Giáo trình hóa dược - dược lý - Vitamin phòng bệnh

Trình bày được tính chất, chỉ định, cách dùng, bảo quản các vaccin phòng bệnh trong nội dung bài.. Phân loại các vaccin Dựa vào thành phần, có thể chia vaccin thành 5 loại: © Vaccin vi

Bài 32 VACCIN PHONG BỆNH

MỤC TIÊU

1 Trình bày được cách phân loại và kỹ thuật bảo quản vaccin

2 Trình bày được tính chất, chỉ định, cách dùng, bảo quản các vaccin phòng

bệnh trong nội dung bài

1 ĐẠI CƯƠNG

1.1 Khái niệm về vaccin

Vaccin là những chế phẩm có chứa các kháng nguyên, có khả năng gây miễn dịch đặc hiệu ở người

1.2 Phân loại các vaccin

Dựa vào thành phần, có thể chia vaccin thành 5 loại:

© Vaccin vi khuẩn

— Vaccin vi khuẩn được điều chế từ những chủng vi khuẩn thích hợp (vì khuẩn

sống hoặc các vi khuẩn chỉ còn thành phần gây miễn dịch)

~_ Vaccin vi khuẩn là những huyền dịch có độ đục khác nhau hoặc ở thể đông khô

© Cac giải độc tố vi khuẩn:

~ Giải độc tố vi khuẩn được điều chế từ các độc tố bằng cách làm giảm hoặc làm mất độc tính của vi khuẩn nhưng không phá huỷ tính miễn dịch

— Quá trình sản xuất giải độc tố vi khuẩn phải đám bảo không để các giải độc tố

chuyển thành độc tố, hạn chế tới mức thấp nhất các chất gây độc hoặc dị ứng cho người

—_ Các giải độc tố vi khuẩn có thể tồn tại dưới dạng lỏng hoặc đông khô

e Vaccin virus hoac rickettsia:

— Vaccin virus hoặc rickettsia 1a nhimg huyền dịch virus hoặc rickettsia mọc trên phôi trứng trong các môi trường nuôi cấy thích hợp (virus, rickettsia sống hoặc giảm độc hoặc giảm các thành phần miễn dịch)

— Chế phẩm vaccin virus hoặc rickettsia thường tồn tại ở dạng đông khô

® Vaccin virus sống:

Là loại vaccin được điều chế từ các chủng virus đặc hiệu đã giảm độc

©_ Vaccin hỗn hợp:

— Vaccin hỗn hợp là loại vaccin gồm hai hay nhiều loại vaccin (nhiều kháng

nguyên các loại)

—_ Vaccin hỗn hợp có tác dụng cùng một lúc gây miễn dịch với nhiều bệnh, giảm thời gian và số lần tiêm chủng

4.3 Bảo quản vaccin

—_ Vaccin phải được bảo quản theo đúng chỉ dẫn của đơn (kèm theo hộp thuốc)

— Các vaccin đều có hạn dùng nhất định, cần được theo dõi chặt chẽ

~_ Tránh nhiệt độ cao, ánh sáng và các loại thuốc sát khuẩn

1.4 Chú ý khi sử dụng vaccin

— Các vaccin chỉ được pha chế trước khi dùng

— Không dùng ethanol khử khuẩn dụng cụ tiêm chủng

2 MỘT SỐ VACCIN PHÒNG BỆNH THÔNG DỤNG

VACCIN SABIN

(Vaccin phòng bại liệt)

1 Tính chất

Vaccin Sabin được chế tạo từ virus bại liệt sống đã xử lý để giảm độc đến độ an toàn Chất lỏng màu hồng hoặc da cam trong suốt, rất nhạy cảm với nhiệt độ và ánh

sáng (bị hỏng)

2 Chỉ định

Phòng bại liệt cho trẻ em 3 tháng đến 5 tuổi

3 Chống chỉ định

Trẻ em đang sốt, hoặc bị bệnh cấp tính, đang dùng glucocorticoid, ia chay, dang

cé dich soi, ho gà, quai bị

4 Cách dùng, liều lượng

Uống vào tháng L1 hoặc tháng 12 dương lịch, liều dùng cho các lứa tuổi là 2 giọt (nếu bé bị nôn, phải cho uống lại đủ 2 giọt)

Š Bảo quản

Bảo quản ở nhiệt độ từ 4°C - LO°C, tránh ánh sáng (thời gian hiệu lực 7 ngày)

VACCIN SỞI (Rimevase; Mevilin)

Là một chủng virus sởi đã giảm độc được nuôi cấy trong mô nguyên bào của sợi phôi gà

1 Chỉ định

Được dùng để phòng bệnh sởi cho trẻ em 2 tuổi, có khả năng tạo miễn dịch kéo dài

2 Chống chỉ định

Trẻ em đang sốt, hoặc bị bệnh cấp tính, đang dùng glucocorticoid, la chảy, đang

có dịch sởi, ho gà, quai bị

3 Cách dùng, liều lượng

Tiêm dưới da một liều duy nhất 0,5m] cho trẻ em (trước khi tiêm pha với dung

địch hồi chính kèm theo)

Lưu ý: Sau khi tiêm có thể bị sởi nhẹ là điều bình thường

4 Bảo quản

Để ở nhiệt độ (- 20°C)

VACCIN BCG ĐÔNG KHÔ

(Vaccin phòng bệnh lao)

1 Tính chất

BCG thuộc loại vaccin vi khuẩn sống đã làm giảm độc lực do Bacillces de calmette và Guerin tìm ra (1908 - 1920)

Vaccin BCG là hỗn dịch vi khuẩn lao sống đã được làm mất tác dụng gây bệnh bằng cách nuôi cấy nhiều lần qua môi trường mật bò nhưng vẫn tạo giữ được tính tạo

miễn dịch

Bột trắng không chứa tạp chất, chế phẩm dễ tan thành hỗn dịch, rất đễ hỏng bởi

ánh sáng và nhiệt độ

2 Chỉ định

Phòng bệnh lao cho trẻ em (trước khi rời nhà hộ sinh)

3 Chống chỉ định

Trẻ đẻ thiếu tháng, trẻ đang bị nhiễm khuẩn hoặc đang tiêm chủng các vaccin khác

3 Cách dùng, liều lượng

Tiêm trong da (nội bì) phía ngoài cánh tay trái với liều 0,1ml

Trước khi tiêm, pha vaccin với dịch hồi chỉnh, sau khi pha phải tiêm ngay vì

vaccin mất hiệu lực sau 4 — 5 giờ

` 4, Bảo quản

Đóng trong ống để nơi khô mát, tối, nhiệt độ + 4°C

VACCIN PHÒNG UỐN VÁN

1 Tính chất

Duge san xuat tir ching Clostridium tetani da lam mat hết độc tính và hết khả

nang gay bénh

Là hỗn dịch đồng nhất, không lẫn chất lạ, khó hoà tan, dễ lắng cặn, bền vững ở nhiệt độ 4 - 8°C, sẽ hỏng khi để đông lạnh hoặc gặp ánh sáng Thời gian có hiệu lực là

2 năm

2 Chỉ định

Phòng uốn vần rốn cho trẻ sơ sinh và sản phụ, phòng nhiễm khuẩn uốn ván với

người lao động tiếp xúc với bùn đất, súc vật

3 Chống chỉ định

Người đang sốt hoặc suy nhược

4 Cách dùng và liều lượng

Tiêm dưới da 3 lần, mỗi lần 1ml cách nhau 4 tuần hoặc tiêm trong đa 3 lần, mỗi lần 0,1ml; cách nhau 7 — 10 ngày Hàng năm nên tiêm nhắc lại ! lần Iml để củng cố Đối với phụ nữ trong tuổi sinh đẻ tiêm 2 lần Liều đầu tiên vào lúc có thai 3 tháng, liều thứ 2 cách liều đầu 4 tuần, lần có thai sau tiêm liều bổ sung (nhắc lại)

5 Bảo quản

Bảo quản nơi khô mát, tránh ánh sáng, chống ẩm ở nhiệt độ từ 2 - 8°C (vaccin đóng băng phải huỷ bỏ)

VACCIN PHÒNG DỊCH DACH

(Vaccinum pestis, Vaccin antipesteux)

1 Tinh chat

Vaccin phòng dịch hạch là một hỗn dịch vi khuẩn /asteurella pestis đã được làm chết

2 Chỉ định

Dự phòng bệnh dịch hạch cho người

3 Cách dùng, liều lượng

—_ Bình thường tiêm dưới đa Iml ở mạng sườn để dự phòng, nhưng khi có dịch

nặng thì tiêm nhấc lại 2ml cách lần tiêm đầu 4 — 5 ngày và có thể tiêm thêm

lần thứ ba sau 4 — 5 ngày với liều 3ml Miễn dịch kéo dài được 5 tháng, dạng

thuốc tiêm 2ml hoặc 10ml

— Đối với người phải làm việc ở khu vực có dịch hoặc tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân: cần tiêm ngay 10ml huyết thanh kháng dịch hạch 24 giờ trước khi tiêm 2ml vaccin phòng dịch hạch

4 Bảo quản

Bảo quản ở nhiệt độ 4°C

VACCIN PHONG BENH DAI

(Vaccinum antirabicum, Vaccin antirabique):

1 Tinh chat

Được sản xuất theo phương pháp của Fuenzalida và Palacios Chế phẩm là một

hỗn dịch sản xuất từ não chuột trắng 1 - 3 ngày tuổi, bất hoạt bằng beta - propiolacton

và được làm đông khô

2 Chỉ định

Dự phòng bệnh dại do các động vật mắc bệnh dại cắn

3 Cách dùng, liều lượng

Tiêm vaccin phòng đại: Mỗi ngày tiêm trong da 1 lần với liều 0,25 ml, tiêm 6 ngày liền hoặc tiêm 6 lần cách nhật, mỗi lần 0,25ml

4 Bảo quản

Vaccin được bảo quản ở nhiệt độ từ 4°C — 8°C, tránh ánh sáng

VACCIN PHONG HO GA - BACH HẦU - UỐN VÁN

(DPT)

1 Tinh chat

Là vaccin phối hợp Chế phẩm chứa ít nhất 30 đơn vị miễn dịch giải độc tố bạch _ hau, 60 đơn vị giải độc tố uốn ván và 4 đơn vị miễn dịch vaccin ho gà

Sau khi lắc phải tạo hỗn dịch đồng nhất; để lắng cặn phần dung dịch có màu vàng, phần cận có màu trắng xám

2 Chỉ định

Phòng bệnh bạch hầu, uốn ván, ho gà cho trẻ em

3 Cách dùng, liều lượng

Tiêm bắp 0,5ml/liều; mỗi trẻ tiêm 3 liều Khoảng cách giữa 2 liều tiêm ít nhất là

30 ngày (hoàn thành 3 mãi tiêm khi trẻ đủ 12 tháng tuổi)

Lưu ý:

— Không được dùng cho trẻ đang bị sốt cao

— Sau khi tiêm có thể xuất hiện phản ứng phụ (đỏ chỗ tiêm, sốt, đau) các phản

ứng này sẽ mất sau ít ngày

4 Bảo quản

Bảo quản nơi khô mát, tránh ánh sáng, nhiệt độ từ 2 - 8°C, vaccin đóng băng phải huỷ bỏ

VACCIN PHỐI HỢP TẢ, T.A.B

{Vaccin tứ liên - tả, thương hàn, phó thương hàn A va B)

1 Tính chất

Vaccin tả, T.A.B là hỗn dịch gồm các vi khuẩn tả, thương hàn, phó thương hàn A

và B đã được làm chết trong dung dịch natri clorid 0,85% Chế phẩm ở thể lỏng, màu trắng đục

2 Chỉ định

Phòng bệnh tả, thương hàn, phó thương hàn A va B

3 Cách dùng, liều lượng

Tiêm trong da 3 lần, mỗi lần Iml cách nhau 7 - 10 ngày

4 Bảo quản

Bảo quản ở nhiệt độ 4ˆC - 8°C, tránh ánh sáng, hạn dùng 2 năm

LƯỢNG GIÁ

Trả lời ngắn các câu sau bằng cách dùng từ, cụm từ thích hợp vào chỗ trống ( )

“l Vaccin là những chế phẩm có chứa các - (A), có khả năng

(B) đặc hiệu ở người

2 Vaccin Bạch hầu - uốn ván - ho gà có chứa (A) đơn vị giải độc tố bạch

hầu., (ŒB) đơn vị giải độc tố uốn ván và (C) don vi vaccin ho ga

Phân biệt đúng/sai các câu sau bằng cách đánh dấu vào chữ A (cho câu

đúng) và chữ B (cho câu sai)

Chọn giải pháp đúng nhất cho các câu sau bằng cách đánh dấu vào giải pháp mà bạn chọn

7 Nhiệt độ thích hợp để bảo bảo quản vaccin Sabin là:

A Từ -2°C đến 0C

B Từ -4°C đến -20C

€ Từ 4°C đến 10C

8 Liều dùng tiêm của vaccin phòng uốn ván là:

A 0,05ml tiêm bắp

B Tiêm dưới da 0,05ml

C Tiêm dưới đa 0,5m]

D Tiêm tinh mạch 0,5m]

9 Liều dùng của vaccin BCG là:

A Tiêm trong đa 0,Iml

B Tiêm dưới đa 0,1ml,

€ Tiêm dưới da 0,01ml

D Tiêm bắp 0,1ml

Trả lời các câu hỏi sau

1 Trình bày các loại vaccin và kỹ thuật bảo quản chúng?

2 Trình bày tính chất, tác dụng, cách dùng, bảo quản các vaccin phòng bệnh đã học?