Tiểu luận xử lý tình huống về hụt thu trong quá trình chấp hành dự toán ngân sách nhà nƣớc

Trên cơ sở những kiến thức đã được giảng dạy trong quá trình học tập tại Lớp bồi dưỡng ngạch chuyên viên K2A-2015, tôi chọn đề tài " Xử lý tình huống về hụt thu trong quá trình chấp hành

TRƯỜNG ĐÀO TẠO CÁN BỘ LÊ HỒNG PHONG TP HÀ NỘI

LỚP BỒI DƯỠNG NGẠCH CHUYÊN VIÊN K2A-2015

-

-TIỂU LUẬN TỐT NGHIỆP

Tên đề tài: Xử lý tình huống về hụt thu trong quá trình

-TIỂU LUẬN TỐT NGHIỆP

Tên đề tài: Xử lý tình huống về hụt thu trong quá trình chấp hành dự toán ngân sách nhà nước

Họ tên học viên : Bùi Bích Phượng

Chức vụ : Chuyên viên

Đơn vị công tác : Phòng Quản lý Ngân sách - Sở Tài chính

Hà Nội, tháng 11 năm 2015

LỜI NÓI ĐẦU 1

NỘI DUNG 3

I MÔ TẢ TÌNH HUỐNG 3

II XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG 5

III PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN VÀ HẬU QUẢ 5

3.1 Phân tích nguyên nhân 7

3.2 Phân tích hậu quả 9

IV XÂY DỰNG, PHÂN TÍCH VÀ LỰA CHỌN PHƯƠNG ÁN GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG 9

4.1 Phương án 1 9

4.2 Phương án 2 10

4.3 Phương án 3 11

4.4 Kết luận 13

V LẬP KẾ HOẠCH TỔ CHỨC THỰC HIỆN PHƯƠNG ÁN ĐÃ LỰA CHỌN 14 VI KIẾN NGHỊ 15

KẾT LUẬN 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

LỜI NÓI ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài:

Công cuộc đổi mới đất nước, quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa và xu hướng mở cửa, hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nayđòi hỏi Nhà nước phải sử dụng linh hoạt các công cụ, chính sách tài chính, tiền tệ;đặc biệt là chính sách thu, chi ngân sách Nhà nước Điều này góp phần không nhỏđiều chỉnh vĩ mô nền kinh tế; đảm bảo phân bổ nguồn lực hợp lý, lành mạnh hóatình hình tài chính, thực hiện công bằng xã hội; thúc đẩy động viên toàn bộ nguồnlực để phát triển kinh tế-xã hội, đáp ứng đòi hỏi đổi mới đất nước

Thủ đô Hà Nội với vị thế là trung tâm chính trị - hành chính, văn hóa, khoahọc, giáo dục và kinh tế của cả nước; trong những năm qua đã đạt được nhữngthành tựu to lớn về kinh tế-xã hội Qua gần 10 năm thực hiên Luật Ngân sáchNhà nước, cân đối ngân sách Thành phố đang ngày càng vững chắc, nguồn thungân sách ngày càng tăng, không những cơ bản đảm bảo được nhu cầu chi thiếtyếu của Thành phố mà còn dành một phần đáng kể cho đầu tư phát triển

Công tác điều hành, quản lý ngân sách Nhà nước trên địa bàn Thành phốđang từng bước cải cách; hướng đến mục tiêu gọn nhẹ, hiệu quả, phát huy vaitrò của cấp ngân sách cơ sở Trong công tác quản lý, định hướng chiến lược lâudài là phải xây dựng ngân sách cân bằng, tích cực; tránh tình trạng hụt thu ngânsách cấp dưới ảnh hưởng tới cân đối ngân sách toàn thành phố Tuy nhiên trongđiều kiện nguồn thu còn hạn chế và dễ bị tác động bởi suy thoái kinh tế, thì vấn

đề nêu trên càng trở nên cấp thiết

Trên cơ sở những kiến thức đã được giảng dạy trong quá trình học tập tại

Lớp bồi dưỡng ngạch chuyên viên K2A-2015, tôi chọn đề tài " Xử lý tình huống

về hụt thu trong quá trình chấp hành dự toán ngân sách nhà nước" để thực

hiện tiểu luận tốt nghiệp cuối khóa vì tình huống này phù hợp với chức năng,nhiệm vụ cơ quan nơi tôi đang công tác là Sở Tài chính Hà Nội nói chung vànhiệm vụ chính của phòng Quản lý ngân sách nói riêng

2 Mục tiêu của đề tài:

Trong quá trình chấp hành dự toán ngân sách nhà nước trên địa bàn, tìnhtrạng hụt thu đang diễn ra ở một vài nơi trên địa bàn Thủ đô, gây ra những khókhăn trong quản lý, điều hành phát triển kinh tế - xã hội chung toàn thành phố.Qua phân tích tình huống cụ thể tại huyện A thuộc thành phố Hà Nội mục tiêucủa đề tài là nêu lên được những nguyên nhân, hậu quả và phương hướng giảiquyết tình trạng nêu trên

3 Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp nghiên cứu của tiểu luận là phương pháp thống kê , tổnghơp ̣, phương pháp phỏng vấn và phân tich́

4 Phạm vi nghiên cứu: Sở Tài chính Hà Nội.

5 Bố cục của tiểu luận:

Ngoài phần lời nói đầu, kết luận, mục lục và tài liệu tham khảo, tiểu luậnđược chia làm 6 phần:

Phần I: Mô tả tình huống

Phần II: Xác định mục tiêu xử lý tình huống

Phần III: Phân tích nguyên nhân và hậu quả

Phần IV: Xây dựng, phân tích và lựa chọn phương án giải quyết tình huống

Phần V: Lập kế hoạch tổ chức thực hiện phương án đã lựa chọn

Phần VI: Kiến nghị

Tôi rất mong nhận được sự quan tâm, đóng góp ý kiến của các thầy, côgiáo và các bạn quan tâm để tôi có thể rút kinh nghiệm và vận dụng vào thựctiễn công tác của mình, đảm bảo thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ của Sở Tàichính trong công tác quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn thành phố Hà Nội

NỘI DUNG

I MÔ TẢ TÌNH HUỐNG

Căn cứ Quyết định số 73/2010/QĐ-UBND ngày 15/12/2010 của UBNDThành phố Hà Nội về việc giao chỉ tiêu kế hoạch kinh tế - xã hội và dự toán thu,chi Ngân sách Nhà nước năm 2011 trên địa bàn Thành phố, các chỉ tiêu về thuchi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện A được giao như sau: Tổng thuNgân sách Nhà nước trên địa bàn huyện A là 734.545 triệu đồng; Thu ngân sáchhuyện được hưởng sau điều tiết là 249.686 triệu đồng; Số bổ sung cân đối từngân sách thành phố: 360.424 triệu đồng; Tổng chi cân đối ngân sách huyện:610.110 triệu đồng

Trên cơ sở dự toán thu chi ngân sách được giao, HĐND và UBND huyện

đã đưa ra các giải pháp chấp hành dự toán thu chi ngân sách một cách có hiệuquả và thực hiện các công tác chỉ đạo, giao cho các ban ngành, các đơn vị củahuyện A phối hợp triển khai công tác điều hành, chấp hành thu chi ngân sáchtrên địa bàn huyện Đồng thời, chỉ đạo phòng Tài chính - kế hoạch huyện thammưu cho UBND huyện A ra quyết định giao dự toán cụ thể cho từng ngành,từng lĩnh vực, từng đơn vị, xã phường theo kế hoạch

Tuy nhiên, việc chấp hành dự toán ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2011trên địa bàn thành phố nói chung và huyện A nói riêng được triển khai trong bốicảnh nền kinh tế cả nước vẫn đang chịu ảnh hưởng nặng nề của suy thoái kinh tếthế giới từ cuối năm 2008 và đến năm 2011 chưa có dấu hiệu phục hồi đáng kể

Theo báo cáo của huyện A, tính đến tháng 9/2011, tình hình chấp hành dựtoán thu ngân sách huyện còn gặp nhiều khó khăn Nguyên nhân có thể kể đến là:tồn kho ở một số ngành và lĩnh vực còn ở mức cao (hàng tiêu dùng, vật liệu xâydựng ); một số các doanh nghiệp giải thể, phá sản hoặc tạm ngừng hoạt động

Bên cạnh đó, việc thực hiện chính sách chung của Nhà nước và Thành phố trongviệc giúp đỡ các doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn, mở rộng sản xuất, huyện A đãnghiêm túc triển khai thực hiện chính sách miễn, giảm, giãn thuế cho các doanh

nghiệp gặp khó khăn, điều này là một phần nguyên nhân tác động làm giảm nguồn thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện A.

Cũng theo báo cáo của huyện A, tình hình thực hiện dự toán thu, chi NSNN

9 tháng đầu năm 2011 của huyện như sau :

- Về việc chấp hành dự toán thu NSNN: Tổng thu NSNN trên địa bàn tínhđến tháng 9 năm 2011 ước đạt 418.052 triệu đồng, cả năm ước đạt 697.818 triệuđồng, đạt 95% dự toán giao Trong đó, thu cân đối ngân sách huyện hưởng sauđiều tiết tính đến tháng 9 ước đạt 154.805 triệu đồng (bằng 62% dự toán), cả nămước đạt 229.711 triệu đồng (bằng 92% dự toán) Với kết quả đánh giá thu nhưtrên, theo phân cấp quản lý NSNN hiện hành, thu cân đối ngân sách huyện dự kiến

sẽ hụt so với dự toán (khoảng 19.975 triệu đồng)

- Về việc chấp hành dự toán chi NSNN: Chi ước thực hiện cả năm đạt610.115 triệu đồng đạt 100% dự toán giao, đáp ứng đầy đủ các nhiệm vụ chitheo tiến độ và dự toán được duyệt

Đứng trước nguy cơ thu cân đối ngân sách huyện không đủ bù đắp chingân sách huyện (hay còn gọi là tình trạng hụt thu NSNN), ngày 4/10/2011,UBND huyện A đã có Tờ trình số 23/TTr-UBND gửi UBND Thành phố và SởTài chính Hà Nội về việc xin bổ sung cân đối do dự đoán hụt thu trong quá trìnhchấp hành dự toán ngân sách năm 2011, cụ thể như sau:

Trước tình hình thực tế trên địa bàn huyện, thuế công thương nghiệp vàdịch vụ ngoài quốc doanh là nguồn thu chủ yếu của ngân sách huyện, đến tháng9/2011 ước chỉ đạt khoảng 62,5% dự toán ngân sách; do đó, ước tính đến cuốinăm sẽ hụt thu về thuế trên địa bàn huyện A là khoảng 19.975 triệu đồng Đểđảm bảo thực hiện dự toán thu ngân sách đã được UBND Thành phố giao và đểđảm bảo nguồn thu để thực hiện các nhiệm vụ chi theo kế hoạch được giao,UBND huyện A đề nghị ngân sách Thành phố hỗ trợ, bổ sung cân đối cho ngân

sách huyện 19.975 triệu đồng.

Ngày 6/11/2011, UBND Thành phố có Công văn số 8641/VP-KT chỉ đạo

về việc giải quyết tình trạng hụt thu cân đối của huyện A, trong đó: Giao Sở Tàichính chủ trì, phối hợp với các Sở ngành liên quan, nghiên cứu đề xuất, báo cáoUBND Thành phố xem xét, quyết định

II XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG

- Nhằm giải quyết các vấn đề do tình huống đặt ra: Đảm bảo giải quyếthợp lý tình trạng hụt thu khi chấp hành dự toán ngân sách nhà nước trên địa bànhuyện A bằng các biện pháp: Tích cực khai thác các nguồn thu trên địa bàn;

thực hiện chặt chẽ nguyên tắc"lượng thu mà chi”, tiết kiệm chi theo chế độ quyđịnh; tránh tư tưởng ỷ lại vào ngân sách cấp trên, góp phần đưa công tác điềuhành, quản lý NSNN sớm đi vào ổn định Đồng thời, tạo tính chủ động chochính quyền địa phương khi thực hiện các chủ trương, chính sách hiện hành vềquản lý tài chính, kế hoạch NSNN

- Góp phần tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa (nếu xử lý tình huốnghiệu quả) Đảm bảo kỷ cương pháp luật, phù hợp với nguyên tắc cơ bản mà Hiếnpháp đã nêu

- Bảo vệ lợi ích chính đáng của các tổ chức Nhà nước, tổ chức xã hội và công dân

- Giải quyết hài hòa giữa tính pháp lý, lợi ích kinh tế và lợi ích xã hội

III PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN VÀ HẬU QUẢ

Áp dụng các căn cứ pháp lý: Luật Ngân sách Nhà nước 01/2002/QH11ngày 16 tháng 12 năm 2002; Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 6 tháng 6 năm

2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ngân sáchnhà nước; Nghị định số 73/2003/NĐ - CP ngày 23 tháng 6 năm 2003 của Chínhphủ ban hành Quy chế xem xét, quyết định dự toán và phân bổ ngân sách địaphương, phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương; Thông tư số 59/2003/TT-BTC ngày 23/6/2003 của Bộ tài chính về việc Hướng dẫn thực hiện Nghị định

số 60/2003/NĐ-CP ngày 6 tháng 6 năm 2003 của Chính phủ quy định chi tiết vàhướng dẫn thi hành Luật Ngân sách nhà nước Qua buổi làm việc cụ thể vớiLãnh đạo UBND huyện A và Chi cục trưởng chi cục thuế huyện A, tôi phân tích

và nhận định tình huống như sau:

- Số liệu giao dự toán thu chi ngân sách năm 2011 của huyện A là đúngtheo phân cấp quản lý ngân sách, đúng theo quy định của pháp luật và phù hợp vớitình hình tại địa bàn huyện A Dự toán chi Ngân sách huyện A là tương đối sát vớinhu cầu thực tế

- Việc chấp hành dự toán thu NSNN trên địa bàn huyện: Nguồn thu thuếcông thương nghiệp và dịch vụ ngoài quốc doanh là nguồn thu chủ yếu, trọng tâm.Tuy nhiên, do thực hiện chính sách chung của Nhà nước về miễn, giãn, giảm thuếcho doanh nghiệp khiến cho thu thuế của địa phương bị giảm, ước khoảng 10.501triệu đồng Mặt khác, công tác quản lý thu ngân sách còn một số tồn tại chủ yếunhư sau: việc xử lý nợ đọng thuế còn nhiều bất cập; tình trạng buôn lậu, trốn thuếtrong khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh chưa được kiểm soát chặt chẽ;công tác chống thất thu, trốn thuế, nợ đọng thuế… còn yếu, công tác nuôi dưỡngnguồn thu ổn định chưa được triển khai hiệu quả, dẫn đến hụt thu so với dự toánđược giao ước là 8.523 triệu đồng Đây là những nguyên nhân chính dẫn đến tìnhtrạng hụt thu trong việc thực hiện dự toán NSNN trên địa bàn huyện

- Việc chấp hành dự toán chi ngân sách: Huyện A đã có những biện pháptiết kiệm chi, cắt giảm những khoản chi chưa thật cần thiết nhưng trên thực tế việclàm trên vẫn chưa đem lại nhiều hiệu quả (số ước thực hiện chi vẫn vượt dự toán

huyện, gây mất cân đối thu chi ngân sách trên địa bàn và ảnh hưởng trực tiếp tớiphát triển kinh tế - xã hội tại địa bàn huyện A.

Nhưng nếu giải quyết những khó khăn, thiếu hụt trên theo Tờ trình củaUBND huyện A thì sẽ ảnh hưởng đến kết quả chấp hành dự toán thu chi Ngânsách chung của toàn thành phố Hơn nữa, điều này còn vi phạm các nguyên tắc

về phân cấp quản lý ngân sách và nguyên tắc "lượng thu mà chi" dẫn đến tưtưởng ỷ lại, trông chờ vào sự trợ cấp của NSNN cấp trên và cũng là sự thiếutrách nhiệm trong điều hành thực hiện dự toán thu chi NSNN của chính quyềnhuyện A

3.1 Phân tích nguyên nhân:

a) Nguyên nhân khách quan

Một là, cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới từ năm 2008 đến năm 2011 chưa

có dấu hiệu phục hồi đáng kể, tác động lớn đến kinh tế cả nước nói chung vàđến huyện A nói riêng trên nhiều mặt: nhiều doanh nghiệp lâm vào tình trạngkhó khăn, có doanh nghiệp còn phải giải thể, tạm ngừng hoạt động ; Sức tiêuthụ hàng hoá, dịch vụ suy giảm gây nhiều bất lợi cho công tác thu ngân sách.Hai là, ảnh hưởng của các chính sách kinh tế vĩ mô Việc huyện A triểnkhai các hoạt động theo các chỉ đạo của Thành phố về thực hiện các giải pháptháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừatheo Nghị quyết của Chính phủ về các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho sản xuấtkinh doanh, như: triển khai chính sách giản, giảm một số khoản thu về thuế (thunhập doanh nghiệp, giá trị gia tăng ), phí, tiền thuê đất, tiền sử dụng đất đãtác động làm giảm thu ngân sách trên địa bàn huyện A

b) Nguyên nhân chủ quan

Một là, trong quá trình quản lý, điều hành việc chấp hành dự toán thu ngânsách, HĐND và UBND huyện chưa tập trung chỉ đạo các cơ quan có liên quanchủ động đánh giá và dự báo tình hình thu ngân sách nhà nước trên địa bàn, từ

đó tìm ra giải pháp tối ưu nhất để quản lý thu, khai thác tốt mọi nguồn thu trênđịa bàn, chống thất thu, trốn thuế, nợ đọng thuế, xử lý nghiêm túc, đúng luậtđịnh đối với hiện tượng trốn lậu thuế.

Hai là, huyện A chưa có các biện pháp hợp lý để bồi dưỡng, mở rộngnguồn thu NSNN một cách thỏa đáng Đây là một vấn đề rất quan trọng vì nếukhông quan tâm bồi dưỡng, mở rộng nguồn thu thì dễ dẫn đến tình trạng lạm thu(vì chỉ tập trung tăng thu đối với những doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh đã quản

lý được), mất nguồn thu (vì các hộ kinh doanh cá thể không thể chịu đựng mứcthuế liên tục tăng sẽ chuyển sang kinh doanh lén lút gây thất thu.) Ngoài ra, doviệc chưa quan tâm bồi dưỡng nguồn thu dẫn đến một bộ phận doanh nghiệpkhông có điều kiện để tái đầu tư, hiện đại hóa công nghệ, mở rộng sản xuất, tạothêm nhiều sản phẩm cho xã hội, điều đó càng làm thu hẹp nguồn thu ngân sáchnhà nước trên địa bàn

Ba là, trong quá trình thực hiện phân cấp quản lý ngân sách trên địa bànhuyện còn có tư tưởng ỷ lại, trông chờ vào cấp trên, thiếu tinh thần trách nhiệmtrong điều hành và thực hiện dự toán NSNN, nhất là dự toán thu ngân sách nhànước trên địa bàn, dẫn đến tình trạng hụt thu

Bốn là, trình độ năng lực chuyên môn trong quản lý điều hành thu chiNSNN của một số cán bộ huyện còn hạn chế, chưa theo kịp với yêu cầu, nhiệm

vụ trong giai đoạn mới, chưa bắt kịp được kỹ năng quản lý hiện đại, chuyên sâu(như: phần mềm Quản lý ngân sách 8.0; Hệ thống Thông tin Quản lý Ngân sách

và Kho bạc –TABMIS), nhất là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và dựbáo tình hình kinh tế còn gặp nhiều khó khăn

Năm là, chưa thực hiện thực sự có hiệu quả công tác tuyên truyền, vậnđộng để mọi tầng lớp nhân dân nâng cao ý thức, trách nhiệm và nghĩa vụ nộpthuế đối với nhà nước, từ đó thực hiện nghĩa vụ thuế với nhà nước đúng theođúng quy định của pháp luật; việc tổ chức, tuyên truyền đôi khi còn mang tính

3.2 Phân tích hậu quả:

Thứ nhất, quản lý điều hành thu không đảm bảo bám sát dự toán, gây hụtthu và mất cân đối trong thu - chi NSNN gây khó khăn cho các hoạt động quản

lý, phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn; làm ảnh hưởng xấu đến hình ảnh, uy tíncủa chính quyền địa phương trước nhân dân; làm mất lòng tin của nhân dân vàocác cấp chính quyền địa phương, gây bất bình trong nhân dân

Thứ hai, có thể xảy ra trường hợp để đảm bảo được nhiệm vụ chi NSNNnăm 2011, huyện sẽ vi phạm các chủ trương, chính sách và biện pháp điều hànhquản lý NSNN Ví dụ như: lạm dụng các nguồn thu không được phân cấp chohuyện; thực hiện sai quy định về tỷ lệ điều tiết hoặc hạch toán sai tính chất, nộidung thu chi nhằm chiếm dụng ngân sách thành phố, ngân sách trung ương màhuyện thu được trong năm; sử dụng nguồn thu không đúng mục đích theo chế

độ quy định như thu về tiền sử dụng đất, cho thuê đất được sử dụng để đầu tưcho cơ sở hạ tầng, song do hụt thu về thuế công thương nghiệp và dịch vụ nênhuyện đã điều hành vào chi thường xuyên là không đúng chế độ quy định, viphạm luật NSNN

Thứ ba, có thể dẫn đến sự giảm sút về pháp chế xã hội chủ nghĩa nếu tìnhhuống được giải quyết không hợp lý, hiệu quả

Thứ tư, cho thấy sự yếu kém trong công tác điều hành, quản lý NSNN trênđịa bàn huyện Việc hụt thu cân đối sẽ dẫn đến không đảm bảo thực hiện có hiệuquả các nhiệm vụ chi của ngân sách huyện, có thể dẫn đến sự mất ổn định xã hội

ở địa phương

IV XÂY DỰNG, PHÂN TÍCH VÀ LỰA CHỌN PHƯƠNG ÁN GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

4.1 Phương án 1:

Nội dung phương án: Sở Tài chính tham mưu báo cáo UBND Thành phố

xem xét, quyết định thực hiện bổ sung cân đối từ Ngân sách thành phố cho ngân