Thế nhưng trong bối cảnh nhà Nguyễn đang đi vào giai đoạn suy sụp, thối nát, bảo thủ, lạc hậu, ông đã nhận ra cái con đường ấy là con đường gian nan, đường cùng thể hiện chính bằng hình [r]
Trang 1Đề bài: Cảm nhận về Bài ca ngắn đi trên bãi cát Ngữ văn 11Dàn ý chi tiết
II Thân bài
(Điểm lưu ý trong bài cảm nhận là cần đưa thêm nhiều những lời bình, nhữngquan điểm của cá nhân về những điều tác giả gửi gắm trong tác phẩm)
1 Cảm nhận về hình tượng bãi cát
- Mang ý nghĩa tả thực:
+ “Bãi cát dài lại bãi cát dài”
⇒ Điệp từ: gợi lên hình ảnh những bãi cát nối tiếp nhau đến vô tận
- “Phía Bắc núi Bắc núi muôn trùng
Phía Nam núi Nam sóng dào dạt”
+ Tả thực: khung cảnh gợi cảm giác ngột ngạt, bó buộc
+ Biểu tượng cho ý niệm: cuộc đời bế tắc, ngột ngạt
- Nghĩa ẩn dụ, tượng trưng: Hình ảnh bãi cát dài mênh mông, nối tiếpnhau tượng trưng cho môi trường xã hội, con đường sự nghiệp đầy chông gai,gian khổ, nhọc nhằn, mù mịt mà kẻ sĩ như Cao Bá Quát phải dấn thân để mưucầu công danh
2 Cảm nhận về hình tượng lữ khách
- Hoàn cảnh của người lữ khách:
+ “Đi một bước như lùi một bước”: cảnh tượng một người đi trongkhông gian mù mịt, mênh mông, khó xác định được phương hướng
Trang 2+ “Lữ khách trên đường nước mắt rơi”: Lúc mặt trời đã lặn, con ngườiđều tìm chốn nghỉ ngơi, người lữ khách vẫn mải miết trên con đường vất vảđến nỗi phải tuôn rơi nuớc mắt.
⇒ Tình cảnh của người đi đường khó khăn, bất lợi
⇒ Nhà thơ nhìn thấy con đường danh lợi đáng buồn, đầy chông gai
- Người lữ khách ý thức sâu sắc về mâu thuẫn giữa khát vọng, hoài bãocủa mình với thực tế cuộc đời trớ trêu, ngang trái
+ “Không học …lội suối, giận khôn vơi!”: tự cảm thấy giận mình vìkhông có khả năng như người xưa, mà phải tự mình hành hạ thân xác mình,chán nản, mệt mỏi vì công danh - danh lợi
+ “Xưa nay… đường đời”: sự cám dỗ của cái bả công danh đối vớingười đời, danh lợi khiến con người “tất tả”
⇒ sự chán ghét, khinh bỉ của Cao Bá Quát đối với danh lợi, ông khôngmuốn sa vào con đường ấy, nhưng vẫn chưa tìm ra hướng đi khác cho mình + “Đầu gió … tỉnh bao người”: chuyện mưu cầu danh lợi cũng hấp dẫnnhư thưởng thức rượu ngon, làm say người, ít ai có thể tránh được sự cám dỗ ông nhận ra sự cám dỗ của danh lợi đối với con người
⇒
+ “Bãi cát dài…nhiều, đâu ít?”: Nhận ra sự cám dỗ công danh, nhà thơnhư trách móc, giận dữ nhưng cũng chính lđang tự hỏi bản thân Ông nhận ratính chất vô nghĩa của lối khoa cử đương thời nhưng cũng vẫn đang bước trêncon đường ấy Tâm trạng băn khoăn, day dứt, bế tắc, bước trên con đường⇒ công danh thì mù mịt mà “đường ghê sợ” thì nhiều không ít
+ “Khúc đường cùng”: khúc ca tuyệt vọng đầy bi phẫn của tác giả Conđường đi với bãi cát mênh mông, mịt mùng, cũng chính là con đường côngdanh nhọc nhằn, bế tắc đây không phải chỉ của tác giả mà còn của biết bao⇒ trí thức đương thời
- Hình tượng người lữ khách với lời than bi phẫn, tuyệt vọng
+ “Anh còn đứng làm chi trên bãi cát”: thể hiện khối mâu thuẫn lớntrong lòng nhà thơ, đồng thời là tiếng kêu bi phẫn, bế tắc, tuyệt vọng
Trang 3⇒ Tư thế dừng lại nhìn bốn phía mă hỏi vọng lín trời cao, lại hỏi chínhlòng mình thể hiện khối mđu thuẫn lớn đang đỉ nặng trong tđm trí nhă thơ.
Thật vậy, cũng như bao sĩ tử khâc, ông chọn cho mình con đường hănh đạo củacủa người trí thức xưa, đó lă học hănh - khoa cử - lăm quan để phò vua giúpnước Thế nhưng trong bối cảnh nhă Nguyễn đang đi văo giai đoạn suy sụp,thối nât, bảo thủ, lạc hậu, ông đê nhận ra câi con đường ấy lă con đường giannan, đường cùng thể hiện chính bằng hình ảnh "bêi cât dăi" trong tâc phẩm vẵng đang rơi văo sự bế tắc của con đường tiến thđn như người "lữ khâch đi trínbêi cât" trong tâc phẩm
Bêi cât dăi, lại bêi cât dăi
Đi một bước lùi một bước
Ông bắt đầu có câi nhìn mới về con đường khoa cử Ông đưa ra hiện thực luôntồn tại nhan nhản trong xê hội:
Cổ lai danh lợi nhđn Bôn tẩu lộ đồ trung.
Phong tiền tửu điếm hữu mĩ tửu, Tỉnh giả thường thiểu tuý giả đồng
Trang 4(Xưa nay phường danh lợi Tất tả trên đường đời Đầu gió hơi men thơm quán rượu, Người say vô số, tỉnh bao người?)
Sắc sảo trong cách nhìn và tỉnh táo trong phán xét, thi sĩ họ Cao đã cho ngườiđọc thấy được bức tranh đời thực Đó là phần đông con người - tầm thường,hám danh hám lợi, phải khốn khổ, phải vội vã, chạy ngược, chạy xuôi, xô bồtrên con đường danh lợi "Xưa nay phường danh lợi/ Tất tả trên đường đời".Cũng chính vì cái hám danh hám lợi ấy mà họ dễ bị dụ dỗ, mê hoặc bởi baonhiêu thứ "mĩ tửu" dậy hương đưa, họ như người đời thấy quán rượu ngon thì
đổ xô tới "Đầu gió hơi men thơm quán rượu/ Người say vô số, tỉnh bao người?"Những câu thơ của Cao Bá Quát như chiếu một góc nhìn trong tâm hồn vừa côđơn, vừa kiêu hãnh Một con người không muốn và không thể hòa cùng đámngười hám danh lợi, luôn muốn bon chen mưu cầu danh lợi Ta thấy được sựđối lập giữa cái tầm thường với cái thanh cao, giữa cái ồn ã sục sôi từ thiên hạvới cái bình lặng, cao ngạo từ con người Ông thể hiện thái độ bất hợp tác, nỗichán trường, thất vọng trước sự xuống cấp của khoa cử nhà Nguyễn Vậy Cao
Bá Quát đã chán ghét cái danh lợi tầm thường ấy, đã nhận ra sự vô nghĩa tronglối khoa học cử, con đường danh lợi đã cũ nát, Phải chăng đó chính là biểuhiện cho nhân cách của nhà nho chân chính?
Hơn thế, bầu cảm xúc dần được nâng lên:
Bãi cát dài, bãi cát dài ơi!
Tính sao đây? Đường bằng mờ mịt Đường ghê sợ còn nhiều, đâu ít?
Nỗi trăn trở, băn khoăn trước hiện trạng như bế tắc, bần cùng khi con người điđường mà chưa tìm ra đường Chỉ thấy trước mắt là đường thật nhiều ám ảnh,ghê sợ mà bước đường bằng phẳng thì mờ mịt, không biết nên đi đâu, về đâu?
Bài mẫu số 2:
Thơ văn Cao Bá Quát đã thể hiện tráng chí của một kẻ sĩ hăm hở vào đời, đồngthời nói lên bi kịch của một đấng tài trai không gặp thời, gặp vận Thời trẻ ông
Trang 5từng hát: Ngã dục đăng cao sầm - Hạo ca kí vân thủy (Ta muôn trèo lên đỉnhcao ngất - Hát vang lên để gửi tấm lòng vào mây nước) Nhưng trong bài Sahành đoản ca, ông lại viết:
Trường sa, trường sa, nại cừ hà!
Thản lộ mang mang úy lộ đa.
(Bãi cát, bãi cát, ngao ngán lòng Đường phẳng mờ mịt, đường hiền vô cùng!)
Sa hành đoản ca (Bài ca ngắn đi trên bãi cát) chỉ có thể có được Cao Bá Quátviết ra khi ông đã nếm trải nhiều cay đắng trên con đường công danh, hoạn lộ?
Có thể trên đường từ Huế ra Bắc đi nhận chức Giáo thụ huyện Quốc Oai, tỉnhSơn Tây, ông mới viết bài thơ này (?)
"Ca" là một thể loại của thơ cổ: câu thơ dài, ngắn tùy thuộc vào cảm hứng và
âm điệu, vần điệu Bài thơ của Cao Bá Quát gồm có 16 câu thơ ngũ ngôn vàthất ngôn đan xen vào nhau
Sa hành đoản ca nói về 'một người đang lặn lội trên bãi cát dài, khi tóc đã ngảmàu sương, suy ngẫm về đường đời và cái bá công danh
Bôn câu thơ đầu gợi tả bãi cát Hình ảnh 'trường sa ' điệp lại trong câu thơ'Trường sa phục trường sa ' gợi lên bãi cát dài và rộng bao la, mênh mông, kéodài đến vô tận Đó là những bãi cát nằm dọc con đường thiên lý thuộc hai tỉnhQuảng Bình, Quảng Trị dằng dặc nơi khúc ruột miền Trung Khách lữ hành đimột bước lại như lùi một bước Nước mắt lã chã tuôn rơi Mặt trời đã lặnnhưng người lữ khách vẫn còn đi Câu thơ ngũ ngôn với điệp ngữ và tươngphản đã làm nổi bật sự cực nhọc, mệt mỏi của người đang lầm lũi đi trên bãi cátdài:
Trường sa phục trường sa Nhất bộ nhất hồi khước Nhập nhập hành vị dĩ Khách tử lệ giao lạc.
(Bãi cát dài, bãi cát dài!
Trang 6Mỗi bước lại như lùi Mặt trời đã lặn đi chưa nghỉ Khách bộ hành nước mất tuôn rơi)
Tám câu thơ tiếp theo nói lên cái giá phải trả đối với hạng người hám danh lợi.Không học được 'phép ngủ kĩ ' của Tiên ông Hạ Hầu An ngày xưa mà vẫn 'cứtrèo non, lội nước mãi' cho khổ! Tự hỏi mình rồi lại tự trách mình: Vì hámdanh lợi nên phải 'tất tả' ngược xuôi:
Cổ lai danh lợi nhân Bôn tẩu lộ đồ trung.
(Xưa nay phường danh lợi Bôn tẩu trên đường đời.)
Trên đời, kẻ hám danh lợi khác nào người say rượu Người say rượu cũng như
kẻ hám công danh thì nhiều vô số, còn kẻ tỉnh thì ít Đó là nguyên nhân mọi bikịch của người đời:
Phong tiền bửu hữu mĩ tửu Tính giả thường thiểu, túy giả đồng.
Nghệ thuật so sánh giữa 'tỉnh giả thiểu' với 'túy giả đồng” đã làm nổi bật chấttriết lý về sự hám danh lợi của người đời
Nếu Lý Bạch hơn nghìn năm về trước từng cảm nhận:
Hành lộ nan, hành lộ nan!
Đa kì lộ, kim an tại?' (Đường đi khó, đường đi khó!
Nhiều ngã rẽ giờ đang ở nơi nào?)
thì trong Sa hành đoản ca, Cao Bá Quát cũng viết:
Bãi cát dài, bãi cát dài, biết tính sao đây?
Bước đường bằng phẳng thì mờ mịt, bước đường ghê sợ thì nhiều
Trang 7Khách lữ hành không chỉ cảm thấy đường đi khó mà còn cảm thấy đường đờilắm ngả, biết đi về đâu, biết chọn hướng nào, nẻo đường nào? Giữa bãi cát dàibao la mênh mông, người lữ khách như bị lạc lối, băn khoăn tự hỏi: 'Biết tínhsao đây?' Hơn bao giờ hết, lữ khách mới thâm thia con đường đời, con đườngdanh lợi 'bằng phẳng thì mờ mịt ', mà 'bước đường ghê sợ thì nhiều '.
Cao Bá Quát coi đó là sự trải nghiệm, chiêm nghiệm Nổi tiếng thần đồngnhưng chỉ đỗ cử nhân: mấy lần thi Hội đều hỏng Dưới chế độ phong kiến,không phải cứ có tài, có chí là công thành danh toại Có lúc Cao Bá Quát cất lờithan: 'Trượng phu ba mươi tuổi, chẳng nên danh gì' Mãi đến năm 32 tuổi, ôngmới được vua nhà Nguyễn triệu vào kinh bô làm hành tẩu bộ Lễ - một chức thưlại quèn! Sau đó là những năm tù đày, đi “dương trình hiệu lực' sang đến tậnIn-đô-nê-xi-a Câu thơ “Dường phẳng mờ mịt, dường hiểm vô cùng” đã đượcCao Bá Quát viết bằng nước mắt, tiếng thở dài và máu
Khép lại bài thơ là khúc ca 'đường cùng ' Phía Bắc và phía Nam, trước mặt vàsau lưng, núi nhấp nhô 'muôn trùng ', núi lượn sóng 'muôn đợt ' Cặp câu songhành sử dụng hình ảnh biểu tượng đã tô đậm cái khó của con đường đời Lữkhách tự hỏi và khẽ trách mình Kết thúc bài thơ là một câu hỏi đầy ám ảnh:
Nghe ta ca 'cùng đồ ' một khúc Phía Bắc núi Bắc, núi muôn lớp!
Phía Nam núi Nam, sóng muôn đợt!
Sao mình anh còn trơ trên bãi cát?
Người lữ hành đã và đang sống trong tâm trạng buồn cô đơn và mệt mỏi Biết
đi đâu về đâu khi mặt trời đã lặn, lặn từ lâu rồi! Biết tìm hướng nào khi tóc đãngả màu sương
Sa hành đoản ca là lời than của người lữ khách về sự gian truân trên đường đời,
về sự mờ mịt ghê sợ của con đường danh lợi Bài thơ là một bài học, một triết
lý về con đường danh lợi và cái giá của khách danh lợi trên mọi nẻo đường gầnxa
Hình tượng bãi cát dài và người đi trên bãi cát lúc mặt trời đã lặn, nước mắtchảy ra cứ ám ảnh mãi hồn người
Bài mẫu số 3:
Trang 8Nửa đầu thế kỉ XIX, ở Việt Nam, Cao Bá Quát được ca ngợi là con người đatài: học giỏi, thơ hay, chữ đẹp Người ta ngợi ca ông: "Văn như Siêu quát vôtiền hán" Quả thực, thơ ca của ông mang đậm một phong cách tư tưởng tự do,phóng khoáng với bản lĩnh kiên cường trước cường quyền "Sa hành đoản ca" -
"Bài ca ngắn đi trên bãi cát" là một trong số những bài thơ thể hiện rất rõ tưtưởng phong cách của nhà thơ
"Sa hành đoản ca" được viết trong lúc đi thi Hội - khi ông đang muốn đem tàinăng của mình ra để thi thố, thực hiện chí hướng, hoài bão giúp đời cứu nước.Cũng có ý kiến cho rằng bài thơ được làm trong thời gian tập sự ở bộ Lễ
Bốn câu thơ đầu là hình ảnh bãi cát và người đi trên bãi cát:
"Trường sa phục trường sa, Nhất bộ nhất hồi khước.
Nhật nhập hành vị dĩ, Khách tử lệ giao lạc."
Bài thơ mở ra với không gian và thời gian đặc biệt Không gian "Trường saphục trường sa" - "Bãi cát dài lại bãi cát dài", mênh mông hoang vắng đến rợnngợp Thời gian về chiều, nắng tắt Nắng tắt và gió khiến bãi cát mênh môngkhông để lại vết đường mòn, khiến người đi đường dễ mất phương hướng Trênnền không gian thời gian đó có người đi đường "Đi một bước như lùi mộtbước" Hình ảnh chân thực, giàu sức gợi tả Cách ngắt nhịp 2-3 liên tiếp như vẽ
ra bước đi đầy trầy trật, trúc trắc Mặt trời sắp lặn mà một ngày vẫn chưa đi hếtquãng đường dài Câu thơ gợi tả hình ảnh bãi cát mênh mông, bất tận, nóngbỏng, trắng xoá đến nhức mắt Đó là hình ảnh thiên nhiên đẹp dữ dội, khắcnghiệt và cũng thể hiểu, bãi cát dài là con đường phải vượt qua để vào kinh thiHương hay cũng chính là con đường công danh sự nghiệp mờ mịt phía trước.Người đi trên con đường ấy tuôn rơi những giọt lệ Đó là nước mắt của đaukhổ, một cõi lòng đầy oán hận
Sáu câu thơ tiếp theo là tâm sự của người đi đường:
"Quân bất học tiên gia mỹ thụy ông, Đăng sơn thiệp thuỷ oán hà cùng.
Cổ lai danh lợi nhân,
Trang 9Bôn tẩu lộ đồ trung.
Phong tiền tửu điếm hữu mỹ tửu, Tỉnh giả thường thiểu, tuý giả đồng."
Tâm sự u uất của kẻ đi trên bãi cát dài bật ra với lời tự oán trách mình đầy chuachát "Không học được tiên ông phép ngủ" Tác giả thấy giận mình vì không cókhả năng như người xưa - không thể thờ ơ trước sự đời mà phải tự mình hànhxác theo đuổi đường công danh Cao Bá Quát bất hoà sâu sắc với thực tại cátbụi mờ mịt nhưng dứt khoát từ chối kiểu tiên ngủ Đó là cái đáng nể trọngtrong nhân cách kẻ sĩ lạc loài cô đơn giữa cuộc đời bế tắc
"Xưa nay hạng người danh lợi, Vẫn tất tả ở ngoài đường sá.
(Hễ) quán rượu ở đầu gió có rượu ngon, (Thì) người tỉnh thường ít mà người say vô số!"
Đối lập hình ảnh người đi đường là hình ảnh đông đảo phường danh lợi Vìcông danh, danh lợi mà con người phải bôn tẩu Từ chuyện danh lợi, người đọcnhận ra trăn trở của tác giả về chuyện công danh Công danh tự khi nào bị biếntướng, có sức mê hoặc ghê gớm đến con người Danh lợi phải chi cũng chỉ làthứ rượu ngon dễ cám dỗ lòng người.Nó khiến con người say sưa tranh giành,hưởng thụ mà quên đi trách nhiệm với cuộc đời Hai câu thơ tác giả tạo ranhiều đối lập giữa số đông kẻ hám lợi tầm thường với một người cô đơn, lạcloài, bơ vơ trên con đường cát bụi Từ đó ta nhận ra sự đối lập giữa tá giả vàphường chạy theo danh lợi khẳng định nhân cách tự trọng của mình
Trước những khó khăn trăn trở, người đi đường rơi vào bế tắc
"Trường sa, trường sa nại cự hà"
Tác giả đặt ra câu hỏi nên đi tiếp hay dừng lại Tâm trạng người đi đường đầybăn khoăn, day dứt và có phần bế tắc Trong suy nghĩ người đi đường hiện lênnhững mâu thuẫn giữa khát vọng sống với hiện thực đen tối mờ mịt, khát vọngxông pha trên con đường tìm lý tưởng với cần an, hưởng lạc, mâu thuẫn đó tạonên những khó khăn trên con đường thực hiện lí tưởng
Trang 10Người đi đường nhận ra mình không chỉ cô đọc trên đường đời mà đi trênđường cùng.
"Hãy nghe ta hát khúc "đường cùng", Phía bắc núi Bắc núi muôn trùng, Phía nam núi Nam sóng muôn đợt.
Anh còn đứng làm chi trên bãi cát?"
Nhìn mọi phía đều thấy mênh mông bát ngát, đường cùng mất rồi Tiếp tục đitrên con đường danh lợi, chắc chắn không bao giờ, quay trở về ẩn mình giữtrong sạch là điều không thể và không muốn Người đi đường đành đứng chônchân trên bãi cát Câu hỏi chính mình "Anh còn đứng làm chi trên bãi cát?"diễn tả một khối mâu thuẫn lớn đè nặng tâm trí
Bài ca thể hiện niềm thất vọng và bi phẫn của nhà thơ trước đường đời trắc trở,
bế tắc và vô vọng, phản ánh cảm quan của Cao Bá Quát về thời đại đen tối củanhững người trí thức tài hoa trên con đường công danh truyền thống
Bài mẫu số 4
Trong nền văn học Việt Nam có những nhà văn để lại một khối lượng tác phẩm
đồ sộ với nhiều thể loại phong phú nhưng cũng có những tác giả chỉ để lại rất íttác phẩm tuy nhiên những tác phẩm ấy lại được đánh giá cao và giàu ý nghĩa.Tiêu biểu đó là bài thơ Sa hành đoản ca của Cao Bá Quát Bài thơ mang đầy sựphản kháng và giàu ý nghĩa sâu xa Có thể nói đó là những lời nói hay dòngtâm sự của Cao Bá Quát muốn thổ lộ
Trước hết là hoàn cảnh sáng tác của bài thơ này Cao Bá Quát thi đỗ cử nhânvào năm 1831, tại Hà Nội để thi tiến sĩ thì cần phải vào Huế Do đó ông đãnhiều phen vào Huế để thi hội nhưng tiếc thay những lần đi ấy lại không mangđược kết quả tốt đẹp cho ông Mà đường đi từ Hà Nội vào Huế thì trải quanhiều khó khăn đó là phải trải qua những bãi cát trắng mênh mông Chínhnhững bãi cát mênh mông ấy đã gợi ý cho nhà thơ sáng tác bài thơ này Hìnhảnh con đường cùng trong bài thơ thể hiện sự bế tắc của chính ông khi trênđường đời nhiều sóng gió này Và đặc biệt ta thấy được ở bài thơ sự bất bìnhcủa tác giả về chế độ khoa cử của nhà Nguyễn Thêm nữa thời bấy giờ văn hóaphương Tây cũng du nhập vào nước ta thế cho nên không thể tránh được việc
Trang 11so sánh hai nền giáo dục hai nơi và những người nho sĩ hay chính là Cao BáQuát thấy bất bình trước nền giáo dục nước nhà.
Ta hãy cùng đi tìm hiểu về thể hành ca Có thể thấy hành ca thuộc một thểthơ cổ thể, không có gò bó vào luật, vần gieo tương đối tự do Đặc biệt bài thơ
có những câu thơ dài tạo cảm giác phóng túng, lời thơ đa dạng không bị gò bó.Nhịp điệu nhanh gấp, khẩn trương và lưu loát không bị ngưng trệ Đó chính làthể hành ca
Đi vào phân tích bài thơ trùng trùng như một lời thuật nên sẽ không thể phântích như kết cấu thông thường Những câu thơ nối liền nhau nói lên một hìnhtượng, một hình ảnh, một tâm trạng nên không thể chia kết cấu vì thế cho nên
ta sẽ đi theo những ý trên Đó là hình tượng con người, hình ảnh bãi cát và tâmtrạng của con người khi đi trên bãi cát đó
Trước hết là hình ảnh con người và hình ảnh bãi cát trong bài thơ Đó là hìnhảnh bãi cát dài vô tận, mênh mông, bao la một màu vàng trắng Tác giả mộtmình đi trên đó suy ngẫm về cuộc đời mình và từ đó hai hình ảnh làm nổi bậtnhau lên thành những ý nghĩa biểu tượng:
“Bãi cát dài lại bãi cát dài,
Đi một bước như lùi một bước
Mặt trời đã lặn, chưa dừng được,
Lữ khách trên đường nước mắt rơi
Không học được tiên ông phép ngủ,Trèo non, lội suối, giận khôn vơi! ” Hình ảnh bãi cát dài vô tận thể hiện qua sự so sánh của nhà thơ khi mà bướclại như lùi Khi người ta đi về phía trước thì phải có một cái đích để nhìn thấynhưng bãi cát mênh mông dài rộng quá, cứ mỗi bước đi của tác giả lại vẫn cứnhìn thấy bãi cát đó mà thôi vì thế cho nên bước mà như lùi Trong khi đó hìnhảnh con người đơn độc một mình bước trên bãi cát khi mặt trời đã lặn vẫn cứphải đi tiếp Người khách bộ hành nước mắt tuôn rơi thể hiện sự gian nan củacon đường ấy Con đường bãi cát hay chính là con đường thi cử của nhà thơ
Nó phần nào khái quát lên hình tượng quá trình đi tìm chân lý của nhà thơtrước dòng đời mịt mờ như buổi mặt trời lặn và nhiều sóng gió xa xôi như bãi
Trang 12cát kia Nguyên nhân đi khó khăn như vậy không phải do đường đi khó khăn
mà lòng người thêm nản mà do chính tâm trạng của tác giả Giận vì không họcđược tiên ông phép ngủ để giờ trèo đèo, lội suối mà giận khôn nguôi Có lẽ tácgiả đang giận chính mình tại sao lại theo đuổi vòng danh lợi để bây giờ chọncon đường mịt mù khó khăn này
Tiếp theo nhà thơ nói lên quy luật phổ biến lúc bây giờ khi con người đuanhau đi vào vòng danh lợi:
Xưa nay, phường danh lợi,Tất tả trên đường đời
Đầu gió hơi men thơm quán rượu,Người say vô số, tỉnh bao người?”
Phường danh lợi là thứ mà ai cũng mong ngóng và cố gắng đạt đến trong xãhội ngày xưa nói riêng và xã hội ngày nay nói chung Sức hấp dẫn của nó nhưhơi men trong quán rượu kia, tác giả đặt ra câu hỏi say cả tỉnh được bao người,câu hỏi hay chính là câu khẳng định về quy luật con người tìm đến phườngdanh lợi Đã dấn thân vào con đường ấy thì phải chấp nhận bôn ba trên đườngđời, con đường ấy là vô cùng khó khăn và cách trở Biết vậy nhưng có biết baonhiêu người vẫn sống vì nó, làm mọi việc để đạt lấy nó, giống như nó là hạnhphúc của họ vậy Hình ảnh bãi cát lại hiện lên Điệp từ bãi cát thể hiện sự mênhmang quá sức khiến cho người đi trên bãi cát ấy ngao ngán nản lòng
Thế rồi hình ảnh bãi cát tiếp tục hiện lên mênh mông cùng với đó là hình ảnhđường cùng đầy sức gợi và giàu ý đồ nghệ thuật của nhà thơ:
“Bãi cát, bãi cát dài ơi!
Tính sao đây? Đường bằng mờ mịt,Đường ghê sợ còn nhiều, đâu ít?
Hãy nghe ta hát khúc "đường cùng",Phía bắc núi Bắc, núi muôn trùng,Phía nam núi Nam, sóng dào dạt
Anh đứng làm chi trên bãi cát?”