Tô Hoài là một trong những cây bút văn xuôi hàng đầu của văn học Việt Nam hiện đại. Ông là nhà văn viết theo xu hướng hiện thực. Tô Hoài có vốn hiểu biết phong phú và sâu sắc đặc biệt là[r]
Trang 1CHUYÊN ĐÈ ÔN TẬP NGỮ VĂN DÀNH CHO HỌC SINH KHỐI 12 TRONG THỜI GIAN NGHỈ TRÁNH DỊCH COVID 19
Gồm 2 phần:
- Phần 1: Nội dung cần ôn tập
- Phần 2: Đề kiểm tra học sinh cần thực hiện
A NỘI DUNG CẦN ÔN TẬP:
CHUYÊN ĐỀ 1: ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
I HỆ THỐNG MỘT SỐ KIẾN THỨC TRỌNG TÂM
1 Phong cách chức năng ngôn ngữ
a Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt (khẩu ngữ): là phong cách được dùng trong giao tiếp
sinh hoạt hằng ngày, thuộc hoàn cảnh giao tiếp không mang tính nghi thức Giao tiếp ở đâythường với tư cách cá nhân nhằm để trao đổi tư tưởng, tình cảm của mình với người thân,bạn bè, hàng xóm, đồng nghiệp,
Gồm các dạng: chuyện nhỏ/ nhật kí/ thư từ
b Phong cách ngôn ngữ khoa học: phong cách khoa học là phong cách được dùng trong
lĩnh vực nghiên cứu, học tập và phổ biến khoa học Đây là phong cách ngôn ngữ đặc trưngcho các mục đích diễn đạt chuyên môn sâu Khác với phong cách ngôn ngữ sinh hoạt, phongcách này chỉ tồn tại chủ yếu ở môi trường của những người làm khoa học (ngoại trừ dạngphổ cập khoa học)
Gồm các dạng: KH chuyên sâu/ KH giáo khoa/ KH phổ cập
c Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật: là phong cách được dùng trong sáng tác văn chương.
d Phong cách ngôn ngữ chính luận: là phong cách được dùng trong lĩnh vực chính trị - xã
hội Người giao tiếp ở phong cách này thường bày tỏ chính kiến, bộc lộ công khai quan điểmchính trị, tư tưởng của mình đối với những vấn đề thời sự nóng hổi của xã hội
e Phong cách ngôn ngữ hành chính: là phong cách được dùng trong giao tiếp thuộclĩnh
vực hành chính (các loại giấy tờ thông báo, báo cáo, đơn từ,…)
f Phong cách ngôn ngữ báo chí (thông tấn): là phong cách được dùng trong lĩnh vực
thông tin của xã hội về tất cả những vấn đề thời sự (Thông tấn: có nghĩa là thu nhập và biêntập tin tức để cung cấp cho các nơi)
Trang 2Gồm các dạng: văn bản phản ánh tin tức/ văn bản phản ánh công luận/ thông tinquảng cáo.
2 Phương thức biểu đạt
a Tự sự: là dùng ngôn ngữ để kể một chuỗi sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia, cuối
cùng tạo thành một kết thúc Ngoài ra, người ta không chỉ chú trọng đến kể việc mà cònquan tâm đến việc khắc hoạ tính cách nhân vật và nêu lên những nhận thức sâu sắc, mới mẻ
về bản chất của con người và cuộc sống
Cách nhận biết phương thức tự sự: có cốt truyện, có nhân vật, có diễn biến sự việc, cónhững câu văn trần thuật Tự sự thường được sử dụng trong truyện, tiểu thuyết, văn xuôi nóichung, đôi khi còn được dùng trong thơ( khi muốn kể sự việc )
b Miêu tả: là dùng ngôn ngữ làm cho người nghe, người đọc có thể hình dung được cụ thể
sự vật, sự việc như đang hiện ra trước mắt hoặc nhận biết được thế giới nội tâm của conngười
Dấu hiệu nhận biết phương thức miêu tả : Có các câu văn, câu thơ tái hiện lại hìnhdáng, diện mạo, màu sắc,… của người và sự vật ( tả người, tả cảnh, tả tình,….)
c Biểu cảm: là dùng ngôn ngữ để bộc lộ tình cảm, cảm xúc của mình về thế giới xung
quanh
Dấu hiệu nhận biết phương thức biểu cảm : có các câu văn, câu thơ miêu tả cảm xúc,thái độ của người viết hoặc của nhân vật trữ tình ( Nhớ là cảm xúc của người viết, chứkhông hẳn là cảm xúc của nhân vật trong truyện nhé )
d Thuyết minh: là cung cấp, giới thiệu, giảng giải,,…những tri thức về một sự vật, hiện
tượng nào đó cho những người cần biết nhưng còn chưa biết
Nhận biết phương thức thuyết minh hơi rắc rối hơn chút : có những câu văn chỉ ra đặcđiểm riêng, nổi bật của đối tượng,người ta cung cấp kiến thức về đối tượng, nhằm mụcđích làm người đọc hiểu rõ về đối tượng nào đó
e Nghị luận: là phương thức chủ yếu được dùng để bàn bạc phải trái, đúng sai nhằm bộc lộ
rõ chủ kiến, thái độ của người nói, người viết rồi dẫn dắt, thuyết phục người khác đồng tìnhvới ý kiến của mình
Trang 3Dấu hiệu nhận biết phương thức nghị luận : Có vấn đề bàn luận, có quan điểm củangười viết.Nghị luận thường đi liền với thao tác phân tích, giải thích, chứng minh, bình luận
f Hành chính - công vụ:là phương thức dùng để giao tiếp giữa Nhà nước với nhân dân,
giữa nhân dân với cơ quan Nhà nước, giữa cơ quan với cơ quan, giữa nước này và nướckhác trên cơ sở pháp lí [thông tư, nghị định, đơn từ, báo cáo, hóa đơn, hợp đồng…]
3 Phương thức trần thuật:
a Trân thuật từ ngôi thứ nhất do nhân vật tự kể chuyện (lời trực tiếp)
b Trân thuật từ ngôi thứ ba của người kể chuyện tự dấu mình
c Trần thuật từ ngôi thứ ba của người kể chuyện tự dấu mình, nhưng điểm nhìn
và lời kể lại theo giọng điệu của nhân vật trong tác phẩm (lời nửa trực tiếp)
a Quan hệ từ: và, hay, hoặc là, còn, thì, nhưng
Ví dụ: Tôi mời lão hút trước Nhưng lão không nghe (Nam Cao)
“Nhưng”: quan hệ từ chỉ ra mối quan hế tương phản giữa 2 câu
b Từ ngữ chuyển tiếp:
+ Những đại từ: vậy, thế
+ Những tổ hợp (quan hệ từ + đại từ): do đó, tuy vậy
+ Nhưng tổ hợp: ngoài ra, vá lại, hơn nữa
Ví dụ: Ông có xe hơi, có nhà lầu, có đồn điền, lại có trong trại ở nhà quên Vậy thìchính là người giàu đứt đi rồi (Nam Cao)
“Vậy thì”: tổ hợp từ chuyển tiếp chỉ ra mối quan hệ nhân – quả giữa 2 câu
Trang 4Định nghĩa: Phép thế là cách dùng những đại từ và những từ ngữ tương đương với các đại từ(không rõ ý nghĩa từ vựng) thay thế để nối ý các câu với nhau
Tác dụng của phép thế:
+ Liên kết câu+ Tránh lặp từ ngữ
Ví dụ: Điền nghĩ đến cái tính bủn xỉn của đàn bà Họ may áo để cất đi (NamCao)
“Họ” thay thế cho “đàn bà”
Nước ta là một nước văn hiến Ai cũng bảo thế
“thế” thay cho “Nước, hiến”
4.3 Phép tỉnh lược
- Định nghĩa: phép tỉnh lược là cách rút bỏ nhũng từ ngữ có ý nghĩa xác định ở những chỗ cóthể rút bỏ và muốn hiểu được thì phải tìm những từ ngữ có ý nghĩa xác định ấy ở những câukhác
Ví dụ: Chị tôi rất thích ăn khoai lang luộc Ngày nào má tôi cũng mua về chochị
Ở câu trên ta thấy: câu 2 bị lược mất hai từ “khoai lang” nhưng người đọc vẫnhiểu là “Ngày nào má tôi cũng mua khoai lang về cho chị”
- Tác dụng của phép tĩnh lược:
+ Liên kết câu+ Tránh lặp từ
4.4 Phép lặp
- Định nghĩa: Phép lặp từ vựng là cách dùng trong 2 câu khác nhau những từ ngữ về cơ bảnkhông khác nghĩa nhau để liên kết 2 câu với nhau
- Các cách lặp từ vựng:
+ Lặp lại y nguyên: lặp lại chính những từ ngữ ấy VD: Tre hi sinh để bảo vệ con người.
Tre, anh hùng lao động Tre, anh hùng chiến đấu! (Thép mới)
+ Lặp lại những từ đồng nghĩa, gần nghía
Ví dụ: 1 Một cái mũ len xanh nếu chị sinh con gái Chiếc mũ sẽ đỏ nếu chị đẻ contrai
Trang 52 Bệnh ung thư có mặt khắp nơi trên thế giới Căn bệnh này sẽ lấy đi sinhmạng của khá nhiều người.
(a) Cây sắt thứ hai đập vào trước ngực Mai, chị lật đứa bé ra sau lưng (b) Nó (=
“ một thằng lính to béo”) lại đánh sau lưng, chị lật thằng bé ra trước ngực (c) Trận mưa cây sắt mỗi lúc một dồn dập (d) Không nghe tiếng khóc thét của Mai nữa (đ) Chỉ nghe đứa bé khoc ré lên một tiếng rồi im bặt (e) Chỉ còn tiếng cây sắt nện xuống hừ hự (Nguyên Trung Thành)
Cây sắt (lặp 3 lần): lặp lại y nguyênTrước ngực (lặp 2 lần): lặp lại y nguyênLật (lặp 2 lần): lặp lại y nguyên
Sau lưng (lặp 2 lần): lặp lại y nguyênĐứa bé (lặp 2 lần): lặp lại y nguyênĐứa bé – Thằng bé: lặp bằng từ gần nghĩaĐập – Đánh – Nện: lặp bằng từ đồng nghĩaTại sao ở đây tác giả lại dùng nhiều từ ngữ lặp lại y nguyên như vậy?
Sử dũng nhiều từ ngữ lặp lại y nguyên để:
- Nhấn mạnh tội ác dã man của kẻ thù và nỗi đau khổ mà dân làng Xô Manphải chịu đựng
- Gây cảm xúc mạnh cho người đọc
Trang 6- Ẩn dụ: gọi lên sự vật hiện tượng khác có nét tương đồng nhằm tăng sức gợi hình gợi
cảm… Trong các ví dụ sau đây, cây tre là ẩn dụ để nói đến vẻ đẹp dẻo dai, bền bỉ, sức sốngmãnh liệt của con người Việt Nam
Con ở miền Nam ra thăng lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi hàng tre xanh xanh Việt Nam Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng
(Viễn Phương)
Trang 7- Nhân hóa: cách gọi tả vật, đồ vật…vv… bằng những từ ngữ vốn dùng cho con người làm
cho thế giới vật, đồ vật… trở nên gần gũi biểu thị được nhưng suy nghĩ tình cảm của conngười Ví dụ, “Con gió xinh thì thào trong lá biếc” (Xuân Diệu)
- Hoán dụ: gọi tên sự vật hiện tượng khái niệm khác cón quan hệ gần gũi với nó Ví dụ,
nhắc đến “áo chàm” người ta nghĩ ngay đến đồng bào dân tộc ở Việt Bắc, vây nên khi TốHữu nói: “Áo chàm đưa buổi phân li” thì người đọc hiểu “áo chàm” ấy là để chỉ đông đảongười Việt Bắc có mặt trong buổi chia tay
- Nói quá, phóng đại, thậm xưng: biện pháp tu từ phóng đại mức độ qui mô tính chất của sự
vật hiện tượng được miêu tả để nhấn mạnh gây ấn tượng tăng tính biểu cảm Ví dụ, Tố Hữuviết: “Bước chân nát đá muôn tàn lửa bay”
- Nói giảm, nói tránh: dùng cách diễn đạt tế nhị uyển chuyển tránh gây cảm giác phàn cảm
và tránh thô tục thiếu lịch sự Ví dụ: ”Bác đã đi rồi sao Bác ơi!” (Tố Hữu)
- Điệp từ, điệp ngữ: lặp lại từ ngữ hoặc cả câu để làm nổi bật ý gây cảm xúc mạnh Ví
dụ:”Quân đi điệp điệp trùng trùng/ Ánh sao đầu súng bàn cùng mũ nan”
- Tương phản dối lập: dùng những từ ngữ hoặc hình ảnh có tính chất tương phản để nhân
mạnh làm nổi bật một ý nghĩa nào đó Ví dụ: trong bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng cócâu: “Ngàn thước lên cai, ngàn thước xuống” Ở đây, phép tương phản, đối lập mang đếnhình ảnh con đường hành quân thật hùng vĩ, hiểm trở Hình ảnh người lính qua sự tươngphản đó như được nhân lên gấp bội phần về lòng dũng cảm và quyết tâm vượt khó
- Phép liệt kê: tức là đưa ra hành loặt những sự vật, sự việc, hiện tượng,…
- Phép điệp cấu trúc: cấu trúc cú pháp được lặp lại nhiều lần trong một đoạn văn nhằm
6 Các hình thức lập luận của câu văn:
a Diễn dịch (câu chủ đề ở đầu đoạn văn)
b Quy nạp (câu chủ để nằm ở cuối đoạn văn)
c Song hành (vừa diễn dịch vừa quy nạp)
Trang 87 Các thể thơ:Lục bát, song thất lục bát, thơ tự do, thơ ngũ ngôn, thơ tám chữ,… (Học sinh
ôn kỹ phần Luật thơ có trong SGK, chú ý chỗ ngắt nhịp, gieo vần)
II BÀI TẬP VẬN DỤNG
ĐỀ 1:
Con yêu quý của cha, suốt mấy tháng qua con vùi đầu vào mớ bài học, bài tập thật làvất vả Nhìn con nhiều lúc mệt mỏi ngủ gục trên bàn học, lòng cha cũng thấy xót xa vôcùng Nhưng cuộc đời là như thế con ạ, sống là phải đối diện với những thử thách và vượtqua nó
Rồi con lại bước vào kỳ thi quan trọng của cuộc đời mình với biết bao nhiêu khónhọc Khi con vào trường thi, cha chỉ biết cầu chúc cho con được nhiều may mắn để có thểđạt kết quả tốt nhất Quan sát nét mặt những vị phụ huynh đứng ngồi la liệt trước cổngtrường, cha thấy rõ được biết bao nhiêu là tâm trạng lo âu, thổn thức, mong ngóng… của họ.Điều đó là tất yếu vì những đứa con luôn là niềm tự hào to lớn, là cuộc sống của bậc sinhthành
Con đã tham dự tới mấy đợt dự thi để cốt tìm kiếm cho mình tấm vé an toàn tại giảngđường đại học Cái sự học khó nhọc không phải của riêng con mà của biết bao bạn bè cùngtrang lứa trên khắp mọi miền đất nước Ngưỡng cửa đại học đối với nhiều bạn là niềm mơước, niềm khao khát hay cũng có thể là cơ hội đổi đời, là bước ngoặt của cả đời người Vàcon của cha cũng không ngoại lệ, con đã được trải nghiệm sự cạnh tranh quyết liệt đầu đời
Từ nay cha mẹ sẽ buông tay con ra để con tự do khám phá và quyết định cuộc đời mình Đãđến lúc cha mẹ lui về chỗ đứng của mình để thế hệ con em tiến lên Nhưng con hãy yên tâm,bên cạnh con cha mẹ luôn hiện diện như những vị cố vấn, như một chỗ dựa tinh thần vữngchắc bất cứ khi nào con cần tới
(Trích “Thư gửi con mùa thi ĐH 2013” trên netchunetnguoi.com)
1 Văn bản trên được viết theo PCNN nào ?
2 Nêu nội dung văn bản? Đặt tên cho văn bản?
3 Từ lời cha dành cho con ở trên, em hãy viết một đoạn văn NLXH trình bày những cảm
xúc suy nghĩ của mình về vấn đề: Vào Đại học không phải là con đường lập thân duy nhất.
ĐỀ 2:
…“Đối với ông già, bà già, thanh niên phải có thái độ kính nhường và hết lòng giúp
đỡ, bởi vì một lẽ dễ hiểu là có ông già, bà già thì mới có chúng ta
Trang 9Khi đi tàu, đi xe, thanh niên không được chen lấn phụ nữ Trong trường hợp phụ nữ,nhất là phụ nữ có thai, chưa có chỗ ngồi, thanh niên phải nhường chỗ của mình cho họ Trong xã hội ta, nhiều thanh niên biết tỏ lòng thương yêu quý mến nhân dân bằng hànhđộng dũng cảm và hào hiệp; lúc chiến tranh xông pha lửa đạn để bảo vệ tính mạng và tài sảncủa đồng bào; lúc bình thường cứu giúp trẻ em bị tai nạn, đỡ đần người đi đường bị ốmđau,
Thanh niên phải luôn có tinh thần xung phong, gương mẫu; bất cứ việc gì tập thể cầnthì thanh niên phải làm với tinh thần trách nhiệm cao nhất; song phải luôn luôn khiêm tốn,thật thà, không phô trương, dối trá
Thanh niên cũng phải dành thì giờ nhất định để giúp đỡ cha mẹ, săn sóc các em, chăm lo một phần công việc gia đình”
(Ngữ văn 12, tập một, NXBGD 2013, trang 37)
1.Nêu nội dung chính của văn bản ?
2.Kiểu câu nào được sử dụng nhiều nhất ?
3.Qua đoạn văn trên, em thấy phầm chất cần có nhất của thanh niên là gì ?
4 Bên cạnh phép lặp từ vựng, đoạn văn trên còn sử dụng phép tu từ nào?
5 Ngoài những phẩm chất trên, theo em thanh niên thời đại hiện nay cần có những phẩmchất gì ? Vì sao?
ĐỀ 3:
Anh dừng lại tiệm bán hoa để đặt hoa gửi tặng mẹ qua đường bưu điện Mẹ anh sống cách chỗ anh khoảng 300km Khi bước ra khỏi xe, anh thấy một bé gái đang đứng khóc bên vỉa hè, anh đến bên và hỏi đứa bé vì sao lại khóc
- Cháu muốn mua một bong hoa hồng để tặng mẹ cháu – nó nức nở - nhưng cháu chỉ
có 75 xu mà giá một bong hoa những 2 đô la
Anh mỉm cười và nói với nó :
- Đến đây, chú sẽ mua cho cháu
Anh liền mua hoa cho cô bé và đặt một bó hồng để gửi cho mẹ anh Xong xuôi, anh hỏi cô bé có cần đi nhờ xe về nhà không Nó vui mừng nhìn anh trả lời :
- Dạ, chú cho cháu đi nhờ đến nhà mẹ cháu
Rồi nó chỉ đường cho anh lái xe đến một nghĩa trang, nơi có phần mộ vừa mới đắp
Trang 10Nó chỉ ngôi mộ và nói :
- Đây là nhà của mẹ cháu
Nói xong nó ân cần đặt nhánh hoa hồng lên mộ
Tức thì, anh quay lại tiệm bán hoa, huỷ bỏ dịch vụ gửi hoa vừa rồi và mua một bó hồng thật đẹp Suốt đêm đó, anh đã lái xe đi một mạch 300km để về nhà mẹ anh trao tận tay
bà bó hoa.(Quà tặng cuộc sống)
1 Nội dung của câu truyện trên là gì ? Đặt tên cho câu truyện?
2 Theo em, 2 nhận vật: em bé và anh thanh niên, ai là con người hiếu thảo ? Vì sao?
3 Tại sao người thanh niên lại hủy điện hoa để cả đêm về trao tận tay mẹ bó hoa?
4 Thông điệp mà văn bản muốn gửi đến chúng ta là gì? Em sẽ làm gì khi đang còn mẹ?
ĐỀ 4:
Thời gian đã lùi xa, nhưng Chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động
địa cầu mãi mãi là một mốc son chói lọi trong lịch sử và niềm tự hào của dân tộc Việt Nam,
là sức mạnh tinh thần, nguồn cổ vũ, động viên to lớn, đồng thời để lại nhiều bài học quý giá đối với toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay và mai sau
Đó là bài học về tiến hành chiến tranh nhân dân toàn dân, toàn diện, vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, vừa chống giặc đói, giặc dốt, vừa chống giặc ngoại xâm, tạo nên sức mạnh tổng hợp đánh thắng mọi kẻ thù xâm lược, dù cho chúng có mạnh tới đâu
Bài học về phát huy tinh thần yêu nước, ý chí quyết chiến, quyết thắng của toàĐảng, toàn dân, toàn quân ta
Bài học về phát huy tinh thần độc lập tự chủ, tự lực, tự cường và sáng tạo, tìm tòi, xác định đúng đường lối cách mạng và nghệ thuật quân sự Việt Nam
Bài học về xây dựng sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc mà nòng cốt là liên minh công nhân - nông dân - trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh và Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại
Bài học về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, sức mạnh trong nước với
sự ủng hộ, giúp đỡ của bạn bè quốc tế
(Diễn văn của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tại lễ Míttinh, diễu binh, diễu hành kỉ niệm 60
năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2014)
Trang 111 Văn bản trên thuộc PCNN gì ?
2 BPNT nào được sử dụng nhiều nhất trong VB ? Nêu tác dụng?
3 Cụm từ “…mốc son chói lọi trong lịch sử…” nói lên điều gì ?
4 Đặt tiêu đề cho văn bản trên?
Để có những chiến công, các hiệp sĩ đã phải đổ cả máu, nước mắt và có những nỗi đau khó nói thành lời Sự việc Tuấn “Chó” dẫn đám giang hồ xách theo hung khí vào nhà chém xối xả hiệp sĩ Nguyễn Tăng Tiên vào rạng sáng 27/6 vì "tội" xâm phạm chuyện làm ăn bấtchính của chúng khiến tinh thần của các anh em đồng nghiệp chấn động Nỗi đau mất mát chưa nguôi với gia đình và các đồng nghiệp khi anh Nguyễn Xuân Chinh tử tạn trên đường truy bắt cướp, thì hàng loạt hiệp sĩ khác gặp nạn trước sự chống trả của tội phạm Đêm 26/1, hiệp sĩ Phạm Văn Thúc (66 tuổi) đã bị khoảng chục tên thanh niên đánh hội đồng gây đa chấn thương, gãy xương đùi khi giải thoát cho một người say rượu Gần nhất, ngày 15/9, anhNgô Trung Thành bị thương nặng khi hai tên cướp giật dây chuyền chống trả trên đường truy đuổi
Gian nguy, mất mát nhưng tinh thần trừ gian diệt ác trong những con người này
dường như chưa bao giờ nhụt chí Hàng ngày họ vẫn tự nguyện rong ruổi khắp các tuyến đường để đeo bám tội phạm, ngăn chặn mọi hành vi phạm tội vì sự bình yên với mục tiêu
"không để tội phạm còn đất sống" Những việc làm của họ đã trở thành biểu tượng của sức trẻ mạnh mẽ, đấu tranh không khoan nhượng với tội phạm ở vùng đất phía Nam
1 Văn bản trên viết theo PCNN nào ?
2 Nêu nội dung chính và đặt tên cho văn bản?
3 Viết một đoạn văn NLXH về bản tin trên?
Trang 12CHUYÊN ĐỀ: NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
I Những lưu ý chung.
* Nghị luận và nghị luận xã hội.
- Nghị luận: bàn bạc, lí giải, đánh giá cho rõ một vấn đề nào đó
- Nghị luận xã hội là sử dụng những thao tác lập luận để làm sáng tỏ các vấn dề liên quan đến các vấn đề xã hội – nhân sinh, một tư tưởng đạo lý, một lối sống cao đẹp, một hìnhtượng tích cực hoặc tiêu cực của đời sống, một vấn đề của tự nhiên, môi trường Mục đích cuối cùng là nó tạo ra những tác động tích cực đến con người và những mối quan hệ giữa con người với con người trong xã hội
Có nhiều cách bàn bạc, có khi dùng những bằng chứng để người ta tin tưởng hơn (chứng minh), có khi giảng giải, đưa ra dẫn chứng để người ta hiểu cặn kẽ hơn (giải thích), cũng có khi phát biểu ý kiến của mình (bình luận) Dù là khi chứng minh, giải thích hay bìnhluận người viết văn nghị luận cần có những hiểu biết đầy đủ về vấn đề sẽ trình bày, phải có lập trường quan điểm đúng đắn, ngôn ngữ trong sáng và phải lựa chọn được một phương pháp trình bày, lập luận khoa học, chặt chẽ, giàu sức thuyết phục
Nghị luận về một tư tưởng đạo lý Nghị luận về một hiện tượng xã hội
Nội dung Bàn về một vấn đề thuộc lĩnh vực
tư tưởng, đạo đức, lối sống, quan niệm của con người…
Bàn về một sự việc, hiện tượng có ýnghĩa đối với đời sống xã hội
Phạm vi
đề tài
- Thường được nêu trong các ý kiến, nhận định, câu nói, tục ngữ, danh ngôn…
- Đề tài phong phú về nhận thức, tâm hồn, tính cách, các quan hệ và
Thường được biểu hiện qua sự kiện,hiên tượng, phong trào
- Đề cập đến sự việc, hiện tượng gần gũi trong đời sống tự nhiên và
xã hội ( thiên nhiên, môi trường,
Trang 13ứng xử trong gia đình, xã hội… cuộc sống con người)
- Nêu ý nghĩa, rút ra bài học nhận thức và hành động
- Nêu rõ hiện tượng cần bàn
- Phân tích các mặt đúng, sai, lợi hại
- Chỉ ra nguyên nhân và bày tỏ thái
độ, ý kiến của người viết về hiện tượng xã hội đó
* Một số ví dụ giúp học sinh định dạng đề
Hãy viết một bài văn ngắn ( khoảng
200 từ) trình bày suy nghĩ của anh/chị
về lòng yêu thương con người của
tuổi trẻ trong xã hội hiện nay
Hiện tượng xã hội
Lòng yêu thương con người của tuổi trẻ trong xãhội hiện nay
Thói dối trá là biểu hiện của sự suy
thoái về đạo đức trong đời sống xã
hội
Viết một đoạn văn ngắn ( khoảng 200
từ) trình bày suy nghĩ của anh/chị về
ý kiến trên
Tư tưởng đạo lí Tác hại của thói dối trá đối
với con người và xã hội
Hãy viết một bài văn ngắn ( khoảng
200 từ) trình bày suy nghĩ của anh/chị
về truyền thống đoàn kết của người
Việt Nam
Hiện tượng xã hội
Truyền thống đoàn kết củangười Việt Nam
III Kỹ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội.
a Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề (2, 4 dòng)
Dẫn dắt trực tiếp vào vấn đề tránh dài dòng, lan man
b Thân đoạn:
- Giải thích vấn đề cần nghị luận: giải thích từ chủ đề (từ khóa) để làm rõ nộidung cần nghị luận
Trang 14- Phân tích, chứng minh: đưa ra các câu hỏi để phát triển đoạn văn và làm rõ nội dung nghị luận
+ Biểu hiện vấn đề như thế nào
+ Ý nghĩa, tác dụng của vấn đề
+ Giải pháp cho vấn đề
* Lưu ý vấn đề về dẫn chứng: vấn đề nghị luận theo cấu trúc đề thi minh họa là một câu được rút ra từ ngữ liệu đã cho ở phần Đọc hiểu Học sinh có thể linh hoạt sử dụng lí lẽ và dẫn chứng ở trong bài đọc hiểu để làm bài viết đoạn nghị luận xã hội
c Kết đoạn (khái quát)
+ Khẳng định lại ý nghĩa/tầm quan trọng của vấn đề
+ Rút ra bài học cho bản thân
Giải thích Bản lĩnh là sự tự khẳng định mình, bày tỏ những quan điểm cá
nhân và có chính kiến riêng trong mọi vấn đề Người bản lĩnh dámđương đầu với mọi thử thách để đạt điều mong muốn
Phân tích + Sống bản lĩnh giúp cho bản thân có được sự tự tin trong cuộc
sống, từ đó đề ra những mục tiêu và dám thực hiện chúng
+ Bên cạnh đó, người bản lĩnh cũng dễ dàng thừa nhận những saisót, khuyết điểm của mình và tiếp thu những cái hay, cái mới, cáihay
+ Trước những cám dỗ của cuộc sống, người bản lĩnh hoàn toàn cóthể tự vệ và tự ý thức được điều cần phải làm
Bàn luận Là học sinh, bản lĩnh được biểu hiện qua nhiều hành vi khác nhau
Đó là khi bạn cương quyết không để cho bản thân mình quay cóp, chép bài trong giờ kiểm tra Đó là khi bạn sẵn sàng đứng lên nói những sai sót của bạn bè và khuyên nhủ họ Khi mắc sai lầm, bạn
tự giác thừa nhận và sửa sai
Bài học Không phải ai sinh ra cũng có được bản lĩnh Bản lĩnh của mỗi
người được tôi luyện qua nhiều gian lao, thử thách Bằng sự can đảm, học từ những thất bại, đứng dậy từ những vấp ngã, mỗi chúng ta đang dần tạo nên một bản lĩnh kiên cường
Trang 152 CÁCH ỨNG XỬ CỦA CON NGƯỜI VỚI CHÍNH MÌNH
Giải thích Cách ứng xử với chính mình: Là thái độ, suy nghĩ, đánh giá về
chính bản thân mìnhPhân tích - Tại sao con người cần có thái độ ứng xử văn hóa với chính bản
thân mình?
+ Bởi vì bất kì một người nào cũng cần hiểu rõ bản thân mình+ Từ chỗ hiểu rõ bản thân, con người phải có thái độ, suy nghĩ ,đúng đắn, tích cực về chính mình thì từ đó mới có thái độ, suynghĩ tích cực về người khác
Thái độ ứng cử văn hóa với chính bản thân được biểu hiện như thếnào?
- Hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu của bản thân
- Biết phát huy điểm mạnh, hạn chế, khắc phục điểm yếu
- Không tự đánh giá quá cao về bản thân mình đồng thời cũngkhông tự hạ thấp mình
- Trân trọng, giữ gìn cả vẻ đẹp hình thức và vẻ đẹp tâm hồn
Bàn luận Ý nghĩa của việc hình thành văn hóa ứng xử với chính bản thân
- Nâng cao giá trị bản thân
- Là cơ sở, nền tảng trong quan hệ ứng xử với những người xungquanh
Bài học - Trước khi nhận thức, đánh giá về người khác, cần nhận thức,
đánh giá về chính mình
3 ĐAM MÊ HỌC HỎI LÀ NIỀM ĐAM MÊ KHÔNG BAO GIỜ PHẢN BỘI CON
NGƯỜI
Giải thích - Đam mê: những hứng thú, say mê của con người với một lĩnh
vực nào đó hoặc một điều gì đó
- Đam mê học hỏi: hứng thú, say mê với việc học, rèn luyện kiến thức, trau dồi tri thức
- Phản bội: lật lọng, tráo trở
- Câu nói khẳng định sự bất biến của niềm đam mê học hỏi là không bao giờ phản bội con người, nó sẽ đem đến cho con người những lợi ích, những điều tốt đẹp hơn
Phân tích - Tại sao đam mê học tập là niềm đam mê không bao giờ phản bội
Trang 16+ Đam mê học tập sẽ giúp chúng ta vượt qua những thử thách để đối mặt với những khó khăn, vượt qua nó một cách dễ dàng.
+ Vì cái rễ của học tập thì cay đắng nhưng hoa quả của nó lại ngọt ngào
+ Những dam mê khác có thể có mặt trái nhưng đam mê học tập thì không, luôn giúp ta chinh phục những điều mơ ước
- Biểu hiện của đam mê học tập không bao giờ phản bội con người+ Đam mê học tập, ta có kiến thức cho chính bản thân mình Đến cuối cùng, chúng ta đi học là để có kiến thức, để không trở thành
gánh nặng của gia đình và xã hội.
+ Truyền đam mê ấy đến những người khác (Những người làm công việc giáo viên như người viết văn bản)
+ Có đam mê trong học tập sẽ rèn luyện được những đức tính kiên trì, chịu khó vì biển kiến thức là mênh mông, những gì chúng ta biết hôm nay chỉ là hạt cát giữa sa mạc
+ Đam mê học tập là đam mê suốt đời, học tập suốt đời
Bàn luận - Ngoài đam mê học tập, cũng cần có những đam mê khác để cuộc
sống phong phú, để hoàn thiện bản thân, không trở thành mọt sách
- Đam mê học tập để trở thành nguời có tri thức nhưng cũng cần trở thành người có văn hóa, có đạo đức
Bài học - Là học sinh ngồi trên ghế nhà truờng, sắp có buớc ngoặt quan
trọng trong cuộc đời, em đã có cho mình đam mê nào chưa? Em cóđam mê học tập không? Em sẽ làm gì để thực hiện niềm đam mê ấy?
- Thắp cho bản thân một ngọn lửa sinh tồn, nó sẽ soi sáng cuộc đờibạn
4.HẠNH PHÚC CỦA GIỚI TẺ TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY.
Giải thích Hạnh phúc là một trạng thái tâm lý của con người khi ta cảm thấy
+ Hạnh phúc là hài hòa giữa lợi ích của cá nhân và cộng đồng…
Bàn luận Vì sao giới trẻ hiện nay lại có những quan niệm khác nhau về
hạnh phúc?
- Thời đại mà kinh tế xã hội ngày càng phát triển, con người dễ coitrọng lối sống vật chất, vì vậy dễ nảy sinh quan niệm hạnh phúc là hưởng thụ
- Thời đại ngày nay cũng đặt ra nhiều thách thức, cơ hội, vì vậy giới trẻ cũng năng động hơn, dám sống dám trải nghiệm, dám hi