kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố từ thực tiễn huyện thọ xuân, tỉnh thanh hóa

Vì vậy, trong những nămqua, hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm vàkiến nghị khởi tố trên địa bàn huyện Thọ Xuân đã đạt được những thành quảnhất địn

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HOÀNG THỊ THANH DUNG

KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM

VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ TỪ THỰC TIỄN HUYỆN THỌ XUÂN, TỈNH THANH

HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT

Hà Nội, năm 2020

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HOÀNG THỊ THANH DUNG

KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT, TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ TỪ THỰC TIỄN HUYỆN THỌ XUÂN, TỈNH THANH HÓA

TIẾN SĨ BÙI THỊ HẠNH

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác, trung thực và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

TÁC GIẢ

Hoàng Thị Thanh Dung

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 2

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 5

3.1 Mục đích 5

3.2 Nhiệm vụ 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

4.1 Đối tượng nghiên cứu 6

4.2 Phạm vi nghiên cứu 6

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn 6

5.1 Cơ sở lý luận 6

5.2 Phương pháp nghiên cứu 6

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 7

6.1 Ý nghĩa lý luận 7

6.2 Ý nghĩa thực tiễn 7

7 Kết cấu của luận văn 7

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM 8

VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ 8

1.1 Khái niệm 8

1.1.1 Khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố 8

1.1.2 Khái niệm kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố 11

1.2 Đặc điểm, ý nghĩa của kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố 13

1.3 Mối quan hệ giữa kiểm sát với thực hành quyền công tố trong giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm

Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa

40

2.2.1 Kết quả và nguyên nhân trong kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

3.1 Quan điểm về nâng cao chất lượng kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

61

3.2 Giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa

64

3.2.1 Tiếp tục hoàn thiện pháp luật và tổ chức hướng dẫn thi hành các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự liên quan đến hoạt động kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

64

3.2.2 Nâng cao năng lực trình độ chuyên môn nghiệp vụ và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên

71

Tiểu kết chương 3 74

KẾT LUẬN 75 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 77

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BLTTHS : Bộ luật tố tụng hình sự

VKSND : Viện kiểm sát nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Trang

Bảng 2.1 Số liệu thống kê của VKSND huyện Thọ Xuân từ năm 2015-2019 41

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Qua hơn 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới do Đảng lãnh đạo, đấtnước ta đã đạt được rất nhiều thành tựu quan trọng trên nhiều mặt Kinh tếngày càng phát triển, chính trị, văn hóa và xã hội ngày một ổn định, đời sốngcủa nhân dân ngày càng được nâng cao Tuy nhiên, kinh tế phát triển kéo theonhững mặt trái của nền kinh tế thị trường Vì vậy, những năm gần đâytìnhhình tội phạm có xu hướng gia tăng, gây ra những hậu quả nghiêm trọng về anninh, chính trị và trật tự an toàn xã hội

Thọ Xuân là một huyện lớn của tỉnh Thanh Hóa, có vị trí tiếp giáp vớinhiều huyện khác trong tỉnh và là khu vực chuyển tiếp giữa đồng bằng vàmiền núi của Thanh Hóa Đây cũng là một điều kiện thuận lợi để các đốitượng lợi dụng vào việc thực hiện hành vi phạm tội Trong những năm gầnđây, số vụ án mới được khởi tố hàng năm trên địa bàn huyện Thọ Xuân cóchiều hướng gia tăng, tính chất các vụ án ngày càng phức tạp Phương thức,thủ đoạn phạm tội không những tinh vi, xảo quyệt hơn mà tính chất, mức độnguy hiểm cho xã hội cũng ngày càng lớn hơn Đây là một trong nhữngnguyên nhân quan trọng gây khó khăn thách thức đối với các cơ quan tiếnhành tố tụng, người tiến hành tố tụng trong điều tra, truy tố, xét xử nói riêng,trong đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung

Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố làgiai đoạn đầu tiên của quá trình giải quyết vụ án hình sự Đây là giai đoạn có ýnghĩa vô cùng quan trọng vì nếu thực hiện không tốt các chức năng, nhiệm vụ thìnguy cơ có thể dẫn đến oan sai, bỏ lọt tội phạm và những hậu quả đó không thểkhắc phục được ở các giai đoạn tố tụng sau này Vì vậy, đây là giai đoạn có

ý nghĩa rất quan trọng trong tố tụng hình sự nhưng cũng là giai đoạn vô cùngkhó khăn, nhạy cảm

Nhận thức được tầm quan trọng đó, ngành Kiểm sát nhân dân nói chung,VKSND huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa nói riêng luôn dành tất cả nhữngnguồn lực tốt nhất cho các công tác thực hiện chức năng trong giai đoạn giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Vì vậy, trong những nămqua, hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm vàkiến nghị khởi tố trên địa bàn huyện Thọ Xuân đã đạt được những thành quảnhất định, góp phần vào việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án này cócăn cứ, đúng pháp luật, tránh bỏ lọt tội phạm và làm oan người vô tội; góp phầnđảm bảo an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội tại địa phương.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, hoạt động trên đây còn có một sốhạn chế dẫn đến một số vụ việc còn vi phạm thời hạn giải quyết; việc xác minhnguồn tin tội phạm của cơ quan có thẩm quyền đôi khi chưa tích cực và triệt để,dẫn đến việc xử lý chậm, chất lượng chưa cao; việc quản lý tố giác, tin báo về tộiphạm, kiến nghị khởi tố ở một số KSV còn yếu, chưa kịp thời, còn thụ động,lúng túng về phương pháp Trong khi đó, chưa có công trình khoa học nàonghiên cứu trực tiếp về hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin

về tội phạm trên địa bàn huyện Thọ Xuân Vì vậy, để tiếp tục nâng cao chấtlượng, hiệu quả kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm,kiến nghị khởi tố thì việc nghiên cứu về vấn đề này có ý nghĩa cấp thiết, nhằmlàm sáng tỏ hơn nữa về mặt lý luận và thực tiễn, từ đó đưa ra giải pháp cơ bản đểnâng cao hiệu quả công tác này trên địa bàn huyện Thọ Xuân

Từ những lý do nêu trên, học viên đã lựa chọn đề tài“Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố từ thực tiễn huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa”làm luận văn Thạc sĩ luật học để góp phần

giải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn nói trên

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Dưới góc độ khoa học pháp lý, trong thời gian qua việc nghiên cứu vềvấn đề kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiếnnghị khởi tố nói chung đã được triển khai sâu rộng và đã thu hút được sự quantâm của nhiều nhà nghiên cứu lý luận, luật gia hình sự và các cán bộ làm thựctiễn Tiêu biểu là các công trình sau đây:

- Nguyễn Phúc Long: “Áp dụng pháp luật trong kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của Viện kiểm sát nhân dân tối cao đối với Cơ quan điều tra cùng cấp ở Việt Nam”, Luận văn thạc sỹ, Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2011;

- Nguyễn Văn Vĩnh: “Tiếp nhận, kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bắc Giang”, Luận

văn thạc sỹ, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2013;

- Đặng Đình Vang: “Cơ sở lý luận và thực tiễn trong kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh”, Luận văn thạc sỹ luật, Học viện Chính trị

Quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2015;

- Nguyễn Quốc Hưng: “Kiểm sát hoạt động tư pháp trong việc giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm và thực tiễn công tác trên địa bàn thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên”, Luận văn thạc sỹ, Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2016;

- Nguyễn Đoàn Dũng: “Trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo pháp luật tố tụng hình sự Viiệt Nam từ thực tiễn tỉnh Tây Ninh”, Viện Hàn Lâm khoa học xã hội Việt Nam, năm 2017;

- Bùi Mạnh Cường: “Thực trạng và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố”, Tạp chí Kiểm sát, tháng 01/2011;

- Lê Minh Long: “Một số giải pháp tháo gỡ vướng mắc, bất cập trong giải quyết và kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm giết người”,

- Một số bài học kinh nghiệm, giải pháp nhằm nâng cao chất lượngcông tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố -VKSND tối cao (Cổng thông tin điện tử VKSND tối cao);

- Lê Ra: “Cần thống nhất nhận thức về các khái niệm tố giác, tin báo về

tội phạm, kiến nghị khởi tố và các nguồn thông tin về tội phạm”, Tạp chí Kiểm sát, tháng 7/2014;

- Trương Văn Chung: “Thực tiễn và những khó khăn, vướng mắc trong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố”, Tạp chí Kiểm

kiến nghị khởi tố trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh”, Tạp chí Kiểm sát, số 19.

- Nguyễn Đăng Khoa (2017) “Kết quả và một số kinh nghiệm trongkiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm tại tỉnh Phú Thọ”, Tạp chí

Kiểm sát, số 19.

- Nguyễn Văn Hòa (2017) “Làm tốt nhiệm vụ tham mưu với cấp ủy, tăng

cường sự lãnh đạo đối với việc xử lý, kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố”, Tạp chí Kiểm sát, số 19.

- Trương Văn Chung (2017) “Thực tiễn và những khó khăn, vướng mắctrong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố”, Tạp chí

Kiểm sát, số 10.

Các công trình nói trên đều nghiên cứu vấn đề giải quyết hoặc thựchành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm.Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu trực tiếp về kiểm sát giải quyết

tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố trên địa bàn huyện Thọ Xuân

Vì vậy, kết quả nghiên cứu của các công trình nêu trên là tài liệu tham khảo

có giá trị cho tác giả khi nghiên cứu đề tài này, cung cấp những luận chứngquan trọng để tác giả tiếp tục nghiên cứu trên ở một địa bàn cụ thể như huyệnThọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về kiểm sát tiếpnhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, luận vănnghiên cứu một số giải pháp để góp phần nâng cao chất lượng công tác nàytrên địa bàn huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ

Với mục đích trên, đề tài thực hiện những nhiệm vụ nghiên cứu như sau:

- Thứ nhất, làm rõ một số vấn đề lý luận về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố của VKSND.

- Thứ hai, làm rõ một số vấn đề về thực trạng kiểm sát việc tiếp nhận,

giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố ở huyện Thọ Xuân, tỉnhThanh Hóa trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019, trong đó tập trung

phân tích làm rõ những ưu điểm, hạn chế và những nguyên nhân của những

ưu điểm và hạn chế đó

- Thứ ba, đưa ra quan điểm và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng

hoạt động kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghịkhởi tố ở huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận, thực tiễn và giải pháp nângcao hiệu quả hoạt động kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm và kiến nghị khởi tố của VKSND cấp huyện

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng

-và Nhà nước ta về đấu tranh phòng chống tội phạm

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, luậnvăn sử dụng tổng hợp các phương pháp cụ thể, như: Thống kê số liệu, khảo sát

thực tế, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, gắn lý luận với thực tiễn, đặc biệt

coi trọng phương pháp tổng kết thực tiễn nhằm giải quyết mục đích, nhiệm vụnghiên cứu của đề tài.

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn là công trình nghiên cứu tương đối toàn diện và có hệ thống ởcấp độ luận văn thạc sĩ luật học những vấn đề lý luận về kiểm sát tiếp nhận,giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của VKSND, gópphần làm phong phú thêm tri thức, lý luận về pháp luật hình sự và tố tụnghình sự

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn là công trình có giá trị tham khảo trong việc nâng cao chấtlượng hoạt động kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạmvàkiến nghị khởi tốở VKSNDhuyện Thọ Xuân theo yêu cầu cải cách tư pháp.Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể sử dụng vào việc nâng cao kỹ năngnghề nghiệp, thao tác nghiệp vụ cho cán bộ, KSV ngành Kiểm sát nhân dân,làm tài liệu tham khảo khi nghiên cứu, giảng dạy, học tập tại các cơ sở đào tạoluật

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, kết cấucủa luận văn gồm 3 chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Chương 2: Thực trạng kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tinbáo về tội phạm và kiến nghị khởi tố ở Viện kiểm sát nhân dânhuyện ThọXuân, tỉnh Thanh Hóa

Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao chất lượng kiểm sát việctiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố ở Việnkiểm sát nhân dânhuyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa.

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI

QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM

VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ 1.1 Khái niệm

1.1.1 Khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là giai đoạnđầu tiên của quá trình tố tụng, tạo tiền đề cho việc giải quyết vụ án hình sự trongnhững giai đoạn tiếp theo Sở dĩ như vậy là vì, kết quả giải quyết nguồn tin về tộiphạm là căn cứ để có thể khởi tố hay không khởi tố vụ án hình sự Khi tiến hànhkhởi tố vụ án hình sự, cơ quan có thẩm quyền phải xác định được có căn cứ để

khởi tố, đó là dấu hiệu tội phạm“Chỉ được khởi tố vụ án hình sự khi đã xác định

có dấu hiệu tội phạm” (Điều 143 BLTTHS 2015) Dấu hiệu tội

phạm được xác định dựa trên các cơ sở sau: tố giác của cá nhân; tin báo của cơquan, tổ chức, cá nhân; tin báo trên phương tiện thông tin đại chúng; kiến nghịkhởi tố của cơ quan nhà nước; cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trực tiếpphát hiện dấu hiệu tội phạm; người phạm tội tự thú Như vậy, tố giác, tin báo vềtội phạm và kiến nghị khởi tố là nguồn chủ yếu và quan trọng cung cấp căn cứ đểkhởi tố vụ án, để từ đó có thể tiếp tục tiến hành hàng loạt các hoạt động tố tụng

để giải quyết vụ án như điều tra, truy tố, xét xử Chính vì ý nghĩa như vậy nênkhái niệm tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố lần đầu tiên được luậthóa một cách rõ ràng, đầy đủ tại Điều 144 BLTTHS 2015

Theo Khoản 1 Điều 144 BLTTHS 2015 thì: “Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền”.Theo khái niệm này, tố giác có chủ thể cung cấp là cá nhân, đối tượng là hành vi có dấu hiệu tội phạm và trên cơ sở cá nhân đó phát hiện, tố

cáo Chủ thể tiếp nhận tố giác có thể là cơ quan có thẩm quyền tiến hành tốtụng hoặc một cơ quan, tổ chức bất kỳ

Như vậy, việc tố giác có thể được thực hiện với CQĐT, VKS, Tòa ánhoặc với các cơ quan, tổ chức khác Như vậy, không chỉ riêng CQĐT, VKShay Tòa án mới có thẩm quyền tiếp nhận tố giác về tội phạm mà còn có cả

“các cơ quan khác” và “tổ chức” Về hình thức, tố giác có thể thực hiện bằnglời nói hoặc bằng văn bản, trực tiếp hoặc qua thư, điện thoại Trường hợpngười bị hại trình báo về sự việc phạm tội liên quan đến họ cũng được coi là

tố giác của công dân

Cùng với tố giác tội phạm điều luật cũng quy định: “Tin báo về tội phạm

là thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do cơ quan, tổ chức, cá nhân thông báo với cơ quan có thẩm quyền hoặc thông tin về tội phạm trên phương tiện thông tin đại chúng”.Phương tiện thông tin đại chúng là các phương tiện được

sử dụng để truyền đạt thông tin một cách rộng rãi, có khả năng đưa thông tin tới đông đảo người dân như: báo in, tạp chí, truyền hình, internet

Như vậy, tố giác và tin báo về tội phạm đều giống nhau về nội dung vàbản chất khi đối tượng hướng đến là hành vi hoặc vụ việc có dấu hiệu tộiphạm Chúng chỉ khác nhau về chủ thể cung cấp và về cách thức phát hiệnhành vi, vụ việc Nếu tố giác được cung cấp bởi cá nhân thì tin báo ngoài cánhân còn được cung cấp bởi cơ quan, tổ chức hoặc thông qua phương tiệnthông tin đại chúng Về cách thức phát hiện, chủ thể tố giác là người trực tiếpphát hiện hoặc nhận thức về hành vi, vụ việc còn chủ thể của tin báo về tộiphạm tiếp cận sự việc một cách gián tiếp

Kiến nghị khởi tố được quy định tại Khoản 3 của Điều 144 BLTTHS như

sau: “Kiến nghị khởi tố là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiến nghị bằng văn bản và gửi kèm theo chứng cứ, tài liệu liên quan cho Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát có thẩm quyền xem xét, xử lý vụ việc có dấu hiệu tội phạm” Những

thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm có được do cơ quan, tổ chức phát hiệntrong quá trình thực thi nhiệm vụ của mình như qua thanh tra, kiểm tra hoặc tiếnhành các hoạt động nghiệp vụ Quy định về kiến nghị khởi tố chặt chẽ hơn quyđịnh về tố giác, tin báo về tội phạm Kiến nghị khởi tố phải được lập dưới hìnhthức văn bản Cơ quan kiến nghị khởi tố phải gửi kèm theo kiến nghị này cácchứng cứ, tài liệu liên quan Phạm vi chủ thể tiếp nhận kiến nghị khởi tố cũnghẹp so với tố giác, tin báo về tội phạm, đó là cơ quan kiến nghị khởi tố phải gửikiến nghị cho CQĐT, VKS có thẩm quyền xử lý vụ việc

Cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm trong phát hiện tộiphạm, đấu tranh phòng, chống tội phạm Nhà nước khuyến khích và tạo điềukiện thuận lợi để cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện trách nhiệm này Tuynhiên, nếu tố giác, tin báo về tội phạm sai sự thật do cố ý thì người báo tin phảichịu trách nhiệm Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, người báo tin sai sự

thật có thể phải chịu trách nhiệm kỉ luật, trách nhiệm hành chính hoặc tráchnhiệm hình sự.

Như vậy, khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố lầnđầu tiên được quy định một cách rõ ràng, cụ thể, đầy đủ, tạo sự thống nhấttrong việc áp dụng pháp luật ngay từ khi tiếp nhận, nâng cao chất lượng côngtác kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghịkhởi tố của VKSND Khái niệm này trong tố tụng hình sự có ý nghĩa rất quantrọng, đây là những thông tin ban đầu về tội phạm, là căn cứ để CQĐT tiếnhành hoạt động kiểm tra, xác minh tính có căn cứ và hợp pháp của tố giác, tinbáo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; từ đó có thể áp dụng các biện pháp tố tụngđúng hướng, đảm bảo đúng quy định của pháp luật trong các giai đoạn khởi

tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự

1.1.2 Khái niệm kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về

tội phạm và kiến nghị khởi tố

Kiểm sát hoạt động tư pháp là một chức năng mà Nhà nước trao cho hệthống cơ quan VKSND Đây là chức năng đặc thù của VKS cùng với chứcnăng thực hành quyền công tố tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc để VKS thựchiện tốt nhiệm vụ, quyền hạn của mình, bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ

quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi

ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phầnđảm bảo pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất

Theo từ điển tiếng Việt của Trung tâm Từ điển học thuộc Viện ngôn ngữ

- Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia xuất bản năm 2000, thì

“kiểm sát” có nghĩa là kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật của Nhà

nước Theo từ điển bách khoa Việt Nam xuất bản năm 2002 do Hội đồng

Quốc gia chỉ đạo biên soạn, thì “kiểm sát” là hoạt động của VKSND nhằm

kiểm tra, giám sát việc tuân thủ pháp luật của các cơ quan nhà nước

Với cách giải thích khái niệm “kiểm sát” của hai cuốn từ điển trên thì

kiểm sát gồm hai loại hình hoạt động cơ bản: giám sát và kiểm tra Hoạt độnggiám sát là hoạt động theo dõi các hoạt động của các đối tượng bị giám sát vàkhi cần thiết sử dụng các biện pháp tác động phù hợp để yêu cầu người, cơquan có hành vi vi phạm phải khắc phục các vi phạm đó Kiểm tra là xem xét,đánh giá hoạt động của con người, cơ quan bị kiểm tra [6, tr.18]

Kiểm sát là một dạng giám sát đặc thù với quyền năng kiểm sát và phươngthức kiểm sát riêng biệt Chủ thể duy nhất thực hiện chức năng kiểm sát theoHiến pháp và pháp luật tố tụng hình sự đó là VKSND Hoạt động kiểm sát củaVKS khác hoạt động kiểm tra, giám sát đơn thuần của các chủ thể khác

ở chỗ, pháp luật cho phép chỉ VKS mới có quyền thực hiện một số quyền năng,một số biện pháp tác động đặc thù nhằm đảm bảo sự tuân thủ pháp luật nghiêmngặt trong các lĩnh vực thuộc phạm vi kiểm sát Chính các quyền này cũng đồngthời là nghĩa vụ của VKSND, từ đó tạo nên sự khác biệt về phương thức thựchiện hoạt động mà các chủ thể kiểm tra, giám sát thông thường khác không có

Tại Khoản 1 Điều 4 Luật tổ chức VKSND năm 2014 đã đưa ra khái niệm

về kiểm sát hoạt động tư pháp như sau: "Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật."

Từ những phân tích như trên và từ khái niệm về kiểm sát hoạt động tư

pháp có thể hiểu rằng“Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là việc VKSND sử dụng tổng hợp các quyền hạn theo

luật định thuộc nội dung chức năng kiểm sát để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, ngườicó thẩm quyền tiến hành tố tụng

và người tham gia tố tụng trong quá trình tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố nhằm đảm bảo các hoạt động đó được thực hiện đúng pháp luật”.

1.2 Đặc điểm, ý nghĩacủa kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

pháp năm 2013 quy định: “Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp” Đồng thời Điều 2 Luật tổ chức VKSND năm

2014 quy định: “Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”.

Vì vậy, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến

nghị khởi tố là hoạt động riêngcó của VKS, góp phần làm nên vị thế của VKStrong hệ thống các cơ quan tư pháp

- Về đối tượng:

Theo cách hiểu chung nhất, đối tượng của một hoạt động nhất định lànhững gì mà hoạt động đó tác động đến nhằm đạt được mục đích, yêu cầu cụthể đặt ra Mục đích của hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm và kiến nghị khởi tố là nhằm đảm bảo việc phát hiện và xử lý kịp thời,

nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không làm oan người vô tội,không bỏ lọt tội phạm và người phạm tội Vì vậy, đối tượng của kiểm sát việctiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là sự tuânthủ pháp luật của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạtđộng điều tra, những người có thẩm quyền và người tham gia tố tụng trong việctiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Sự tuân thủ pháp luật của các chủ thể nêu trên chính là sự tuân thủ phápluật trong việc ban hành các quyết định tố tụng, thực hiện các hành vi tố tụngtrong việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi

tố Sự tuân thủ pháp luật này thể hiện ở thẩm quyền, thủ tục, hình thức, trình

tự ban hành Việc tuân thủ pháp luật ở đây không chỉ là tuân theo Hiến pháp,Luật tổ chức VKSND, Bộ luật hình sự, BLTTHS, các văn bản pháp luật khác

mà còn áp dụng đúng các văn bản dưới luật có liên quan như Nghị quyết củaHội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Thông tư liên tịch và các vănbản hướng dẫn thi hành khác

- Về phạm vi:

Theo nghĩa thông thường, phạm vi là giới hạn về không gian hoặc thờigian của một hoạt động, một sự việc hoặc hiện tượng Phạm vi của kiểm sáttiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đượchiểu là giới hạn hoạt động mà ở đó VKSND thực hiện các quyền năng thuộcphạm trù kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiếnnghị khởi tố

Về thời gian, phạm vi công tác kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tinbáo về tội phạm và kiến nghị khởi tố nằm trong phạm vi công tác kiểm sát điềutra vụ án hình sự Trước đây, BLTTHS năm 2003 quy định VKS chỉ thực hiệnhoạt động “kiểm sát” việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của CQĐT, cơquan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra mà không có

kiểm sát việc tiếp nhận Để khắc phục tình trạng trên, BLTTHS năm 2015 đãquy định công tác kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

và kiến nghị khởi tố bắt đầu từ khi CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiếnhành một số hoạt động điều tra tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiếnnghị khởi tố và kết thúc khi ra quyết định khởi tố, quyết định không khởi tố

vụ án hình sự, quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm, kiến nghị khởi tố, gửi và thông báo kết quả giải quyết theo luật định.Đây chính là phạm vi của công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm và kiến nghị khởi tố, cũng là giai đoạn mà công tác kiểm sát được xácđịnh một cách cụ thể Có thể nói đây là bước chuyển căn bản trong quy địnhcủa pháp luật về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghịkhởi tố, góp phần quan trọng vào việc chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm

Về không gian, công tác kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố thực hiện trong phạm vi gắn liền với các hoạtđộng tố tụng của chủ thể có thẩm quyền theo luật định liên quan đến việc tiếpnhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Đó là cáchoạt động kiểm sát quá trình kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm,kiểm sát việc lập hồ sơ giải quyết nguồn tin tội phạm của CQĐT, cơ quanđược giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra,…

Việc nhận thức đúng đắn đối tượng, phạm vi của kiểm sát tiếp nhận,giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố có ý nghĩa quantrọng cả về lý luận và thực tiễn Chỉ trên cơ sở xác định một cách đúng đắnphạm vi của khâu công tác này, KSV mới có thể thực hiện được một cách đầy

đủ các biện pháp nghiệp vụ, các nhiệm vụ, quyền hạn luật định để nâng caochất lượng, hiệu quả kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

và kiến nghị khởi tố

-Về phương thức kiểm sát:

Khi thực hiện kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm và kiến nghị khởi tố, VKS có nhiệm vụ đảm bảo cho mọi tố giác, tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố đều phải được tiếp nhận đầy đủ, tiến hành xácminh và ra văn bản giải quyết đúng thời hạn BLTTHS quy định, nhằm thực hiệnmục tiêu mọi hành vi phạm tội đều phải được phát hiện và xử lý kịp thời

Để đạt được mục tiêu đó, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của mình,VKSND có thể thực hiện bằng các hình thức thực hiện quyền kiến nghị, yêucầu Quyền kiến nghị được VKS áp dụng khi CQĐT, cơ quan được giaonhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có sự vi phạm trong tiếp nhậnhoặc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Đây lànhững vi phạm không làm ảnh hưởng đếnkết quả giải quyết vụ việc, khôngảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền con người, quyền công dân, lợi ích củaNhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân Với những viphạm này, VKSND kiến nghị trực tiếp để CQĐT có biện pháp khắc phục kịpthời Nếu các vi phạm được lặp lại nhiều lần và trở thành hệ thống, VKS phảilập thành bản kiến nghị để chuyển cho CQĐT đề nghị chấm dứt tình trạng đó

Quyền yêu cầu được VKSND áp dụng trong trường hợp khi phát hiệnviệc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm không đầy đủ, vi phạm phápluật như yêu cầu CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạtđộng điều tra thực hiện các hoạt động: tiếp nhận, kiểm tra, xác minh, ra quyếtđịnh giải quyết nguồn tin về tội phạm đầy đủ, đúng pháp luật; kiểm tra việctiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm và thông báo kết quả cho VKS;cung cấp tài liệu về vi phạm pháp luật trong việc tiếp nhận, giải quyết nguồntin về tội phạm;khắc phục vi phạm pháp luật và xử lý nghiêm người vi phạm;yêu cầu thay đổi ĐTV, Cán bộ điều tra; yêu cầu CQĐT, cơ quan được giaonhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra cung cấp tài liệu liên quan đểkiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm

Ngoài ra, quyền yêu cầu còn được VKS thực hiện trong trường hợpCQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra khônggửi kết quả giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố cho VKScùng cấp Trong trường hợp VKS nhận được khiếu nại của cá nhân, cơ quan, tổchức về việc CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt độngđiều tra không thông báo kết quả giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiếnnghị khởi tố mà họ đã cung cấp hoặc không thực hiện các biện pháp bảo vệngười tố giác như luật định thì quyền yêu cầu cũng được VKS áp dụng.

Như vậy, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tộiphạm, kiến nghị khởi tố là hoạt động của VKSND để kiểm sát việc tuân thủpháp luật của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt độngđiều tra khi tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi

tố Hoạt động kiểm sát của VKS nhằm kịp thời phát hiện, loại trừ vi phạmpháp luật trong các hành vi, quyết định tố tụng của CQĐT, cơ quan được giaonhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trong quá trình tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, bảo đảm hoạt độngnày được thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, thời hạn theo quy địnhcủa BLTTHS Qua quá trình kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác tộiphạm và kiến nghị khởi tố, VKS sẽ nắm được CQĐT, cơ quan được giaonhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra đã tiến hành xác minh và giảiquyết nguồn tin như thế nào, làm cơ sở cho việc kiểm sát khởi tố hoặc khôngkhởi tố vụ án được chính xác và thuận lợi

1.3 Mối quan hệ giữa kiểm sát với thực hành quyền công tố trong giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm

Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp là hai chức năngcủa VKSND được pháp luật quy định tại Điều 107 Hiến pháp 2013 Từđiển Luật

học giải thích quyền công tố là “quyền của Nhà nước truy cứu trách nhiệm

hình sự đối với người phạm tội”[22, tr.270] Quyền buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội thể hiện ở quyền của Nhà nước áp dụng các biện pháp

cần thiết để tìm ra người phạm tội và truy cứu trách nhiệm hình sự đối vớingười đó ra trước Tòa án để xét xử và thực hiện việc buộc tội tại phiên tòa Ởnước ta, quyền công tố được Nhà nước giao cho VKSND thực hiện và chỉđược thực hiện trong tố tụng hình sự

Tại Khoản 1 Điều 3 Luật tổ chức VKSND năm 2014 đã đưa ra khái

niệm về thực hành quyền công tố như sau: "Thực hành quyền công tố là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội, được thực hiện ngay từ khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự".

Trên cơ sở khái niệm về thực hành quyền công tố đã được quy định tạiKhoản 1 Điều 3 Luật tổ chức VKSND 2014 như đã nêu ở trên, thì có thể hiểu

rằng “Thực hành quyền công tố trong việcgiải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là việc VKS sử dụng tổng hợp các quyền năng thuộc nội dung quyền công tố được quy định trong BLTTHS để tìm ra người phạm tội, pháp nhân thương mại phạm tội và truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội, pháp nhân thương mại phạm tội trong quá trình giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.”

Theo Điều 159 BLTTHS, khi thực hành quyền công tố trong việc giảiquyết nguồn tin về tội phạm, VKS có nhiệm vụ, quyền hạn như sau:

“1 Phê chuẩn, không phê chuẩn việc bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, gia hạn tạm giữ; phê chuẩn, không phê chuẩn các biện pháp khác hạn chế quyền con người, quyền công dân trong việc giải quyết nguồn tin về tội phạm theo quy định của Bộ luật này.

2 Khi cần thiết, đề ra yêu cầu kiểm tra, xác minh và yêu cầu cơ quan

có thẩm quyền giải quyết nguồn tin về tội phạm thực hiện.

3 Quyết định gia hạn thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; quyết định khởi tố vụ án hình sự.

4 Yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra khởi tố vụ án hình sự.

5 Trực tiếp giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố trong các trường hợp do Bộ luật này quy định.

6 Hủy bỏ quyết định tạm giữ, quyết định khởi tố vụ án hình sự, quyết định không khởi tố vụ án hình sự, quyết định tạm đình chỉ giải quyết nguồn tin về tội phạm và các quyết định tố tụng khác trái pháp luật của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.

7 Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong việc thực hành quyền công

tố theo quy định của Bộ luật này nhằm chống bỏ lọt tội phạm, chống làm oan

người vô tội.”

Có thể thấy rằng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháptrong giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm có mối quan hệ chặt chẽ, gắn bóhữu cơ và biện chứng với nhau, hoạt động này làm tiền đề cho hoạt động kia vàngược lại kết quả của hoạt động này là cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt độngkia Nếu làm tốt chức năng kiểm sát sẽ tạo cơ sở thuận lợi cho chức năng thựchành quyền công tốnhư bảo đảm việc khởi tố, yêu cầu khởi tố, quyết định ápdụng, thay đổi, hủy bỏ các biện pháp ngăn chặn, huỷ các quyết định trái phápluật của CQĐT một cách có căn cứ, đúng pháp luật và ngược lại thực hànhquyền công tố tốt sẽ hỗ trợ cho hoạt động kiểm sát như tạo điều kiện cho hoạtđộng kiểm sát tiếp cận các biện pháp điều tra nhằm duy trì pháp luật, phát hiện,khắc phục vi phạm pháp luật về tố tụng Để thực hiện tốt quyền công tố chẳnghạn như đề ra yêu cầu kiểm tra, xác minh và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền

giải quyết nguồn tin về tội phạm thực hiện được chính xác và đầy đủ đòi hỏiphải kiểm sát chặt chẽ việc kiểm tra, xác minh và việc lập hồ sơ giải quyếtnguồn tin về tội phạm của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một

số hoạt động điều tra Và ngược lại, trên cơ sở kết quả của hoạt động kiểm sátthấy rằng các tình tiết của vụ việc còn nhiều mâu thuẫn hoặc chưa sáng tỏ,chưa đủ căn cứ để kết thúc việc giải quyết nguồn tin tội phạm thì VKS đề rayêu cầu kiểm tra, xác minh và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyếtnguồn tin về tội phạm thực hiện

Nhưvậy, hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyếtnguồn tin về tội phạm phải được tiến hành song song và hỗ trợ lẫn nhau nhằmđảm bảo mọi tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đều phải đượctiếp nhận đầy đủ, kiểm tra, xác minh, xử lý kịp thời; không để lọt tội phạm vàngười phạm tội, không làm oan người vô tội; việc tiếp nhận, giải quyết tốgiác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố phải khách quan, toàn diện, đầy

đủ, chính xác, kịp thời, đúng pháp luật; những vi phạm pháp luật trong côngtác này phải được phát hiện, khắc phục và xử lý nghiêm minh.

1.4 Nội dung kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Theo Điều 160, nhiệm vụ quyền hạn của VKS trong việc tiếp nhận vàkiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố bao gồm:

“1 Tiếp nhận đầy đủ tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố do

cơ quan, tổ chức, cá nhân chuyển đến, tiếp nhận người phạm tội tự thú, đầu thú và chuyển ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền giải quyết.

2 Kiểm sát việc tiếp nhận, trực tiếp kiểm sát, kiểm sát việc kiểm tra, xác minh và việc lập hồ sơ giải quyết nguồn tin về tội phạm của Cơ quan điều tra,

cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; kiểm sát việc

tạm đình chỉ việc giải quyết nguồn tin về tội phạm; kiểm sát việc phục hồi giải quyết nguồn tin về tội phạm.

3 Khi phát hiện việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm không đầy đủ, vi phạm pháp luật thì yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thực hiện các hoạt động:

a) Tiếp nhận, kiểm tra, xác minh, ra quyết định giải quyết nguồn tin về tội phạm đầy đủ, đúng pháp luật;

b) Kiểm tra việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm và thông báo kết quả cho Viện kiểm sát;

c) Cung cấp tài liệu về vi phạm pháp luật trong việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm;

d) Khắc phục vi phạm pháp luật và xử lý nghiêm người vi phạm;

đ) Yêu cầu thay đổi Điều tra viên, Cán bộ điều tra.

4 Giải quyết tranh chấp về thẩm quyền giải quyết nguồn tin về tội phạm.

5 Yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra cung cấp tài liệu liên quan để kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm.

6 Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm theo quy định của Bộ luật này.”

Căn cứ đó, nội dung của kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố gồm có các hoạt động sau đây:

1.4.1 Kiểm sát việc tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

1.4.1.1 Kiểm sát chủ thể tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Theo Điều 145 BLTTHS, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận tốgiác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố gồm: CQĐT, VKS tiếp nhận tố giác,

tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; cơ quan, tổ chức khác tiếp nhận tốgiác, tin báo về tội phạm.

Như vậy, có sự phân biệt giữa trách nhiệm của cơ quan nhà nước là cơquan tiến hành tố tụng (CQĐT, VKS) và trách nhiệm của các cơ quan nhànước khác trong việc tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi

tố CQĐT, VKS là các cơ quan tiến hành tố tụng, có chức năng chính trongviệc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin tội phạm Do đó, hai cơ quan này có tráchnhiệm tiếp nhận tất cả nguồn tin tội phạm Trong khi đó, để kịp thời phát hiện

và xử lý tội phạm, cơ quan, tổ chức khác trong phạm vi thẩm quyền củamìnhcũng có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm [1, tr.142].Như vậy, thẩm quyền tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tốđược quy định trong BLTTHS 2015 đã mở rộng hơn so với BLTTHS 2003.Việc quy định đa dạng các cơ quan, tổ chức như trên tạo thành một mạng lướitiếp nhận và giải quyết nguồn tin về tội phạm nhằm tạo điều kiện thuận lợicho người dân tố giác và báo tin, kịp thời phát hiện, ngăn chặn tội phạm, hạnchế tình trạng bỏ lọt tội phạm và như vậy mới đáp ứng được yêu cầu của cuộcđấu tranh, phòng chống tội phạm hiện nay

Theo Điều 146 BLTTHS, khi cơ quan, tổ chức, cá nhân trực tiếp tố giác,báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố thì CQĐT, VKS, cơ quan được giaonhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có thẩm quyền phải lập biên bảntiếp nhận và ghi vào sổ tiếp nhận; có thể ghi âm hoặc ghi hình có âm thanhviệc tiếp nhận Nếu tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố gửi quadịch vụ bưu chính, điện thoại hoặc qua phương tiện thông tin khác thì phải ghivào sổ tiếp nhận

Khi phát hiện tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố không thuộcthẩm quyền giải quyết của mình thì CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiếnhành một số hoạt động điều tra, VKS có trách nhiệm chuyển ngay tố giác, tin

báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố kèm theo tài liệu có liên quan đã tiếp nhậncho CQĐT có thẩm quyền.

Công an phường, thị trấn, Đồn công an có trách nhiệm tiếp nhận tố giác,tin báo về tội phạm, lập biên bản tiếp nhận, tiến hành kiểm tra, xác minh sơ bộ

và chuyển ngay tố giác, tin báo về tội phạm kèm theo tài liệu, đồ vật có liênquan cho CQĐT có thẩm quyền Công an xã có trách nhiệm tiếp nhận tố giác,tin báo về tội phạm, lập biên bản tiếp nhận, lấy lời khai ban đầu và chuyểnngay tố giác, tin báo về tội phạm kèm theo tài liệu, đồ vật có liên quan choCQĐT có thẩm quyền Quy định trên đã phúc đáp được yêu cầu của thực tiễnbởi công an cấp cơ sở thường là nơi tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm đầutiên; đảm bảo giải quyết đúng đắn, nhanh chóng, kịp thời tố giác, tin báo vềtội phạm và sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc phát hiện vàđấu tranh phòng, chống tội phạm

Các cơ quan, tổ chức khác sau khi nhận được tố giác, tin báo về tộiphạm thì chuyển ngay cho CQĐT có thẩm quyền Trường hợp khẩn cấp thì cóthể báo tin trực tiếp qua điện thoại hoặc hình thức khác cho CQĐT nhưng sau

đó phải thể hiện bằng văn bản

Sau khi tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố,CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra cótrách nhiệm thông báo bằng văn bản về việc tiếp nhận đó cho VKS cùng cấphoặc VKS có thẩm quyền trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày tiếp nhận tố giác,tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Như vậy, ngoài trách nhiệm tiếp nhận đầy đủ tin báo, tố giác tội phạm vàkiến nghị khởi tố và chuyển ngay cho CQĐT có thẩm quyền thì VKSND cónhiệm vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật của CQĐT, cơ quan được giaonhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trong việc tiếp nhận tố giác, tin

báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, đảm bảo việc tiếp nhận đó là đúng vềchủ thể theo quy định của pháp luật.

1.4.1.2 Kiểm sát trình tự, thủ tục tiếp nhận

KSV phải kiểm sát chặt chẽ việc tiếp nhận, phân loại của cơ quan cóthẩm quyền điều tra đối với tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.Hàng tuần hoặc theo định kỳ, KSV yêu cầu CQĐT cùng cấp thông báo đầy đủcho VKS các tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố mà CQĐT đãtiếp nhận được, đồng thời phối hợp để phân loại, xử lý kịp thời Sau khi nhậnđược thông báo định kỳ bằng văn bản của CQĐT về tình hình tiếp nhận các tốgiác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, cán bộ, KSV luôn cập nhật vàđối chiếu với sổ thụ lý của VKS để kịp thời phát hiện việc phân loại, thụ lýcủa CQĐT chính xác hay chưa Trường hợp việc phân loại chưa chính xác, thìKSV cần kịp thời báo cáo lãnh đạo đơn vị, lãnh đạo Viện để trao đổi vớiCQĐT khắc phục

Quá trình kiểm sát việc tiếp nhận, phân loại, kiểm tra, xác minh tố giác,tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm

vụ tiến hành một số hoạt động điều tra mà thấy việc tiếp nhận không đúngthẩm quyền, KSV phải báo cáo, đề xuất lãnh đạo đơn vị, lãnh đạo Viện có vănbản yêu cầu cơ quan đã tiếp nhận, đang tiến hành kiểm tra, xác minh chuyểnđến cơ quan có thẩm quyền giải quyết; đồng thời thông báo đến VKS có thẩmquyền để thực hiện việc kiểm sát

Trong trường hợp có tranh chấp về thẩm quyền giải quyết tố giác, tinbáo về tội phạm và kiến nghị khởi tố thì Điều 150 BLTTHS quy định thẩmquyền giải quyết như sau:

“1 Tranh chấp về thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố do Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp giải quyết Tranh chấp thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố của cơ

quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra do Viện kiểm sát có thẩm quyền giải quyết.

2 Tranh chấp về thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố giữa các Cơ quan điều tra cấp tỉnh, giữa các Cơ quan điều tra quân sự cấp quân khu do Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện kiểm sát quân sự trung ương giải quyết Tranh chấp về thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố giữa các Cơ quan điều tra cấp huyện thuộc các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương khác nhau, giữa các Cơ quan điều tra quân sự khu vực thuộc các quân khu khác nhau do Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, Viện kiểm sát quân sự cấp quân khu nơi đầu tiên tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố giải quyết.

3 Tranh chấp về thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố giữa các Cơ quan điều tra của Công an nhân dân, Cơ quan điều

tra trong Quân đội nhân dân và Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao do Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao giải quyết.”

Ngoài ra, VKS có thể tiến hành kiểm sát trực tiếp tại CQĐT, cơ quanđược giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra Theo Điều 13 Luật tổchức VKSND năm 2014 thì VKS có quyền trực tiếp kiểm sát việc tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố tại CQĐT.Khi tiến hànhkiểm sát trực tiếp, chọn nội dung kiểm sát, căn cứ vào các quy định của pháp luật

để ban hành quyết định trực tiếp kiểm sát, đồng thời lập kế hoạch kiểm sát trựctiếp Kế hoạch do KSV lập và trình cho Lãnh đạo Viện duyệt và chỉ đạo.Sau khi

có Quyết định và kế hoạch kiểm sát trực tiếp được Lãnh đạo Viện ký, tổ chứcthực hiện như sau:Công bố quyết định kiểm sát trực tiếp việc tiếp nhận, giảiquyết, tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố;yêu cầu Cơ quan Cảnhsát điều tra báo cáo việc tiếp nhận, giải quyết, tố giác, tin báo về tội phạm vàkiến nghị khởi tố;kiểm tra sổ sách tiếp nhận, thụ lý, theo dõi kết

quả giải quyết, các tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố như: về tổchức tiếp nhận, mở sổ sách tiếp nhận; việc theo dõi, quản lý, ghi chép sổ sách; vềchất lượng phân loại thụ lý; yêu cầu cung cấp các hồ sơ tố giác, tin báo về tộiphạm và kiến nghị khởi tố do CQĐT đang thụ lý, giải quyết để kiểm tra việc lập

hồ sơ xác minh các nội dung: Trong việc chấp hành quy định các biện pháp tiếnhành; trong việc chấp hành thời hạn giải quyết; trong việc chấp hành quy định vềquan hệ phối hợp với VKS Sau khi kết thúc việc kiểm tra, đoàn kiểm sát tổnghợp những nội dung đã kiểm sát để ban hành kết luận, tập hợp những

vi phạm phát hiện qua trực tiếp kiểm sát để ban hành văn bản kiến nghị khắc phục, sửa chữa

1.4.2 Kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm,kiến nghị khởi tố

- Kiểm sát quyết định phân công Phó thủ trưởng CQĐT, cấp phó cơ quanđược giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, ĐTV, cán bộ điều tra Saukhi tiếp nhận thông tin liên quan đến tội phạm, CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụtiến hành một số hoạt động điều tra phải tiến hành phân loại, xác minh

sơ bộ ban đầu Nếu nguồn tin thuộc thẩm quyền giải quyết thì trong thời hạn 03ngày kể từ ngày nhận được tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố thuộcthẩm quyền giải quyết, Thủ trưởng CQĐT, cấp trưởng cơ quan được giao nhiệm

vụ tiến hành một số hoạt động điều tra quy định tại khoản 2 Điều 35 BLTTHSnăm 2015trực tiếp tổ chức, chỉ đạo, phân công ĐTV, Cán bộ điều tra thuộcquyền thụ lý, giải quyết hoặc ra Quyết định phân công Phó Thủ trưởng CQĐT,cấp phó cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra tổchức, chỉ đạo thụ lý, giải quyết và thông báo bằng văn bản cho VKS cùng cấphoặc VKS có thẩm quyền Nếu thấy có vi phạm trong việc phân công Thủtrưởng, phó thủ trưởng CQĐT và ĐTV có thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố thì KSV phải báo cáo lãnh đạo để yêu cầu

CQĐT xử lý, trường hợp cần thiết có thể yêu cầu thay đổi người tiến hành tốtụng nếu có căn cứ theo luật định.

Đối với tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố sau khi tiếp nhận

đã rõ về dấu hiệu của tội phạm, đủ căn cứ để khởi tố vụ án hình sự thì CQĐT,

cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra ra Quyếtđịnh khởi tố vụ án hình sự và thực hiện trình tự, thủ tục theo quy định củaBLTTHS năm 2015, không phải ra Quyết định phân công giải quyết tố giác,tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố Nếu CQĐT chưa ra quyết định khởi tốthì VKS yêu cầu ra ngay quyết định này

Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được Quyết định phâncông giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố của CQĐT, Cơquan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, Viện trưởng VKStrực tiếp tổ chức, chỉ đạo hoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếpnhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, phân công KSV,Kiểm tra viên hoặc ra Quyết định phân công Phó Viện trưởng tổ chức, chỉ đạohoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác,tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và gửi ngay một bản cho CQĐT, Cơ quanđược giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra đã ra Quyết định phâncông giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

- Kiểm sát việc kiểm tra, xác minh:

Trong quá trình kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm vàkiến nghị khởi tố, KSV phải luôn kiểm sát chặt chẽ hoạt động kiểm tra, xác minh

và giải quyết của ĐTV để bảo đảm kết quả giải quyết và yêu cầu xác minh đượcthực hiện đầy đủ, khách quan và đúng quy định của pháp luật Trong quá trìnhkiểm sát, KSV luôn kiểm sát chặt chẽ hoạt động giải quyết của ĐTV trong việcáp dụng các biện pháp xác minh để làm rõ thông tin như: Lấy lời khai, thu giữ tàiliệu vật chứng, khám nghiệm hiện trường, giám định, định giá tài

sản…từ đó xác định có hay không có hành vi phạm tội xảy ra, người nào thựchiện hành vi phạm tội và tính chất, mức độ và hậu quả do hành vi phạm tội đógây ra như thế nào Việc kiểm sát các hoạt động kiểm tra xác minh được thựchiện bằng các phương thức trực tiếp kiểm sát hoặc kiểm sát gián tiếp tùy từngtrường hợp Ví dụ: có thể trực tiếp kiểm sát đối với hoạt động khám nghiệmhiện trường, lấy lời khai,…

Trong trường hợp tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đãhết thời hạn giải quyết mà chưa đủ căn cứ, quyết định việc khởi tố hay khôngkhởi tố vụ án hình sự, CQĐT thông báo bằng văn bản cho VKS biết để thốngnhất quan điểm giải quyết Qua đó, KSV đã phối hợp cùng ĐTV nghiên cứukết quả xác minh và báo cáo lãnh đạo hai ngành để cùng thống nhất quanđiểm giải quyết vụ việc hoặc thống nhất nội dung cần yêu cầu tiếp tục xácminh Trước khi kết thúc việc giải quyết, ra quyết định cuối cùng, KSV yêucầu CQĐT gửi hồ sơ xác minh cùng văn bản thể hiện quan điểm của mình đếnVKS KSV nghiên cứu hồ sơ và báo cáo đề xuất quan điểm giải quyết bằngvăn bản và tham mưu cho lãnh đạo Viện ban hành văn bản trả lời cho CQĐT

- Kiểm sát việc lập hồ sơ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Theo Khoản 1 Điều 10 Quy chế tạm thời thực hành quyền công tố, kiểmsát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố:

“Kiểm sát viên phải kiểm sát chặt chẽ việc lập hồ sơ vụ việc của Điều tra viên, Cán bộ Điều tra, bảo đảm các chứng cứ, tài liệu được thu thập trong quá trình kiểm tra, xác minh phải được thống kê đầy đủ và đưa vào hồ sơ vụ việc.

Đối với hồ sơ vụ việc gửi Viện kiểm sát để kiểm sát theo thẩm quyền, Kiểm sát viên phải trích cứu đầy đủ nội dung vụ việc, sao chụp tài liệu cần thiết và lưu hồ sơ kiểm sát.”

Trong mỗi loại hồ sơ có: Văn bản thể hiện nguồn tố giác, tin báo về tộiphạm hoặc kiến nghị khởi tố (như đơn khiếu nại, tố cáo; văn bản tiếp nhận tốgiác, tin báo về tội phạm; văn bản kiến nghị khởi tố… ); thông báo về việc tiếpnhận nguồn tin về tội phạm của CQĐT; Quyết định chuyển tố giác, tin báo về tộiphạm và kiến nghị khởi tố để giải quyết theo thẩm quyền (đối với các tố giác, tinbáo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố do nơi khác chuyển đến); Quyết địnhphân công giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố; Quyếtđịnh phân công kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiếnnghị khởi tố; Quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự của CQĐT;thông báo kết quả giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố;văn bản đề xuất quan điểm của KSV được phân công kiểm sát việc giải quyết tốgiác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố; văn bản thống nhất hoặc khôngthống nhất quan điểm của Lãnh đạo VKS đối với kết quả giải quyết tố giác, tinbáo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố của CQĐT; biên bản khám nghiệm hiệntrường hoặc xác định hiện trường và sơ đồ hiện trường; biên bản khám phươngtiện có liên quan; Quyết định trưng cầu giám định và Kết luận giám định; vănbản trả lời của Cơ quan có thẩm quyền giải đáp một số vướng mắc do CQĐT yêucầu trả lời Ngoài ra, còn có các tài liệu, chứng cứ khác được thu thập trong hồ

sơ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Như vậy, khi kiểmsát hồ sơ này, KSV phải đảm bảo để việc lập hồ sơ của cơ quan có thẩm quyềnđược thực hiện đúng quy định của pháp luật

- Kiểm sát thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi

tố

Theo Điều 147 BLTTHS, thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm,kiến nghị khởi tố của cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm, kiến nghị khởi tố là 20 ngày kể từ ngày nhận được tố giác, tin báo về tộiphạm, kiến nghị khởi tố.Trường hợp vụ việc bị tố giác, tin báo về tội phạm hoặc