong cả nước, phổ cập trung học cơ sở ở thành phố
- Xã hội: cơ cấu giai cấp thay đổi, xã hội chỉ còn 2 giai cấp lao động là công nhân, nông dân và tríthức xã hội
- Từ năm 1937, Liên Xô tiếp tục thực hiện kế hoạch 5 năm lần ba Sang tháng 6 – 1941, Đức tấncông Liên Xô, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội bị gián đoạn
2) Quan hệ ngoại giao của Liên Xô :
- Liên Xô đã từng bước xác lập quan hệ ngoại giao với một số nước láng giềng chấu Á, châu Âu
- Từng bước phá vỡ chính sách bao vây cấm vận, cô lập kinh tế ngoại giao của các nước đế quốc.+ Năm 1925: Liên Xô đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 20 nước
+ Năm 1933 đặt quan hệ ngoại giao với Mĩ
3) Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội (1921 – 1937), Liên Xô đã mắt phải những sai lầm, thiếu sót nào ? Vì sao lại có những sai lầm và thiếu sót đó ?
* Những hạn chế :
- Nhà nước nắm độc quyền về kinh tế và hình thành chế độ Nhà nước bao cấp kinh tế
- Nóng vội, chủ quan trong tập thể hoá nông nghiệp để lại những hậu quả tai hại lâu dài cho nềnnông nghiệp Liên Xô
- Vi phạm nguyên tắc dân chủ và pháp chế xã hội chủ nghĩa, thay vào đó là nạn sùng bái cá nhân
và quan liêu độc đoán
* Nguyên nhân của những sai lầm và thiếu sót :