Thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp từ thực tiễn tỉnh cao bằng

Điều 4 Luật tổ chức VKSND năm 2014 quy định Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức,

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN THUẦN

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG

TƯ PHÁP TỪ THỰC TIỄN TỈNH CAO BẰNG

Ngành: Luật Hiến pháp và luật hành chính

Mã số: 8.38.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

GS.TS VÕ KHÁNH VINH

HÀ NỘI, 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là kết quả nghiên cứu khoa học của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của GS TS Võ Khánh Vinh Các tài liệu được trích dẫn trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc và xuất xứ rõ ràng Các kết quả nghiên cứu của luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Hà Nội, ngày 30 tháng 8 năm 2020

Học viên

Nguyễn Văn Thuần

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP 10

1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp 10

1.2 Các hình thức và nội dung của thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp 15

1.3 Các điều kiện đảm bảo thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp 30

Kết luận chương 1 32

Chương 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP, KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT TẠI TỈNH CAO BẰNG 33

2.1 Hoạt động tư pháp tại Việt Nam 33

2.2 Kiểm sát hoạt động tư pháp 35

2.3 Quy định của pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp 38

2.4.Thực tiễn thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp tại tỉnh Cao Bằng……….46

2.5 Những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND tỉnh Cao Bằng……….54

Kết luận chương 2 66

Chương 3 CÁC QUAN ĐIỂM BẢO ĐẢM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP TỪ THỰC TIỄN VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỈNH CAO BẰNG 67

3.1 Các quan điểm bảo đảm thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp 67

3.2 Các giải pháp nâng cao thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp 80 Kết luận chương 3 90

KẾT LUẬN 91

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

VKSND Viện kiểm sát nhân dân

BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự BLTTDS Bộ luật tố tụng dân sự

GRDP Tốc độ tăng trưởng kinh tế

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài.

Kiểm sát hoạt động tư pháp là kiểm tra, giám sát, xem xét, theo dõi việc tuân theo pháp luật đối với hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành

án, giam giữ, cải tạo của các cơ quan tiến hành tố tụng và giải quyết các hành

vi phạm pháp, kiện tụng trong nhân dân nhằm đảm bảo cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất

Điều 4 Luật tổ chức VKSND năm 2014 quy định Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật

Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát hoạt động tư pháp nhằm bảo đảm: (a) Việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; việc giải quyết vụ án hình sự, vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án; việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác được thực hiện đúng quy định của pháp luật; (b) Việc bắt, tạm giữ, tạm giam, thi hành án phạt tù, chế độ tạm giữ, tạm giam, quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù theo đúng quy định của pháp luật; quyền con người và các quyền, lợi ích hợp pháp khác của người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, người chấp hành án phạt tù không bị luật hạn chế phải được tôn trọng và bảo vệ; (c) Bản

án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được thi hành nghiêm

Qua thực tiễn hoạt động của VKSND nói chung và VKSND tỉnh Cao Bằng nói riêng, cho thấy rằng, thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp đã có nhiều chuyển biến tích cực, chất lượng hoạt động kiểm sát được nâng cao, từ đó đảm bảo được pháp luật được thực thi triệt để trên thực tế, bảo đảm quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức và Nhà nước Đối với địa bàn tỉnh Cao Bằng, là một địa phương có nhiều nét đặc thù về văn hóa, kinh tế, xã hội nên vai trò của VKSND trong việc đảm bảo pháp luật được thực thi là rất quan trọng, đó không chỉ là tăng cường pháp chế mà chính là sự hỗ trợ quan trọng và cấp thiết để tạo nên một xã hội ổn định, một môi trường lành mạnh

3

để phát triển kinh tế Trong thời gian qua, được sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương và sự lãnh đạo của Viện KSND tối cao, VKSND tỉnh Cao Bằng đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể trong công tác kiểm sát hoạt động

tư pháp, tuy nhiên, so với những yêu cầu đặt ra trong nhà nước pháp quyền XHCN về vị trí, vai trò của VKSND trong việc tổ chức thực hiện quyền tư pháp, bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền công dân, quyền con người và bảo đảm quyền tự do, dân chủ xã hội chủ nghĩa thì VKSND cần phải tiếp tục được cải cách một cách mạnh mẽ, toàn diện từ nhận thức, vấn đề pháp lý, đến nguồn lực vật chất để phục vụ cho công tác kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND tỉnh Cao Bằng

Từ những vấn đề trên, tác giả chọn đề tài “Thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp từ thực tiễn tỉnh Cao bằng” làm đề tài nghiên

cứu của mình với mong muốn là thông qua việc làm rõ một số vấn đề lý luận

và thực hiện pháp luật tại tỉnh Cao Bằng Qua đó, đề xuất phương hướng và một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao việc thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt đông tư pháp tại tỉnh Cao Bằng nói riêng và ở Việt Nam nói chung

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Ở nước ta trong những năm gần đây, vấn đề thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp đang được đặt ra và là nhiệm vụ cấp bách của các

cơ quan Đảng, Nhà nước, tổ chức xã hội và mọi công dân Hiện nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu về thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp, chỉ có các công trình nghiên cứu về áp dụng pháp luật trong hoạt động

tư pháp nói chung và áp dụng pháp luật trong kiểm sát điều tra các vụ án hình

sự nói riêng, hoặc các nghiên cứu về thực hiện pháp luật trong một lĩnh vực

cụ thể như thực hiện pháp luật về các biện pháp điều tra, thực hiện pháp luật trong xét xử các vụ án hình sự, dân sự, thi hành án dân sự Các nghiên cứu này đã được thể hiện trong nhiều công trình khoa học được công bố trên sách,

4

báo, tạp chí chuyên ngành và các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, một số giáo trình giảng dậy môn pháp luật, phần lớn đã tập trung làm rõ được các vấn đề

lý luận và pháp lý có liên quan Có thể nêu ra như sau:

Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật ( Đại học Luật Hà Nội); Tài liệu học tập và nghiên cứu môn học lý luận chung về Nhà nước và pháp luật (Viện Nhà nước và pháp luật - Học viện Chính trị quốc gia HCM)

Sổ tay kiểm sát viên hình sự của Viện khoa học kiểm sát Viện kiểm sát nhân

dân tối cao (VKSNDTC), Nxb Văn hóa dân tộc (2006) Nguyễn Đức

Thanh: "áp dụng pháp luật trong kiểm sát việc sử dụng các biện pháp ngăn

chặn của Cơ quan điều tra trong tố tụng hình sự Việt Nam", luận văn thạc sĩ

luật học (2004) Nguyễn Văn Đồng: "Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa

trong thực hiện quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân Thành phố Hà Nội", luận văn thạc sĩ luật học (2003) Vũ Viết

Tuấn: "Nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong kiểm sát điều tra các vụ

án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bắc Ninh", luận văn thạc sĩ luật

học (2006) Bùi Mạnh Cường: "áp dụng pháp luật trong điều tra, truy tố các

vụ án ma túy theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay", luận văn

thạc sĩ luật học (2007) Nguyễn Minh Đồng: "áp dụng pháp luật trong xét xử

sơ thẩm đối với người chưa thành niên phạm tội của Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh", luận văn thạc sĩ luật học (2007) Tạ Văn Hồ: "áp dụng pháp luật trong xét xử hình sự đối với các tội phạm về chức vụ ở Việt Nam hiện nay", luận văn Thạc sĩ luật học (2007) Hà Văn Khanh: "áp dụng pháp luật trong quản lý hành chính Nhà nước về đất đai ở Thành phố Hà Nội", luận văn

Thạc sĩ luật học (2007) Trần Minh Tạo: "áp dụng pháp luật trong kiểm sát

điều tra các vụ án hình sự tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bạc Liêu", luận văn

Thạc sĩ luật học (2008) Đỗ Văn Chính: "Một số vấn đề cần lưu ý khi áp dụng

pháp luật trong công tác xét xử", Tạp chí Tòa án, tháng 3/2000 Nguyễn Văn

5

Nhật: "Khám nghiệm hiện trường trong hoạt động kiểm sát điều tra hình

sự", Tạp chí Kiểm sát, tháng 4/2005 Kỹ năng thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự, Nxb Đại học quốc gia

Hà Nội (2006) Chu Thị Trang Vân: "Đặc trưng của áp dụng pháp luật hình

sự", Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 3/2006 Bùi Đức Tiến: “Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam” - Luận án Tiến sỹ

năm 2018 - Học viện Chính trị quốc gia HCM Vũ Thị Nhiên: “ Thực hiện

pháp luật kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự”-

Luận văn Thạc sỹ năm 2017- Khoa luật, Đại học quốc gia Hà Nội

Những công trình nghiên cứu nói trên đã nghiên cứu những vấn đề chung của thực hiện pháp luật; thực hiện pháp luật về hoạt đông tư pháp hình

sự, dân sự, hành chính, thi hành án và những công trình nghiên cứu về vấn đề mang tính tổng thể hoặc những khía cạnh, phạm vi cụ thể khác nhau của thực hiện pháp luật về hoạt đông tư pháp Nhưng đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào chuyên sâu dưới góc độ lý luận và thực trạng thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt đông tư pháp, lý giải các nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp, đề ra các giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp nói chung và ở tỉnh Cao Bằng nói riêng Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc kết quả các công trình nghiên cứu, các bài viết, đồng thời bằng kinh nghiệm thực tiễn và những hiểu biết của mình, tác giả trình bày trong luận văn cơ sở lý luận, nội dung thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp và thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân, đánh giá thực tiễn thi hành pháp luật trên địa bàn tỉnh Cao Bằng, đưa ra một số giải pháp đảm bảo hiệu lực các văn bản pháp luật đã ban hành trong lĩnh vực hoạt động tư pháp hình sự, dân sự, hành chính, thi hành án, đáp ứng vấn đề cấp bách của thực tiễn công tác kiểm sát hoạt động tư pháp ở địa phương mình

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích đã nêu trên, luận văn có một số nhiệm vụ nghiên cứu như sau:

- Nêu và phân tích khái niệm về hoạt động tư pháp, các cơ quan hoạt đông tư pháp;

- Phân tích cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Thực hiện pháp luật là vấn đề rất rộng được nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực khác nhau Trong khuôn khổ của một luận văn thạc sĩ, tác giả tập trung nghiên cứu thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp và kiểm sát hoạt động

tư pháp ở tỉnh Cao Bằng, thực trạng và giải pháp

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận nghiên cứu

Luận văn được nghiên cứu dựa trên lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật; bám sát đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về thực hiện pháp luật hoạt động tư pháp, về công tác kiểm sát hoạt động tư pháp và chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu của luận văn là phương pháp duy vật biện chứng của triết học Mác - Lênin theo quan điểm phát triển, toàn diện, lịch sử,

cụ thể Ngoài ra luận văn còn kết hợp các phương pháp như: lôgíc, phân tích, tổng hợp, thống kê, khảo sát thực tiễn, bài luận văn còn sử dụng phương pháp nghiên cứu cụ thể là mô tả các hoạt động tư pháp và các khái niệm về kiểm sát hoạt động tư pháp, chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND kết hợp với phương pháp so sánh chức năng của VKSND qua các giai đoạn lịch

sử về hoạt động tư pháp và kiểm sát hoạt động tư pháp bằng các công tác thực hiện chức năng đó là : (a) Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố; (b) Kiểm sát việc khởi tố, điều tra vụ án hình sự; (c) Kiểm sát việc tuân theo pháp luật của người tham gia tố tụng trong giai đoạn truy tố; (d) Kiểm sát việc xét xử vụ án hình sự; (đ) Kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự; (e) Kiểm sát việc giải quyết các

8

vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật; (g) Kiểm sát việc thi hành án dân sự, thi hành án hành chính; (h) Kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp của các cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật; giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp thuộc thẩm quyền; (i) Kiểm sát hoạt động tương trợ tư pháp

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm sáng tỏ thêm một số vấn đề lý luận của việc thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp, do đó làm phong phú thêm lý luận chung về Nhà nước và pháp luật, việc đảm bảo thực hiện pháp luật nhất là thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp và chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân Luận văn có thể là tài liệu tham khảo cho cấp ủy và chính quyền của tỉnh Cao Bằng trong việc lãnh đạo, chỉ đạo công tác hoạt động tư pháp Luận văn cũng có thể là tài liệu tham khảo của các cơ quan tư pháp tỉnh trong việc nghiên cứu và chỉ đạo các hoạt động tư pháp hình sự, dân sự ,hành chính, thi hành án

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Thông qua việc làm rõ thực trạng thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp, kiểm sát hoạt động tư pháp tỉnh Cao Bằng , những kết quả đã đạt được

và những hạn chế, bất cập, luận văn góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề về thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp, kiểm sát hoạt động tư pháp, từ đó nâng cao nhận thức của các cơ quan và người tiến hành tố tụng đối với việc thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp, kiểm sát hoạt động tư pháp ở tỉnh Cao Bằng Khẳng định, củng cố nhận thức về vị trí, vai trò và ý nghĩa của thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp trong việc phát huy tính tích cực,

9

chủ động của các cơ quan bảo vệ pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các tổ chức và công dân đối với pháp luật của Nhà nước

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo; luận văn

10

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT

VỀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP 1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

1.1.1 Khái niệm thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

Ban hành quy phạm pháp luật Nhà nước mong muốn sử dụng chúng để điều chỉnh các quan hệ xã hội phục vụ lợi ích và mục đích của nhà nước và xã hội Điều đó chỉ có thể đạt được khi các quy phạm pháp luật do Nhà nước đặt

ra được các tổ chức và cá nhân trong xã hội thực hiện một cách chính xác, đầy

đủ Do vậy, vấn đề không phải chỉ là ban hành thật nhiều các văn bản pháp luật, điều quan trọng là phải thực hiện pháp luật, làm cho những yêu cầu, quy định của chúng trở thành hiện thực.Pháp luật xã hội chủ nghĩa là hệ thống các quy phạm pháp luật dân chủ và nhân đạo Việc thực hiện chúng chính xác, đầy đủ càng thể hiện tính dân chủ và nhân đạo thực sự của xã hội chúng ta Chính vì thế việc thực hiện chính xác, đầy đủ pháp luật xã hội chủ nghĩa là mối quan tâm không chỉ từ phía Nhà nước xã hội chủ nghĩa mà từ cả mỗi người dân trong xã hội Họ tự giác thực hiện pháp luật và đòi hỏi pháp luật phải được các tổ chức, các cá nhân khác tôn trọng, thực hiện chính xác và đầy

đủ Thực hiện pháp luật là hành vi (hành động hoặc không hành động) của con người phù hợp với những quy định của pháp luật Nói khác đi, tất cả những hoạt động nào của con người, của các tổ chức mà thực hiện phù hợp với quy định của pháp luật thì đều được coi là biểu hiện của việc thực hiện thực tế các quy phạm pháp luật

Dưới góc độ pháp lý thì thực hiện pháp luật là hành vi hợp pháp Hành

vi đó không trái, không vượt quá phạm vi các quy định của pháp luật, phù hợp với quy định của pháp luật và có lợi cho xã hội, cho nhà nước và cho các cá

kiềm chế không làm những điều mà pháp luật cấm

Do vậy, hành vi hợp pháp cũng rất đa dạng chúng có thể được thực hiện phụ thuộc ý chí của mỗi cá nhân, nhưng cũng có thể chỉ phụ thuộc ý chí của Nhà nước Hành vi hợp pháp có thể được thực hiện trên cơ sở nhận thức sâu sắc của chủ thể là cần thiết phải xử sự như vậy và do vậy họ tự giác làm theo Cũng có thể chúng được thực hiện do ảnh hưởng của những người xung quanh (thấy người khác làm như thế thì cũng làm theo) chứ bản thân người thực hiện hành vi đó chưa hoặc không nhận thức được đầy đủ tại sao phải làm như vậy Còn có thể có những hành vi hợp pháp được thực hiện do kết quả của việc áp dụng những biện pháp cưỡng chế nhà nước hoặc do sợ bị áp dụng những biện pháp đó Thực hiện pháp luật có thể là hành vi của mỗi cá nhân nhưng cũng có thể là hoạt động của các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội

Do đó, “Thực hiện pháp luật là một quá trình hoạt động có mục đích làm

cho những quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật”

Kiểm sát hoạt động tư pháp là một chức năng quan trọng của VKSND được quy định trong Điệu 107 Hiến pháp năm 2013 và được cụ thể hóa trong Luật tổ chức VKSND năm 2014, cụ thể tại Điều 4 quy định như sau: “Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và

12

gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật nhằm bảo đảm: Việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; việc giải quyết vụ án hình sự, vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án; việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác được thực hiện đúng quy định của pháp luật; Việc bắt, tạm giữ, tạm giam, thi hành án phạt tù, chế độ tạm giữ, tạm giam, quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù theo đúng quy định của pháp luật; quyền con người và các quyền, lợi ích hợp pháp khác của người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, người chấp hành án phạt tù không bị luật hạn chế phải được tôn trọng và bảo vệ; Bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được thi hành nghiêm chỉnh; Mọi vi phạm pháp luật trong hoạt động

tư pháp phải được phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh

Kiểm sát hoạt động tư pháp là một dạng của hoạt động giám sát nhà nước và được giao cho VKSND thực hiện để đảm bảo cho pháp luật được

thực hiện trên thực tế Vì vậy, Thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư

pháp là việc Viện kiểm sát sử dụng tổng hợp các quyền năng pháp lý do pháp luật quy định để tiến hành các hoạt động kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật của các cá nhân, cơ quan, tổ chức trong hoạt động tư pháp nhằm phát hiện kịp thời các vi phạm pháp luật và xử lý nghiêm minh, đảm bảo pháp luật được tôn trọng và chấp hành nghiêm chỉnh

1.1.2 Đặc điểm của thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

Thứ nhất, thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt

động của VKSND do những người có thẩm quyền (Viện trưởng, Phó viện trưởng, Kiểm sát viên) tiến hành Theo quy định của pháp luật Việt Nam, VKSND là cơ quan duy nhất có chức kiểm sát hoạt động tư pháp Thông qua

13

việc thực hiện chức năng này, VKS góp phần thực hiện quyền lực Nhà nước, bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo

vệ chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo đảm mọi hành vi xâm phạm lợi ích của Nhà nước, của tập thể và lợi ích hợp pháp của công dân phải được xử lý nghiêm minh trước pháp luật

Thứ hai, thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp của

VKSND phải tuân thủ những quy định về trình tự, thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định THPL trong các lĩnh vực nói chung đều đòi hỏi phải tuân thủ những trình tự, thủ tục chặt chẽ Hoạt động kiểm sát hoạt động tư pháp của VKS nhằm đảm bảo mọi hoạt động tố tụng phái được thực hiện đúng, đủ, kịp thời Chính vì vậy, pháp luật hiện hành quy định rất chặt chẽ việc THPL về kiểm sát hoạt động tư pháp đối với trình tự, thủ tục cũng như nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng

Hoạt động THPL trong kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND phải được tiến hành theo thủ tục chặt chẽ nhằm cá biệt hóa các quy phạm pháp luật vào các trường hợp cụ thể Việc tuân thủ những quy định về trình tự, thủ tục

do pháp luật quy định (quy phạm luật hình thức) là điều kiện bắt buộc và là tiền đề cho việc áp dụng các quy phạm pháp luật nội dung

Thứ ba, THPL trong kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND chỉ được

tiến hành đối với các hoạt động tố tụng bao gồm tố tụng hình sự, tố tụng dân

sự và tố tụng hành chính

Thứ tư, THPL trong kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND là hoạt

động đòi hỏi tính sáng tạo, nhạy bén, linh hoạt của các chủ thể có thẩm quyền Hoạt động THPL trong kiểm sát hoạt động tư pháp của VKS đối với từng vụ

án, vụ việc cụ thể luôn mang sắc thái riêng, phù hợp với từng hành vi, hoàn

1.1.3 Ý nghĩa của thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

Pháp luật được Nhà nước ban hành với mục đích cao nhất là nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo đúng trật tự, đảm bảo sự hài hòa lợi ích của các chủ thể Do đó, khi một quy định pháp luật được đưa vào thực tiễn sẽ phát sinh ý nghĩa to lớn không chỉ đối với những chủ thể trực tiếp mà còn đối với

cả xã hội Trong việc thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND mang ý nghĩa rất sâu sắc, cụ thể:

Một là, Đối với những người trực tiếp tham gia vào các quan hệ tố tụng: trong quan hệ tố tụng phát sinh mối quan hệ giữa hai bên đó là người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng, nếu như người tiến hành tố tụng tham gia với mục đích là đại diện cho quyền lực nhà nước để bảo đảm cho pháp luật được chấp hành trên thực tế, bảo vệ quyền lợi của cá nhân, cơ quan,

tổ chức và Nhà nước thì người tham gia tố tụng là những người tham gia tố tụng với mục đích cao nhất hoặc cũng có thể nói là duy nhất đó chính là bảo

vệ tối đa quyền lợi của mình bị ảnh hưởng hoặc vi phạm Do đó, để cho lợi ích của các bên được hài hòa và đảm bảo thì rất cần sự tham gia của VKSND

15

trong việc kiểm sát hoạt động tư pháp – kiểm sát hành vi, quyết định của người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng nhằm tạo ra một môi trường pháp lý dân chủ, trong sạch

Hai là, đối với xã hội: Khi xã hội phát sinh một quan hệ tố tụng thì ắt sẽ phát sinh nhiều hệ quả kèm theo, đó có thể là một vụ án hình sự, một vụ án tranh chấp dân sự hoặc một vụ án hành chính Chính vì vậy, tác động của các quan hệ tố tụng cho xã hội sẽ là rất lớn, gây ảnh hưởng đến lợi ích về tinh thần và vật chất của chính những người tham gia tố tụng, những người thân của họ và cả Nhà nước Chính vì lẽ đó,để đảm bảo cho các quan hệ tố tụng được giải quyết nhanh chóng, kịp thời, đúng pháp luật, đảm bảo quyền lợi cho các bên và cho xã hội thì vai trò của VKSND trong việc kiểm sát hoạt động tư pháp là rất cần thiết Đây có thể coi như là yếu tố bắt buộc trọng mọi quan hệ

Tuân theo (tuân thủ) pháp luật (xử sự thụ động) là một hình thức thực

hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật kiềm chế không tiến hành những hoạt động mà pháp luật ngăn cấm Những quy phạm pháp luật cấm trong luật hình sự luật hành chính được thực hiện dưới hình thức này

Thi hành (chấp hành) pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật,

trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành động tích cực Những quy phạm pháp luật bắt buộc (những quy phạm quy

16

định nghĩa vụ phải thực hiện những hành vi tích cực nhất định) được thực hiện ở hình thức này

Sử dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các

chủ thể pháp luật thực hiện quyền chủ thể của mình (thực hiện những hành vi

mà pháp luật cho phép) Những quy phạm pháp luật quy định các quyền và tự

do dân chủ của công dân được thực hiện ở hình thức này Hình thức này khác với các hình thức trên ở chỗ chủ thể pháp luật có thể thực hiện hoặc không thực hiện quyền được pháp luật cho phép theo ý chí của mình, chứ không bị

ép buộc phải thực hiện

Áp dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà

nước thông qua các cơ quan có thẩm quyền hoặc nhà chức trách tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực hiện những quy định của pháp luật, hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của pháp luật để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chấm dứt những quan hệ pháp luật cụ thể Trong trường hợp này các chủ thể pháp luật thực hiện các quy định của pháp luật có sự can thiệp của nhà nước Trong một số trường hợp đặc biệt, theo quy định của pháp luật, cơ quan của một số tổ chức xã hội cũng có thể thực hiện hoạt động này

Nếu như tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật và sử dụng pháp luật là những hình thức mà mọi chủ thể pháp luật đều có thể thực hiện thì áp dụng pháp luật là hình thức luôn luôn có sự tham gia của nhà nước thông qua các

cơ quan hoặc nhà chức trách có thẩm quyền Áp dụng pháp luật là một hình thức rất quan trọng của thực hiện pháp luật cần nghiên cứu kỹ lưỡng hơn

1.2.2 Các hình thức thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

1.2.2.1 Tuân thủ pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

Tuân thủ pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp là một hình thức thực hiện pháp luật, theo đó các chủ thể pháp luật kiềm chế không tiến hành những hoạt động mà pháp luật cấm Trong kiểm sát hoạt động tư pháp, yêu cầu về

17

tuân thủ pháp luật được coi là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả hoạt động tư pháp, đòi hỏi các chủ thể liên quan phải thực hiện đúng các quyền và nghĩa vụ của mình theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định, đặc biệt

là điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, chấp hành viên không được áp dụng các biện pháp nghiệp vụ một cách tùy tiện mà phải tuân thủ những quy định, nguyên tắc nhất định Cụ thể như: phải điều tra vụ án một cách đầy đủ khách quan toàn diện, chỉ tuân theo pháp luật…

1.2.2.2 Thi hành pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

Thi hành (chấp hành) pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp là một hình thức thực hiện pháp luật, theo đó các chủ thể thực hiện nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý của mình bằng hành động tích cực Việc thi hành nghĩa vụ, trách nhiệm bằng hành động tích cực của mỗi chủ thể tùy thuộc vào chức năng, nhiệm vụ cũng như trách nhiệm liên quan đến hoạt động tư pháp Ví dụ như khi ban hành các văn bản tố tụng, quyết định tố tụng trong việc giải quyết một vụ án hình sự điều tra viên, kiểm sát viên viên phải thực hiện theo trình

tự tố tụng do luật quy định Ở đây tính chấp hành pháp luật là yêu cầu nổi bật trong hoạt động tư pháp, đặc biệt là chủ thể có thẩm quyền là người chịu trách nhiệm chính trong quá trình giải quyết vụ án

1.2.2.3 Sử dụng pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

Sử dụng pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp là một hình thức thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp, trong đó các chủ thể thực hiện các quyền kiểm sát hoạt động tư pháp để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp của nhà nước, tập thể và công dân Hình thức này khác với hình thức tuân thủ pháp luật và thi hành pháp luật ở chỗ chủ thể có thể thực hiện hoặc không thực hiện quyền được pháp luật cho phép theo ý chí của mình, chứ không bị ép buộc phải thực hiện

18

1.2.2.4 Áp dụng pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

Áp dụng pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp là một hình thức thực hiện pháp luật chủ yếu trong thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp, trong

đó kiểm sát viên nhân danh quyền lực nhà nước để ra quyết định, yêu cầu đảm bảo tính hợp pháp của các hành vi quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp Áp dụng pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động thực hiện pháp luật của các chủ thể có thẩm quyền, nó vừa

là một hình thức thực hiện pháp luật, vừa là cách thức Nhà nước tổ chức cho các đương sự thực hiện pháp luật nên hoạt động này luôn thể hiện quyền lực Nhà nước, có nghĩa là hoạt động này chỉ do cơ quan Nhà nước hay người có thẩm quyền tiến hành Bởi vậy, áp dụng pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp có thể coi là một trong những bảo đảm quan trọng để đảm bảo thi hành các quy định của pháp luật trong thực tế đời sống xã hội

1.2.3 Nội dung của thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

Một là, Đối với công tác kiểm sát hoạt động điều tra, về nguyên tắc,

phạm vi của kiểm sát hoạt động tư pháp trong hoạt động điều tra bắt đầu từ khi vụ án hình sự được khởi tố (một số trường hợp có thể được tiến hành trước khi khởi tố: khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi ) và kết thúc khi người phạm tội đã thi hành xong bản án Còn phạm vi của kiểm sát hoạt động tư pháp ở giai đoạn điều tra bắt đầu từ khi vụ án hình sự được khởi

tố và kết thúc khi VKSND quyết định việc truy tố hoặc không truy tố người phạm tội ra tòa, hoặc khi vụ án được đình chỉ theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Khi tiến hành kiểm sát hoạt động tư pháp của các chủ thể, VKSND có những quyền hạn sau đây: Thứ nhất, là các quyền nhằm phát hiện

vi phạm pháp luật của các cơ quan có thẩm quyền tiến hành các hoạt động tư pháp Những quyền trên nhằm bảo đảm cho VKSND nắm được vi phạm, xác định nguyên nhân và điều kiện dẫn đến vi phạm Trên cơ sở đó đưa ra các

áp dụng nghiêm chỉnh và thống nhất trong quá trình điều tra Hai là, kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự là những hoạt động phát hiện vi phạm và yêu cầu xử lý vi phạm của các cơ quan và người có thẩm quyền tiến hành các hoạt động điều tra, nhằm đảm bảo cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất trong quá trình điều tra vụ án Ba

là, trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự, VKSND tiến hành kiểm sát hoạt

20

động tư pháp với những nhiệm vụ cơ bản sau đây: Kiểm sát việc khởi tố, kiểm sát các hoạt động điều tra và việc lập hồ sơ vụ án của CQĐT; kiểm sát việc tuân theo pháp luật của người tham gia tố tụng; giải quyết các tranh chấp

về thẩm quyền điều tra; yêu cầu CQĐT khắc phục các vi phạm pháp luật trong hoạt động điều tra; yêu cầu CQĐT cung cấp tài liệu cần thiết về vi phạm pháp luật của ĐTV; yêu cầu Thủ trưởng CQĐT xử lý nghiêm đối với ĐTV đã

vi phạm pháp luật trong khi tiến hành điều tra; kiến nghị với cơ quan, tổ chức hữu quan áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật

Hai là, Trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự ngoài chức năng

thực hành quyền công tố, VKSND còn thực hiện chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp được thể hiện cụ thể tại Quy chế thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự, theo đó: KSV phải kiểm sát 9 việc tuân theo pháp luật của Tòa án về thẩm quyền xét xử; về việc chuyển vụ án; về thời gian chuẩn bị xét xử; về việc ra các quyết định: Quyết định áp dụng thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, quyết định đưa vụ án ra xét xử, quyết định tạm đình chỉ vụ án hoặc đình chỉ vụ án và việc giao các quyết định này

theo Điều 182 BLTTHS Đối tượng của kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự: “Là

sự tuân thủ pháp luật trong hoạt động xét xử theo thủ tục sơ thẩm hình sự của Tòa án nhân dân và những người tham gia tố tụng xét xử” Về phạm vi kiểm

sát xét xử sơ thẩm hình sự “bắt đầu từ khi hồ sơ vụ án và quyết định truy tố

được gửi đến Tòa án, kết thúc khi vụ án được xét xử đã có bản án, quyết định thẩm có hiệu lực không bị kháng cáo, kháng nghị” Như vậy, trong giai đoạn

xét xử sơ thẩm vụ án hình sự VKSND có chức năng chính sau:

+ Kiểm sát hoạt động tuân theo pháp luật của Hội đồng xét xử và những người tham gia tố tụng khác

+ Kiểm sát việc chấp hành pháp luật của Tòa án về thời hạn chuẩn bị xét xử

21

+ Kiểm sát nội dung của quyết định đưa vụ án ra xét xử của Tòa án + Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc giao các quyết định tố tụng của Tòa án

+ Kiểm sát các quyết định tạm đình chỉ hoặc đình chỉ vụ án của Tòa án Tại phiên tòa sơ thẩm KSV phải kiểm kiểm sát việc chấp hành các thủ tục

tố tụng tại phiên tòa của Hội đồng xét xử, thư ký Tòa án và những người tham gia tố tụng khác ngay từ khi bắt đầu phiên tòa đến khi kết thúc phiên tòa, nhằm đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của những người tham gia tố tụng, bảo đảm cho việc xét xử được công minh, đúng pháp luật VKSND kiểm sát việc xét hỏi tại phiên tòa Căn cứ theo Điều 250 BLTTHS thì vụ án phải được xét xử trực tiếp, bằng lời nói và liên tục, việc xét xử phải trên cơ sở những chứng cứ đã được kiểm tra, đánh giá và tranh luận công khai tại phiên tòa Ngoài việc kiểm sát việc chấp hành pháp luật của Hội đồng xét xử thì VKS còn kiểm sát việc tuân theo pháp luật của những người tham gia tố tụng tại phiên tòa

Sau khi kết thúc phiên tòa sơ thẩm Hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật sau khi kết thúc phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự như kiểm tra biên bản phiên tòa; Kiểm tra bản án, quyết định của Tòa án Ngoài ra VKS phải kiểm tra bản án, quyết định của Tòa án và việc giao nhận bản án, quyết định hình sự sơ thẩm của Tòa án cho bị cáo và VKS cùng cấp

Đối với phiên tòa xét xử phúc thẩm vụ án hình sự thì đối tượng kiểm sát

là việc tuân theo pháp luật của Tòa án nhân dân và những người tham gia tố tụng trong thủ tục xét xử phúc thẩm hình sự nhằm đảm bảo cho xét xử đúng người, đúng pháp luật, nghiêm minh và kịp thời Phạm vi kiểm sát được tính bắt đầu từ khi bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo hoặc kháng nghị, cho đến khi Tòa án phúc thẩm ra bản án Có thể chia thành ba giai đoạn kiểm sát xét xử phúc thẩm đó là: Trước khi mở phiên tòa phúc thẩm, tại phiên tòa phúc thẩm và sau khi kết thúc phiên tòa phúc thẩm

22

Trước khi mở phiên tòa: Chức năng kiểm sát hoạt động xét xử phúc thẩm không chỉ đơn thuần chỉ là kiểm sát việc xét xử của Tòa án có đúng thành phần của Hội đồng xét xử không; việc áp dụng các quy định của pháp luật như thế nào mà kiểm sát hoạt động xét xử thì trước hết VKS phải làm tốt chức năng kiểm sát việc ra các quyết định của Tòa án trong giai đoạn trước khi mở phiên tòa phúc thẩm xét xử vụ án hình sự

Tại phiên tòa phúc thẩm: Tại phiên tòa phúc thẩm xét xử vụ án hình sự, chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Hội đồng xét xử cũng như các chủ thể khác tham gia tố tụng cũng được tiến hành như việc kiểm sát tại phiên tòa sơ thẩm: Như việc VKS phải tiến hành kiểm sát thủ tục bắt đầu phiên tòa phúc thẩm xét xử vụ án hình sự có đúng trình tự và thủ tục có đúng các quy định của pháp luật tố tụng hình sự hay không, kiểm sát tư cách của những người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng có đúng như trong quyết định đưa vụ án ra xét xử hay không…

Sau khi kết thúc phiên tòa phúc thẩm: Do tính chất của việc xét xử phúc thẩm vụ án hình sự là việc phán quyết của Hội đồng xét xử có hiệu lực pháp luật ngay sau khi tuyên án do vậy, sau khi kết thúc phiên tòa phúc thẩm VKS phải kiểm sát chặt chẽ các quyết định của Hội đồng xét xử như quyết định trả tự do cho bị cáo ngay tại phiên tòa có được thực thi hay không Các văn bản tố tụng khác như biên bản phiên tòa phúc thẩm, bút ký phiên tòa, bản án… có được lập đúng trình tự, thẩm quyền Đó là chức năng cơ bản nhất của VKS sau khi kết thúc phiên tòa phúc thẩm

Ba là, Công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự, hôn nhân

và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động (sau đây gọi chung là Công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự) là công tác thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND, nhằm bảo đảm cho việc giải quyết

vụ việc dân sự của Tòa án kịp thời, đúng pháp luật được quy định cụ thể trong

23

BLTTDS và Quy chế công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự ban hành kèm theo Quyết định số 364/QĐ-VKSTC ngày 02/10/2017 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao

Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự là một trong những nguyên tắc cơ bản của tố tụng dân sự Điều 21 BLTTDS năm 2015 quy định: Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự, thực hiện các quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị theo quy định của pháp luật nhằm bảo đảm cho việc giải quyết vụ việc dân sự kịp thời, đúng pháp luật; Viện kiểm sát tham gia các phiên họp sơ thẩm đối với các việc dân sự; phiên tòa sơ thẩm đối với những vụ án do Tòa án tiến hành thu thập chứng

cứ hoặc đối tượng tranh chấp là tài sản công, lợi ích công cộng, quyền sử dụng đất, nhà ở hoặc có đương sự là người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 4 của BLTTDS; Viện kiểm sát nhân dân tham gia phiên tòa, phiên họp phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm

Đối tượng của công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự là việc tuân theo pháp luật của Tòa án, người tiến hành tố tụng của Tòa án, người tham gia tố tụng và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự

Phạm vi công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự bắt đầu từ khi Tòa án thông báo trả lại đơn khởi kiện vụ án dân sự, đơn yêu cầu giải quyết việc dân sự hoặc từ khi Tòa án thông báo thụ lý vụ việc dân sự đến khi bản án, quyết định giải quyết vụ việc dân sự của Tòa án có hiệu lực pháp luật

mà không có kháng nghị, không có yêu cầu, kiến nghị, đề nghị xem xét lại theo quy định của BLTTDS

24

Bốn là, đối với công tác kiểm sát việc giải quyết án hành chính, thi

hành án hành chính Viện kiểm sát với chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hành chính góp phần giúp cho hoạt động thu thập chứng cứ của Tòa án, đương sự được diễn ra theo đúng trình tự, thủ tục do

pháp luật quy định Luật tố tụng hành chính năm 2015 tiếp tục quy định “Viện

kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hành chính nhằm bảo đảm cho việc giải quyết vụ án hành chính kịp thời, đúng pháp luật” Viện

kiểm sát kiểm sát các vụ án hành chính từ khi thụ lý đến khi kết thúc việc giải quyết vụ án; tham gia các phiên toà, phiên họp của Toà án; kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong công tác thi hành bản án, quyết định của Toà án; thực hiện các quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị theo quy định của pháp luật Thông qua việc thực hiện chức năng này, Viện kiểm sát giúp Tòa án kịp thời sửa chữa những thiếu sót, sai lầm trong hoạt động xét xử nhằm bảo vệ quyền

và lợi ích hợp pháp của đương sự Trong hoạt động tố tụng hành chính, KSV

có những nhiệm vụ, quyền hạn sau đây: Kiểm sát việc trả lại đơn khởi kiện; kiểm sát việc thụ lý, giải quyết vụ án; nghiên cứu hồ sơ vụ án; xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ theo quy định tại khoản 6 Điều 84 của Luật TTHC; tham gia phiên tòa, phiên họp và phát biểu ý kiến của Viện kiểm sát về việc giải quyết vụ án theo quy định của Luật này; kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án; yêu cầu, kiến nghị Tòa án thực hiện hoạt động tố tụng theo quy định của Luật này; đề nghị với Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền kháng nghị bản án, quyết định của Tòa án có vi phạm pháp luật; kiểm sát hoạt động

tố tụng của người tham gia tố tụng; yêu cầu, kiến nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xử lý nghiêm minh người tham gia tố tụng vi phạm pháp luật; thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của Luật TTHC

Đối với công tác kiểm sát thi hành án hành chính, Viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật của đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên

25

quan đến việc thi hành bản án, quyết định của Tòa án bảo đảm việc thi hành bản án, quyết định kịp thời, đầy đủ, đúng pháp luật Viện kiểm sát có quyền kiến nghị với cơ quan, tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ thi hành án hành chính và

cơ quan, tổ chức cấp trên trực tiếp của cơ quan, tổ chức phải chấp hành bản

án, quyết định của Tòa án để có biện pháp tổ chức thi hành nghiêm chỉnh bản

án, quyết định của Tòa án

Năm là, Đối với công tác kiểm sát thi hành án hình sự Theo Khoản 1

Điều 25 của Luật Tổ chức VKSND năm 2014 quy định: “VKSND kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án, cơ quan thi hành án hình sự, cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự, người có thẩm quyền,

cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc thi hành án hình sự” Đối tượng của công tác kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự là việc tuân theo pháp luật của Tòa án, nhà tạm giữ, trại tạm giam; cơ quan quản

lý thi hành án hình sự; cơ quan thi hành án hình sự; cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự và người có trách nhiệm trong việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự theo quy định của pháp luật

Theo quy định trên, đối tượng kiểm sát của hoạt động kiểm sát thi hành

án hình sự là việc tuân theo pháp luật của các chủ thể sau:

+ Tòa án nhân dân: Đây là một chủ thể quan trọng trong hoạt động thi hành án hình sự, nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án nhân dân trong thi hành án hình sự được quy định tại Luật thi hành án hình sự, theo đó, Tòa án có nhiệm vụ, quyền hạn: ra Quyết định thi hành án, quyết định thành lập Hội đồng thi hành án

tử hình, quyết định hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án phạt tù; miễn, giảm thời hạn chấp hành án; kéo dài thời hạn trục xuất; rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo; xem xét, giải quyết việc cho nhận tử thi của người chấp hành án tử hình; Gửi bản án, quyết định được thi hành và quyết định, tài liệu có liên quan cho cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định…

26

+ Cơ quan quản lý thi hành án hình sự: Cơ quan quản lý thi hành án hình sự gồm Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an và Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Quốc phòng; nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan này được quy định tại Luật thi hành án hình sự năm 2019

+ Cơ quan thi hành án hình sự: theo Luật thi hành án hình sự năm 2019 thì cơ quan thi hành án hình sự bao gồm: Trại giam (gồm trại giam thuộc Bộ Công an, trại giam thuộc Bộ Quốc phòng, trại giam thuộc quân khu); cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh; cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện; cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu

+ Cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự: Trại tạm giam (gồm trại tạm giam thuộc Bộ Công an, trại tạm giam thuộc Bộ Quốc phòng, trại tạm giam thuộc Công an cấp tỉnh, trại tạm giam cấp quân khu) Ủy ban nhân dân cấp xã; Đơn vị quân đội

+ Người có liên quan trong hoạt động thi hành án hình sự: như Chánh

án Tòa án đã xét xử sơ thẩm, Chánh án Tòa án nơi bị án đang chấp hành án, Giám thị trại giam…

Phạm vi hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự thực hiện từ khi bản án, quyết định được thi hành và kết thúc khi chấm dứt việc thi hành án hình sự theo quy định của pháp luật

Theo điều 167 Luật thi hành án hình sự năm 2019 thì khi kiểm sát thi hành án hình sự thì VKSND có nhiệm vụ, quyền hạn sau: Yêu cầu Tòa án cùng cấp và cấp dưới ra quyết định thi hành án hình sự đúng quy định của pháp luật; yêu cầu Tòa án, cơ quan thi hành án hình sự, cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự tự kiểm tra việc thi hành án hình sự và thông báo kết quả cho Viện kiểm sát; cung cấp hồ sơ, tài liệu có liên quan đến thi hành án hình sự; Trực tiếp kiểm sát việc thi hành án hình sự của cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp và cấp dưới, cơ quan được giao một số nhiệm vụ

27

thi hành án hình sự; kiểm sát hồ sơ thi hành án hình sự của cơ quan thi hành

án hình sự cùng cấp và cấp dưới, cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành

án hình sự Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, Viện kiểm sát quân sự cấp quân khu trực tiếp kiểm sát việc thi hành án phạt tù của trại giam đóng tại địa phương, địa bàn; kiểm sát việc thi hành án đối với pháp nhân thương mại; Quyết định trả tự do ngay cho người đang chấp hành án phạt tù không có căn

cứ và trái pháp luật; Đề nghị miễn, hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án; tham gia phiên họp xét giảm, miễn thời hạn chấp hành án, tha tù trước thời hạn có điều kiện, hủy quyết định tha tù trước thời hạn có điều kiện, buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo, rút ngắn thời gian thử thách; Kháng nghị, kiến nghị, yêu cầu Tòa án, cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp, cấp dưới, cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự, người có thẩm quyền và cá nhân có liên quan trong thi hành án hình sự; yêu cầu đình chỉ việc thi hành, sửa đổi hoặc bãi bỏ quyết định có vi phạm pháp luật trong thi hành án hình sự; chấm dứt hành vi vi phạm pháp luật; Tiếp nhận

và giải quyết khiếu nại, tố cáo trong quản lý, giáo dục người chấp hành án phạt tù; kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với việc thi hành án hình sự; Khởi tố hoặc yêu cầu cơ quan điều tra khởi

tố vụ án hình sự khi phát hiện vụ việc có dấu hiệu tội phạm trong thi hành án hình sự theo quy định của pháp luật; Trực tiếp kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của Tòa án, cơ quan quản lý thi hành án hình sự, cơ quan thi hành

án hình sự, cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự và Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong kiểm sát thi hành án hình sự

Sáu là, Đối với công tác kiểm sát thi hành án dân sự, Viện kiểm sát

kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Toà án, Cơ quan thi hành án, Chấp hành viên và những tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc thi hành bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, nhằm đảm bảo bản án, quyết định đó được thi

28

hành đúng pháp luật, đầy đủ, kịp thời Theo đó, Viện kiểm sát có quyền yêu cầu Toà án, Cơ quan thi hành án cùng cấp và cấp dưới, tổ chức và cá nhân có liên quan đến việc thi hành án ra quyết định thì hành án và tiến hành thi hành bản án, quyết định đúng quy định; tự kiểm tra việc thi hành bản án, quyết định

đã có hiệu lực pháp luật; cung cấp tài liệu, vật chứng có liên quan đến việc thi hành án; trực tiếp kiểm sát việc tuân theo pháp luật tại cơ quan thi hành án cùng cấp và cấp dưới, của Chấp hành viên trong việc thi hành bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật và việc giải quyết kháng cáo, khiếu nại, tố cáo đối với việc thi hành án; đồng thời, thực hiện quyền kháng nghị về những sai sót trong công tác thi hành án theo quy định của pháp luật

Bảy là, Đối với công tác kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam, quản lí và

giáo dục người chấp hành án phạt tù, Viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật của cơ quan, đơn vị và người có trách nhiệm trong việc tạm giữ, tạm giam, quản lí và giáo dục người chấp hành án phạt tù nhằm đảm bảo đúng pháp luật; đảm bảo tính mạng, tài sản, danh dự, nhân phẩm của người bị giam, giữ và cải tạo cũng như các quyền khác của họ không bị pháp luật tước

bỏ, được tôn trọng Theo đó, Viện kiểm sát có quyền thường kỳ và bất thường trực tiếp kiểm sát tại nhà tạm giữ, tạm giam và trại giam; kiểm tra hồ sơ, tài liệu của cơ quan cùng cấp và cấp dưới có trách nhiệm tạm giữ, tạm giam, quản lí và giáo dục người chấp hành án phạt tù; gặp, hỏi người bị tạm giam, tạm giữ và người chấp hành án phạt tù về việc giam, giữ, yêu cầu cơ quan cùng cấp và cấp dưới quản lí nơi tạm giam, tạm giữ và quản lí, giáo dục người chấp hành án phạt tù cũng như người có trách nhiệm tiến hành kiểm tra, thông báo, trả lời về quyết định, biện pháp hoặc việc làm vi phạm pháp luật trong việc tạm giữ, tạm giam, quản lí và giáo dục người chấp hành án phạt tù; phát hiện và xử lí kịp thời các trường hợp oan, sai và quyết định trả tự do ngay cho người bị tạm giữ, tạm giam, người đang chấp hành án phạt tù không có căn cứ

29

và trái pháp luật; đồng thời, khi phát hiện có dấu hiệu tội phạm trong việc tạm giữ, tạm giam, quản lí và giáo dục người chấp hành án phạt tù thì khởi tố hoặc yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố về hình sự

Ngoài ra, trong công tác kiểm sát hoạt động tư pháp, VKSND còn thực hiện chức năng kiểm sát đối với các nhiệm vụ khác như: Kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp của các cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật; giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp thuộc thẩm quyền; Kiểm sát hoạt động tương trợ tư pháp

Khi thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây: Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động tư pháp theo đúng quy định của pháp luật; tự kiểm tra việc tiến hành hoạt động tư pháp thuộc thẩm quyền và thông báo kết quả cho Viện kiểm sát nhân dân; cung cấp hồ sơ, tài liệu để Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định trong hoạt động tư pháp; Trực tiếp kiểm sát; xác minh, thu thập tài liệu để làm rõ vi phạm pháp luật của

cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp; Xử lý vi phạm; yêu cầu, kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền khắc phục, xử lý nghiêm minh vi phạm pháp luật trong hoạt động tư pháp; kiến nghị cơ quan, tổ chức hữu quan áp dụng các biện pháp phòng ngừa vi phạm pháp luật và tội phạm; Kháng nghị bản án, quyết định của Tòa án có vi phạm pháp luật; kiến nghị hành vi, quyết định của Tòa án có vi phạm pháp luật; kháng nghị hành vi, quyết định có vi phạm pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền khác trong hoạt động tư pháp; Kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; giải quyết khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền; Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong kiểm sát hoạt động tư pháp theo quy định của pháp luật

30

1.3 Các điều kiện đảm bảo thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt

động tư pháp

1.3.1 Điều kiện kinh tế - xã hội

Điều kiện kinh tế - xã hội luôn là yếu tố có ảnh hưởng và đảm bảo cho hoạt động kiểm sát hoạt động tư pháp, nhất là đối với những người tiến hành

và tham gia tố tụng Thực tế cho thấy rằng ảnh hưởng của tập tục của địa phương, của vùng miền; sự tác động của gia đình người tham gia tố tụng, người thân của gia đình người tiến hành tố tụng, rồi mặt trái của kinh tế thị trường sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý, hành vi của người tiến hành tố tụng dẫn đến nhiều vụ việc bị bóp méo sự thật hoặc bị thay đổi nhằm hướng đến một mục đích khác, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của những các nhân, cơ quan, tổ chức hoặc nhà nước Bên cạnh đó, điều kiện kinh tế - xã hội cũng là một phần nguyên nhân dẫn đến phát sinh các mối quan hệ xã hội mới, các mâu thuẫn và vi phạm pháp luật dẫn đến thay đổi trong các ứng xử của người tiến hành tố tụng, trong đó đặc biệt là người tiến hành tố tụng của Viện kiểm sát

1.3.2 Hệ thống quy phạm pháp luật

Hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, thống nhất là việc tạo điều kiện cho các

cơ quan tư pháp thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình Vì vậy, pháp luật là cơ sở quan trọng để cơ quan tư pháp và tổ chức, cá nhân liên quan tổ chức thi hành nhưng cũng là yếu tố ảnh hưởng, chi phối mang tính quyết định đối với hiệu quả hoạt đông tư pháp nói chung, hiệu quả kiểm sát hoạt động tư pháp nói riêng Hệ thống quy phạm pháp luật là cơ sở cho Điều tra viên, Kiểm sát viên, chấp hành viên, tổ chức, cá nhân liên quan trong quá trình hoạt động tư pháp được quy định trong các bộ luật hình sự, tố tụng hình sự, dân sự,

tố tụng dân sự, hành chính, thi hành án… Vì vậy, để hoạt động kiểm sát hoạt

31

động tư pháp có hiệu lực, hiệu quả thì các quy định pháp luật phải thống nhất, đồng bộ, minh bạch và khả thi

1.3.3 Tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân

Hệ thống Viện kiểm sát nhân dân thống nhất từ trung ương đến địa phương và chịu sự lãnh đạo tập trung thống nhất của Viện trưởng VKSNDTC

là điều kiện quan trọng để VKSND làm tốt công tác kiểm sát hoạt động tư pháp Chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của cơ quan VKSND là để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp nhằm bảo vệ pháp luật, bảo vệ công lý, vì vậy về nguyên tắc cơ quan VKSND phải độc lập, không bị lệ thuộc vào bất cứ cá nhân, tổ chức nào

1.3.4 Ý thức chấp hành pháp luật

Ý thức pháp luật của xã hội được hiểu là tổng thể quan niệm, quan điểm, tư tưởng, thái độ, sự đánh giá của xã hội đó về pháp luật cũng như các hiện tượng pháp lí khác thức pháp luật giữ vai trò chi phối tất cả các giai đoạn của quá trình điều chỉnh bằng pháp luật đối với hành vi con người, từ xây dựng đến tổ chức thực hiện và bảo vệ pháp luật Có thể nói trong quản lí

xã hội, việc pháp luật được thực hiện như thế nào phụ thuộc rất lớn vào ý thức pháp luật của các chủ thể trong xã hội Ý thức pháp luật là tổng thể những quan điểm, quan niệm, tư tưởng thịnh hành trong xã hội về pháp luật, là thái

độ, tình cảm, sự đánh giá của con người đối với pháp luật cũng như đối với hành vi pháp luật của các chủ thể trong xã hội Đối với những chủ thể có thẩm quyền áp dụng pháp luật, sự tự tin là yếu tố hết sức quan trọng ảnh hưởng tới kết quả của hoạt động áp dụng pháp luật Nếu không có niềm tin vững chắc vào nhận thức của mình về nội dung các quy định trong pháp luật cũng như diễn biến của vụ việc cần áp dụng pháp luật đã xảy ra, nhà chức trách không thể tiến hành hoạt động áp dụng một cách nhanh chóng, chính xác, họ có thể

32

không giữ vững được lập trường, dễ bị dao động, điều này có ảnh hưởng rất tiêu cực tới quyết định áp dụng pháp luật của họ Chính vì vậy, để tăng cường pháp chế, xây dựng nhà nước pháp quyền, một trong những giải pháp cơ bản,

có tầm quan trọng hàng đầu là giáo dục, nâng cao ý thức pháp luật cho các tầng lớp nhân dân và những người tiến hành tố tụng, trong đó có những người tiến hành tố tụng của VKSND

1.3.5 Các điều kiện đảm bảo cho hoạt động Viện kiểm sát nhân dân

Quá trình tổ chức kiểm sát hoạt động tư pháp là quá Kiểm sát viên phải đối mặt với nhiều khó khăn, áp lực như: yêu cầu tuân thủ pháp luật, sự chống đối của người phạm tội; sự tác động, chi phối của các cơ quan, tổ chức liên quan Do đó, để kiểm sát viên thực sự độc lập, tuân thủ pháp luật trong quá trình kiểm sát hoạt động tư pháp cũng như đảm bảo hiệu quả công tác thực hiện chức năng thì các điều kiện đảm bảo cho hoạt động của Kiểm sát viên có ý nghĩa quan trọng Đó là các điều kiện vật chất, phương tiện, trang thiết bị phục vụ công tác kiểm sát hoạt động tư pháp và chế độ đãi ngộ đối với kiểm sát viên

Kết luận chương 1

Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích những vấn đề lý luận của thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp, kết quả nghiên cứu của chương 1 như sau:

Thứ nhất, chỉ ra được khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của thực hiện

pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

Thứ hai, Nêu được các hình thức thực hiện pháp luật nói chung, trên cơ

sở đó phân tích chuyên sâu 04 hình thức thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

Thứ ba, Chỉ ra và phân tích được các nội dung cơ bản của việc thực

hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

Thứ tư, Nêu và làm rõ được các điều kiện đảm bảo thực hiện pháp luật

về kiểm sát hoạt động tư pháp

33

Chương 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP, KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP TẠI TỈNH CAO BẰNG 2.1 Hoạt động tư pháp tại Việt Nam

Hiện nay, theo quy định của pháp luật hiện hành, hoạt động tư pháp ở Việt Nam bao gồm hoạt động điều tra, công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, xét xử và thi hành án Khác với nhiều nước trên thế giới, hoạt động tư pháp của các nước trên thế giới chỉ là hoạt động của hệ thống Tòa án các cấp Hoạt động tư pháp ở Việt Nam được thực hiện bởi các cơ quan có thẩm quyền, đó là: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Thi hành án Trong đó Tòa án là

cơ quan trọng tâm thực hiện quyền tư pháp

Hoạt động tư pháp là việc hiện thực hóa quyền lực nhà nước trong lĩnh vực tư pháp hay còn gọi là quyền tư pháp Hoạt động này có nhiệm vụ bảo vệ công lý, quyền tự do, tính mạng nhân phẩm, danh dự, tài sản… của công dân; bảo vệ tài sản của Nhà nước, của tổ chức và cá nhân; bảo vệ pháp chế, chế độ XHCN, quyền làm chủ của nhân dân Theo bản chất, hoạt động tư pháp luôn

có tính độc lập cao trong mối quan hệ với hoạt động lập pháp và hành pháp; được thực hiện theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục, thời hạn, thời hiệu hết sức chặt chẽ theo quy định của pháp luật tổ chức, pháp luật tố tụng và do những người giữ chức danh tư pháp (điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán) thực hiện Đây là đặc điểm cần hết sức lưu ý khi nghiên cứu về giám sát của Quốc hội đối với hoạt động của các cơ quan tư pháp

Trên phương diện phân công thực hiện quyền lực nhà nước, các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp luôn có mối quan hệ, sự phối hợp và ảnh hưởng lẫn nhau Sự ảnh hưởng này còn tùy thuộc mô hình tổ chức bộ máy

Hoạt động tư pháp là hoạt động thực hiện quyền lực - quyền nhân danh nhà nước xét xử và tuyên án, do đó hoạt động tư pháp cũng cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh lạm dụng quyền lực - vốn là một căn bệnh cố hữu của mọi thứ quyền lực Kiểm soát hoạt động tư pháp mà thực chất là kiểm soát hoạt động xét xử được thực hiện bằng hình thức kiểm soát tự thân và kiểm soát từ bên ngoài hệ thống Kiểm sát hoạt động tư pháp hay kiểm sát xét xử- một loại hình của kiểm soát quyền lực nói chung chính là dạng kiểm soát từ bên ngoài, hiện đang được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, mổ xẻ Xuất phát

từ nguyên lý độc lập xét xử, nhiều ý kiến cho rằng, kiểm soát quyền lực tư pháp không cần thiết phải từ bên ngoài, mà chỉ cần cơ chế kiểm soát nội bộ, theo hướng cơ quan xét xử cấp trên kiểm tra, giám sát cơ quan xét xử cấp dưới Theo đó, cần loại bỏ hình thức kiểm sát hoạt động xét xử như hiện nay

vì vừa vi phạm nguyên tắc xét xử độc lập, vừa "không giống ai” Ý kiến khác,

35

tuy tán thành quan điểm mọi thứ quyền lực, kể cả quyền lực tư pháp đều cần

sự kiểm soát từ bên ngoài, nhưng không đồng tình với việc kiểm sát tư pháp của Viện kiểm sát, từ Viện kiểm sát Theo họ, đối với hoạt động xét xử, chỉ có Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội mới đủ thẩm quyền giám sát và kiểm soát

2.2 Kiểm sát hoạt động tư pháp

Có nhiều lý giải về kiểm sát hay hoạt động kiểm sát Nguyên do là nhiều người muốn phân biệt rạch ròi cái không thể rạch ròi như phân biệt kiểm sát với giám sát, với thanh tra, với kiểm tra, với kiểm toán, với điều tra…

Ở Việt Nam, kiểm sát là hoạt động riêng có của cơ quan kiểm sát, một loại cơ quan hiến định Viện Kiểm sát là một loại cơ quan quyền lực, do cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất (Quốc hội) lập ra để kiểm soát quyền lực

Cơ quan này, theo ý tưởng của những người thiết kế ra nó, chính là cơ quan thay thế cho một số cơ quan kiểm soát quyền lực độc lập như Thanh tra Nghị viện, Thanh tra Nhà nước… Theo các Hiến pháp trước đây, tuy Quốc hội lập

ra rất nhiều cơ quan, nhưng duy nhất chỉ có Viện Kiểm sát mới được trao quyền "kiểm sát việc tuân theo pháp luật" của cơ quan, tổ chức, cá nhân Thật

ra, khi lập Viện Kiểm sát nhân dân ở nước ta, theo mô hình Viện Kiểm sát các nướcXHCN, nhiệm vụ trọng tâm của cơ quan độc lập này là tập trung kiểm sát việc tuân theo pháp luật của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước - cơ quan hành pháp Tuy nhiên, đến năm 2001, với Nghị quyết của Quốc hội khoá X- Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 1992 thì chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Viện Kiểm sát nhân dân nước

ta bị thu hẹp đáng kể Giờ đây, Viện Kiểm sát nhân dân chỉ thực hiện kiểm sát hoạt động tư pháp Tuy chưa có giải thích chính thức nào về nội dung kiểm sát hoạt động tư pháp, nhưng thực tiễn lập pháp và thực hiện pháp luật thời gian qua cho thấy, kiểm sát hoạt động tư pháp được nhìn nhận như là kiểm sát