Quản trị rủi ro trong công tác quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận ba đình, hà nội

Nhiều tổ chức, cá nhân sử dụng đất chịu thiệt hại về kinh tế, chất lượng cuộc sống khi quy hoạch đất đai “treo”; 2 Rủi ro từ việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khi việc cấp đó ke

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA QUẢN TRỊ VÀ KINH DOANH

Hà Nội – 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA QUẢN TRỊ VÀ KINH DOANH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS,TS NGUYỄN NGỌC THẮNG

Hà Nội - 2020

CAM KẾT

Tác giả cam kết rằng kết quả nghiên cứu của luận văn là do chính tác giả đã lao động và không trùng lặp với nghiên cứu của những tác giả khác

Việc tham khảo tài liệu của người khác (trích dẫn, bảng, biểu, công thức,

đồ thị cùng những tài liệu khác) được sử dụng trong luận văn này đã được các

tác giả đồng ý hoặc công khai và trích dẫn cụ thể

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng bảo vệ luận văn, Khoa Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội và pháp luật về những cam kết nói trên

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Tác giả luận văn

Đặng Thành Công

Em cũng gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Thắng, giảng viên khoa Quản trị và Kinh doanh - Đại học Quốc gia Hà Nội Thầy đã hướng dẫn tận tụy, động viên em hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã cố gắng rất nhiều, học hỏi thầy cô và các nhà nghiên cứu khác, song do trình độ của bản thân còn hạn chế nên kết quả nghiên cứu của luận văn không tránh khỏi những thiếu xót Em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của thầy cô, bạn bè để hoàn thiện luận văn hơn

MỤC LỤC

CAM KẾT i

LỜI CẢM ƠN ii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ, SỬ DỤNG ĐẤT ĐAI 7

1.1 Khái niệm và phân loại rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 7

1.1.1 Khái niệm rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 7

1.1.2 Phân loại rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 9

1.2 Khái niệm và các chủ thể tham gia quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 11

1.2.1 Khái niệm quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 11

1.2.2 Các chủ thể tham gia quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 11

1.3 Sự cần thiết phải quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 13

1.4 Phương thức, phương trình và nội dung quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 15

1.4.1 Phương thức quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 15

1.4.2 Nội dung quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 16

1.4.3 Phương trình quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 21

1.5 Những yếu tố tác động tới hiệu quả quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 23

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 27

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ, SỬ DỤNG ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN BA ĐÌNH 29

2.1 Bối cảnh chung cả nước về quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai và những đặc thù trên địa bàn quận Ba Đình 29 2.1.1 Bối cảnh chung cả nước về quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 29

2.1.2 Những đặc thù trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội 32

2.2 Tình hình quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội 33

2.2.1 An toàn (S1) 33

2.2.2 Ổn định (S2) 41

2.2.3 Phát triển bền vững (S3) 43

2.2.4 Quản trị rủi ro (C1) 44

2.2.5 Khủng hoảng (C2) 45

2.2.6 Khắc phục khủng hoảng (C3) 48

2.2.4 Tổng hợp những hạn chế quản trị rủi ro trong quản lý sử dụng đất đai trên địa bản quận Ba Đình, thành phố Hà Nội và nguyên nhân 49

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 52

Chương 3: NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ, SỬ DỤNG ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN BA ĐÌNH 54

3.1 Định hướng nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai 54

3.2 Giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận Ba Đình 56

3.2.1 Một số giải pháp: 56

3.2.2 Một số kiến nghị: 59

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 65

KẾT LUẬN 66

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC LIÊN QUAN TỚI LUẬN VĂN 68

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 69

PHỤ LỤC 73

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ở nước ta, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước thống nhất quản lý Nhà nước quản lý đất đai bằng quy hoạch và pháp luật Đất đai là nguồn tài nguyên, đồng thời là tài sản quan trọng, có giá trị của mỗi tổ chức, cá nhân Nếu việc xây dựng, ban hành và quản trị việc thực thi các quy định, chính sách pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai hiệu quả sẽ mang lại nhiều lợi ích cho các chủ thể khác nhau trong xã hội Ngược lại, nếu việc quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai không được kiểm soát, hạn chế sẽ tạo ra hậu quả gây thiệt hại cho nhà nước, cho tổ chức, cá nhân, thậm chí gây mất ổn định kinh tế, xã hội ở diện rộng

Chúng ta có thể kể tới những rủi ro cơ bản trong quản lý và sử dụng đất đai ở nước ta gồm: (1) Rủi ro khi việc lập và thực hiện quy hoạch, kế hoạch chưa hiệu quả Nhiều quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai được lập ra nhưng quá trình triển khai kéo dài hoặc không đạt hiệu quả, không phù hợp sự phát triển xã hội Nhiều tổ chức, cá nhân sử dụng đất chịu thiệt hại về kinh tế, chất lượng cuộc sống khi quy hoạch đất đai “treo”; (2) Rủi ro từ việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khi việc cấp đó keod dsig, không đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và điều kiện theo quy định của pháp luật; (3) Rủi ro từ hoạt động nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất khi đất đai phát sinh tranh chấp hoặc đã đươc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, điều kiện theo quy định của pháp luật; (4) Rủi ro từ quản lý đất công, đất chưa sử dụng; ( 5 ) Rủi ro từ sử dụng, đầu tư khai thác lợi ích từ đất… Những rủi ro này chưa được quản trị hiệu quả

Quận Ba Đình là một trong những quận tung tâm hành chính, trính trị của thành phố Hà Nội và cả nước Vì vậy, những rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai ở đây được cá cơ quan quản lý, các tổ chức, cá nhân rất đặc biệt quan tâm Cũng như nhiều quận, huyện khác trong cả nước, việc quản trị rủi ro trong quản

lý, sử dụng đất đai tại quận Ba Đình đã có nhiều kết quả đáng ghi nhận và góp phần ổn định, phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên, bên cạnh đó, hoạt động này cũng vẫn tồn tại nhiều nhược điểm cần khắc phục bằng nhiều giải pháp đồng bộ

Vì tất cả những lý do kể trên, tác giả xin chọn đề tài: “Quản trị rủi ro

trong công tác quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận Ba Đình, Hà Nội”

làm luận văn thạc sĩ của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Cuốn sách chuyên khảo “Đổi mới quan hệ sở hữu đất đai Lý luận và thực tiễn” PGS.TS Trần Quốc Toản là chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội –

2013

Cuốn sách này đã phân tích cơ sở khoa học và thực tiễn của việc đổi mới quan hệ sở hữu đất đai trong nền kinh tế thị trường, phân tích đặc điểm, bản chất của sự đổi mới trong quan hệ sở hữu đất đai gắn với sự phát triển nông nghiệp hóa, công nghiệp hóa, đô thị hóa…Đồng thời, lý giải sự thay đổi, vận động của các quyền trong quan hệ sở hữu đất đai, dẫn đến pháp luật đất đai cũng phải bổ sung, mở rộng các quyền năng của người sử dụng đất Cuốn sách cũng nhấn mạnh việc bổ sung các quyền của người sử dụng đất phải tuân thủ nguyên tắc

“Đất đai là sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu”

Những kết quả nghiên cứu của cuốn sách giúp tác giả có định hướng rõ ràng trong việc xác định nguyên tắc cơ bản cho quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất cũng buộc phải tuân thủ nguyên tắc “Đất đai là sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu”

Bài viết: “Bàn về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất” của hai tác

giả TS Nguyễn Quang Tuyến và Nguyễn Xuân Trọng - tham luận tại Hội thảo khoa học “65 năm xây dựng và phát triển của ngành quản lý đất đai” do Tổng cục Quản lý đất đai - Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức tại Hà Nội, tháng 08/2010 chỉ ra nguồn gốc phát sinh quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất Quyền sử dụng đất được phát sinh trên cơ sở quyền sở hữu toàn dân về đất đai

Tuy nhiên, quyền sử dụng đất lại có thể tham gia thị trường giao dịch và mang lại những giá trị lớn về tài chính cho nhiều chủ thể khác nhau trong xã hội Nội dung này được tác giả tiếp thu khi đánh giá về rủi ro trong sử dụng đất đai của các chủ thể khác nhau trong xã hội

Cuốn sách tham khảo do PGS.TS Vũ Văn Phúc chủ biên: “Những vấn đề

về sở hữu, quản lý và sử dụng đất đai trong giai đoạn hiện nay” tập hợp các bài viết về quyền sở hữu đất đai ở nước ta Những bài viết đó gồm: “Quan điềm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vấn đề sở hữu, quản lý, sử dụng ruộng đất và ý nghĩa đối với công cuộc đổi mới hiện nay” của TS Lý Việt Quang - Học viện Chính trị - Hành chính khu vực IV; “Những vấn đề về sở hữu, quản lý và sử dụng đất đai trong giai đoạn hiện nay” của PGS.TS.Vũ Văn Phúc - Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản; “ Sở hữu toàn dân về đất đai: tất yếu lịch sử trong điều kiện nước

ta hiện nay” của PGS.TS Vũ Văn Phúc - Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản &

PGS.TS Trần Thị Minh Châu - Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ

Chí Minh; “Chế độ sở hữu toàn dân về đất đai và cơ chế thực hiện” của TS

Nguyễn Minh Tuấn - Trưởng khoa Lý luận chính trị - Đại học Kinh tế thành phố

Hồ Chí Minh; “ Tiếp tục khẳng định quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân là phù hợp với điều kiện kinh tế xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam” của TS Nguyễn Quốc Dũng Giám đốc Học viện Chính trị - Hành chính khu vực IV; “Kiên định thực hiện chế độ sở hữu toàn dân về đất đai ở Việt Nam” của GS.TS Nguyễn Đình Kháng nguyên Viện

trưởng Viện Kinh tế chính trị - Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia thành phố Hồ Chí Minh…

Những bài viết này cũng là những tài liệu bổ ích giúp tác giả có cái nhìn toàn diện về ảnh hưởng của chế độ sở hữu toàn dân về đất đai đối với quản lý,

sử dụng đất ở Việt Nam Hơn nữa, việc quản lý, sử dụng đất đai còn gặp nhiều khó khăn cần phải có các giải pháp toàn diện để khắc phục Những khó khăn đó được tác giả đánh giá là những rủi ro trong quản lý, sử dụng đất Việc khắc phục

khó khăn cũng là nội dung quản trị rủi ro mà tác giả sẽ trình bày trong luận văn thạc sĩ của mình

Giáo trình Quản lý và sử dụng đất đai do TS Đinh Văn Hải & TS Vũ Sỹ

Cường đồng chủ biên - Học viện Hành chính, năm 2014 đã phân tích đầy đủ về quản lý, sử dụng đất ở Việt Nam hiện nay Tác giả sẽ học tập tài liệu này về nội dung quản lý và sử dụng đất đai để xây dựng và hoàn thiện kết cấu luận văn

Giáo trình Luật đất đai - Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội – 2016 đã phân tích những vấn đề lý luận và thực trạng các quy định pháp luật đất đai ở Việt Nam hiện nay Trong đó vấn đề quản lý và sử dụng đất là hai chế định quan trọng nhất, bao trùm lên toàn bộ nội dung của pháp luật

về đất đai Cuốn sách tuy không trực tiếp chỉ ra những rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai và cũng không phân tích nội dung quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai Tuy nhiên, cuốn sách giúp tác giả có thể định hình được rủi ro trong lĩnh vực đất đai thường bao gồm những loại nào và từ đó tìm ra cách thức quản trị những rủi ro đó

Đánh giá tổng quát tình hình nghiên cứu, tác giả nhận thấy, vấn đề quản

lý, sử dụng đất đai và rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm Tuy nhiên, chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách sâu sắc, toàn diện vấn đề quản trị rủi ro trong công tác quản lý, sử dụng đất đai đặc biệt là trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội Đây là lý do mà tác giả đã lựa chọn đề tài này làm luận văn thạc sĩ của mình

3 Mục tiêu nghiên cứu

Với đề tài “Quản trị rủi ro trong công tác quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội” , luận văn được thực hiện nhằm

hướng đến các mục tiêu cơ bản sau đây:

- Góp phần bổ sung, hoàn thiện cơ sở lý luận về quản trị rủi ro trong công tác quản lý, sử dụng đất đai

- Đưa ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong công tác quản

lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận Ba Đình thuộc thành phố Hà Nội

4 Đối tượng nghiên cứu

Với đề tài “Quản trị rủi ro trong công tác quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội” , luận văn xác định đối tượng nghiên

2019

6 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận văn sử dựng các phương pháp nghiên cứu cơ bản sau đây:

- Luận án sử dụng phương pháp luận nghiên cứu khoa học duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lê nin

- Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát, quy nạp, diễn giải, bình luận, lập luận, đánh giá, suy luận logic Tác giả sử dụng các phương pháp này trong suốt quá

trình viết luận văn Nhưng ở mỗi chương, mục khác nhau, tác giả tập trung sử dụng các phương pháp khác nhau phù hợp với nội dung nghiên cứu Cụ thể:

+ Trong Chương 1 của luận văn, tác giả chủ yếu sử dụng phương pháp phân tích, so sánh, đánh giá, tổng hợp, khái quát, diễn giải để tìm hiểu, phân tích những vấn đề lý luận đặt ra

+ Trong Chương 2 của luận văn, tác giả chủ yếu sử dụng phương pháp phân tích các báo cáo, phỏng vấn các nhà quản lý có liên quan, bình luận, lập luận, diễn giải, đánh giá, so sánh, tổng hợp để đánh giá thực trạng quản trị rủi ro trong công tác quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận Ba Đình thuộc thành phố Hà Nội

+ Trong Chương 3, tác giả chủ yếu sử dụng phương pháp bình luận, tổng hợp, suy luận logic, lập luận để xác định định hướng và kiến nghị các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong công tác quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận Ba Đình

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành ba chương như sau:

- Chương 1: Những vấn đề lý luận về quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

- Chương 2: Thực trạng quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận Ba Đình thuộc thành phố Hà Nội

- Chương 3: Nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG

QUẢN LÝ, SỬ DỤNG ĐẤT ĐAI 1.1 Khái niệm và phân loại rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

1.1.1 Khái niệm rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Trước tiên, khái niệm quản lý đất đai là ” một lĩnh vực quản lý nhà nước,

là hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, người có thẩm quyền trong việc sử dụng các phương pháp, các công cụ quản lý thích hợp tác động đến hành vi, hoạt động của người sử dụng đất đạt mục tiêu sử dụng”; Sử dụng đất là” tác động vào đất đai nhằm đạt hiệu quả mong muốn”

Hiểu một cách khái quát, rủi ro là một danh từ chỉ những điều không lành, không tốt bất ngờ xảy ra1 Rủi ro là những hậu quả bất lợi xảy ra nằm ngoài mong đợi của con người Con người với khả năng của mình hoàn toàn có thể tính toán được các rủi ro xảy ra và đưa ra các phương án phòng ngừa Tuy nhiên, có những trường hợp rủi ro xảy ra ngoài tầm kiểm soát của con người Mọi hoạt động trong đời sống xã hội đều có thể gặp phải rủi ro Vì vậy, việc phòng, chống rủi ro là điều tất yếu nhằm hạn chế những thiệt hại

Hoạt động quản lý, sử dụng đất đai được thực hiện bởi nhiều chủ thể khác nhau trong xã hội (cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân) Trong quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình về quản lý, sử dụng đất đai, các chủ thể này luôn cố gắng để hạn chế rủi ro nhưng có nhiều trường hợp họ không thể kiểm soát được hết

Từ sự phân tích nói trên, tác giả mạnh dạn đưa ra khái niệm rủi ro trong

quản lý, sử dụng đất đai như sau: Rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai là những hậu quả bất lợi bất ngờ xảy ra trong quá trình các chủ thế có quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm quản lý, sử dụng đất đai

Từ khái niệm trên, chúng ta có thể có thể khái quát đặc điểm của rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai như sau:

1 Viện Ngôn ngữ học (2004), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, tr.836

Thứ nhất, rủi ro trong hoạt động quản lý, sử dụng đất đai là những thiệt

hại về tài sản Đất đai là tài sản có giá trị và là tư liệu sản xuất quan trọng nhất trong xã hội Mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội muốn sinh sống, sản xuất, kinh doanh đều phải sử dụng Để được sử dụng đất đai phục vụ cho sinh sống, sản xuất, các chủ thể phải chi trả một khoản tài chính nhất định Khi gặp rủi ro về đất đai tức là các chủ thể đã bị thiệt hại về tài sản

Thứ hai, rủi ro trong hoạt động quản lý, sử dụng đất đai thường lớn và

khó kiểm soát Đất đai là nguồn tài nguyên quý giá, là tư liệu sản xuất quan trọng nhất trong xã hội mà không có tư liệu sản xuất nào có thể thay thế vị trí của nó Vì thế giá trị, giá trị sử dụng của đất đai lớn và như vậy rủi ro xảy ra với đất đai cũng thường lớn

Bên cạnh đó, rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai thường xảy ra trên diện rộng, liên quan tới lợi ích của nhiều cá nhân, tổ chức, cơ quan khác nhau trong

xã hội Vì vậy, việc kiểm soát rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai thường khó khăn và cần được thực hiện bằng nhiều giải pháp mang tính đồng bộ

Thứ ba, rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai tác động rất lớn tới trật tự an

toàn xã hội Bởi quản lý, sử dụng đất đai được thực hiện bởi rất nhiều cơ quan nhà nước, cá nhân, tổ chức trong xã hội Vì vậy, khi có rủi ro xảy ra đối với hoạt động này sẽ ảnh hưởng tiêu cực tới công bằng, chất lượng cuộc sống của nhiều người trong xã hội, tạo nên sự xáo trộn lớn cho phát triển kinh tế - xã hội

Ví dụ: Khi giá nhận chuyển nhượng đất tại các thành phố lớn tăng lên đột

ngột thì nhiều người lao động không có khả năng mua được một căn nhà riêng,

họ phải đi thuê nhà với giá cao, chất lượng nhà ở không tốt Vì thế cuộc sống của họ vốn khó khăn nay sẽ càng khó khăn hơn

Thứ tư, rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai rất đa dạng Điều này xuất

phát từ nguồn tạo ra rủi ro cũng đa dạng, có thể là do tự nhiên mang lại (nước biển dâng làm cho diện tích đất trồng lúa bị nhiễm mặn và không thể trồng lúa được nữa), có thể là từ các hoạt động kinh tế - xã hội mang lại (khi quy hoạch

xây dựng một con đường không được triển khai đúng tiến độ dự kiến, cuộc sống của người dân ở khu vực này gặp nhiều khó khăn như họ phải đi lại trên con đường mấp mô, trời mưa thì đường ngập và ô nhiễm môi trường xảy ra, những

hộ gia đình thuộc quy hoạch không chưa được bồi thường và cũng không được phép xây nhà hoặc họ không dám xây nhà nên họ phải sống trong những căn nhà xuống cấp)

Thứ năm, rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai có thể được quản trị bởi

nhiều biện pháp khác nhau Thực tế đã chứng minh, con người hoàn toàn có thể phòng ngừa, khắc phục các rủi ro trong quản lý đất đai Đặc biệt ngày nay khi khoa học công nghệ đã có nhiều bước phát triển vượt bậc thì việc quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai sẽ ngày càng hiệu quả hơn

Ví dụ: Trước đây khi hệ thống quản lý đất đai chủ yếu bằng giấy tờ thì

việc kiểm tra đất có đủ điều kiện để chuyển nhượng - nhận chuyển nhượng hay không rất khó khăn Nhưng hiên nay, việc quản lý những nội dung đó bằng khoa học công nghệ, việc kiểm tra thông tin của thửa đất trở nên dễ dàng hơn và điều

đó góp phần giảm thiểu rủi ro cho người nhận chuyển nhượng đất

1.1.2 Phân loại rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Việc phân loại rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai cần thiết Bởi phân loại giúp tìm ra các giải pháp phù hợp nhằm quản trị rủi ro phù hợp nhất Việc phân loại cần dựa vào các tiêu chí cụ thể

Thứ nhất, dựa vào tiêu chí nguồn gây ra rủi ro, rủi ro trong quản lý, sử

vấn đề đáng lo ngại Ví dụ: Hiện tượng hạn hán làm cho những người trồng trọt

trên đất nông nghiệp bị thiệt hại

- Rủi ro do điều kiện kinh tế - xã hội mang lại Sự thay đổi của chính sách, pháp luật của Nhà nước, của hạ tầng cơ sở (bệnh viện, trường học, đường giao thông…) nếu không phù hợp với thực tiễn hoặc việc thực hiện các chính sách,

pháp luật không triệt để sẽ tạo ra rủi ro cho quản lý, sử dụng đất đai Ví dụ: Khi

Nhà nước quy hoạch đất để mở rộng đường nhưng quá trình triển khai chậm chạp Điều đó làm cho những hộ dân cư thuộc vùng quy hoạch sẽ không thể xây dựng nhà ở to hơn và cũng không nhận được bồi thường để di cư đến nơi ở mới

Họ phải sống trong những căn nhà xuống cấp trong khoảng thời gian dài

Thứ hai, dựa vào các hoạt động quản lý, sử dụng đất đai, rủi ro trong quản

lý, sử dụng đất gồm:

- Rủi ro từ hoạt động quản lý đất đai Vì quản lý đất đai thường bao gồm những hoạt động chủ yếu sau đây: Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai; Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; Quản lý, sử dụng đất công, đất chưa sử dụng; Thu hồi đất; Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm về đất đai Vì thế, rủi ro

từ các hoạt động cụ thể này cũng chính là rủi ro trong quản lý đất đai

- Rủi ro từ hoạt động sử dụng đất đai Sử dụng đất đai là hành vi của cá nhân, tổ chức, cơ quan nhà nước trong xã hội thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình trên đất đai theo quy định của pháp luật Sử dụng đất đai bao gồm đa dạng các hoạt động khác tùy theo mục đích của mỗi chủ thể

Việc phân loại rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai theo tiêu chí nào mang tính chất tương đối Bởi vì, mọi rủi ro trong các hoạt động quản lý, sử dụng đất đai đều có thể do điều kiện tự nhiên hoặc có thể do điều kiện kinh tế - xã hội mang lại Trong luận văn của mình, tác giả theo cách phân loại rủi ro thứ hai, tức là phân loại rủi ro dựa vào các hoạt động quản lý, sử dụng đất đai Bởi dựa vào tiêu chí này sẽ đảm bảo tính toàn diện, đầy đủ trong việc xác định rủi ro và đưa ra các phương án quản trị

1.2 Khái niệm và các chủ thể tham gia quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

1.2.1 Khái niệm quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Hiểu một cách khái quát quản trị là quản lý, điều hành công việc thường ngày 2 Như vậy, quản trị là một hoạt động có mục đích của con người Quản trị

giúp các công việc diễn ra khoa học, hợp lý hơn và đạt hiệu quả cao hơn Quản trị rủi ro là hoạt động của con người giúp đối tượng được quản trị loại trừ được rủi ro hoặc nếu rủi ro xảy ra thì có phương án giải quyết và giảm đến mức cao nhất những thiệt hại Quản trị rủi ro là công việc có tính bài bản, mức độ phức tạp của nó phụ thuộc vào tính chất của đối tượng được quản trị Nếu đối tượng

có tượng có tính chất đơn giản thì mức độ phức tạp của công tác quản trị thấp Ngược lại, nếu đối tượng có tính chất quan trọng, nghiêm trọng thì mức độ phức tạp của công tác quản trị cao

Như đã phân tích tại mục 1.1., hoạt động quản lý, sử dụng đất đai hàm chứa nhiều rủi ro Do đối tượng quản trị là tài sản có giá trị lớn, là tư liệu sản xuất quan trọng nhất và liên quan tới tất cả mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội

Để giảm thiểu những rủi ro đó cần thiết phải xây dựng cơ chế quản trị hợp lý

Và mục 1.1.1 đã đưa ra khái niệm rủi trong quản lý, sử dụng đất đai Từ những

phân tích đó, chúng ta có thể hiểu: Quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

là hoạt động quản lý, điều hành nhằm phòng ngừa, khắc phục những bất lợi bất ngờ xảy ra trong quá trình các chủ thế có quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm quản lý,

sử dụng đất đai

1.2.2 Các chủ thể tham gia quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Với quan điểm như trên chúng ta có thể xác định chủ thể tham gia quản trị rủi ro chủ yếu là cơ quan Nhà nước có thẩm quyền Nhà nước với vai trò là người đại diện cho chủ sở hữu trong quan hệ đất đai sẽ luôn nỗ lực tìm cách để giảm thiểu những rủi ro xảy ra đối với tài sản của mình Bên cạnh đó, với vai trò

2 Viện Ngôn ngữ học (2004), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, tr.800

là chủ thể thống nhất quản lý đất đai trong phạm vi cả nước, Nhà nước thực hiện quyền và trách nhiệm quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai để đảm bảo trật tự an toàn xã hội Nhiều cơ quan khác nhau được trao quyền quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai Tuy nhiên, cũng cần phải hiểu quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai cũng đồng thời là trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Nhà nước với hệ thống các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp thường

có các hoạt động chủ yếu sau đây:

- Xây dựng, ban hành các quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai Trong quá trình xây dựng, các nhà làm luật cũng phải tính toán trước và ban hành những quy định để quản lý, sử dụng đất đai theo mục đích chủ trương của Đảng và Nhà nước Để làm được điều này thì yêu cầu về trình độ chuyên môn,

kỹ thuật lập pháp của nhà làm luật phải cao để dự liệu được các tình huống có thể xảy ra trong quản lý, sử dụng đất đai

- Nhà nước thông qua hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước tổ chức thực thi đưa các quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai vào cuộc sống

- Nhà nước thông qua hệ thống các cơ quan tư pháp xử lý các hành vi vi phạm trong quản lý, sử dụng đất đai

Ngoài ra, các cá nhân, tổ chức trong xã hội với tư cách là chủ thể sử dụng đất có vai trò rất lớn với quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai Quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai đối với chủ thể là các cá nhân, tổ chức trong

xã hội được thể hiện ở khía cạnh họ tự biết bảo vệ quyền lợi của mình khi sử dụng đất đai Điều đó chứng tỏ sự hiểu biết của các cá nhân, tổ chức trong xã hội

có ý nghĩa rất lớn cho giảm thiểu rủi ro trong lĩnh vực đất đai Những hiểu biết

đó cả trong lĩnh vực tự nhiên và trong lĩnh vực kinh tế - xã hội, đặc biệt những hiểu biết về chính sách, pháp luật góp phần rất lớn cho giảm thiểu rủi ro trong quản lý, sử dụng đất

Như vậy, qua sự phân tích trên chúng ta thấy rõ vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước trong quản trị rủi ro lĩnh vực đất đai Luận văn của tác giả phân tích về quản trị rủi ro trong công tác quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội Vì vậy, tác giả muốn nhấn mạn hơn nữa thẩm quyền quản lý nhà nước về đất đai chủ yếu của Ủy ban nhân dân quận, huyện

- Quản lý đất công, đất chưa sử dụng trên địa bàn

- Thực hiện quản lý cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên địa bàn quận

- Giải quyết khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị, tranh chấp đất đai theo quy định của pháp luật

- Tổ chức xử lý vi phạm pháp luật trong quản lý đất đai, giải phóng mặt bằng đất đai

1.3 Sự cần thiết phải quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Lý giải sự cần thiết phải quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai tác gải sẽ phân tích các khía cạnh chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai là tất yếu, khách quan

Điều đó có nghĩa là hoạt động quản lý, sử dụng đất đai luôn hàm chứa nhiều rủi ro Hơn nữa, rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai thường lớn, khó kiểm soát và rất đa dạng Với vai trò là người quản lý, sử dụng đất đai, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, cá nhân, tổ chức trong xã hội đều không mong

muốn rủi ro xảy ra Nhưng, rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai vẫn xảy ra hoặc

có thể xảy ra nằm ngoài ý chí của con người Điều đó được lý giải là do:

- Đất đai là tài sản có giá trị lớn và lợi ích trong quản lý, sử dụng đất đai cũng rất lớn và có tác động lớn đến đời sống, kinh tế xã hội

- Nhiều chủ thể trong xã hội tham gia quản lý, sử dung đất đai

- Quản lý, sử dụng đất đai chịu sự tác động của nhiều yếu tố và các yếu tố này luôn biến động không ngừng

Thứ hai, việc quản trị rủi ro giúp phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro Như đã

phân tích, rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai là tất yếu khách quan Vì vậy, con người buộc phải có những tính toán hợp lý để phòng ngừa rủi ro hoặc nếu rủi ro xảy ra thì phải có phương án khắc phục Điều đó chứng tỏ, chúng ta càng nhận thức được chính xác rủi ro thì càng đưa ra được các giải pháp phòng ngừa

và khắc phục tốt nhất Điều đó có nghĩa là rủi ro không xảy ra hoặc nếu xảy ra thì thiệt hại là thấp nhất

Thứ ba, quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai nhằm đảm bảo trật

tự an toàn và công bằng trong xã hội Rủi ro xảy ra khiến nhiều người trong xã hội chịu thiệt hại Trong khi đó đất đai là tài sản ảnh hưởng rất lớn tới chất lượng cuộc sống của người dân Bởi tài sản này quyết định đến một trong những quyền cơ bản nhất của con người đó là quyền có nơi ở ổn định Khi rủi ro trong lĩnh vực đất đai xảy ra có thể dẫn tới những xáo trộn rất lớn về mặt chính trị, xã hội Ví dụ: Khi vấn đề thu hồi đất, bồi thường thiệt hai do thu hồi đất không thỏa đáng, người dân có thể phản đối, biểu tình gây mất trật tự, an ninh xã hội Và xét cho đến cùng, rủi ro trong lĩnh vực đất đai xảy ra phần lớn do cơ chế quản lý còn yếu kém Điều đó tạo nên sự bất công cho cá nhân, tổ chức sử dụng đất trong xã hội Bởi vì, họ có quyền được hưởng một cơ chế quản lý khoa học để sinh sống

ổn định Vì vậy, việc quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai giúp ổn định

xã hội và tạo nên sự công bằng trong quản lý, sử dụng đất đai

Thứ tư, quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai giúp con người khai

thác tối đa giá trị của đất đai Đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng nhất trong xã hội Không có một hoạt động nào của con người không phải sử dụng đất đai Mỗi hoạt động kinh tế - xã hội khác đều khai thác giá trị của đất đai dưới các góc độ khác nhau theo phương thức trực tiếp hoặc gián tiếp Vì thế, việc lường trước được rủi ro hoặc khắc phục được thiệt hại do rủi ro gây ra trong quản lý,

sử dụng đất đai góp phần vào việc phát huy giá trị của đất đai và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội

1.4 Phương thức, phương trình và nội dung quản trị rủi ro trong quản lý,

sử dụng đất đai

1.4.1 Phương thức quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai dựa trên hai phương thức chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, phòng ngừa rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Phòng ngừa là việc chủ động ngăn chặn rủi ro đối với quản lý, sử dụng đất đai khi rủi ro chưa xảy ra Nội dung của nguyên tắc này là: lường trước những rủi ro mà thiên nhiên và con người có thể gây ra cho việc quản lý, sử dụng đất đai và đưa ra các phương án giảm thiểu rủi ro, loại trừ những rủi ro đó Mục đích của nguyên tắc là ngăn ngừa những rủi ro mà con người và thiên nhiên

có thể gây ra cho lĩnh vực đất đai

Thứ hai, khắc phục rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Khắc phục là việc chủ động xử lý những rủi ro đã xảy ra trong quản lý, sử dụng đất đai Với khả năng hữu hạn của mình, nhiều trường hợp con người chưa thể phòng ngừa được mọi rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai Nên biện pháp khắc phục rủi ro vẫn được liệt kê trong các phương thức quản trị rủi ro cho quản

lý, sử dụng đất đai Khi áp dụng phương thức này, thời gian và tốc độ khắc phục

là yếu tố đáng được quan tâm Bởi vì khi thiệt hại đã xảy ra thì việc khắc phục càng sớm sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại tới mức thấp nhất Ví dụ: Khi đất đai

bị ô nhiễm và không thể sử dụng cho sản xuất nông nghiệp, việc khắc phục sớm

ô nhiễm đất đai sẽ góp phần nhanh chóng đưa đất đai trở lại quá trình sản xuất, tạo ra các giá trị cho xã hội

Trong mọi hoạt động kinh tế - xã hội, phòng ngừa là phương thức luôn được coi trọng hơn Vì, chi phí cho phòng ngừa bao giờ cũng thấp hơn, thấp hơn rất nhiều chi phí khắc phục Việc phòng ngừa cũng tiến hành đơn giản hơn việc khắc phục rủi ro Coi trọng phòng ngừa đặc biệt được quan tâm trong quản trị rủi ro cho quản lý, sử dụng đất đai Bởi vì, nhiều tổn thất xảy ra trong quản lý,

sử dụng đất đai rất khó khắc phục (ví dụ như ô nhiễm đất đai)

1.4.2 Nội dung quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Như đã phân tích ở mục 1.1., luận văn phân loại rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai theo dựa vào các hoạt động quản lý, sử dụng đất đai Và cũng theo quan điểm đó, quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai sẽ bao gồm:

1.4.2.1 Quản trị rủi ro trong quản lý đất đai

Nội dung này rất quan trọng bởi khi làm tốt công tác quản trị rủi rong quản

lý đất đai tất yếu sẽ giảm thiểu được rủi ro trong sử dụng đất đai Tác giả luận văn chia quản trị rủi ro trong quản lý đất đai thành các nhóm cụ thể như sau:

a Quản trị rủi ro trong lập, thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai

“Quy hoạch sử dụng đất là việc phân bổ và khoanh vùng đất đai theo không gian sử dụng cho các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu trên cơ sở tiềm năng đất đai và nhu cầu sử dụng đất của các ngành, lĩnh vực đối với từng vùng kinh tế -

xã hội và đơn vị hành chính trong một khoảng thời gian xác định”3

“Kế hoạch sử dụng đất là việc phân chia quy hoạch sử dụng đất theo thời gian để thực hiện trong kỳ quy hoạch sử dụng đất”4

3

Khoản 2 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013

4 Khoản 3 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013

Đây là những hoạt động đầu tiên trong quản lý, sử dụng đất đai là cơ sở định hướng cho việc quản lý, sử dụng đất đai theo một khuôn khổ, trật tự hợp lý Vậy vậy, muốn giảm thiểu rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai cần phải kiểm soát rủi ro từ khâu lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai Những rủi ro thường gặp trong các hoạt động này bao gồm:

- Quy hoạch sử dụng đất được lập không phù hợp với điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội, không đánh giá, dự báo được chính xác hướng phát triển dẫn tới việc qui hoạch thiếu ổn định, sử dụng đất đai không hiệu quả

- Quy hoạch sử dụng đất không được thực hiện đúng dẫn tới những thiệt hại cho xã hội

- Kế hoạch được thực hiện không đúng tiến độ đẫn đến nhiều nơi các dự

án không được triển khai nhanh chóng gây ra thiệt hại rất lớn về kinh tế cho xã hội, cho người sử dụng đất

Để giảm thiểu những rủi ro trong các trường hợp này cần phải lưu ý những vấn đề sau đây:

+ Quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất cần phải được lập trước khi đưa đất đai vào sử dụng Trường hợp đất đai đã sử dụng ổn định, lâu dài và phù hợp cũng cần được mô tả trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

+ Khi lập quy hoạch sử dụng đất cần phải lấy ý kiến của cộng đồng dân

cư, đặc biệt là dân cư xung quanh các dự án lớn sắp triển khai Điều đó mới thể hiện tính dân chủ, công khai trong lập, thực hiện quy hoạch sử dụng đất

+ Quy hoạch sử dụng đất phải được sửa đổi, bổ sung thường xuyên, cập nhật tình hình phát triển kinh tế - xã hội

+ Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất phải trải qua các khâu thẩm định, phê duyệt khắt khe tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền

+ Kế hoạch sử dụng đất phải phù hợp với quy hoạch sử dụng đất và có tính khả thi

+ Phải xây dựng qui trình quản trị việc thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

b Quản trị rủi ro trong hoạt động cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm xác định quyền và nghĩa vụ cho người sử dụng đất Đất đai là tài sản thuộc sở hữu toàn dân5

và là tư liệu sản xuất quan trọng nhất

Vì vậy, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất phải đúng thẩm quyền, đúng quy định của pháp luật mới đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các chủ thể trong

xã hội Nhiều rủi ro thường gặp trong hoạt động cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất bao gồm:

- Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sai thẩm quyền

- Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sai mục đích sử dụng đất

- Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho những trường hợp mà theo quy định của pháp luật không được phép, không đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Để giảm thiểu rủi ro trong hoạt động cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cần phải lưu ý những vấn đề sau đây:

+ Xây dựng qui trình quản trị việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất + Nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp cho cán bộ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

+ Những quy định của pháp luật liên quan tới điều kiện, trình tự, tủ tục, thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cần phải rõ ràng, minh bạch, phù hợp với thực tiễn

c Quản trị rủi ro trong hoạt động quản lý đất công, đất chưa sử dụng

Đây cũng là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền tổ chức quản

lý, sử đất đúng mục đích,hiệu quả; khai thác đầu tư phục vụ phát triển kinh tế xã

5 Điều 2 Luật Đất đai năm 2013

hội, văn hóa – giáo dục và phát triển các lợi ích công cộng Những rủi ro chủ yếu xảy ra đối với hoạt động này bao gồm:

- Chủ sử dụng được giao quản lý sai mục đích, khai thác sử dụng chưa hiệu quả gây thiệt hại cho Nhà nước

- Quản lý, sử dụng khai thác đầu tư không đạt mục tiêu phát triển làm thất thoát ngân sách, sử dụng đất lãng phí

- Quản lý đất chưa sử dụng thiếu chặt chẽ dẫn đến thất thoát, bị chiếm dụng, phát sinh vi phạm phải xử lý gây thiệt hại cho nhà nước, cho tổ chức, cá nhân

Một vài lưu ý để giảm thiểu rủi ro trong hoạt động giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất là:

- Xây dựng qui trình quản trị việc quản lý, sử dụng, đầu tư, khai thác, sử dụng

và giám sát việc quản lý đất công, đất chưa sử dụng, tổ chức giám sát định kỳ

- Đầu tư quản lý phòng ngừa, ngăn chặn việc sử dụng đất công sai mục đích, lấn chiếm, vi phạm quản lý đất đai

- Đề xuất với cơ quan có thẩm quyền các giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quản lý, sử dụng đất công, đất chưa sử dụng

d Quản trị rủi ro trong hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm về đất đai

Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm về đất đai là ba hoạt động khác nhau nhưng có mối quan hệ mật thiết với nhau Đây là các hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm phát hiện và xử lý những hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực đất đai Hoạt động này cũng hàm chứa nhiều rủi ro Cụ thể, các rủi ro thường gặp gồm:

- Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm về đất đai không được thực hiện thường xuyên không phòng ngừa được kịp thời rủi ro

- Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm về đất đai được thực hiện không đúng thẩm quyền

- Cơ quan nhà nước có thẩm quyền không phát hiện ra các hành vi vi phạm trong lĩnh vực đất đai

- Việc xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực đất đai không đúng quy định của pháp luật ảnh hưởng tới quyền lợi của người sử dụng đất, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước

Để giảm thiểu những rủi ro cho hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm về đất đai cần phải quan tâm tới những vấn đề chủ yếu sau đây:

+ Cần xây dựng qui trình quản trị hoạt động thanh tra, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp đất đai, xử lý nghiêm những trường hợp cán bộ có thẩm quyền làm sai trách nhiệm

+ Nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp cho cán bộ có thẩm quyền thanh tra, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp đất đai

+ Pháp luật quy định về thanh tra, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp đất đai rõ ràng, phù hợp với thực tiễn và đảm bảo hài hòa quyền lợi của các bên

1.4.2.2 Quản trị rủi ro trong sử dụng đất đai

Sử dụng đất là những hoạt động có mục đích của cá nhân, tổ chức nhằm khai thác giá trị của đất đai để phục vụ nhu cầu của bản thân Hình thức sử dụng đất rất đa dạng tùy vào mục đích của mỗi chủ thể (Có chủ thể sử dụng đất để ở,

có chủ thể sử dụng đất để sản xuất, kinh doanh…) Sử dụng đất cũng hàm chứa trong đó nhiều rủi ro như sau:

- Việc sử dụng đất không đúng mục đích, không đúng quy hoạch, kế hoạch của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

- Sử dụng khai thác lợi ích từ đất thông qua việc đầu tư xây dựng phát triển kinh tế xã hội, văn hóa giáo dục trên đất công được giao, đất chưa sử dụng

- Một số giao dịch của người sử dụng đất cho thuê lại, chuyển nhượng quyền sử dụng đất sẽ gặp rủi ro do trình độ hiểu biết của người tham gia giao dịch còn hạn chế và quy định của pháp luật trong các trường hợp này chưa rõ ràng, thống nhất Đối với trường hợp này, tác giả luận án xin được phân tích cụ thể như sau:

Chuyển nhượng quyền sử dụng đất là hoạt động của người sử dụng đất thông qua các hợp đồng chuyển nhượng Các hợp đồng chuyển nhượng chủ yếu gồm: mua bán quyền sử dụng đất, tặng cho quyền sử dụng đất, để lại thừa kế quyền sử dụng đất… Những rủi ro thường gặp trong chuyển nhượng quyền sử dụng gồm có:

Lừa dối trong chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tức là người không có quyền chuyển nhượng quyền sử dụng đất vẫn thực hiện giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất

Quyền sử dụng đất không đủ điều kiện chuyển nhượng nhưng vẫn thực hiện giao dịch chuyển nhượng

Các bên chuyển nhượng thực hiện các hợp đồng giả tạo để trốn thuế của nhà nước

Để giải quyết những vấn đề kể trên trong chuyển nhượng quyền sử dụng đất cần phải lưu ý những vấn đề sau đây:

- Hoàn thiện, bổ sung kịp thời, đầy đủ quy định pháp luật về chuyển nhượng quyền sử dụng đất

- Xây dựng qui trình quản trị việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất đảm bảo đúng quy định của pháp luật

- Nâng cao trình độ hiểu biết của người dân để họ biết quyền và nghĩa vụ của bản thân đồng thời sẽ tự hạn chế những rủi ro cho mình trong giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất

1.4.3 Phương trình quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai là vấn đề liên ngành, được đặt trong mối quan hệ với quản trị rủi ro của các lĩnh vực khác Cụ thể:

Thứ nhất, đất là vấn đề đa chiều và quản trị rủi ro trong lĩnh vực này góp phần

rất lớn trong đảm bảo an ninh con người Do đó, quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai có thể làm giảm khả năng xung đột và căng thẳng, góp phần phát triển xã hội, với lợi ích kinh tế và môi trường cũng như việc thực hiện các nghĩa vụ quốc tế

Thứ hai, sự gia tăng dân số, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng nên nhu cầu về

đất đai (đặc biệt là đất ở) của con người cũng tăng theo mạnh mẽ Nếu các nhu cầu mang tính thách thức này được đảm bảo sẽ góp phần làm giảm những rủi ro liên quan đến quản lý, sử dụng đất đai

Thứ ba, nếu những rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai không được giải

quyết sẽ gây căng thẳng và xung đột

Vì đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng nhất và là nhân tố tác động rất lớn đến đời sống của con người Ví dụ: Những hộ gia đình không có nhà riêng phải

đi thuê nhà thường chất lượng cuộc sống không tốt bằng những hộ gia đình có nhà riêng Hơn nữa, những người có thu nhập thấp thường phải thuê những căn nhà nhỏ, cũ kĩ, dột nát… Điều đó ảnh hưởng tiêu cực tới sinh hoạt, sức khỏe, tinh thần của họ Vì vậy, nếu những điều kiện về đất đai, nhà ở không đảm bảo

có thể gây lên những làn sóng dư luận phẫn nộ, gây thiệt hại về kinh tế và tác động tiêu cực tới an ninh chính trị

Thứ tư, phương pháp tiệp cận đa ngành và các chính sách liên ngành là cần

thiết để quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai Các chính sách liên ngành và tích hợp, các quyết định phối hợp, các văn bản pháp luật có hiệu lực và cơ chế thể chế là rất cần thiết cho việc quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Nghiên cứu phương trình cơ bản về Quản trị rủi ro trong chương trình học của trường HSB, tác giả xây dựng phương trình quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai Cụ thể:

Quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai ( QTRRQLSDĐĐ) = (an toàn + ổn định + phát triển bền vững) – (chi phí quản trị rủi ro + chi phí mất do khủng

hoảng + chi phí khắc phục khủng hoảng) Hay: QTRRQLSDĐĐ = (S1 + S2 + S3) – (C1 + C2 + C3)

Từ khái niệm quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai (Mục 1.2.1.), nội dung quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai (Mục 1.4.1.), phương trình quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai, chúng ta có thể thấy các hợp phần

của phương trình quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai được hiểu và đánh giá như sau:

S1 - An toàn trong quản lý, sử dụng đất đai: Đánh giá thông qua các hoạt

động: Lập, thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất khoa học; Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của người dân; quản lý đất công, đất chưa sử dụng; sử dụng, đầu tư khai thác lợi ích

từ đất

S2 - Ổn định trong quản lý, sử dụng đất đai: đánh giá thông qua việc vai

trò tác động ổn định đến kinh tế xã hội, đời sống của nhân dân

S3 - Phát triển bền vững: đánh giá thông qua các biện pháp, công cụ bảo

vệ và phát triển các giá trị đất đai (chiến lược, thể chế, chính sách, quy hoạch, tiềm lực kinh tế, khoa học công nghệ trong bảo vệ môi trường…)

C1 - Chi phí quản trị rủi ro: chi phí cho công tác quản lý đất đai

C2- Chi phí mất do khủng hoảng: chi phí mất do quản lý, sử dụng đất đai

không khoa học, hợp lý; Chi phí để giải quyết tranh chấp, khiếu nại, khởi kiện,

xử lý vi phạm trong quản lý, sử dụng đất đai

C3 - Chi phí khắc phục khủng hoảng: đánh giá thông qua tiêu chí chi phí

phải bỏ ra để giải quyết những xung đột lớn, kéo dài, đông đảo người tham gia khi những lợi ích về đất đai không hài hòa giữa các chủ thể

Theo phương trình này ta có thể thấy rõ quản trị rủi ro trong công tác quản lý,

sử dụng đất đai là hoàn toàn có thể tính toán được

Các tiêu chí chấm theo thang điểm 4 Trong đó: S1, S2, S3 được đánh giá theo hướng càng tốt điểm số càng cao; C1, C2, C3 được đánh giá theo hướng càng tốt điểm số càng thấp

1.5 Những yếu tố tác động tới hiệu quả quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Thứ nhất, điều kiện tự nhiên

Điều kiện tự nhiên bao gồm thời tiết, khí hậu, vị trí địa lý, đặc biệt là yếu

tố thổ nhưỡng… là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp, đầu tiên tới quản trị rủi rõ trong quản lý, sử dụng đất đai Bởi vì, những yếu tố này quyết định mục đích sử dụng đất sao cho phù hợp, đặc biệt đất trong lĩnh vực nông – lâm – ngư nghiệp Đồng thời, các yếu tố này nếu không được tính toán hợp lý sẽ tạo ra rủi ro rất lớn cho quản lý, sử dụng đất đai Ví dụ: Nếu khu vực đó, thổ nhưỡng không phù hợp để trồng cây nông nghiệp mà vẫn tiến hành quy hoạch và sử dụng đất vào mục đích sản xuất nông nghiệp thì hậu quả là đất đai không mang lại hiệu quả kinh tế và gây thiệt hại về kinh tế cho xã hội

Thứ hai, chính sách, pháp luật của nhà nước

Việc quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả hay không phụ thuộc rất nhiều vào chính sách, pháp luật của nhà nước Chính sách, pháp luật của nhà nước nếu phù hợp sẽ là động lực rất lớn để sử dụng đất đai hiệu quả Ngược lại, nếu hệ thống chính sách, pháp luật của nhà nước không phù hợp với thực tiễn sẽ kìm hãm sự việc sử dụng hiệu quả đất đai Ví dụ: Trước đây, chưa có chính sách

“dồn điền, đổi thửa”, trên phạm vi cả nước, chúng ta bị lãng phí một diện tích đất nông nghiệp rất lớn cho việc đắp bờ giữa các thửa ruộng, đồng thời việc cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp rất khó khăn Những văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động quản lý, sử dụng đất đai chủ yếu hiện nay gồm:

*Nhóm văn bản quy phạm pháp luật chung:

- Văn bản hợp nhất Luật Đất đai số 21/VBHN-VPQH ngày 10/12/2018 của Văn phòng Quốc hội;

- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai;

- Thông tư số 02/2015/TT-BTNMT ngày 27/01/2015 của Bộ Tài nguyên

và Môi trường quy định chi tiết một số điều của Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ;

- Thông tư số 75/2015/TT-BTNMT ngày 28/12/2015 của Bộ Tài nguyên

và Môi trường quy định kỹ thuật về cơ sở dữ liệu đất đai;

- Thông tư số 24/2014/TT-BTNMT ngày 19/05/2014 của Bộ Tài nguyên

và Môi trường quy định về hồ sơ địa chính;

- Thông tư số 2/2018/TT-BTNMT ngày 14/12/2018 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về thống kê, kiểm kê đất đai và lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất;

- Thông tư số 35/2014/TT-BTNMT ngày 30/06/2014 quy định việc điêu tra, đánh giá đất đai

*Nhóm văn bản đặc thù của thành phố Hà Nội, quận Ba Đình:

- Luật Thủ đô năm 2012;

- Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050

- Quyết định số 68/2000/QĐ-UB ngày 14/7/2000 phê duyệt quy hoạch quận Ba Đình

- Quyết định số 695/QĐ-UBND ngày 01/02/2013 của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành về việc phân bổ chỉ tiêu quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020

và kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011-2015) của thành phố Hà Nội;

- Quyết định số 4663/QĐ-UBND ngày 6/8/2013 của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội về việc phê duyệt đề cương nhiệm vụ dự án lập quy hoạch sử dụng đất đến 2020, kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011-2015) quận Ba Đình, thành phố Hà Nội

Thứ ba, yếu tố khoa học - công nghệ

Việc ứng dụng khoa học – công nghệ trong quản trị rủi ro quản lý, sử dụng đất đai mang lại hiệu quả rất lớn Điều đó thể hiện dưới các khía cạnh sau đây:

- Nhờ có khoa học – công nghệ việc lập quy hoạch sử dụng đất đai sẽ chính xác, phù hợp với các điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội

- Nhờ có khoa học - công nghệ những dữ liệu về đất đai được quản lý bài bản, dễ dàng tra cứu thông tin khi có nhu cầu

- Nhờ có khoa học - công nghệ những vi phạm trong lĩnh vực đất đai được phát hiện và xử lý kịp thời

- Nhờ có khoa học – công nghệ, các thủ tục hành chính liên quan tới đất đai sẽ bớt rườm rà, hạn chế được các hiện tượng tiêu cực

Thứ tư, sự phát triển kinh tế

Yếu tố kinh tế cũng tác động mạnh mẽ tới hoạt động quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai Cụ thể:

- Kinh tế phát triển, các hệ thống cơ sở vật chất hạ tầng ngày càng hoàn thiện, đồng bộ là điều kiện quan trọng để giảm thiểu rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

- Kinh tế phát triển chúng ta có một nguồn tài chính chi trả cho công tác quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Ngoài ra, thông thường, khi trình độ kinh tế phát triển thì trình độ hiểu biết, nhận thức của các chủ thể liên quan tới quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai thường cao và đây là điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện công tác này

Thứ năm, yếu tố tâm lý xã hội

Yếu tố tâm lý xã hội ở đây được hiểu là quan điểm của cơ quan nhà nước, của người sử dụng đất, của các chủ thể khác trong xã hội về quản lý, sử dụng đất đai Sự đồng thuận, ủng hộ của của cộng đồng dân cư đối với các chính sách, quy định pháp luật về đất đai là cơ sở quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai Vì thế, muốn giảm thiểu rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai cũng phải quan tâm tới quyền lợi của các chủ thể này, đảm bảo hài hòa lợi ích của mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội Hoặc thói quen sử dụng đất của dân cư cũng là yếu tố phải tính toán rất ký trong quản trị rủi ro quản lý, sử dụng đất đai Ví dụ: Nhiều người Việt Nam có thói quen thích tích lũy đất đai, điều đó dẫn đến hệ lụy, nhiều diện tích đất đai không được đưa vào sử dụng và nhiều người có nhu cầu thực không được tiếp cận với đất đai

Thứ sáu, yếu tố nguồn nhân lực

Bên cạnh những yếu tố kể trên, nguồn nhân lực cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng tới quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai Điều đó thể hiện dưới các khía cạnh chủ yếu sau đây:

- Chất lượng của hoạt động quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai phụ thuộc rất nhiều vào trình độ hiểu biết về chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp của các chủ thể tham gia quản trị

- Hoạt động quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai còn bị tác động bởi sự thiện chí, hợp tác của các chủ thể tham gia quản trị rủi ro

Bởi vậy, việc nâng cao trình độ hiểu biết, đặc biệt là sự hiểu biết pháp luật, pháp luật đất đai là yếu tố rất quan trọng cho quản trị rủi ro trong quản lý,

sử dụng đất đai

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Trong Chương 1 của luận văn, tác giả đã phân tích những vấn đề lý luận

về quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

1 Quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai được hiểu là những hậu quả bất lợi bất ngờ xảy ra trong quá trình các chủ thế có quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm quản lý, sử dụng đất đai Rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai gồm: Rủi

ro từ hoạt động quản lý đất đai và rủi ro từ hoạt động sử dụng đất đai

2 Quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai là hoạt động quản lý, điều hành nhằm phòng ngừa, khắc phục những bất lợi bất ngờ xảy ra trong quá trình các chủ thế có quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm quản lý, sử dụng đất đai Chủ thể

tham gia quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai gồm có nhà nước và người sử dụng đất Trong đó, nhà nước với tư cách là chủ thể quản lý đất đai có vai trò rất lớn trong hoạt động này

3 Phải quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai vì: Rủi ro trong quản

lý, sử dụng đất đai là tất yếu, khách quan; Việc quản trị rủi ro giúp phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro; Quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai nhằm đảm bảo

trật tự an toàn và công bằng trong xã hội; Quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai giúp con người khai thác tối đa giá trị của đất đai;

4 Quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai được thực hiện trên hai phương thức là phòng ngừa và khắc phục Trong đó phương thức phòng ngừa được ưu tiên hơn

5 Chương 1 của luận văn, tác giả cũng đã xây dựng được phương trình quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai Đây là căn cứ để tác giả đánh giá thực trạng quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận Ba Đình tại Chương 2 của luận văn

6 Nội dung quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai gồm có: quản trị rủi ro trong quản lý đất đai và quản trị rủi ro trong sử dụng đất đai Trong đó, quản trị rủi ro trong quản lý đất đai có nội dụng rộng hơn và được chú trọng hơn

7 Những yếu tố ảnh hưởng tới quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai gồm có: Điều kiện tự nhiên; Chính sách, pháp luật của nhà nước; Yếu tố khoa học - công nghệ; Sự phát triển kinh tế; Yếu tố tâm lý xã hội; Nguồn nhân lực Việc nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai phải tính toán tới các yếu tố này

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ, SỬ

DỤNG ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN BA ĐÌNH 2.1 Bối cảnh chung cả nước về quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai và những đặc thù trên địa bàn quận Ba Đình

2.1.1 Bối cảnh chung cả nước về quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai

Nhìn tổng thể, trên phạm vi cả nước, những rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai đã được giảm thiểu rất nhiều trong thời gian gần đây Theo Báo cáo số 221/BC-CP ngày 31/05/2018 của Chính phủ về Tình hình quản lý nhà nước về đất đai Trong hoạt động quản lý, sử dụng đất đai đã thu được những thành tựu đáng chú ý và điều đó cũng đồng nghĩa những rủi ro trong hoạt động này được giảm thiểu đi rất nhiều Cụ thể:

- Đến nay, trên địa bản cả nước đã cơ bản hoàn thành việc cấp Giấy chứng nhận lần cho đầu cho hầu hết các đối tượng đang sử dụng đất dựa trên các loại bản đồ khác nhau Kết quả này đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc anang cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về đất đai, bảo đảm điều kiện pháp lý cho người sử dụng đất thực hiện các quyền, nghĩa vụ hợp pháp của mình theo quy định của pháp luật đất đai

- Công tác này đã đi vào thực hiện nề nếp và đã dần khắc phục được các hạn chế, tồn tại trong quuy hoạch sử dụng đất; tạo cơ sở, công cụ pháp lý quan trọng đối với công tác quản lý nhà nước về đất đai Đến nay, quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã được Chính phủ phê duyệt; điều chỉnh quy hoạch đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất kỳ cuối 2016-2020 cấp quốc gia đã được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết số 134/2016/QH13 ngày 09/04/2016; các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã lập, thẩm định điều chỉnh quy hoạch đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất kỳ cuối (2016-2020), Chính phủ đã có Nghị quyết phê duyệt cho 40 tỉnh, thành phố

- Công tác giao đất, cho thuê đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất: Nhìn chung việc áp dụng quy định về các điều kiện để được giao đất, cho thuê đất,

cho phép chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định của Luật đất đai năm 2013

đã bước đầu sàng lọc được các nhà đầu tư kém năng lực; hạn chế đáng kể việc giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất tràn lan, sử dụng kém hiệu quả và để hoang hóa so với trước đây

- Các đạ phương đã triển khai thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư có chuyển biến rõ rệt, hạn chế tối đa việc thu hồi đất “tùy tiện”, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người sử dụng đất, nhất là đối với người nông dân trực tiếp sản xuất nông nghiệp

- Chính phủ ban hành các quy định về cải cách thủ tục hành chính theo hướng quy trình, hồ sơ thực hiện đơn giản; thời gian thực hiện nhiều thủ tục được rút ngắn; việc nộp hồ sơ thuận tiện, công khai, minh bạch, theo cơ chế một cửa; quy định rõ ràng cơ chế giải quyết đối với trường hợp chậm xử lý do trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức và lỗi của người thực hiện thủ tục

- Trong những năm qua công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm, đặc biệt là trong lĩnh vực đất đai; đã kịp thời ban hành nhiều chỉ thị, nghị quyết nhằm tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo của công dân; Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã tổ chức nhiều hội nghị, có nhiều văn bản chỉ đạo công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo nói chung và khiếu nại, tố cáo đông người nói riêng; các cấp chính quyền từ Trung ương đến địa phương đã có nhiều cố gắng và tích cực phối hợp giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân Từ sự tập trung, cố gắng đó, tình hình giải quyết khiếu nại, tố cáo trong quản lý, sử dụng đất đai đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhiều “điểm nóng”, nhiều vụ việc phức tạp, tồn đọng, kéo dài đã được giải quyết, góp phần phát triển kinh tế, xã hội, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, ổn định tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội của đất nước

- Việc sử dụng đất sai mục đích đã được kiểm soát, đặc biệt ở các thành phố lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng… đã giảm thiểu đáng kể

Bên cạnh những thành tựu kể trên, công tác quản trị rủi ro trong quản lý,

sử dụng đất đai còn gặp những khó khăn nhất định sau đây:

- Vẫn còn tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo, không thống nhất giữa các quy phạm pháp luật đất đai và giữa pháp luật đất đai với những lĩnh vực pháp luật khác

- Việc cấp giấy chứng nhận đối với phần diện tích đất chưa cấp còn lại (3,1% diện tích phải cấp) còn gặp khó khăn; đặc biệt là công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất cho nhà ở tại đô thị còn chậm so với yêu cầu

- Còn thiếu tính đồng bộ giữa các quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất với quy hoạch xây dựng, quy hoạch các khu công nghiệp, đô thị, khu dân cư, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, quy hoạch xây dựng nông thôn mới Việc chấp hành kỷ luật, kỷ cương trong thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của một số địa phương chưa nghiêm, tình trạng sử dụng đất không theo quy hoạch, gây lãng phí còn diễn ra; trong khi đó, công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy hoạch còn hạn chế dẫn đến hiệu lực của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chưa cao

- Việc giao đất có thu tiền sử dụng đất và cho thuê đất theo hình thức đấu giá quyền sử dụng đất nhằm khai thác nguồn lực đất đai thực hiện còn rất hạn chế, hầu hết là vẫn thực hiện giao, cho thuê trực tiếp cho các nhà đầu tư Tình trạng dự án Nhà nước đã giao đất, cho thuê đất nhưng chậm đưa đất vào sử dụng tuy đã được khắc phục nhưng vẫn còn xảy ra gây lãng phí nguồn lực đất đai

- Việc thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng tại một số địa phương còn chậm, nhất là các dự án thực hiện thu hồi đất, bồi thường trong giai đoạn thay đổi cơ chế, chính sách Một số dự án lớn thực hiện kéo dài đã nhiều năm nhưng chưa hoàn thành, vừa ảnh hưởng đến tiến độ của dự án đầu tư, ảnh hưởng đến đời sống của người dân, vừa tác động không tốt đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội Giá đất tính bồi thường tại một số dự án thực sự chưa phù hợp với thực tế

- Số lượng đơn thu khiếu nại, tố cáo về đất đai đã có xu hướng giảm so với trước đây nhưng vẫn chiếm tỷ lệ lớn Các vụ việc đông người, phức tạp chủ yếu liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án xây dựng cơ sở hạ tầng, sự án xây dựng khu công nghiệp, khu đô thị, khu dân cư, khu du lịch, dịch vụ Tình trạng dân gửi đơn thư khiếu nại vượt cấp lên các cơ quan Trung ương vẫn còn nhiều

- Bộ máy tổ chức làm công tác quản lý nhà nước về đất đai và điều kiện

về cơ sở vật chất, trang thiết bị ở nhiều địa phương chưa tương xứng với yếu cầu

tổ chức triển khai thi thành pháp luật trên thực tế

Những rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai vừa kể trên do nhiều nguyên nhân khác nhau Bao gồm cả những nguyên nhân khách quan như do hệ thống các quy phạm pháp luật về đất đai của nước ta còn nhiều điểm bất cập, gây khó khăn cho việc thực hiện trong thực tiễn; Nước ta đang trong giai đoạn xây dựng hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nên có nhiều biến độ về kinh tế khó lường trước tạo ra những rủi ro cho quản lý, sử dụng đất đai… Ngoài ra, rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai còn do nguyên nhân chủ quan là do trình độ cán bộ của quản lý đất đưa chưa đáp ứng yêu cầu, ý thức chấp hành pháp luật của người dân trong việc sử dụng đất đai chưa cao… Tình trạng này cần được giải quyết bằng đồng bộ nhiều biện pháp khác nhau

2.1.2 Những đặc thù trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội

*Về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên: Quận Ba Đình nằm ở trung tâm nội

thành Hà Nội kéo dài theo hướng Đông Tây Có vị trí như sau: Phía Bắc giáp quận Tây Hồ và quận Long Biên, phía Nam giáp quận Đống Đa, phía Đông giáp quận Hoàn Kiếm, phía Tây giáp quận Cầu Giấy Phía Đông của quận Ba Đình

có sông Hồng chảy qua, địa hình tương đối bằng phẳng, khí hậu mang đậm nét đặc trưng của khí hậu đồng bằng sông Hồng

*Về điều kiện kinh tế - xã hội: Quận Ba Đình được xác định là trung

tâm hành chính – chính trị quốc gia, nơi tập trung các cơ quan lãnh đạo cao nhất

của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ và là trung tâm ngoại giao, đối ngoại Quận Ba Đình có nhiều trụ sở của các tổ chức quốc tế, đại sứ quán các nước, là nơi thường xuyên diễn ra các hội nghị và sự kiện quan trọng của Nhà nước, quốc tế và khu vực Quận Ba Đình cũng có nhiều làng nghề cổ truyền như: làng hoa Ngọc Hà, lụa Trúc Bạch, giấy gió Yên Thái, Hồ Khẩu, đúc đồng Ngũ Xã… Nơi đây cũng có nhiều di tích lịch sử nổi tiếng như: Hoàng thành Thăng Long, tứ trấn Thăng Long, đến Quán Thánh, lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bảo tàng Hồ Chí Minh…

Hiện nay, quận Ba Đình gồm 14 phường: Cống Vị, Vĩnh Phúc, Liễu Giai, Ngọc Hà, Đội Cấn, Kim Mã, Ngọc Khánh, Thành Công, Giảng Võ, Điện Biên, Quán Thánh, Nguyễn Trung Trực, Trúc Bạch, Phúc Xá với tổng diện tích đất tự nhiên ổn định là 920,76 ha

Những đặc điểm về tự nhiên, kinh tế - xã hội của quận Ba Đình như phân tích ở trên có ảnh hưởng đến quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai ở đây như sau:

- Đất đai ở quận Ba Đình là đất đô thị vì thế phải quản lý theo cơ chế đất

đô thị với nhiều điểm đặc thù so với đất nông thôn

- Dân cư ở đây đông đúc và phần lớn là dân ngụ cư vì thế việc quản lý đất đai cần được thắt chặt để vừa tránh rủi ro (chủ yếu về kinh tế) vừa đảm bảo an ninh, chính trị trên địa bàn

- Đất đai ở đây có giá trị sử dụng cao, đồng nghĩa nếu rủi ro xảy ra thì thiệt hại về đất đai cũng rất lớn Vì thế, biện pháp phòng ngừa rủi ro trong quản

lý, sử dụng đất đai được chú trọng hơn bao giờ hết

2.2 Tình hình quản trị rủi ro trong quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội