Luận văn ngành giáo dục học quản lí hoạt động dạy học môn địa lí ở các trường THPT

Nếu xác lập được cơ sở lí luận, khảo sát đánh giá đúng thực trạng quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long thì sẽ đề xuất

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Huỳnh Văn Thanh Thoản

QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ

Ở CÁC TRƯỜNG THPT TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ VĨNH LONG,

TỈNH VĨNH LONG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thành phố Hồ Chí Minh - 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Huỳnh Văn Thanh Thoản

QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ

Ở CÁC TRƯỜNG THPT TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ VĨNH LONG,

TỈNH VĨNH LONG

Chuyên ngành: Quản lí giáo dục

Mã số: 8140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS NGUYỄN SỸ THƯ

Thành phố Hồ Chí Minh - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng những kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là công trình của riêng tác giả Những kết quả nghiên cứu của tác giả khác và các số liệu được sử dụng trong luận văn đều có trích dẫn

Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực

Tác giả luận văn

Huỳnh Văn Thanh Thoản

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban giám hiệu, Khoa Khoa học Giáo dục, cùng Phòng Sau đại học, quý thầy cô Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh đã giúp đỡ tác giả tận tình trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, quý thầy cô giáo, cán bộ, nhân viên và học sinh các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long đã tích cực ủng hộ, cộng tác nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình, khảo sát, thu thập dữ liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu Đặc biệt, tôi xin được bày

tỏ lòng kính trọng và sự biết ơn sâu sắc tới thầy PGS.TS Nguyễn Sỹ Thư - người đã tận tâm hướng dẫn, giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian nghiên cứu và thực hiện luận văn

Trong quá trình thực hiện đề tài, chắc chắn luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế; tác giả mong nhận được những ý kiến đóng góp chân thành của các nhà khoa học, quý thầy giáo, cô giáo, các cấp lãnh đạo, bạn bè đồng nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn!

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

QLHĐDH : Quản lí hoạt động dạy học

PHỤ LỤC Trang

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

MỞ ĐẦU……… 1

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 8

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 8

1.1.1 Ngoài nước 8

1.1.2 Trong nước 9

1.2 Một số khái niệm cơ bản 11

1.2.1 Quản lí 11

1.2.2 Quản lí giáo dục 13

1.2.3 Quản lí nhà trường 14

1.2.4 Hoạt động dạy học 16

1.2.5 Quản lí hoạt động dạy học 16

1.2.6 Quản lí hoạt động dạy học môn Địa ở trường THPT 17

1.3 Hoạt động dạy họcmôn Địa lí ở trường Trung học phổ thông 18

1.3.1 Mục tiêu của môn Địa lí 18

1.3.2 Nội dung chương trình của môn Địa lí 20

1.3.3 Phương pháp, hình thức dạy học 20

1.3.4 Kiểm tra, đánh giá 22

1.3.5 Xu hướng đổi mới dạy học môn Địa lí ở trường THPT 24

1.4 Quản lí hoạt động dạy họcmôn Địa ở trường Trung học phổ thông 28

1.4.1 Quản lí hoạt động dạy môn Địa lícủa GV 28

1.4.2 Quản lí hoạt động học môn Địa lí của HS 34

1.4.3 Quản lí các điều kiện và môi trường dạy học môn Địa lí 38

Kết luận Chương 1 40

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VĨNH LONG, TỈNH VĨNH LONG 41

2.1 Khái quát về Kinh tế- Xã hội và GD&ĐT thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long 41

2.1.1 Khái quát về Kinh tế- Xã hội thành phố Vĩnh Long 41

2.1.2 Khái quát về GD& ĐT thành phố Vĩnh Long 42

2.2 Khái quát về quá trình khảo sát thực trạng 45

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học môn Địa lí ở trường trường Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long 46

2.3.1 Thực trạng nhận thức về vai trò và mục tiêu môn Địa lí 46

2.3.2 Thực trạng thực hiện kế hoạch, nội dung chương trình môn học 52 2.3.3 Thực trạng về hình thức, phương pháp dạy học môn Địa lí 53

2.3.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn Địa lí 56

2.4 Thực trạng công tác quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí ở trường trường Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long 59

2.4.1 Quản lí hoạt động dạy của giáo viên môn Địa lí 59

2.4.2 Quản lí hoạt động học môn Địa lí của học sinh 63

2.4.3 Quản lí các điều kiện hỗ trợ và môi trường dạy học môn Địa lí 67

2.5 Đánh giá tổng quát thực trạng quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí ở trường Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long 70

2.5.1 Mặt mạnh 70

2.5.2 Hạn chế 71

2.5.3 Nguyên nhân của những hạn chế 72

Kết luận Chương 2 74

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN ĐỊA

LÍ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐVĨNH LONG, TỈNH VĨNH LONG

75

3.1 Những nguyên tắc trong việc đề xuất các biện pháp 75

3.1.1 Đảm bảo tính đồng bộ của các biện pháp 75

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn của các biện pháp 75

3.1.3.Đảm bảo tính khả thi của các biện pháp 75

3.2 Biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí ở trường trường Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long 75

3.2.1 Nhóm biện pháp nâng cao nhận thức về vai trò môn Địa lí 75

3.2.2 Nhóm biện pháp quản lí hoạt động dạy của giáo viên 77

3.2.3 Nhóm biện pháp quản lí hoạt động học tập của HS trong môn Địa lí 83

3.2.4 Nhóm biện pháp quản lí các điều kiện hỗ trợ 86

3.3 Khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 91

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp và điều kiện thực hiện 96

Kết luận Chương 3 98

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 99

1 KẾT LUẬN 99

2 KHUYẾN NGHỊ 100

2.1 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo 100

2.2 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Vĩnh Long 101

2.3 Đối với các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long 101

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 102 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG Trang

Bảng 2.1 Thống kê số lượng mẫu khảo sát……… 45 Bảng 2.2 Nhận thức của CBQL&GV về vai trò môn Địa lí…… 46 Bảng 2.3 Khảo sát CBQL&GV về thực hiện mục tiêu môn Địa lí 48 Bảng 2.4 Đánh giá thực hiện kế hoạch, nội dung chương trình dạy

học môn Địa lí……… 52 Bảng 2.5 Thực trạng hình thức, phương pháp dạy học môn Địa lí 54 Bảng 2.6 Thực trạng việc kiểm tra, đánh giá trong môn Địa lí… 57 Bảng 2.7 Khảo sát về quản lí hoạt động dạy của GV Địa lí…… 60 Bảng 2.8 Khảo sát quản lí hoạt động học tập môn Địa lí của

HS 64

Bảng 2.9 Khảo sát việc quản lí các điều kiện hỗ trợ HĐDH môn

Bảng 3.1 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện

pháp quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí……… 91

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập nền kinh tế thế giới hiện nay, thế giới đã có nhiều chuyển biến cực kì quan trọng ảnh hưởng to lớn đến tình hình phát triển kinh tế - xã hội của nhiều nước, nhiều dân tộc và đời sống hàng ngày của con người Trong những chuyển biến quan trọng đó, nổi bật nhất là sự hình thành một nền kinh tế tri thức và sự phát triển vượt bậc của khoa học công nghệ Những yếu tố đó đã tác động mạnh mẽ đến nền giáo dục và đào tạo, dẫn đến sự cải cách mạnh mẽ trong nền giáo dục toàn thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng

Hiện nay nước ta đang trong quá trình hội nhập quốc tế, thực hiện quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, để tiến tới nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, thì cần phải có một nguồn nhân lực chất lượng cao để phục vụ nhu cầu phát triển của đất nước Chính vì thế, nền giáo dục của nước ta cần phải có sự đổi mới mạnh mẽ để bắt kịp với nền giáo dục của khu vực và thế giới Cũng từ đó sẽ đào tạo ra một nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho công cuộc phát triển của đất nước

Trong quá trình phát triển đất nước cũng như hội nhập với cộng đồng quốc tế đã đặt ra những yêu cầu mới về phẩm chất và năng lực của người lao động Ngoài các phẩm chất như lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, quý trọng

và hăng say lao động, lòng nhân ái, ý thức trách nhiệm, cần có những phẩm chất

và năng lực rất cần thiết trong quá trình đất nước chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa Từ kinh tế nông nghiệp sang kinh tế công nghiệp, dịch vụ và kinh tế tri thức Để đạt được mục tiêu này, cần phải có một nền giáo dục hiện đại và phát

triển Chính vì vậy, cần phải đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp và các hình thức tổ chức dạy học

Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII đã

nêu rõ “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục – đào tạo, khắc phục lối

truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học” Điều

4, Chương I, Luật giáo dục nước CHXHCN Việt Nam quy định “Hoạt động

giáo dục phải phát huy tính tích tực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” Nghị quyết Đại

hội đại biểu toàn quốc lần IX nêu rõ “Để đáp ứng yêu cầu về con người và

nguồn lực là nhân tố quyết định sự phát triển đất nước trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cần chuyển biến cơ bản, toàn diện về giáo dục và đào tạo… Đổi mới hoạt động dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khóa, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay”

Trong bối cảnh đó, giáo dục phải được đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình (CT), phương pháp dạy và học ở tất cả các bậc học, trong đó đặc biệt là bậc trung học phổ thông (THPT) để chuẩn bị từ sau năm 2020 thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới Việc nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường không chỉ phụ thuộc vào CT giảng dạy (sách giáo khoa, sách tham khảo ), vào các điều kiện vật chất của nhà trường, mà phụ thuộc rất lớn vào hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên (GV) các môn học của nhà trường

Trong điều kiện của yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông, đổi mới hoạt động giảng dạy đòi hỏi phải đổi mới hoạt động quản lí Đổi mới quản lí trường học trở thành đòi hỏi cấp bách, trong đó quản lí hoạt động giảng dạy của GV là vấn đề cơ bản, có tác động trực tiếp nâng cao chất lượng giáo dục Để nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục, đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông, người lãnh đạo phải có các biện pháp quản lí hoạt động dạy học ở nhà

trường Công tác quản lí hoạt động dạy học (HĐDH) có ý nghĩa rất quan trọng

vì nó là một trong những nội dung cơ bản của quản lí nhà trường

Trong những năm vừa qua, nhận thức của cán bộ quản lí (CBQL) các trường phổ thông về vai trò của môn Địa lí (ĐL) đã bước đầu được nâng lên, nhưng việc thực hiện mục tiêu môn ĐL chưa được đánh giá cao Trong công tác quản lí, CBQL các trường đã chủ động nắm vững mục tiêu, kế hoạch và nội dung CT môn ĐL, trên cơ sở đó chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức thực hiện một cách nghiêm túc Tuy nhiên, việc quản lí hoạt động dạy của GV, quản lí hoạt động học của học sinh (HS) và quản lí các điều kiện hỗ trợ theo hướng đổi mới thì vẫn còn nhiều vấn đề chưa phù hợp, chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới HĐDH môn ĐL nói riêng Như vậy, trong nhà trường phổ thông, việc quản lí có hiệu quả HĐDH môn ĐL không chỉ góp phần quan trọng vào mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà trường, của ngành giáo dục, mà còn phục vụ yêu cầu xây dựng con người Việt Nam mới, đáp ứng đòi hỏi của sự nghiệp phát triển đất nước Việt Nam trong thời kỳ mới

Từ trước đến nay, hoạt động dạy học nói chung, hoạt động dạy môn Địa lí nói riêng phần lớn là hoạt động dạy học theo lối truyền thụ một chiều, áp đặt tạo cho người học cách học bị thụ động, hạn chế việc phát triển các phẩm chất linh hoạt, độc lập sáng tạo của tư duy, khả năng ứng dụng những kiến thức và kỹ năng thu nhận được áp dụng vào thực tiễn Với sự bùng nổ của công nghệ thông tin, các phương tiện truyền thông, trong bối cảnh hội nhập, mở rộng giao lưu, hợp tác quốc tế, đặc biệt là Internet, học sinh được tiếp thu nhiều nguồn thông tin đa dạng, phong phú từ nhiều nguồn học liệu khác nhau giúp cho học sinh hiểu biết nhiều hơn, linh hoạt và thực tế hơn so với các thế hệ cùng lứa tuổi trước đây, đặc biệt là học sinh trung học phổ thông Trong học tập, học sinh không thỏa mãn với những vai trò của người tiếp thu thụ động, không chấp nhận những hoạt động dạy học theo kiểu thụ động nói trên Chính vì thế, đổi

mới hoạt động dạy học môn Địa lí là điều kiện hết sức cần thiết cùng với đổi mới mục tiêu, nội dung chương trình sách giáo khoa và đổi mới kiểm tra, đánh giá

Trong những năm qua ở tỉnh Vĩnh Long đã có một số đề tài nghiên cứu đề cập đến đổi mới hoạt động dạy học nói chung và đã đạt được một số kết quả bước đầu, tuy nhiên so với yêu cầu đổi mới, quản lí hoạt động dạy học nói chung và môn Địa lí nói riêng còn những hạn chế, bất cập Có nhiều nguyên nhân, một trong những nguyên nhân chính là việc quản lí chỉ đạo đổi mới hoạt động môn Địa lí chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục trung học phổ thông hiện nay, từ đó dẫn đến kết quả thi tốt nghiệp THPT, điểm thi vào các trường cao đẳng, đại học chưa cao

Tiếp cận từ góc độ quản lí, tác giả nhận thấy hiện nay các cán bộ quản lí mới dừng lại ở những chủ trương đường lối chung cho tất cả các môn mà thiếu

đi biện pháp cụ thể vào một môn học cụ thể để tác động và tạo ra sự liên kết giữa người dạy với người học, chưa tổ chức chỉ đạo quá trình hoạt động dạy học một cách khoa học và hữu hiệu Vì thế chưa đủ để tạo nên một bước chuyển biến thực sự về hoạt động dạy học môn Địa lí tại các trường trung học phổ thông tại tỉnh Vĩnh Long

Từ những lí do trên, đề tài nghiên cứu khoa học được tôi lựa chọn đề tài

“Quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí ở các trường Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn, đề xuất các biện pháp quản

lí hoạt động dạy học môn Địa lí tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Công tác quản lí hoạt động dạy học tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí của Hiệu trưởng tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long

4 Giả thuyết khoa học

Thực trạng hoạt động dạy học môn Địa lí tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long đã có những kết quả nhất định, tuy nhiên hoạt động dạy học và việc quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí vẫn còn

có những hạn chế so với yêu cầu đặt ra Nếu xác lập được cơ sở lí luận, khảo sát đánh giá đúng thực trạng quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long thì sẽ đề xuất được các biện pháp quản lí hoạt động môn Địa lí tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long một cách khoa học, hợp lí góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Địa lí, đáp ứng được mục tiêu đào tạo của nhà trường trong giai đoạn hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí ở trường THPT

5.2 Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí ở trường trường Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn môn Địa lí ở trường Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long

6 Phạm vi nghiên cứu

- Trong phạm vi đề tài này chỉ nghiên cứu các biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí của Hiệu trưởng, phó Hiệu phụ trách chuyên môn và các tổ trưởng chuyên môn tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long

- Khảo sát 05 trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long Trường THPT Chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm, THPT Vĩnh Long, THPT Lưu Văn Liệt, THPT Nguyễn Thông và THCS- THPT Trưng Vương Đối tượng khảo sát: Đội ngũ CBQL, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên dạy môn Địa lí ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long

- Thời gian khảo sát thực trạng nghiên cứu: Từ năm học 2015- 2016 đến 2017- 2018

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu tác giả sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

7.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Phân tích, tổng hợp các tài liệu và các công trình nghiên cứu liên quan đến hoạt động dạy học và quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí ở trường THPT nhằm xác lập cơ sở lí luận cho vấn đề nghiên cứu

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Phương pháp này xây dựng và sử dụng một hệ thống câu hỏi để trưng cầu

ý kiến của các cán bộ quản lí, giáo viên Địa lí và học sinh các trường THPT

nhằm khảo sát thực trạng và tìm kiếm biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn

Tiến hành trò chuyện, trao đổi, phỏng vấn đối với CBQL, GV, HS của các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long để tìm hiểu thực trạng nhận thức, thực trạng hoạt động dạy học và các biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Dùng phương pháp thống kê toán học để xử lí các số liệu của nghiên cứu

đề tài

8 Cấu trúc luận văn

- Phần Mở đầu: Lí do chọn đề tài; Mục đích nghiên cứu; Khách thể và

đối tượng nghiên cứu; Giả thuyết khoa học; Nhiệm vụ nghiên cứu; Phạm vi nghiên cứu; Phương pháp nghiên cứu; Cấu trúc của luận văn

- Phần Nội dung: Gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lí luận của quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí ở các trường THPT

Chương 2: Thực trạng quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long

Chương 3: Biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long

- Kết luận, khuyến nghị

- Tài liệu tham khảo

- Phụ lục

Nhà sư phạm vĩ đại J.A.Komensky (1592-1670), người đặt nền móng đầu tiên cho lí luận về dạy học hiện đại, trong tác phẩm của mình cũng đã chỉ ra những yêu cầu cơ bản để đảm bảo hoạt động dạy học trong nhà trường như dạy học trực quan, dạy học tích cực, bám sát đối tượng học sinh, sử dụng đồ dùng dạy học

John Dewey (1859 - 1952) là một triết gia, một nhà giáo dục, cũng đồng thời là một nhà quản lí giáo dục nổi tiếng của Mỹ và của thế giới đầu thế kỷ XX

đã cùng với đồng nghiệp thành lập Trường Thực nghiệm giáo dục thuộc Đại học Chicago (Chicago Laboratory School of Education) do chính ông làm Hiệu trưởng Hoạt động của Trường Thực nghiệm giáo dục đã giúp cho J.Dewey có được những tư liệu cần thiết để viết nên những tác phẩm quan trọng về giáo dục như “Trường học và xã hội” (The School and Society, 1899), “Trẻ em và chương trình học” (1902) Đây là hai tác phẩm đã trình bày và chứng minh cho những nguyên lí chủ yếu của triết lí giáo dục J.Dewey như chương trình giáo dục phải bắt đầu bàng và được xây dựng theo những lợi ích của trẻ; phải tạo ra

và củng cố sự tương tác giữa tư duy và hoạt động thực tiễn trong lớp học của trẻ; thầy giáo phải là người hướng dẫn, là người cộng tác với học sinh thay vì làm người đốc công thường xuyên đưa đến cho học sinh một đống bài học và bài học

thuộc lòng có săn; mục tiêu của trường học là sự trưởng thành của trẻ em trên mọi phương diện (The School and Society, 1899)

Bước vào thế kỷ XX, nền kinh tế tri thức ngày càng trở thành một phần quan trọng không thể thiếu của xã hội hiện đại Giáo dục và công tác quản lí giáo dục cũng ngày càng khẳng định tầm quan trọng của nó trong sự phát triển của giáo dục nói riêng và xã hội hiện đại nói chung V.A.Xukhomlinxki là nhà giáo dục và cũng là nhà quản lí giáo dục Xô - viết nổi tiếng thế kỷ XX Tác phẩm chiếm vị trí trung tâm trong sự nghiệp sáng tác sư phạm của ông là

“Trường trung học Pavluts” Đây là quyển sách tổng kết kinh nghiệm 26 năm xây dựng trường trung học nông thôn Nhà giáo dục Xô viết đã triển khai một cách toàn diện, sâu rộng những quan điểm sư phạm của mình về tất cả các mặt giáo dục, mô tả được một cách chi tiết, tỉ mỉ những suy nghĩ sáng tạo, những thành công cùng thất bại của người hiệu trưởng cũng như những giáo viên, học sinh trong quá trình giảng dạy, học tập, lao động

Như vậy, có thể thấy, lí luận dạy học và lí luận về quản lí giáo dục là vấn

đề được rất nhiều nhà nghiên cứu sư phạm quan tâm Trong đó, việc kết hợp giáo dục trí dục với đức dục là yêu cầu tất yếu của giáo dục toàn diện Ngày 15/5/2012, tại Liên Hợp Quốc, UNESCO đã tổ chức hội thảo với tiêu đề “Giáo dục đạo đức phải trở thành vấn đề quan trọng” qua đó khẳng định vai trò quan trọng của việc tăng cường trao đổi kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức ở tất cả các khu vực trên toàn cầu Từ năm 2011, UNESCO đã thúc đẩy việc thành lập Hiệp hội quốc tế về đạo đức trong giáo dục nhằm khuyến khích các nước trên thế giới đưa giáo dục đạo đức trở thành vấn đề học thuật nghiêm túc và quan trọng để đáp ứng những thách thức về tiến bộ khoa học trên toàn cầu (UNESCO, 2012)

1.1.2 Trong nước

Đại hội đại biểu toàn quốc của lần thứ XI của Đảng cũng đã thông qua Chiến lược Phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2012 - 2020 với một trong những

nội dung cơ bản là “Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lí giáo dục, phát triển đội ngũ GV và CBQL là khâu then chốt Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp” (Đại hội đại biểu toàn quốc của lần thứ XI của Đảng)

Nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước, việc nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường nói chung và nhà trường phổ thông nói riêng từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nước trên thế giới trong đó có Việt Nam

Từ yêu cầu đổi mới Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) nói chung và đổi mới nội dung, PPDH nói riêng, nhiều người nghiên cứu đã nghiên cứu sâu về vấn đề đổi mới nội dung dạy học theo phương pháp nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học với thực tiễn sản xuất và đời sống, vấn đề lấy HS làm trung tâm trong hoạt

động dạy học của các tác giả như: Đặng Quốc Bảo, cẩm nang nâng cao năng lực

quản lí nhà trường (Đặng Quốc Bảo, 2007); Thái Duy Tuyên, Giáo dục học hiện đại (những nội dung cơ bản) (Thái Duy Tuyên, 2001); Tác giả Trần Kiểm

với những tài liệu, giáo trình chuyên khảo về khoa học quản lí giáo dục như

“Khoa học quản lí nhà trường phổ thông” (Trần Kiểm, 2002) ,“Khoa học quản

lí giáo dục - Một số vấn đề lí luận và thực tiễn (Trần Kiểm, 2008),“Những vấn

đề cơ bản của Khoa học quản lí giáo dục (Trần Kiểm, 2008)

Dạy học là hoạt động lao động xã hội xuất hiện từ lúc con người có nhu cầu truyền lại cho thế hệ sau những kinh nghiệm của thế hệ trước Quản lí ra đời khi có sự phân công lao động xã hội Quản lí dạy học là một quá trình xã hội đặc thù Thực tiễn và lí luận về quản lí dạy học được hình thành và phát triển cùng với sự hình thành và phát triển của xã hội loài người

Như vậy, vấn đề nâng cao chất lượng dạy học từ lâu đã được các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm Xã hội càng phát triển thì vấn đề này càng được quan tâm nhiều hơn, đặc biệt là của các nhà nghiên cứu giáo dục, ý

kiến của các nhà nghiên cứu có thể khác nhau nhưng điểm chung mà ta thấy trong các công trình nghiên cứu của họ là: Khẳng định vai trò quan trọng của công tác quản lí trong việc nâng cao chất lượng dạy và học ở các cấp học

Tóm lại, có rất nhiều tác giả trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã nghiên cứu và đưa ra nhiều biện pháp quản lí hoạt động dạy học trong nhà trường Có nhiều luận văn thạc sỹ quan tâm tới đề tài biện pháp quản lí của hiệu trưởng đối với hoạt động dạy học trong nhà trường với nhiều cách tiếp cận về vấn đề quản

lí khác nhau, ở những địa phương khác nhau với phạm vi nghiên cứu rộng, hẹp khác nhau

Riêng đối với việc quản lí hoạt động dạy học môn ĐL trong trường phổ thông hiện nay thì vẫn còn ít công trình nghiên cứu Cùng với việc nâng cao nhận thức của toàn xã hội về môn học ĐL trong nhà trường, đã có nhiều bài báo

về đổi mới hoạt động dạy học môn ĐL được đăng trên các tạp chí khoa học Đặc biệt, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã tổ chức Hội thảo về đổi mới kiểm tra, đánh giá thúc đẩy đổi mới phương pháp và hiệu quả dạy học môn Địa lí Hội thảo đã tập hợp được nhiều báo cáo tham luận của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, các cán bộ quản lí, giảng viên và giáo viên các cấp học phổ thông Hội thảo cũng đã nhận được nhiều ý kiến tham gia có chất lượng về đánh giá thực trạng

và đề xuất định hướng đổi mới chương trình (CT), sách giáo khoa (SGK), phương pháp dạy học (PPDH), đổi mới kiểm tra đánh giá (KTĐG), đào tạo, bồi dưỡng giáo viên Địa lí

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lí

Quản lí vừa là một khoa học, vừa là một nghệ thuật của người quản lí trong việc điều khiển hệ thống xã hội, có thể nói: Có tổ chức là có quản lí Hoạt động quản lí bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động khi xã hội phát triển, quản lí đóng vai trò quan trọng trong việc điều khiển các hoạt động xã hội

C Mác đã nói đến sự cần thiết của quản lí: “Bất kỳ một hoạt động nào có tính

chất xã hội và chúng trực tiếp được thực hiện với quy mô tương đối lớn đều ít

nhiều cần đến sự quản lí”

Theo định nghĩa của các tác giả trong tác phẩm: “Khoa học tổ chức và quản lí - một số vấn đề lí luận và thực tiễn”- Trung tâm nghiên cứu khoa học tổ

chức, quản lí - NXB Thống Kê - Hà Nội - 1999 thì quản lí là “một quá trình tác

động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lí đến khách thể quản lí nhằm đạt được mục tiêu chung (Khoa học tổ chức và quản lí - một số vấn đề lí luận và thực tiễn,

1999)

Tác giả Trần Kiếm định nghĩa “Quản lí là những tác động của chủ thể

quản lí trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất ”

(Trần Kiểm, 2008)

Tác giả Nguyễn Bá Sơn định nghĩa "Quản lí là tác động có mục đích đến

tập thể người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong suốt quá trình lao động” (Nguyễn Bá Sơn, 2000)

Theo tác giả Phạm Minh Hạc “Quản lí là tác động có mục đích, có kế

hoạch của chủ thể của người quản lí đến tập thể người lao động nói chung (khách thể quản lí) nhằm thực hiện mục tiêu đã dự kiến ” (Phạm Minh Hạc,

1998)

Khái niệm quản lí được các nhà nghiên cứu đưa ra gắn với từng lĩnh vực quản lí và từng lĩnh vực hoạt động, nghiên cứu cụ thể nhưng có sự thống nhất về

bản chất hoạt động quản lí Quản lí là sự tác động có định hướng, có mục đích,

có kế hoạch và có hệ thống thông tin của chủ thể quản lí đến khách thể quản lí nhằm đạt được mục đích của tổ chức Như vậy, quản lí có thể xem như là một

quá trình tác động (có tổ chức, có định hướng) của chủ thể quản lí đến khách thể quản lí (về các mặt: chính trị, văn hóa, xã hội, kinh tế ) để đạt được mục tiêu

quản lí dựa vào các công cụ quản lí và phương pháp quản lí

Bốn chức năng cơ bản của hoạt động quản lí được bàn đến trong hầu hết các nghiên cứu là: Lập kế hoạch; tổ chức; chỉ đạo; kiểm tra, bốn chức năng quản

lí này luôn có quan hệ biện chứng hữu cơ với nhau Khi hoạt động quản lí được tiến hành thì chúng đều được triển khai, bởi một điều tất yếu là bất cứ người quản lí nào cũng phải làm công việc lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra, đánh giá để điều chỉnh

Trong cuộc sống của chúng ta, mỗi một hoạt động của bất kỳ một lĩnh vực nào đều xuất hiện vai trò của hoạt động quản lí Tuy mỗi một lĩnh vực đều có những sự khác biệt nhất định, nhưng chúng đều chứa đựng những nét cơ bản chung của hoạt động quản lí Đồng thời chính các hoạt động chức năng này đã góp một phần hết sức quan trọng vào việc nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của từng tổ chức Thực chất vai trò của quản lí chính là sự kết hợp một cách nhuần nhuyễn, liên hoàn của mọi thành viên trong một tổ chức vì mục đích chung là đạt được mục tiêu mà tổ chức đó đề ra Tuy nhiên trong sự kết hợp nhịp nhàng đó không thể nào thiếu được vai trò của người cán bộ quản lí như là người điều phối mọi hoạt động cơ bản của tổ chức theo các cấp độ khác nhau

1.2.2 Quản lí giáo dục

Quản lí giáo dục là một bộ phận của quản lí xã hội, là nhân tố tổ chức, chỉ đạo việc thực thi phát triển nền giáo dục ngày càng tiến bộ hơn

Theo tác giả Phạm Minh Hạc “Quản lí là tác động có mục đích, có kế

hoạch của chủ thể của người quản lí đến tập thể người lao động nói chung (khách thể quản lí) nhằm thực hiện mục tiêu đã dự kiến” (Phạm Minh Hạc,

1998)

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang, khái niệm quản lí giáo dục là “khái

niệm đa cấp, bao hàm cả quản lí hệ giáo dục quốc gia, quản lí các phân hệ của

nó, đặc biệt là quản lí trường học” (Nguyễn Ngọc Quang, 1989)

Trong các nghiên cứu của mình, tác giả Trần Kiểm đã đưa ra khái niệm quản lí giáo dục ở hai cấp độ vĩ mô và vi mô Ở cấp độ vĩ mô là quản lí một nền/hệ thống giáo dục, “quản lí giáo dục là những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, họp quy luật) của chủ thể quản lí đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục” (Trần Kiểm, 2008) Ở cấp độ vi

mô là quản lí một nhà trường, “quản lí giáo dục được hiểu là hệ thống những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lí đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha

mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện

có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường” (Trần Kiểm, 2008)

Như vậy, nói đến quản lí giáo dục là nói đến sự tác động có ý thức của chủ thể quản lí đến khách thể quản lí nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt tới kết quả mong muốn bằng cách hiệu quả nhất Quản lí giáo dục theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội

Từ những khái niệm quản lí giáo dục được nêu ở trên, có thể hiểu: Quản

lí giáo dục là quá trình tác động có mục đích, có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức của chủ thể quản lí đến khách thể quản lí ở các cơ sở giáo dục khác nhau trong toàn bộ hệ thống giáo dục, nhằm đạt được mục tiêu giáo dục đã đặt ra

1.2.3 Quản lí nhà trường

Nhà trường là một thiết chế hiện thực hóa sứ mệnh của nền giáo dục trong đời sống kinh tế - xã hội Nhà trường trong nền kinh tế công nghiệp không chỉ là thiết chế sư phạm đơn thuần Công việc diễn ra trong Nhà trường có mục tiêu cao nhất là “Nhân cách - Sức lao động”, phục vụ phát triển cộng đồng làm tăng

cả nguồn vốn con người (human capital), vốn tổ chức (organizational capital) và vốn xã hội (social capital)

“Nhà trường là vầng trán của cộng đồng”, bên cạnh đó “cộng đồng là trái tim của Nhà trường” Từ Nhà trường, hai quá trình “Xã hội hóa giáo dục” và

“giáo dục hóa xã hội” quyện chặt vào nhau để hình thành “xã hội học tập”, tạo nên sự đồng thuận xã hội, tăng trưởng kinh tế cho mỗi quốc gia với mục tiêu phát triển nhân văn (Human development) đưa giáo dục cho mỗi người, giáo dục cho mọi người (Education for all) và huy động mọi tiềm năng, nguồn lực của xã hội giáo dục (All for education)

Quản lí xã hội lấy tiêu điểm là quản lí giáo dục (Giáo dục là quốc sách hàng đầu) thì quản lí giáo dục phải coi nhà trường là nút bấm và quản lí nhà trường phải lấy quản lí việc dạy học là khâu cơ bản, việc dạy học phải xuất phát

và hướng vào người học; từ đó thấy trách nhiệm của nhà trường đối với cộng đồng là chủ động - trung tâm - nòng cốt Quyết định nội dung hoạt động của xã hội hóa công tác giáo dục phải là nhà trường, nhà trường phải là chủ và chủ động, vì chỉ có nhà trường mới hiểu giáo dục, hiểu đường lối chính sách giáo dục, tầm nhìn, mục tiêu nhiệm vụ năm học, hiểu thực tế giảng dạy và giáo dục, hiểu công việc gắn với hiểu con người, (thầy - trò), hiểu những điều kiện và phương tiện tiến hành hoạt động giáo dục, giảng dạy và cuối cùng là hiểu, nắm được chất lượng và hiệu quả giáo dục

Có thể phân tích quá trình giáo dục của nhà trường như một hệ thống gồm

6 thành tố: Mục đích giáo dục; Nội dung giáo dục; Phương pháp giáo dục; Người dạy; Người học; Cơ sở vật chất và các phương tiện, thiết bị phục vụ giáo dục Hoạt động quản lí của người quản lí là phải làm sao cho hệ thống các thành

tố vận hành liên kết chặt chẽ với nhau đưa đến kết quả mong muốn

Theo tác giả Phạm Minh Hạc, “Quản lí nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lí giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục với thế hệ trẻ và với từng học sinh” (Phạm Minh Hạc, 1998)

Từ các định nghĩa trên, có thể khái quát khái niệm về quản lí nhà trường như sau: Quản lí nhà trường là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lí (Hiệu trưởng) đến khách thể quản lí (con người: GV, cán bộ, nhân viên, HS; các nguồn lực: csvc, tài chính, thông tin ) nhằm đạt được các mục tiêu của nhà trường đề ra

1.2.4 Hoạt động dạy học

1.2.4.1 Hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học gồm hai hoạt động gắn bó mật thiết đó là hoạt động

dạy của thầy và hoạt động học của người học Hoạt động dạy của giáo viên là

hoạt động tổ chức, điều khiển, hướng dẫn của GV nhằm giúp cho HS tự giác, tích cực, chủ động nắm vững hệ thống kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, qua đó phát triển được năng lực nhận thức, năng lực hoạt động; hình thành những cơ sở của

thế giới quan khoa học Hoạt động học của học sinh là hoạt động nhằm chiếm

lĩnh tri thức Như vậy đối với người học từ chỗ chưa ý thức đầy đủ, sâu sắc, đến

có ý thức đầy đủ hơn, sâu sắc hơn nhiệm vụ học tập; từ tri thức đến việc hình thành các kỹ năng, kỹ xảo; từ đó biết vận dụng những điều đã học vào các tình huống quen thuộc và các tình huống mới, trên cơ sở đó có thể tư duy sáng tạo và ngày càng hoàn thiện các năng lực cá nhân, phẩm chất hoạt động trí tuệ, cũng như hoàn thiện thế giới quan khoa học và các phẩm chất đạo đức cá nhân

1.2.4.2 Hoạt động dạy học môn Địa lí

Môn Địa lí cũng giống như bất cứ một môn khoa học nào khác ở trường phổ thông, quá trình dạy học đều thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa ba nhân tố người dạy - người học - nội dung tri thức Mục đích cuối cùng của quá trình tác động giữa ba nhân tố ấy là làm cho mỗi cá nhân lĩnh hội được nội dung tri thức môn học, rèn luyện kỹ năng và bồi dưỡng tư tưởng, thái độ tương ứng Để thực hiện mục đích đó, trong quá trình dạy học, người giáo viên phải tiến hành nhiều hoạt động tổ chức, điều khiển quá trĩnh nhận thức của học sinh, xác định và vận hành các mối quan hệ tương tác giữa người dạy với người học; xác định và sử

dụng hệ thống phương pháp dạy học, hình thức và phương tiện dạy học, tổ chức kiểm tra, đánh giá, dự kiến và ứng xử các tình huống sư phạm Tuy nhiên, dù khó và phức tạp đến đâu thì diễn biến của quá trình đó cũng có tính quy luật

Với tư cách là một khoa học, lí luận dạy học môn Địa lí là một hệ thống lí thuyết và kỹ năng cơ bản để tổ chức quá trình dạy học môn Địa lí ở trường phổ thông Hoạt động dạy học môn Địa lí ở trường phổ thông là hoạt động phối hợp thống nhất của GV và HS, xác định và xây dựng hệ thống các nguyên tắc, hình thức và phương pháp dạy học cụ thể để tổ chức thành công hoạt động dạy và học môn Địa lí, nhằm thực hiện tốt mục tiêu và nhiệm vụ dạy học trong nhà trường

1.2.5 Quản lí hoạt động dạy học

Quản lí hoạt động dạy học (QLHĐDH) là các biện pháp tác động của chủ thể quản lí đến tập thể giáo viên, học sinh, khác nhằm huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực vốn có, tạo động lực đẩy mạnh quá trình dạy học của nhà trường nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường theo yêu cầu trong năm học

QLHĐDH chính là sự tác động lên đội ngũ giáo viên, học sinh qua việc thực thi các chức năng quản lí kế hoạch, tổ chức chỉ đạo, kiểm tra, điều chỉnh nhằm thực hiện tốt nhất mục tiêu giáo dục Trong đó người thầy đóng vai trò hướng dẫn, dẫn dắt học sinh đi tìm chân lí Người học chủ động tiếp cận chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng theo yêu câu Đặc biệt vai trò người học trên cơ sở hướng dẫn của người giáo viên biết tự xây dựng kế hoạch, tự kiểm tra đánh giá

để đạt chuẩn với yêu cầu trong giáo dục

1.2.6 Quản lí hoạt động dạy học môn Địa ở trường THPT

QLHĐDH môn ĐL ở trường phổ thông là những tác động của chủ thể quản lí trường học (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ/Nhóm trưởng chuyên môn, Giáo viên) vào hoạt động dạy học môn ĐL trong nhà trường nhằm góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo chung của nhà trường QLHĐDH môn ĐL ở trường phổ thông bao

gồm: quản lí mục tiêu, kế hoạch, nội dung chương trình dạy học môn ĐL; quản

lí hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS trong môn ĐL; quản lí các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học môn Địa lí

1.3 Hoạt động dạy học môn Địa lí ở trường Trung học phổ thông 1.3.1 Mục tiêu của môn Địa lí

Môn Địa lí trong nhà trường phổ thông giúp HS có được những hiểu biết

cơ bản, hệ thống Trái Đất, môi trường sống của con người, về thiên nhiên và những hoạt động kinh tế - xã hội của con người trên phạm vi quốc gia, khu vực

và trên thế giới; rèn luyện cho HS những kĩ năng hành động, thái độ ứng xử thích hợp với môi trường tự nhiên, xã hội

Chương trình môn Địa lí THPT góp phần hoàn thiện học vấn phổ thông cho HS để đáp ứng mục tiêu giáo dục và phát triển con người Việt Nam trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Tạo điều kiện cho HS có thể tiếp tục học lên những bậc học cao hơn thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên hay lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn

Củng cố và tiếp tục phát triển một số năng lực chủ yếu của HS đã được hình thành ở bậc THCS, báo gồm:

- Năng lực hành động có hiệu quả trên cơ sở những kiến thức, kỹ năng, phẩm chất đã có trong quá trình học tập, rèn luyện và giao tiếp

- Năng lực hợp tác, phối hợp hành động trong học tập và đời sống

- Năng lực sáng tạo, có thể thích ứng với những thay đổi trong cuộc sống

- Năng lực tự khẳng định bản thân

HĐDH môn Địa lí hướng vào ba mục tiêu cơ bản

Về kiến thức: Trang bị cho HS những kiến thức phổ thông cơ bản, cần

thiết về:

- Trái Đất, các thành phần cấu tạo của Trái Đất, các hiện tượng, sự vật địa

lí và tác động qua lại giữa chúng; một số quy luật phát triển của môi trường tự nhiên trên Trái Đất; dân cư và các hoạt động của con người trên Trái Đất; mối quan hệ giữa dân cư, hoạt động sản xuất và môi trường; sự cần thiết phải khai thác hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường nhằm phát triển bền vững

- Đặc điểm tự nhiên, dân cư, kinh tế - xã hội của mộ số khu vực khác nhau

và của một số quốc gia trên thế giới, một số đặc điểm của thế giới đương đại

- Đặc điểm tự nhiên, dân cư và tình hình phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam; những vấn đề đặt ra với cả nước nói chung và các vùng, các địa phương nơi HS đang sinh sống nói riêng

Về kĩ năng: Củng cố và phát triển cho HS:

- Kĩ năng học tập và nghiên cứu địa lí: quan sát, nhận xét, phân tích, so sánh, đánh giá các sự vật, hiện tượng địa lí; vẽ lược đồ, biểu đồ; phân tích, sử dụng bản đồ, Atlat, biểu đồ, lát cắt, số liệu thống kê,…

- Kĩ năng thu thập, xử lí, tổng hợp và thông báo thông tin địa lí

- Kĩ năng vận dụng tri thức địa lí để giải thích hiện tượng, sự vật địa lí và bước đầu tham gia giải quyết những vấn đề của cuộc sống phù hợp với khả năng của HS

Về thái độ: Hình thành ở HS:

- Tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước và tôn trọng các thành quả kinh tế, văn hóa của nhân dân Việt Nam cũng như của nhân loại

- Niềm tin vào khoa học, ham học hỏi, hứng thú tìm hiểu và giải thích các

sự vật hiện tượng địa lí

- Ý chí tự cường dân tộc, niềm tin vào tương lai của đất nước, sẵn sàng tham gia xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước; có ý thức trách nhiệm và tích cực tham gia vào các hoạt động sử dụng hợp lí, bảo vệ, cải tạo môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống của gia đình và cộng đồng

1.3.2 Nội dung chương trình của môn Địa lí

Chương trình môn Địa lí ở phổ thông được thiết kế theo kiểu đồng tâm với ba khối kiến thức chủ yếu về địa lí đại cương (tự nhiên và kinh tế - xã hội), địa lí thế giới (khu vực và các nước) và địa lí Tổ quốc (tự nhiên và kinh tế - xã hội) Các kiến thức này bắt đầu được đưa vào từ bậc tiểu học (phần nhiều trong môn Tự nhiên và xã hội) dưới dạng đơn giản, rồi trở thành một môn học độc lập

ở bậc THCS và được hoàn thiện ở bậc THPT Chương trình môn Địa lí THPT được cấu trúc thành các phần chính như sau:

-Lớp 10: có 2 phần

+ Phần I: Địa lí tự nhiên đại cương

+ Phần II: Địa lí kinh tế - xã hội đại cương

-Lớp 11: có 2 phần

+ Phần I: Khái quát chung về nền kinh tế - xã hội thế giới

+ Phần II: Địa lí khu vực và các quốc gia tiêu biểu

- Lớp 12: có 2 phần

+ Phần I: Địa lí tự nhiên Việt Nam

+ Phần II: Địa lí kinh tế - xã hội Việt Nam

1.3.3 Phương pháp, hình thức dạy học

1.3.3.1 Phương pháp dạy học môn Địa lí

PPDH môn ĐL là sự kết hợp của nhiều phương pháp khác nhau như thuyết trình, đàm thoại, trực quan, thảo luận nhóm, nêu vấn đề, xử lí tình huống, đóng vai, trò chơi, dự án Bên cạnh đó, DH môn ĐL còn đòi hỏi một số kỹ thuật dạy học tích cực như kỹ thuật động não, kỹ thuật sơ đồ tư duy, kỹ thuật khăn trải

bàn, kỹ thuật XYZ, kỹ thuật các mảnh ghép, kỹ thuật “3 lần 3”

DH môn ĐL phải chú ý đến việc rèn luyện kỹ năng và giáo dục thái độ, hành vi đúng đắn của HS; phải gắn với thực tế cuộc sống, hướng dẫn HS vận dụng kiến thức đã học để phân tích, giải quyết các tình huống, các vấn đề trong cuộc sống Vì vậy, cần phải kết hợp sáng tạo các PPDH truyền thống với các PPDH hiện đại để phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, tạo hứng thú học tập cho HS Đa dạng và sử dụng hợp lí các hình thức học tập như học cá nhân, theo nhóm, theo lớp; hình thức dạy học trong lớp, ngoài lớp, ngoài trường Bên cạnh đó tích hợp một cách hợp lí các nội dung cần thiết vào trong bài học Đồng thời vận dụng sáng tạo và phù hợp các kiến thức liên môn vào trong bài giảng môn ĐL

Thiết bị và phương tiện dạy học (PTDH) môn ĐL chủ yếu là SGK, bảng biểu, tranh ảnh, phiếu học tập, máy chiếu, tivi, băng hình, bảng phụ, giấy khổ lớn Tùy vào nội dung bài học, GV và HS cũng có thể tự làm tranh ảnh, video

để làm đồ dùng DH Ngoài ra, sản phẩm thực hành của HS cũng có thể được sử dụng làm đồ dùng DH

Việc ứng dụng CNTT một cách hợp lí là yêu cầu trong đổi mới PPDH môn ĐL hiện nay Khả năng ứng dụng CNTT và các thiết bị kỹ thuật phù họp nhằm làm tăng chất lượng DH cũng như tăng hứng thú của HS đối với môn học này ở nhà trường phổ thông là hết sức khả thi Thông qua việc ứng dụng CNTT,

GV môn ĐL có thể khai thác thông tin trên internet, khai thác tốt các phần mềm công cụ một cách sáng tạo nhằm nâng cao hiệu quả bài dạy và môn học

1.3.3.2 Hình thức tổ chức dạy học môn Địa lí

Môn ĐL cũng như các môn học khác trong trường phổ thông đều có các hình thức dạy học chung Đó cách tổ chức quá trình học tập môn ĐLcho HS phù hợp với mục đích, nội dung của môn học, bài học nhằm làm cho môn học, bài học đạt được kết quả tốt nhất Từ đó, hình thức dạy học môn ĐL là sự vận dụng

cụ thể từ những hình thức dạy học nói chung và có những nét riêng do đặc thù

tri thức và tính chất của quá trình dạy học môn ĐL quy định Hiện nay, có các hình thức tổ chức dạy học môn ĐL như sau: dạy học cá nhân, dạy học theo nhóm, dạy học theo lớp, dạy học trên lớp và ngoại khóa môn ĐL

1.3.4 Kiểm tra, đánh giá

Hình thức kiểm tra đánh giá (KTĐG) môn ĐL gồm:

Kiểm tra đánh giá thường xuyên: Hình thức kiểm tra này còn được gọi là

kiểm tra hàng ngày vì nó được diễn ra hàng ngày Kiểm tra thường xuyên được người GV tiến hành thường xuyên trong quá trình dạy học, thông qua đó kịp thời điều chỉnh hoạt động dạy học của GV và HS, thúc đẩy HS cố gắng tích cực làm việc một cách liên tục, có hệ thống, tạo điều kiện vững chắc để quá trình dạy học chuyển dần sang những bước mới Hình thức KTĐG này được thực hiện thông qua việc quan sát hoạt động của lớp, của mỗi học sinh có tính hệ thống, thông qua quá trình học bài mới, thông qua việc ôn tập, củng cố bài cũ và qua việc vận dụng tri thức vào thực tiễn

Kiểm tra đánh giá định kỳ: là hình thức KTĐG sau khi HS đã học xong

một phần chương trình môn học hoặc học xong một học kỳ Do kiểm tra sau một

số bài, chương, học kỳ của một môn học nên khối lượng tri thức, kỹ năng, kỹ xảo nằm trong phạm vi kiểm tra là tương đối lớn Hình thức KTĐG này giúp thầy trò nhìn nhận lại kết quả dạy học sau một thời gian nhất định Từ đó đánh giá được việc nắm tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh sau một thời hạn nhất định, giúp cho học sinh củng cố, mở rộng tri thức đã học Tạo cơ sở để HS tiếp tục học sang những phần mới, chương mới

Kiểm tra đánh giá tổng kết, là hình thức KTĐG kết quả chung sau khi kết

thúc toàn bộ chương trình của năm học Hình thức này giúp củng cố, mở rộng toàn bộ tri thức đã học từ đầu năm, tạo điều kiện để học sinh chuyển sang năm học mới

Phương pháp KTĐG môn ĐL gồm:

Phương pháp kiểm tra nói: được áp dụng khá rộng rãi trong tiến trình dạy

học Có 3 phương pháp kiểm tra nói phổ biến: kiểm tra miệng, kiểm tra vấn đáp

và kiểm tra thuyết trình Đây là phương pháp có thể sử dụng ở đầu tiết học, trong quá trình dạy bài mới và cả khi củng cố bài học Phương pháp kiểm tra này giúp GV có thể nhanh chóng nắm bắt mức độ tư duy của HS, đánh giá được khả năng xử lí tình huống của HS, đồng thời có được những thông tin phản hồi kịp thời về năng lực và trình độ tri thức của HS

Phương pháp kiểm tra viết: là phương pháp được sử dụng rộng rãi nhất

trong công tác KTĐG Phương pháp kiểm tra viết có thể KTĐG trong cùng một lúc tất cả học sinh trong lớp, do đó đánh giá được trình độ chung Đề kiểm tra viết có thể đề cập đến nhiều vấn đề, nhằm đánh giá nhiều mặt học sinh hơn kiểm tra nói Qua bài làm có thể đánh giá được sự phát triển ngôn ngữ, năng lực diễn đạt của học sinh Trong kiểm tra viết có thể sử dụng hệ thống câu hỏi tự luận hoặc câu hỏi trắc nghiệm khách quan

Các phương pháp khác: Ngoài phương pháp kiểm tra miệng và kiểm tra

viết, GV cũng có thế đánh giá HS thông qua việc quan sát ý thức, thái độ học tập của mỗi HS trong thảo luận nhóm, trong các giờ làm bài tập, trong các buổi ngoại khóa Phương pháp này có thể giúp GV đánh giá HS một cách thường xuyên, toàn diện và có hệ thống GV cũng có thể sử dụng phương pháp cho HS đánh giá lẫn nhau và tự đánh giá bản thân trong quá trình học tập

Bên cạnh những nội dung cơ bản về hình thức và phương pháp, môn ĐL yêu cầu việc kiểm tra đánh giá phải bám sát chuẩn kiến thức - kỹ năng - thái độ, trong đó giảm bớt việc tái hiện kiến thức, tăng cường vận dụng kiến thức để học sinh liên hệ, phân tích, nhận xét, và rèn luyện kỹ năng, cần đa dạng các hình thức kiểm tra, đánh giá trong môn ĐL KTĐG không chỉ qua bài viết, bài đọc của HS, mà còn thông qua các sản phẩm thực hành, thông qua tinh thần tự giác, trung thực trong quá trình tham gia các hoạt động học tập, thái độ đối với mọi người, sự tiến bộ trong ý thức và hành vi

1.3.5 Xu hướng đổi mới dạy học môn Địa lí ở trường THPT

1.3.5.1 Quan điểm xây dựng chương trình

Chương trình môn Địa lí chuyển từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực Chương trình xác định rõ các phẩm chất và năng lực cần đạt; xem các năng lực cần thiết đó như là điểm xuất phát, cơ sở để lựa chọn các kiến thức cần dạy học trong chương trình

Chương trình coi trọng thực hành địa lí, xem thực hành là một nội dung quan trọng của môn Địa lí và là công cụ thiết thực, hiệu quả để phát triển năng lực học sinh Tăng cường phần thực hành trong chương trình cả về thời lượng (chiếm khoảng 50% thời gian thực học của chương trình) lẫn các hình thức; đa dạng hoá các loại hình bài thực hành, nhằm vào trực tiếp phát triển các năng lực chuyên môn của Địa lí

Chương trình môn Địa lí kế thừa và phát huy ưu điểm của những chương trình đã có, tiếp thu kinh nghiệm phát triển chương trình môn học của các nước

có nền giáo dục tiên tiến, tiếp cận với những thành tựu của khoa học Địa lí; phù hợp với thực tiễn xã hội, giáo dục, điều kiện và khả năng học tập của học sinh ở các vùng, miền khác nhau

Chương trình đề cao việc tích hợp và coi trọng tất cả các mức độ và loại hình tích hợp khác nhau Tích hợp kiến thức giữa địa lí tự nhiên, địa lí dân cư,

xã hội và địa lí kinh tế trong môn học; lồng ghép/liên hệ các nội dung liên quan (như giáo dục dân số, môi trường, di sản, an toàn giao thông ) vào nội dung địa

lí

Vận dụng kiến thức các môn học khác (Vật lí, Hoá học, Sinh học, Lịch sử ) trong việc làm sáng rõ các kiến thức địa lí; hội tụ kiến thức nhiều môn học khác để xây dựng thành các chủ đề có tính tích hợp cao (như phát triển kinh tế biển đảo, biến đổi khí hậu toàn cầu, đô thị hoá ở trên thế giới, văn minh lúa nước

ở Đông Nam Á; di sản và bảo vệ, phát huy giá trị di sản trong thời kì công nghiệp hoá)

Trên cơ sở bảo đảm định hướng, yêu cầu cần đạt và những nội dung giáo dục cốt lõi thống nhất trong cả nước, chương trình dành thời lượng nhất định để các trường hướng dẫn học sinh thực hành tìm hiểu địa lí địa phương phù hợp với điều kiện của mình

1.3.5.2 Nội dung chương trình

Chương trình môn Địa lí được thiết kế theo ba mạch: đại cương, thế giới, Việt Nam từ lớp 10 đến lớp 12 gồm cả kiến thức về địa lí tự nhiên và địa lí kinh

tế - xã hội; phát triển, mở rộng và nâng cao nội dung địa lí đã học ở cấp trung học cơ sở (THCS) Cách thiết kế như vậy đảm bảo tính kế thừa chương trình môn Địa lí đã thực hiện ở phổ thông trong khoảng 4 thập niên vừa qua

Nội dung cốt lõi của chương trình đảm bảo tính cơ bản, cập nhật, thực tiễn, khả thi Một mặt, hệ thống kiến thức đảm bảo tinh gọn, cơ bản; và mặt khác, cập nhật được các tri thức khoa học, hiện đại của Địa lí học, các vấn đề về phát triển của môi trường và kinh tế - xã hội trên thế giới, từng khu vực cũng như ở Việt Nam và địa phương

Bên cạnh nội dung giáo dục cốt lõi (70 tiết/lớp/năm), trong mỗi năm học, những học sinh có thiên hướng khoa học xã hội và nhân văn được chọn học một

số chuyên đề (35 tiết/lớp/năm) nhằm thực hiện yêu cầu phân hoá sâu, giúp học sinh tăng cường kiến thức và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào giải quyết một số vấn đề thực tiễn, đáp ứng yêu cầu định hướng nghề nghiệp

Các chuyên đề của chương trình môn Địa lí chủ yếu thuộc về ba nhóm: Nâng cao kiến thức; Phát triển, hoàn thiện kĩ năng địa lí; Phương pháp nghiên cứu, học tập địa lí

Các nội dung cốt lõi được trình bày theo hướng khái quát, không đi sâu vào chi tiết; bên cạnh có các yêu cầu cần đạt ở các mức độ khác nhau; đồng thời

có các gợi ý, minh hoạ về tổ chức dạy học

Điều đó tạo điều kiện cho tác giả SGK và giáo viên ở các nhà trường trong cả nước chủ động, sáng tạo trong phát triển chương trình; đồng thời, vừa nhằm đáp ứng yêu cầu ổn định lâu dài trong điều kiện khoa học - công nghệ và

xã hội liên tục phát triển, thường xuyên đặt ra những yêu cầu mới cho giáo dục

Chương trình tăng cường các hình thức dạy học gắn với thực tiễn địa phương, hợp tác nhóm; tích cực thực hiện hoạt động trải nghiệm trong dạy học trên lớp và ngoài lớp; mở rộng việc dạy học ngoài thiên nhiên, ngoài môi trường lớp học; gắn bài học địa lí với thực tiễn địa phương, đất nước; khuyến khích việc vận dụng kiến thức vào việc giải quyết các vấn đề về môi trường, kinh tế - xã hội tại địa phương

1.3.5.4 Kiểm tra, đánh giá

Chương trình coi trọng kiểm tra đánh giá thường xuyên trong quá trình dạy học, gắn với kiểm tra đánh giá tổng kết; tập trung vào đánh giá việc vận

dụng tổng hợp kiến thức, kỹ năng, thái độ để giải quyết các vấn đề trong tình huống của học tập và thực tiễn

Đa dạng hoá việc đánh giá, sử dụng nhiều hình thức và công cụ đánh giá khác nhau trong môn địa lí, như hình thức tự luận và trắc nghiệm khách quan, kiểm tra miệng và kiểm tra viết, bài lí thuyết và bài thực hành, ; các phương pháp quan sát, đánh giá sản phẩm học tập của học sinh (bài làm, bài tập, bài thực hành, bài báo cáo, sản phẩm của hoạt động dự án, )

1.3.5.5 Điều kiện và phương tiện dạy học

Chương trình môn Địa lí chú trọng phát triển năng lực học sinh, vì vậy cần có các phương tiện dạy học địa lí như: bản đồ (bản đồ giáo khoa, Atlat Địa lí Việt Nam, tập bản đồ); tranh ảnh (các sự vật, hiện tượng địa lí tự nhiên và địa lí kinh tế - xã hội); mô hình (quả địa cầu, mô hình vận động quay của Trái Đất)

Các dụng cụ (dụng cụ quan trắc thời tiết, dụng cụ đo vẽ địa hình); băng đĩa, video clip; tài liệu, tư liệu (niên giám thống kê, số liệu kinh tế - xã hội các nước và lãnh thổ trên thế giới, tư liệu kinh tế - xã hội Việt Nam và các nước trên thế giới); thiết bị công nghệ thông tin và truyền thông (internet với đường truyền tốc độ cao, máy tính, máy chiếu, màn hình, kết nối)

Ở những nơi có điều kiện có thể xây dựng phòng địa lí, vườn địa lí để tăng cường hoạt động thực hành, thực tế cho học sinh

Để sử dụng có hiệu quả các phương tiện dạy học địa lí, trong quá trình dạy học giáo viên cần tổ chức, hướng dẫn, tạo điều kiện để học sinh biết tìm tòi, khám phá, khai thác và chiếm lĩnh kiến thức từ các phương tiện dạy học địa lí; qua đó, học sinh vừa có được kiến thức, vừa được rèn luyện các kĩ năng địa lí và biết cách thức vận dụng kiến thức địa lí vào thực tiễn

1.4 Quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí ở trường THPT

Dạy học và giáo dục trong sự thống nhất là hoạt động trọng tâm của nhà trường, mọi hoạt động khác của nhà trường đều tập trung theo hướng đó Quản

lí HĐDH nói chung và quản lí HĐDH môn ĐL nói riêng là hệ thống những tác động có mục đích, có khoa học, hợp quy luật của chủ thể quản lí tới khách thể quản lí trong hoạt động dạy học nhằm đạt được mục tiêu đề ra Trong nhà trường, quản lí hoạt động dạy học là quản lí quá trình lao động sư phạm của người thầy và hoạt động học tập, tự giáo dục của HS trong quá trình dạy học Do

đó, công tác quản lí hoạt động dạy học phải được tiến hành đồng bộ từ quản lí hoạt động giảng dạy của GV, quản lí hoạt động học tập của HS, quản lí hoạt động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập và quản lí các điều kiện dạy học môn Địa lí

1.4.1 Quản lí hoạt động dạy của giáo viên môn Địa lí

Hoạt động giảng dạy của GV là một hoạt động quan trọng trong quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học, chất lượng giáo dục Vì vậy, cần phải quản lí các công việc có liên quan đến hoạt động giảng dạy của giáo viên

đó là: Quản lí việc thực hiện chương trình dạy học, quản lí việc chuẩn bị, thực hiện kế hoạch bài dạy của giáo viên môn ĐL, quản lí giờ lên lớp, dự giờ và đánh giá nhận xét bài học của GV, quản lí hồ sơ chuyên môn của GV và quản lí hoạt động của tổ chuyên môn

1.4.1.1 Quản lí việc thực hiện chương trình môn học Địa lí

Thực hiện trương trình dạy học môn ĐL là thực hiện kế hoạch đào tạo theo mục tiêu của nhà trường phổ thông, nó là pháp lệnh của Nhà nước do Bộ GD&ĐT ban hành Yêu cầu đối với hiệu trưởng là phải nắm vững chương trình,

tổ chức cho GV tuân thủ một cách nghiêm túc, không được tùy tiện thay đổi, thêm bớt làm sai lệch CT DH (nếu có thay đổi, bổ sung phải theo hướng dẫn của

Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT)

Sự nắm vững CT DH môn ĐL là việc đảm bảo để hiệu trưởng quản lí thực hiện tốt CT DH, bao gồm:

- Nắm vững những nguyên tắc cấu tạo CT, nội dung và phạm vi kiến thức

DH của môn học ĐL

- Nắm vững PPDH của môn học ĐL, từng khối lớp trong cấp học

- Không được giảm nhẹ, nâng cao hoặc mở rộng so với yêu cầu nội dung, phạm vi kiến thức quy định của từng chương trình môn học ĐL

- Phương pháp dạy đặc trưng của bộ môn ĐL, của bài học phù hợp với từng loại lớp học, từng loại bài của cấp học

- Vận dụng các hình thức tổ chức dạy học khác nhau, kết hợp giữa các hình thức dạy học trên lớp, ngoài lớp, thực hành, tham quan một cách hợp lí

- Dạy học theo quy định của phân phối chương trình môn ĐL, nghiêm cấm việc cắt xén, dồn ép bài học, thêm bớt tiết học dưới bất kỳ hình thức nào

Để việc quản lí thực hiện chương trình dạy học môn ĐL đạt kết quả, đảm bảo thời gian cho việc thực hiện chương trình dạy học môn ĐL, hiệu trưởng phải chú ý sử dụng thời khoá biểu như là công cụ để theo dõi, điều khiển và kiểm soát tiến bộ thực hiện chương trình dạy học, để thường xuyên, kịp thời điều chỉnh những lệch lạc trong quá trình thực hiện chương trình dạy học môn ĐL

1.4.1.2 Quản lí việc chuẩn bị kế hoạch bài dạy của giáo viên môn ĐL

Lập kế hoạch bài dạy là một khâu vồ cùng quan trọng trong hoạt động dạy môn ĐL của giáo viên môn ĐL Tuy chưa dự kiến hết các tình huống trong quá trình lên lớp nhưng việc soạn bài và chuẩn bị kế hoạch bài dạy thực sự là lao động sáng tạo của từng GV, nó thể hiện sự suy nghĩ, lựa chọn, quyết định của

GV về nội dung, phương pháp giảng dạy, hình thức lên lớp phù hợp với đối tượng học sinh và đúng với yêu cầu của chương trình môn ĐL Việc chuẩn bị kế hoạch bài dạy càng chu đáo thì kết quả DH môn ĐL càng ít sai sót Vì vậy, quản

lí việc chuẩn bị kế hoạch bài dạy môn ĐL là một hoạt động quản lí cần thiết để nâng cao hiệu quả HĐDH môn ĐL

Chủ thể quản lí cần hướng dẫn GV các quy định, yêu cầu về lập kế hoạch bài dạy môn ĐL; quy định mẫu và chất lượng đối với kế hoạch từng loại bài dạy môn ĐL Chỉ đạo, hướng dẫn tổ/nhóm chuyên môn thảo luận, trao đổi để lập kế hoạch bài dạy môn ĐL thống nhất về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức lập kế hoạch bài dạy môn ĐL mẫu, bài dạy khó; trao đổi kinh nghiệm chuẩn bị bài dạy tốt

Thường xuyên kiểm tra, kí duyệt giáo án môn ĐL định kì, nắm tình hình bài soạn của GV để khuyến khích kịp thời, đồng thời điều chỉnh những sai lệch nhằm thực hiện đúng những quy định đề ra Bên cạnh đó, cần đảm bảo đủ SGK môn ĐL, tài liệu DH môn ĐL, điều kiện về csvc môn ĐL, thời gian cho GV môn ĐL

1.4.1.3 Quản lí việc thực hiện kế hoạch bài dạy của giáo viên môn Địa

lí

Thực hiện kế hoạch bài dạy môn ĐL thực chất là HĐDH trên lớp của giáo viên môn ĐL Giờ lên lớp là hình thức tổ chức cơ bản và chủ yếu nhất của quá trình dạy học môn ĐL trong nhà trường để thực hiện mục tiêu môn ĐL Chính vì vậy trong quá trình quản lí dạy, học môn ĐL của mình, CBQL phải có những biện pháp tác động cụ thể, phong phú và linh hoạt để nâng cao chất lượng giờ lên lớp của GV môn ĐL Để quản lí hiệu quả việc thực hiện kế hoạch bài dạy môn ĐL của GV, chủ thể quản lí cần tạo điều kiện cho GV môn ĐL thực hiện giờ lên lớp, phân công chuyên môn hợp lí, đồng thời đảm bảo những yêu cầu cần thiết của giờ dạy trên lớp:

- Xây dựng nề nếp giờ lên lớp cho thầy và trò nhằm đảm bảo tính nghiêm túc trong mọi hoạt động hết sức nhịp nhàng của nhà trường, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn ĐL

- Tác động đến giờ lên lớp một cách tích cực và càng trực tiếp càng tốt, để mọi giờ lên lớp góp phần thực hiện mục tiêu dạy học môn ĐL

- Yêu cầu cụ thể từng đối tượng thực hiện đầy đủ, nghiêm túc những quy định của nhà trường, thực hiện nghiêm túc quy chế có liên quan đến giờ lên lớp

Để đảm bảo được những yêu cầu quản lí giờ lên lớp, hiệu trưởng cần quy định rõ chế độ thực hiện và kiểm tra môn ĐL, sử dụng thời khóa biểu môn ĐL,

kế hoạch dạy học môn ĐL, sổ báo giảng của giáo viên môn ĐL nhằm quản lí các giờ lên lớp, duy trì nề nếp dạy học môn ĐL, điều khiển dạy học môn ĐL và tạo nên bầu không khí sư phạm trong nhà trường, cần xây dựng quy định về chế độ thông tin, báo cáo, sắp xếp, thay thế hoặc dạy bù trong trường hợp vắng giáo viên môn ĐL

Bên cạnh đó, quản lí giờ lên lớp của GV môn ĐL sẽ chính xác hơn nếu chủ thể quản lí tổ chức tốt việc dự giờ và phân tích giờ dạy của GV môn ĐL Có thể tổ chức dự giờ rút kinh nghiệm trong tổ chuyên môn ĐL, tổ chức thao giảng trong trường, tổ chức dự giờ thi đua, đăng ký giờ dạy tốt môn ĐL CBQL cũng cần thường xuyên dự giờ kiểm tra chuyên môn môn ĐL và dự giờ rút kinh nghiệm dạy của GV môn ĐL Tổ chóc tốt việc dự giờ trong trường, có chế độ dự giờ rõ ràng, có kế hoạch cụ thể, đặc biệt phải có chuẩn đánh giá phù hơp, có đầy

đủ hồ sơ dự giờ và có thái độ cầu thị khách quan để đánh giá đúng tình hình giờ lên lớp cũng như đánh giá đúng chất lượng giờ lên lớp, trên cơ sở đó, tìm ra biện pháp thích hợp cho công tác quản lí giờ lên lớp môn ĐL của mình

Những trường hợp thực hiện không đúng kế hoạch bài dạy môn ĐL cần phải được xử lí nghiêm và kịp thời để đảm bảo hiệu quả của HĐDH môn ĐL

1.4.1.4 Quản lí giờ lên lớp, dự giờ và đánh giá nhận xét bài học của giáo viên môn Địa lí

Hoạt động dạy và học môn ĐL trong nhà trường phổ thông hiện nay được thực hiện chủ yếu bằng hình thức dạy và học trên lớp, với nhũng giờ lên lớp và

hệ thống bài học môn ĐL cụ thể Chính vì vậy trong quá trình quản lí dạy và học môn ĐL của mình, Hiệu trưởng phải có những biện pháp tác động cụ thể, phong phú và linh hoạt để nâng cao chất lượng giờ lên lớp của GV môn ĐL, đó là