dạy học yếu tố hình học toán 5 thông qua hoạt động trải nghiệm

Thực tế việc dạy học yếu tố hình học cho học sinh lớp 5 có những khó khăn như: Phương tiện dạy học chưa đồng bộ, nội dung kiến thức còn trừu tượng hóa đối với học sinh, chương trình sách

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỒNG THÁP

HÀ THANH HẢI

DẠY HỌC YẾU TỐ HÌNH HỌC TOÁN 5 THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục Tiểu học)

Mã số: 8.14.01.01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS.TS NGUYỄN DƯƠNG HOÀNG

ĐỒNG THÁP - NĂM 2019

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn tận tình, đầy tâm huyết của thầy hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Dương Hoàng (Trường Đại học Đồng Tháp)

đã giúp em hoàn thành luận văn này

Em xin chân thành cảm ơn đến giáo viên chủ nhiệm cùng tập thể lớp 5 của 3 trường Tiểu học: Văn Lang, Phan Ngọc Hiển, Lạc Long Quân, thuộc thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau, cùng Ban Giám đốc, nhân viên Thư viện và Viện Bảo tàng tỉnh Cà Mau đã nhiệt tình giúp đỡ em trong quá trình thực nghiệm đề tài nghiên cứu này

Do thời gian có hạn nên không tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình nghiên cứu Em rất mong nhận được sự tham gia đóng góp ý kiến của các thày cô giáo và các bạn Em xin chân thành cảm ơn!

Cà Mau, ngày 20 tháng 9 năm 2019

Tác giả luận văn

Hà Thanh Hải

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các dẫn chứng và kết quả nêu trong luận văn là chính xác, các trích dẫn trung thực Luận văn này chưa công bố trong bất kì một công trình khoa học nào

Cà Mau, ngày 20 tháng 9 năm 2019

Tác giả luận văn

Hà Thanh Hải

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Đóng góp của luận văn 5

8 Cấu trúc luận văn 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 6

1.1 Định hướng chung về hoạt động trải nghiệm trong dạy học 6

1.1.1 Hoạt động 6

1.1.2 Hoạt động dạy học 6

1.1.3 Hoạt động trải nghiệm 7

1.1.4 Các bước thiết kế hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học 13

1.1.5 So sánh hoạt động dạy học và hoạt động trải nghiệm 17

1.2 Nội dung yếu tố hình học toán lớp 5 và mối liên hệ với hoạt động trải nghiệm 19

1.2.1 Nội dung và mục tiêu yếu tố hình học toán 5 19

1.2.2 Hoạt động trải nghiệm yếu tố hình học toán 5 21

1.2.3 Mối liên hệ giữa dạy học yếu tố hình học toán lớp 5 với hoạt động trải nghiệm 22

1.3 Thực trạng về tổ chức dạy yếu tố hình học toán lớp 5 thông qua hoạt động trải nghiệm 29

1.3.1 Mục đích khảo sát 29

1.3.2 Đối tượng và phương pháp khảo sát 29

1.3.3 Nội dung khảo sát (Phụ lục) 30

1.3.4 Kết quả khảo sát 30

Kết luận chương 1 38

CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC YẾU TỐ HÌNH HỌC TOÁN LỚP 5 THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 39

2.1 Một số nguyên tắc xây dựng hoạt động trải nghiệm trong dạy dạy học yếu tố hình học toán 5 39

2.1.1 HĐTN gắn liền với thực tiễn đời sống 39

2.1.2 Lựa chọn nội dung HĐTN phải phù hợp với nội dung môn học và trình độ nhận thức của học sinh 39

2.1.3 Giáo viên phải là người hỗ trợ, hướng dẫn và học sinh trực tiếp tham gia HĐTN 40

2.1.4 Các hình thức tổ chức HĐTN phải đa dạng, phong phú và hợp với điều kiện nhà trường và phụ huynh học sinh 40

2.2 Xây dựng các hoạt động trải nghiệm trong dạy học yếu tố hình học toán 5 41

2.2.1 Xây dựng các bước thiết kế hoạt động trải nghiệm trong lớp học 41

2.2.2 Xây dựng các bước tổ chức hoạt động trải nghiệm ngoài lớp học theo chủ đề 59

Kết luận chương 2 75

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 76

3.1 Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm 76

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 76

3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm 76

3.2 Thời gian, đối tượng và địa điểm thực nghiệm 77

3.3 Hình thức, phương pháp thực nghiệm 78

3.4 Nội dung thực nghiệm 79

3.5 Kết quả thực nghiệm 80

3.5.1 Tiêu chí đánh giá 80

3.5.2 Phân tích kết quả thực nghiệm 81

Kết luận chương 3 85

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 86

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 89

CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐÉN LUẬN VĂN 92 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG - BIỂU ĐỒ

Bảng 1.1 Sơ đồ các bước tổ chức HĐTN 14

Bảng 1.2 Thiết kế chi tiết hoạt động trên bảng giấy 16

Bảng 1.3 Bảng phân tích nội dung yếu tố hình học toán 5 với nội dung HĐTN 22

Bảng 1.4 Một số chủ đề minh họa tổ chức hoạt động trải nghiêm trong dạy học yếu tố hình học toán 5 27

Bảng 1.5 Kết quả khảo sát đối với giáo viên 31

Bảng 1.6 Kết quả khảo sát sự cảm nhận của học sinh về cách học yếu tố hình học toán 5 thông qua hoạt động trải nghiệm 32

Bảng 1.7 Kết quả khảo sát HS về kiến thức yếu tố hình học toán 5 33

Bảng 3.1: Kết quả bài kiểm tra 82

Bảng 3.2: Kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương của trường Tiểu học Văn Lang, Phường 4, thành phố Cà mau, tỉnh Cà Mau 82

Bảng 3.3: Kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương của trường Tiểu học Lạc Long Quân, Phường 7, thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau 83

Bảng 3.4 Bảng tổng hợp kết quả thực nghiệm lớp 5.1 và 5.2 83

Bảng 3.5 Bảng tổng hợp kết quả thực nghiệm lớp 5.3 và 5.4 84

Biểu đồ 3.1 Kết quả thực nghiệm lớp 5.1 và 5.2 84

Bảng 3.5 Bảng tổng hợp kết quả thực nghiệm lớp 5.3 và 5.4 84

Biểu đồ 3.2 Kết quả thực nghiệm lớp 5.3 và 5.4 85

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nghị quyết số 29 - NQ/TW ngày 04/11/2013 của Hội nghị Trung ương

8 khóa XI đã khẳng định: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự

nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Hoàn thành việc xây dựng chương trình giáo dục phổ thông giai đoạn sau năm 2015” [1] Thực hiện Nghị quyết số 29 – NQ/TW, công

cuộc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã được đẩy mạnh trên quy mô cả nước Mục tiêu của nền giáo dục mới hướng tới trang bị cho học sinh 5 phẩm chất, 10 năng lực bao gồm: 5 phẩm chất (yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm); 10 năng lực (tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo, ngôn ngữ, tính toán, tìm hiểu tự nhiên

và xã hội, công nghệ, tin học, thẩm mỹ, thể chất) Để phát triển các năng lực, phẩm chất đó, chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa đang được biên soạn mới cho phù hợp Trong chương trình này sẽ có nhiều môn học, hoạt động giáo dục mới được thực hiện, trong đó có hoạt động trải nghiệm Hoạt động trải nghiệm trong học tập của học sinh được coi trọng ở tất cả các môn học từ lớp 1 đến lớp 12 nói chung (theo chương trình sách giáo khoa mới) và môn Toán nói riêng Nhằm phát huy tính sáng tạo cho học sinh, tạo ra các môi trường khác nhau để học sinh được trải nghiệm nhiều nhất, đồng thời

là sự khởi nguồn sáng tạo, biến những ý tưởng sáng tạo của học sinh thành hiện thực để các em thể hiện hết khả năng sáng tạo của mình

Trong hệ thống quốc dân, giáo dục tiểu học là nền tảng cơ sở cho việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách ban đầu cho mỗi con người Học

tập phải gắn liền với thực tiễn, phục vụ thiết thực cho cuộc sống Ở tiểu học, môn toán là một trong những môn học không những trang bị tri thức, rèn luyện tư duy cho học sinh đồng thời áp dụng vào cuộc sống hàng ngày của các em Về nội dung và thời gian học môn toán ở tiểu học chiếm khá nhiều so với các môn học khác; việc dạy học môn toán nói chung và dạy học các yếu

tố hình học lớp 5 nói riêng sẽ giúp cho học sinh có năng lực nhận biết các sự việc, hiện tượng một cách nhanh chóng, logic và có khoa học Đồng thời các yếu tố hình học còn gắn bó mật thiết với các mạch kiến thức khác như số học, đại số, đại lượng, đo lường và giải các bài toán có lời văn có liên quan đến yếu tố hình học, ngoài ra còn áp dụng rất nhiều trong đời sống

Mặt khác việc dạy yếu tố hình học toán 5 còn rèn luyện cho học sinh về các đức tính và phẩm chất như: cần cù, chu đáo, khéo léo và chính xác, trí tưởng tưởng về không gian, năng lực tư duy và kỹ năng thực hành về hình học thông qua các hoạt động trải nghiệm

Thực tế việc dạy học yếu tố hình học cho học sinh lớp 5 có những khó khăn như: Phương tiện dạy học chưa đồng bộ, nội dung kiến thức còn trừu tượng hóa đối với học sinh, chương trình sách giáo khoa môn toán ở tiểu học còn nặng nhiều về lý thuyết và nội dung bài tập nhưng hạn chế về phần thực hành và các hoạt động trải nghiệm Đa số các em chỉ học qua lý thuyết và những lời giảng hay gợi ý của giáo viên, chỉ hình thành cho các em về công thức và quy tắc, sau đó các em làm những bài tập trong sách giáo khoa theo lý thuyết mà giáo viên đã cung cấp Từ đó, nhiều em học thuộc lòng các công thức, quy tắc để thực hiện làm bài tập trong sách giáo khoa hay những bài tập của giáo viên nêu ramà các em không biết mình làm bài đó để làm gì? Nhằm mục đích gì? Có nhiều em ngay sau khi học lý thuyết xong thì các em có thể làm được bài tập trong SGK nhưng sau một thời gian thì các em quên cách tính hay khi áp dụng những bài toán thực tiễn hay những tình huống thực tế trong cuộc sống thì đa số các em không thực hiện được

Làm thế nào để khắc phục các hạn chế trên, đồng thời nâng cao chất lượng dạy học các yếu tố hình học toán 5 đáp ứng mục tiêu chương trình giáo dục mới Việc thực hiện các hoạt động trải nghiệm sẽ mang lại hiệu quả nhất định Vấn đề đặt ra là các hoạt động trải nghiệm sẽ được tổ chức và thực hiện như thế nào trong dạy học yếu tố hình học toán 5?

Hiện nay đã có một số nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm trong dạy

học toán Chẳng hạn như: Nguyễn Thị Thu Hà [13] “Một số biện pháp dạy

học giải toán có nội dung hình học cho học sinh lớp 5 thông qua hoạt động trải nghiệm theo mô hình của Lêwin”; Đoàn Thu Hằng [16] “Hoạt động trải nghiệm trong dạy học Hình học (Toán 4) ở trường tiểu học”; Nguyễn Thị

Nhi [21] “Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học toán cho học sinh

lớp 5”; Phan Duy Nghĩa [23]“Hoạt động trải nghiệm môn Toán cho học sinh tiểu học như thế nào?”Nguyễn Hữu Tuyến [27]“Những yếu tố ảnh hưởng tới việc thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán của học sinh THCS” Đồng thời một số luận văn thạc sĩ nghiên cứu về dạy học

yếu tố hình học ở toán 5 như: Luận văn thạc sĩ của Lê Thị Tuyết Hài [14]

“Bồi dưỡng năng lực giải toán cho học sinh trong dạy học các yếu tố hình học ở toán 5”và luận văn thạc sĩ của Phạm Quốc Việt [29] “Vận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào dạy học chương trình hình học toán 5”

Tuy nhiên, hiện nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu về dạy học yếu tố hình học toán 5 thông qua hoạt động trải nghiệm.Vì vậy chúng tôi

quyết định lựa chọn đề tài “Dạy học yếu tố hình học toán 5 thông qua hoạt

động trải nghiệm” làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề xuất và tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học yếu tố hình học toán 5 nhằm góp phần nâng cao chất lượng học tập cho học sinh lớp 5 trong trường tiểu học

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học tiểu học

- Xác định các nội dung tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học các yếu tố hình học toán lớp 5

- Tìm hiểu thực trạng việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm hiện nay ở trường tiểu học nói chung và việc dạy học các yếu tố hình học nói riêng

- Đề xuất và tổ chức một số hoạt động trải nghiệm trong dạy học các yếu tố hình học toán lớp 5

- Thực nghiệm kiểm tra tính khả thi của các hoạt động đã đề xuất

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được các hoạt động trải nghiệm trong dạy học yếu tố hình học toán 5 và thực hiện một cách hợp lý thì sẽ góp phần nâng cao tính ứng dụng thực tiễn trong dạy học yếu tố hình học toán 5 Từ đó góp phần nâng cao chất lượng học tập toán ở trường tiểu học

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Quá trình dạy học yếu tố hình học trong toán lớp 5

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Hoạt động trải nghiệm trong dạy học các yếu tố hình lớp 5 của một số trường tiểu học thuộc thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu của lí luận

Phân tích, tổng hợp các tài liệu có liên quan đến đề tài, nghiên cứu chương trình các yếu tố hình học lớp 5 khi thực hiện dạy học thông qua hoạt động trải nghiệm để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Khảo sát: Thông qua phiếu phỏng vấn, quan sát trực tiếp thực tiễn hoạt

động dạy - học của học sinh và giáo viên trong nội dung yếu tố hình học toán

5 trọng tâm là hoạt động trải nghiệm để xác định thực trạng về thực hiện hoạt động trải nghiệm trong dạy học yếu tố h́nh học toán 5 nói riêng và học toán 5 nói chung

- Thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm đối với học sinh lớp 5 ở

một số trường tiểu học trên địa bàn thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau để xem

xét khả thi và hiệu quả khi thực hiện các hoạt động trải nghiệm đã đề xuất

6.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng thống kê toán học để đánh giá mức độ tin cậy của các hoạt động trải nghiệm đề xuất

7 Đóng góp của luận văn

- Làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến tổ chức hoạt động dạy học

yếu tố hình học lớp 5 thông qua hoạt động trải nghiệm nhằm nâng cao kỹ năng vận dụng thực tiễn của học sinh

- Thiết kế các hoạt động trải nghiệm và cách thức tổ chức dạy học yếu tốhình học lớp 5 thông qua hoạt động trải nghiệm

- Có thể sử dụng luận văn làm tư liệu cho người dạy và người học

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận thì Luận văn gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn

Chương 2: Tổ chức dạy học yếu tố hình học toán lớp 5 thông qua hoạt động trải nghiệm

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

+ Là thực hiện một chức năng nào đó trong một chỉnh thể;

+ Là tiến hành những việc làm có quan hệ chặt chẽ với nhau nhằm một mục đích chung, trong một lĩnh vực nhất định

Theo [11, tr.18], HĐ là quá trình con người thực hiện các quan hệ giữa mình với thế giới bên ngoài, giữa mình với người khác, giữa mình với bản thân Trong quá trình quan hệ đó có hai quá trình diễn ra đồng thời và bổ sung cho nhau, thống nhất với nhau

Theo [15, tr.1], HĐ “là một tổ hợp các quá trình con người tác động vào đối tượng nhằm đạt mục đích thỏa mãn một nhu cầu nhất định và chính kết quả của hoạt động là sự cụ thể hóa nhu cầu của chủ thể”

Theo [15, tr.2], Lý thuyết về quan niệm cuộc đời con người là chuỗi hoạt động Có thể chia hoạt động con người thành 2 loại: hoạt động đơn phương và hoạt động tương tác HĐ đơn phương là hoạt động của chủ thể tác động đến một đối tượng nhất định để đem lại kết quả nào đó HĐ tương tác là hoạt động diễn ra giữa các cá nhân hay nhóm (tổ chức) xã hội Trên lĩnh vực khoa học sư phạm, “Các hoạt động dạy- học là các hoạt động cùng nhau của thầy và trò”

hướng tới mục tiêu hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của người học GV xây dựng, thiết kế HĐ dạy học một cách đầy đủ và cụ thể bao nhiêu thì công việc dạy học càng hiệu quả bấy nhiêu

Theo [15 tr.3] “Các hoạt động dạy- học là các HĐ cùng nhau của thầy và trò” đã chỉ ra sự tương tác trong hoạt động dạy học mang tính đặc thù.Nói là đặc thù vì, thứ nhất, hoạt động dạy học nằm trong chuỗi hoạt động của con người nhưng là hoạt động nghề nghiệp, không phải là hoạt động của mọi người.Người hoạt động dạy học phải có tiêu chuẩn và năng lực nghề nghiệp mới tham gia được hoạt động này Thứ hai, hoạt động dạy học là hoạt động tương tác GV tác động vào HS, HS phát triển, GV căn cứ vào sự thay đổi ở

HS để điều chỉnh hoạt động dạy Thứ ba, hoạt động dạy học nhìn từ phía hoạt động của người thầy trong tương tác với họat động học của trò là hướng dẫn,

tổ chức và điều khiển hoạt động học của HS

Theo [21], Trong cuốn Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm, các tác giả đã định nghĩa hoạt động dạy học như sau: “Hoạt động dạy là hoạt động của người lớn tổ chức điều khiển hoạt động của trẻ nhằm giúp chúng lĩnh hội nền văn hóa xã hội, tạo ra sự phát triển tâm lý, hình thành nhân cách của chúng”

1.1.3 Hoạt động trải nghiệm

a Khái niệm hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm hầu hết các nước phát triển đều quan tâm, nhất

là các nước tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông theo hướng phát triển năng lực; giáo dục sáng tạo, giáo dục phẩm chất và kĩ năng sốngnhư: Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, Australia,…[8]

Theo [5, tr.3], Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục được thực hiện bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12; ở tiểu học được gọi là hoạt động trải nghiệm, ở trung học cơ sở và trung học phổ thông được gọi là hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp

Theo [6, tr.30], Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học khác nhau để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới,

kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai

Theo [11], Hoạt động trải nghiệm là một biểu hiện của hoạt động giáo dục đang tồn tại trong chương trình giáo dục hiện hành Hoạt động trải nghiệm là hoạt động mang tính xã hội, thực tiễn đến với môi trường giáo dục trong nhà trường để học sinh tự chủ trải nghiệm trong tập thể, qua đó hình thành và thể hiện được phẩm chất, năng lực, nhận ra năng khiếu, sở thích, đam mê, bộc lộ

và điều chỉnh cá tính, giá trị; nhận ra chính mình cũng như khuynh hướng phát triển của bản thân; bổ trợ cho và cùng với các hoạt động day học trong chương trình giáo dục thực hiện tốt nhất mục tiêu giáo dục

Theo [21, tr.39], “Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục, trong đó

HS dựa trên sự tổng hợp kiến thức của nhiều lĩnh vực giáo dục và nhóm kĩ năng khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình và tham gia HĐ phục vụ cộng đồng dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó hình thành những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và một số năng lực thành phần đặc thù của HĐ này: năng lực thiết kế và tổ chức HĐ; năng lực thích ứng với sự biến động của nghề nghiệp và cuộc sống”

Nhìn chung, dù được diễn đạt bằng những cách khác nhau nhưng các tác

giả đều thống nhất ở một quan điểm: coi hoạt động trải nghiệm là hoạt động

giáo dục, được tổ chức theo phương thức trải nghiệm nhằm góp phần phát triển toàn diện nhân cách học sinh

Như vậy hoạt động trải nghiệm được coi là một không gian giáo dục trong nhà trường phổ thông, trong đó có sự tích hợp nội dung học tập trong nhà trường từ các môn học gắn với kinh nghiệm của bản thân học sinh trong cuộc sống và năng lực sở trường của học sinh trong từng lĩnh vực để thích nghi với cuộc sống đang diễn ra bên trong và bên ngoài nhà trường Đó cũng là không gian để tổ chức các hoạt động giáo dục đa dạng như giáo dục định hướng nghề nghiệp, các hoạt động giáo dục phát triển năng lực đặc thù cho các nhóm học sinh, gắn hoạt động của nhà trường với cuộc sống, tạo sự liên kết đa dạng giữa các môn học trong những tình huống thực tiễn, xây dựng các giá trị cuộc sống cho công dân theo định dướng các kĩ năng mềm mà trong các môn học không thể chuyển tải được, tổ chức các hoạt động giáo dục định hướng công dân… Đặc biệt không gian của hoạt động trải nghiệm cũng được tối ưu hóa qua việc dạy học bộ môn khi tổ chức các hoạt động khám phá khoa học, phát huy năng lực sáng tạo cần không gian và thời gian lớn vượt ngoài khuôn khổ cho phép của từng môn học riêng lẻ

Hoạt động trải nghiệm có thể có nhiều cách hiểu, cách diễn đạt khác nhau nhưng đều có các đặc trưng sau:

- Tính tham gia trực tiếp của học sinh vào từng hoạt động

- Tính tự chủ của học sinh trong kế hoạch và hành động của cá nhân

- Tính tập thể của học sinh

- Tính tiếp cận với môi trường cuộc sống trong và ngoài nhà trường

- Tính sáng tạo để thích ứng và tạo ra cái mới, giá trị mới cho bản thân

- Tính công dân có trách nhiệm khi đặt người học vào các tình huống mới

- Học sinh được khẳng định giá trị bản thân qua huy động kinh nghiệm

và năng lực của mình

- Học sinh hình thành các ý thức, phẩm chất và sống có trách nhiệm với bản thân và xã hội

- Học sinh được tiếp cận với các giá trị cuộc sống trong các tình huống thực tiễn

Qua đó, chúng tôi thống nhất chung về khái niệm HĐTN là:

Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc xã hội qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách, các nâng lực và tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tìm năng sáng tạo của cá nhân [30, tr.9]

b Bản chất của hoạt động trải nghiệm

Theo [16], Bản chất của HĐTN là hoạt động giáo dục được tổ chức theo con đường gắn lí thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, hình thành và phát triển cho học sinh niềm tin, tình cảm năng lực cần có của người công dân trong tương lai Học từ trải nghiệm là quá trình học, theo đó kiến thức, thái độ, năng lực được tạo ra thông qua việc hình thành, chuyển hóa kinh nghiệm: Kinh nghiệm cũ kết hợp với tình huống mới

và thử nghiệm mới sẽ hình thành kinh nghiệm mới

Ví dụ: Hình thành quy tắc tính diện tích hình bình hành trên cơ sở cách tính diện tích hình chữ nhật

- Yêu cầu: HS tự tìm tòi, xây dựng được quy tắc tính diện tích hình bình hành dựa vào mối quan hệ giữa hình bình hành và hình chữ nhật

- Cách thực hiện:

+ Bước 1: GV yêu cầu HS vẽ một hình chữ nhật và nêu quy tắc tính diện tích hình chữ nhật HS vẽ hình chữ nhật và nêu quy tắc tính diện tích hình chữ nhật (Vì HS đã học về hình chữ nhật và cách tính diện tích hình chữ nhật)

+ Bước 2: GV giới thiệu và vẽ hình bình hành trên bảng (theo hình vẽ)

GV: Vậy muốn tính diện tích hình bình hành dựa trên cơ sở hình chữ nhật thì các em làm thể nào để hình bình hành trở thành hình chữ nhật?

Bước 3: HS cắt (tách) và sau đó ghép lại để trở thành hình chữ nhật HS: Có thể thực hiện theo (hình vẽ):

Trước khi cắt Sau khi ghép lại

Bước 4: HS trình bày kết quả đã thực hiện Từ đó học sinh rút ra kết luận tính diện tích hình bình hành dựa trên cở sở hình chữ nhật Thông qua trải nghiệm thực hành từ tình kinh nghiệm cũ “đã biết cách tính diện tích hình chữ nhật” Kết hợp với tình huống mới là làm thế nào để tính được diện tích hình bình hành Thử nghiệm mới là: “Cắt hình bình hành và ghép lại để trở thành hình chữ nhật”

c Vai trò của hoạt động trải nghiệm

Theo [26], Tri thức được hình thành bền vững và sâu sắc Học tập qua trải nghiệm là cách học bằng tìm tòi, khám phá Chính quá trình trải nghiệm để rút ra chi thức đã giúp cho cơ chế hoạt động của não bộ người học có đủ thời gian để

xử lí và lưu giữ thông tin, học lâu mới biết Khi biết rồi thì rất thông tỏ và chí lí Trong thời buổi bùng nổ thồng tin như hiện nay, dạy cách học chính là nhiệm vụ lớn lao nhất của nền giáo dục và nhiệm vụ quan trọng đối với người học chính là

cách học Quá trình học tập trải nghiệm chính là quá trình người học sử dụng các giác quan để quan sát đối tượng, thực hành, trải nghiệm…

Chẳng hạn: Khi dạy cho học sinh về cách tính chu vi, diện tích của một hình chưa có dạng hình đã học thì GV có thể giúp HS cách tìm ra cách tính hình đó: HS có thể cắt hình đó ra, hoặc kẻ thêm đường phụ nhằm bổ sung vào hình đó một số hình để đưa về những dạng hình đã học

d Một số hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong và ngoài nhà trường phổ thông

Theo [21, tr.40, tr.41]

- Hoạt động câu lạc bộ: Câu lạc bộ (CLB) là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh cùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu, dưới sự hướng dẫn của những nhà giáo dục nhằm tạo môi trường giao lưu, thân thiện, tích cực các HS với nhau và giữa HS với thầy cô giáo

Ví dụ1: CLB Toán tuổi thơ, CLB Tiếng Anh, CLB thể thao,…

- Hoạt động tổ chức trò chơi học tập: Trò chơi học tập là hình thức tổ chức các HĐ vui chơi với nội dung kiến thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục “chơi mà học, học mà chơi” Qua trò chơi giúp HS quan tâm, hứng thú đến nội dung của chủ đề từ đó giúp HS tìm cách tiếp cận, tự học và bộc

lộ hết khả năng một cách tự nhiên, đảm bảo đầy đủ “hành động” và “cảm xúc”

Ví dụ 2: Trò chơi Tangram, Đấu trường 100, Rung chuông vàng,…

- Tham quan, dã ngoại: Đây là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đối với HS Mục đích là giáo dục tổng hợp đối với HS như: giáo dục lòng yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước, giáo dục truyền thống cho HS Tham quan, dã ngoại là một hình thức tổ chức trải nghiệm tốt trong giáo dục toán học cho HS tiểu học vì HS tiểu học nhận thức vẫn còn cảm tính nên kết hợp giữa vận động, ngôn ngữ, nhận thức qua hình ảnh, thực tế sẽ giúp HS dễ hiểu, nhớ lâu và gợi nhiều tưởng tượng sáng tạo, tăng khả năng đo đạc, ước lượng các đại lượng về độ dài, diện tích, thể tích,

Ví dụ 3: Có thể tổ chức cho HS đi thăm, tìm hiểu và học hỏi bằng cách: tìm hiểu về một di tích lịch sử, văn hóa, công trình, nhà máy, làng nghề truyền thống; tham quan bảo tàng hay thư viện;

- Hội thi hoặc cuộc thi: Là một trong những hình thức hấp dẫn, lôi cuốn

HS và đạt hiệu quả cao trong học tập, giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trị cho HS Hội thi mang tính chất thi đua giữa các cá nhân, nhóm hoặc tập thể luôn luôn HĐ tích cực để vươn lên đạt được mục tiêu mong muốn của cuộc thi

Ví dụ 4: Thi giải toán, thi vẽ về hình học, thi thiết kế hình học, thi làm

mô hình kiến trúc hình học,

1.1.4 Các bước thiết kế hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học

1.1.4.1 Các bước thiết kế một tiết học toán thông qua hoạt động trải nghiệm

Theo [26], Quy trình thiết kế gồm 4 bước sau:

Bước 1: Xác định mục tiêu và nội dung trọng tâm cần hình thành cho

HS tiểu học HS tiểu học Nhiệm vụ trước tiên của mọi hoạt động thiết kế dạy học chính là xác định mục tiêu học tập của người học

Bước 2: Liên kết bài học với thực tiễn Một trong những nhiệm vụ không

dễ dàng nhưng có ý nghĩa lớn trong dạy học nói chung và trong dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệm nói riêng là tìm kiếm một ý tưởng hay xác định vấn

đề trong thực tiễn độc đáo, có tính hấp dẫn đối với HS

Bước 3: Thiết kế các hoạt động học tập của HS trong bài học thông qua

hoạt động trải nghiệm

+ Kinh nghiệm cụ thể (học tập thông qua các hoạt động, hành vi, thao tác

cụ thể, trực tiếp gắn với bối cảnh thực tế)

+ Quan sát phản ảnh (học tập thông qua quan sát các hoạt động do người khác thực hiện, suy ngẫm đúc kết những ý tưởng trải nghiệm mới)

+ Khái niệm hóa trừu tượng (học tập thông qua việc xây dựng các khái niệm, tổng hợp và phân tích những gì quan sát được)

+ Thử nghiệm (học tập thông qua những đề xuất, thử nghiệm các phương

án giải quyết vấn đề)

Bước 4: Thiết kế đồ dùng, phương tiện, tài liệu để học sinh học tập trải

nghiệm Trong quá trình học tập qua trải nghiệm, người học thường xuyên phải

sử dụng các phương tiện học tập như: thực hành, các phương tiện quan sát, ghi chép thông tin, phiếu thảo luận,…

1.1.4.2 Các bước thiết kế tổ chức hoạt động trải nghiệm cho một chủ đề

Theo [12], Quá trình tổ chức HĐTN có thể được tiến hành theo các bước sau:

Thiết kế chi tiết hoạt động trên bản giấy

Lãnh đạo, tổ chức thực hiện Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện chương trình

Đánh giá

Sử dụng kết quả

Bước 1: Xác định nhu cầu tổ chức HĐTN

+ Dựa vào nhiệm vụ, mục tiêu và chương trình giáo dục tiến hành khảo sát nhu cầu, điều kiện tiến hành

+ Xác định rõ đối tượng thực hiện giúp thiết kế hoạt động phù hợp đặc điểm lứa tuổi, vừa giúp có các biện pháp phòng ngừa những đáng tiếc có thể xảy ra cho học sinh

Bước 2: Đặt tên cho hoạt động

+ Rõ ràng, chính xác, ngắn gọn

+ Phản ánh được chủ đề và nội dung của hoạt động

+ Tạo được ấn tượng ban đầu cho học sinh

Đặc tên cho hoạt động phù hợp với mục tiêu và nhằm tạo ra sự hấp dẫn, lôi cuốn, tích cực tham gia

Bước 3: Xác định mục tiêu của hoạt động

+ Năng lực

+ Phẩm chất

+ Kinh nghiệm

Xác định mục tiêu giúp dự kiến trước kết quả của hoạt động và là căn cứ

để định hướng hoạt động, căn cứ đánh giá, kích thích tích cực tham gia

Khi xác định mục tiêu cần phải trả lời các câu hỏi sau:

- Hoạt động này có thể hình thành cho học sinh những năng lực ở mức

độ nào? (Khối lượng và chất lượng đạt được của kiến thức?)

- Những phẩm chất nào có thể được hình thành ở học sinh và các mức độ của nó đạt được sau khi tham gia hoạt động?

- Những năng lực, phẩm chất nào có thể được hình thành hay thay đổi ở học sinh sau hoạt động?

- Những kinh nghiệm nào của học sinh được nâng lên sau hoạt động?

Bước 4: Xác định nội dung và phương pháp, phương tiện, hình thức của hoạt động

+ Từ mục tiêu và điều kiện,tiến hành xác định nội dung

+ Từ nội dung tiến hành xác định phương pháp, phương tiện

+ Từ phương pháp, phương tiện xác định Hình thức (chủ đạo và phụ trợ)

Bước 5: Lập kế hoạch

+ Huy động các nguồn lực

+ Cân đối và lựa chọn phương án tối ưu nhất

Bước 6: Thiết kế chi tiết hoạt động trên bảng giấy

Trong bước này, cần phải làm rõ:

- Có bao nhiêu việc cần phải thực hiện?

- Các việc đó là gì? Nội dung của mỗi việc đó ra sao?

- Tiến trình và thời gian thực hiện các việc đó như thế nào?

- Lực lượng tham gia là ai?

- Người chịu trách nhiệm chính?

- Phương pháp, công cụ, phương tiện là gì?

- Hình thức, địa điểm, yêu cầu cần đạt,…?

Để các lực lượng tham gia có thể phối hợp tốt, nên thiết kế kế hoạch trên các cột Ví dụ:

Bảng 1.2: Thiết kế chi tiết hoạt động trên bảng giấy

Người chịu trách nhiệm chính

Phương pháp, công cụ

Phương tiện

Hình thức

Địa điểm

Yêu cầu cần đạt (hoặc sản phẩm)

Ghi chú

Bước 7: Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện chương trình hoạt động

+ Rà soát lại tất cả các bước trên, điều chỉnh (nếu có)

+ Khảo sát thực địa, điều chỉnh (nếu có)

+ Cụ thể hóa bằng văn bản Đó là giáo án tổ chức hoạt động

Bước 8: Lãnh đạo, tổ chức thực hiện

+ Phân công, phối hợp các bên gia đình, lực lượng xã hội

+ Kinh nghiệm của bản thân thu được từ trải nghiệm bên ngoài

+ Xác định mục đích, nội dung, phương pháp, công cụ, thời điểm đánh giá,… Có thể HS tự đánh giá, Nhóm-nhóm, Giáo viên-học sinh, Cộng đồng-học sinh,

Bước 10: Sử dụng kết quả

+ Lưu trữ hồ sơ học sinh

+ Khẳng định mức độ năng lực; sự trưởng thành, tiến bộ của học sinh + Sử dụng kết quả cho đánh giá học tập

+ Học sinh tự điều chỉnh

+ GV, quản lý, phụ huynh, lực lượng xã hội sử dụng để điều chỉnh cho các lần tiếp theo

1.1.5 So sánh hoạt động dạy học và hoạt động trải nghiệm

Theo [8, tr.22], So sánh Hoạt động dạy học với hoạt động trải nghiệm trong chương trình giáo dục phổ thông mới được thể hiện trong bảng sau:

Đặc trưng Hoạt động dạy học Hoạt động trải nghiệm

Mục đích

chính

Hình thành và phát triển hệ thống tri thức khoa học,năng lực nhận thức và hành động của học sinh

Hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị,

kỹ năng sống và những năng lực chung cần có ở con người trong xã hội hiện đại

Nội dung

- Kiến thức khoa học, nội dung gắn với các lĩnh vực chuyên môn

- Được thiết kế thành các phần chương, bài, có mối liên hệ logic chặt chẽ

- Kiến thức thực tiễn gắn bó với đời sống, địa phương, cộng đồng, đất nước, mang tính tổng hợp nhiều lĩnh vực giáo dục, nhiều môn học; dễ vận dụng vào thực tế

- Được thiết kế thành các chủ điểm mang tính mở, không yêu cầu mối liên

hệ chặt chẽ giữa các chủ điểm

Hình thức

tổ chức

- Đa dạng, có quy trình chặt chẽ, hạn chế về không gian, thời gian, quy mô và đối tượng tham gia

- Học sinh ít cơ hội trải nghiệm

- Người chỉ đạo, tổ chức họat động học tập chủ yếu

là giáo viên

- Đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linh hoạt, mở về không gian, thời gian, quy

mô, đối tượng và số lượng

- Học sinh có nhiều cơ hội trải nghiệm

- Có nhiều lực lượng tham gia chỉ đạo,

tổ chức các hoạt động trải nghiệm với các mức độ khác nhau (giáo viên, phụ huynh, nhà hoạt động xã hội, chính quyền, doanh nghiệp, )

- Theo chuẩn chung

-Thường đánh giá kết quả đạt được bằng điểm số

- Nhấn mạnh đến kinh nghiệm, năng lực thực hiện, tính trải nghiệm

- Theo những yêu cầu riêng, mang tính

cá biệt hóa, phân hóa

- Thường đánh giá kết quả đạt được bằng nhận xét

1.2 Nội dung yếu tố hình học toán 5 và mối liên hệ với hoạt động

1 Hình tam giác

- Hình tam giác có ba góc nhọn

- Hình tam giác có một góc tù và hai góc nhọn

- Hình tam giác có một góc vuông và hai góc nhọn

2 Hình thang

- Hình thang và một số đặc điểm của hình thang

- Diện tích của hình thang

3 Hình tròn

- Hình tròn với đường tròn; bán kính với đường kính của hình tròn

- Tính chu vi và diện tích của hình tròn

4 Hình hộp chữ nhật, hình lập phương

- Nhận dạng được hình hộp chữ nhật và hình lập phương

- Một số đặc điểm của hình hộp chữ nhật, hình lập phương

- Tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần của hình hộp chữ nhật, hình lập phương

- Tính thể tích hình hộp chữ nhật, hình lập phương

5 Giới thiệu hình trụ Giới thiệu hình cầu

- Phân biệt được đặc điểm khác nhau của hình trụ và hình cầu qua những vật thật và hình vẽ

- Kể tên những đồ vật trong cuộc sống có dạng hình trụ và hình cầu

=> Chúng ta có thể chia nội dung dạy học các yếu tố hình học ở lớp 5 thành 3 nhóm:

(1) Các kiến thức về hình học phẳng:

- Giới thiệu về hình tròn, hình thang và các yếu tố của hình tam giác, hình thang, hình tròn (cạnh đáy, cạnh bên, đáy lớn, đáy bé, đường cao, đường kính, bán kính…)

- Chu vi, diện tích hình tam giác, hình thang, hình tròn

(2) Các kiến thức về hình học không gian:

- Giới thiệu về hình hộp chữ nhật, hình lập phương, hình trụ, hình cầu

và các yếu tố của hình đó

- Diện tích xung quanh, toàn phần hình hộp chữ nhật, hình lập phương

- Thể tích hình hộp chữ nhật, thể tích hình lập phương

(3) Các đại lượng đo lường hình học:

- Sơ đồ diện tích trong bảng đơn vị đo diện tích

- Sơ đồ độ dài trong bảng đơn vị đo độ dài

- Sơ đồ đo thể tích trong bảng đơn vị đo thể tích

b Mục tiêu

Theo [19, tr.4]

1) Về kiến thức: Học sinh đạt được các mục tiêu sau:

- Biết các đặc điểm, yếu tố của các hình phẳng đã học: hình tam giác, hình thang, hình tròn, đường tròn

- Biết cách tính diện tích hình tam giác, hình thang Biết tính chu vi và diện tích của hình tròn

- Biết các đặc điểm, yếu tố của các hình khối: hình hộp chữ nhật, hình lập phương, hình trụ, hình cầu

- Biết cách tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần, thể tích của hình hộp chữ nhật và hình lập phương

- Biết sơ đồ quan hệ giữa các đơn vị đo trong các bảng đơn vị đo diện tích, bảng đơn vị đo thể tích

2) Về kỹ năng: Học sinh có được các kỹ năng

- Nhận diện được các hình, vẽ hình, thực hành đo lường, tính toán

- Biết vận dụng để tìm diện tích, thể tích của một số hình đơn giản bằng chia hình đã cho thành các hình đã biết cách tính diện tích, thể tích

- Biết vận dụng quan hệ giữa các đơn vị đo diện tích, đo thể tích vào trong thực tế cuộc sống

3) Về thái độ: Học sinh có ý thức tích cực, hứng thú học tập và vận dụng những kiến thức, kỹ năng hình học đã học vào thực tế cuộc sống

1.2.2 Hoạt động trải nghiệm yếu tố hình học toán 5

Theo [7, tr.46]

Nhà trường tổ chức cho học sinh một số hoạt động thực hành và trải nghiệm trong nhà trường hoặc ngoài nhà trường và có thể bổ sung các hoạt động khác tuỳ vào điều kiện cụ thể

Hoạt động 1: Thực hành ứng dụng các kiến thức toán học vào thực tiễn

và các chủ đề liên môn, chẳng hạn:

- Thực hành tổng hợp các hoạt động liên quan đến tính toán, đo lường và ước lượng như: tính toán và ước lượng thể tích của một số hình khối trong thực tiễn liên quan đến các hình đã học

- Thực hành đo đạc, tính chu vi, diện tích, thể tích của các hình đã học

Hoạt động 2: Tổ chức các hoạt động ngoài giờ chính khoá (ví dụ: trò

chơi “Bảy mảnh nghìn hình (tangram)” hoặc các hoạtđộng “Học vui - Vui học”; trò chơi liên quan đến lắp ghép, gấp, xếp hình; ) liên quan đến ôn tập, củng cố các kiến thức toán hoặc giải quyết vấn đề nảy sinh trong tình huống thực tiễn

Hoạt động 3: (nếu nhà trường có điều kiện thực hiện): Tổ chức giao lưu

với học sinh có khả năng và yêu thích môn Toántrong trường và trường bạn

1.2.3 Mối liên hệ giữa dạy học yếu tố hình học toán lớp 5 với hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn toán nói chung và trong dạy học các yếu tố hình học lớp 5 nói riêng là một quá trình gắn bó, thống nhất nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục Hoạt động trải nghiệm là một bộ phận của chương trình giáo dục phổ thông [3]

Chương trình môn Toán tiểu học, cùng với học các mảng kiến thức về số học, đại lượng, HS còn được học các kiến thức về yếu tố hình học Mạch kiến thức yếu tố hình học là một trong những nội dung quan trọng trong Toán 5 nhằm giúp học sinh hình thành về biểu tượng hình học, phát triển trí tưởng tượng không gian cho các em, vận dụng vào thực tiễn Đặc biệt yếu tố hình học toán 5

có nhiều nội dung phù hợp cho việc dạy học thông qua hoạt động trải nghiệm

Từ việc tìm hiểu khái niệm, vai trò của hoạt động trải nghiệm và nội dung yếu tố hình học toán 5, chúng ta cần xác định được những nội dung, kiến thức hình học toán 5 liên quan đến thực tiễn và vận dụng vào cuộc sống Qua bảng phân tích sau:

Bảng 1.3 Bảng phân tích nội dung yếu tố hình học toán 5 với nội dung HĐTN

Nội dung yếu tố

HS trải nghiệm bằng cách áp dụng kiến thức đã học ở lớp 1,2,3,4 về điểm, đoạn thẳng

Hoạt động 2: Hình thành đáy và đường cao của hình tam giác HS

đã học về hai đường thẳng vuông

Trải nghiệm trong lớp:

HS thảo luận, vẽ hình, đo góc,…

góc ở lớp 4 Cạnh đối diện các hình đã học ở lớp 3 và 4

Diện tích hình

tam giác

Hoạt động 1: Chuẩn bị giấy, miếng bìa đã cắt hai tam giác bằng nhau (HS đã học bài hình tam giác)

Hoạt động 2: Hình thành công thức tính diện tích hình tam giác:

HS tự trải nghiệm cắt, ghép hai hình tam giác đã chuẩn bị để được hình đã học như: hình chữ nhật, hình bình hành, hình thoi

(dựa trên cơ sở học sinh đã biết tính diện tích hình chữ nhật, hình bình hành, hình thoi)

Trải nghiệm trong lớp: Cắt, ghép hình, thảo luận, trình bày kết quả,…

Hình thang

Hoạt động 1: Hình thành biểu tượng về hình thang (HS trải nghiệm về hành ảnh cái thang

và đã học về hình tứ giác ở lớp 2: Hình tứ giác là hình gồm 4 cạnh, 4 góc và hai đường thẳng song song đã học ở lớp 4)

Hoạt động 2: Nhận biết được một

số đặc điểm của hình thang và phân biệt được hình thang với một số hình đã học (HS so sánh đặc điểm hình thang với hình chữ nhật, hình vuông, hình bình hành, hình thoi, hình tam giác,…)

Trải nghiệm trong lớp học: Thảo luận nhóm, trình bày kết quả

Diện tích

hình thang

Hoạt động 1: Hình thành về công thức tính diện tích hình thang HS trải nghiệm cắt, ghép hình thang

để đưa về dạng hình tam giác

(HS vận dụngcách tính diện tích hình tam giác đã học)

Hoạt động 2: Vận dụng công thức để làm bài tập có liên quan

và áp dụng vào thực tế tình huống cụ thể (HS áp dụng vào hoạt động 1 đã thực hiện)

Trải nghiệm trong lớp: Thực hành cắt, ghép hình

và sau đó trình bày kết quả…

Hình tròn

Đường tròn

Hoạt động 1: Nhận biết về hình tròn, đường tròn và các yếu tố hình tròn như tâm, bán kính, đường kính (HS trải nghiệm một số đồ vật có dạng hình tròn, tâm, bán kính, đường kính đã học ở lớp 3)

Ví dụ: bánh xe, miệng ly, mặt của cái mâm,…

Hoạt động 2: HS thực hành vẽ đường tròn bằng compa (đã học

ở lớp 2)

Trải nghiệm trong lớp Thực hiện trong học khu trường học

Thực hiện ngoài nhà trường

Hình

Hộp chữ nhật

Hình lập phương

Hoạt động 1: Hình thành biểu tượng về hình hộp chữ nhật

Hình lập phương (HS đã học ở lớp 3 và lớp 4 về đoạn thẳng, góc, hình chữ nhật, hình vuông,…)

Trải nghiệm trong lớp học

Thực hiện trong học khu trường học

Thực hiện ngoài nhà trường

Hoạt đông 2: Nhận biết qua các

đồ vật có dạng hình hộp chữ nhật, hình lập phương (HS trải nghiệm lại một số đồ vật có dạng hình hộp chữ nhật và hình lập phương)

Ví dụ: Hộp bao diêm, viên gạch, hộp phấn, hộp quà, thùng đựng

mì, bể kính dùng nuôi cá,…

Hoạt động 3: So sánh đặc điểm giống nhau và khác nhau của hình hộp chữ nhật với hình lập phương (HS trải nghiệm lại hoạt động 1 và hoạt đông 2)

Ví dụ: Quan sát và xác định các mặt xung quanh, các mặt toàn phần của cái hộp phấn, hộp bao diêm, con súc sắc,…

Hoạt động 2: Hình thành cách tính diện tích xung quanh và diện tích hình hộp chữ nhật,

Thực hiện trong lớp

hình lập phương phương (HS đã học ở lớp 3 và lớp 4 về cách tính chu vi, diện tích hình chữ nhật

và hình vuông) Hoạt động 3: Vận dụng cách tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình hộp chữ nhật và hình lập phương giải bài toán và áp dụng vào các trường hợp thực tế (HS tự trải nghiệm lại hoạt động 1 và hoạt động 2)

Giới thiệu hình

trụ Hình cầu

Hoạt động 1: Hình thành nhận dạng hình trụ, hình cầu (HS tự trải nghiệm thực tế về những đồ vật có dạng hình trụ và hình cầu)

Ví dụ:

+ Những đồ vật có dạng hình trụ: Hộp sữa, cái thùng đựng nước, lon bia,…

+ Những đồ vật có dạng hình cầu:

Quả bóng, quả địa cầu, viên bi,

Hoạt động 2: Phân biệt hình trụ, hình cầu với một số hình đã học (HS biết được một số đặc điểm những hình đã học kết hợp với hình ảnh vật thật và hình vẽ )

Trải nghiệm trong lớp học

Thực hiện ngoài nhà trường

Bảng 1.4 Một số chủ đề minh họa tổ chức hoạt động trải nghiêm

trong dạy học yếu tố hình học toán 5

(Minh họa một số ví dụ) Hình thức Ngày chủ

nhật “xanh

- sạch –

đẹp”

- Học sinh tính diện tích phần đất giao cho mỗi tổ để dọn cỏ và trồng cây (HS có kỹ năng về tính chu vi, diện tích một số hình đã học và tính

số điểm trên đường thẳng vì: vị trí mỗi cây là một điểm và khoảng cách mỗi cây phải đều nhau)

- Tính thể tích nước trong các bể cá khi thay nước trong bể cá (HS có kỹ năng tính thể tích hình hộp chữ nhật)

- Tính chu vi, diện tích các bồn hoa

có dạng hình tròn, hình vuông, hình chữ nhật,…(HS vận dụng cách tính chu vi, diện tích các hình đã học)

Chiến dịch làm sạch môi trường (tổ chức trong học khu trường học)

- Để xác định được các hộp kính dùng trưng bày các đồ vật cỗ quý hiếm trong viện bảo tàng có dạng hình hộp chữ nhật (HS vận dụng kỹ năng

Tham quan, dã ngoại

tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình hộp chữ nhật đã học)

- Phân biệt được hình tròn và hình trụ qua các đồ vật trong thư viện, viện bảo tàng thì (HS phải có kỹ năng phân biệt hình trụ, hình tròn và hình cầu,…)

- Khi tham gia trò chơi “Ai nhanh, ai đúng” HS áp dụng các kỹ năng tính toán và đổi các đơn vị khi tính chu vi, diện tích và thể tích một số hình đã học

- Tổ chức vẽ tranh ảnh hay tô một số

đồ vật có dạng hình học như: hình tam giác, hình thang, hình tròn, hình hộp chữ nhật, hình lập phương,…

(HS liên tưởng lại các hình đã học)

Ví dụ: Vẽ biển báo giao thông, vẽ hộp quà, vẽ hình ảnh ngôi trường,…

- Thuyết trình sản phẩm được công dụng của các hình đã được học khi áp dụng vào thực tiễn Có thể sáng tạo thêm hình ảnh

Tổ chức Hội thi/cuộc thi

1.3 Thực trạng về tổ chức dạy yếu tố hình học toán lớp 5 thông qua hoạt động trải nghiệm

1.3.1 Mục đích khảo sát

Tìm hiểu thực trạng “Dạy học yếu tố hình học toán 5 thông qua hoạt

động trải nghiệm” ở một số trường tiểu học tại thành phố Cà Mau - tỉnh Cà Mau

1.3.2 Đối tượng và phương pháp khảo sát

a Đối tượng và phạm vi khảo sát

- Đối tượng khảo sát: 15 GV đang trực tiếp giảng dạy lớp 5 (thường là những GV giảng dạy có kinh nghiệm) và 200 HS đang học lớp 5

- Phạm vi và số lượng khảo sát: Gồm 3 trường tiểu học trên địa bàn thành phố Cà Mau - tỉnh Cà Mau, cụ thể như sau:

dạy lớp 5 Đạt chuẩn

2 Tiểu học Phan Ngọc Hiển 4 Chưa đạt chuẩn

3 Tiểu học Lạc Long Quân 5 Đạt chuẩn mức độ 1

đang học lớp 5 Đạt chuẩn

2 Tiểu học Phan Ngọc Hiển 70 Chưa đạt chuẩn

3 Tiểu học Lạc Long Quân 60 Đạt chuẩn mức độ 1

b Phương pháp khảo sát

Để khảo sát thực trạng dạy học yếu tố hình học toán 5 thông qua hoạt động trải nghiệm ở một số trường tiểu học tại thành phố Cà Mau - tỉnh Cà Mau, chúng tôi đã sử dụng các phương phápsau:

- Dùng phiếu khảo sát:

+ Phiếu khảo sát được thiết kế dưới dạng trắc nghiệm dành cho GV: người được khảo sát chỉ cần đánh dấu (X) vào các ô sẵn hoặc ghi thêm ý kiến vào chỗ chấm (nếu có) Các phiếu này dùng để khảo sátsự hiểu biết về quan niệm hoạt động trải nghiệm nói chung và hoạt động trải nghiệm trong dạy học yếu tố hình học toán 5 nói riêng Sự thuận lợi, khó khăn và nhận xét trong quá trình thực hiện hoạt động trải nghiệm trong dạy học yếu tố hình học toán 5

+ Phiếu khảo sát được thiết kế dưới dạng câu hỏi mở dành cho GV: người được khảo sát tự do trả lời phỏng vấn theo nhận định của bản thân

- Quan sát: Được áp dụng trong các tiết dự giờ ở một số lớp để hiểu thêm về việc hình thành kiến thức về yếu tố hình học toán 5, đồng thời xem xét hiệu quả của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy họccủa GV, cách lĩnh hội tri thức của HS Qua dự giờ, quan sát chúng tôi ghi chép đầy đủ các tình huống xảy ra trên lớp để làm căn cứ hoàn chỉnh đềtài

1.3.3 Nội dung khảo sát (Phụ lục)

1.3.4.1 Kết quả khảo sát qua phiếu

a Đối với giáo viên

Bảng 1.5 Kết quả khảo sát đối với giáo viên

Tổ chức cho HS trải nghiệm thực tế trong cuộc

Cho HS trải nghiệm sau khi học lý thuyết 2 13%

Sự hiểu biết của GV

về khái niệm HĐTN

nói chung và trong

dạy học toán nói

riêng

Tạo tình huống cho HS trải nghiệm lại kiến thức hoặc kinh nghiệm đã có để HS giải quyết các tình huống trong học tập và thực tiễn

7 47% Hoạt động phát triển cá nhân 5 33,3%

trong dạy học yếu tố

HS hào hứng, tích cực học 6 40%

HS dễ dàng rút ra kiến thức mới 5 33%

Thuận lợi HS vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Chưa có sách thiết kế mẫu về hoạt động trải nghiệm trong môn toán 6 40% Chưa có sự thống nhất chung về cách

tổ chức hoạt động trải nghiệm yếu tố hình học toán 5

5 33%

Cách tổ chức

GV đặt câu hỏi hoặc tình huống sau đó HS 4 26,7%

thảo luận và trình bày Thông qua kinh nghiệm đã có của HS để giải quyết tình huống hoặc câu hỏi của GV 3 20%

HS đại diện nhóm (cá nhân) trình bày kết quả

trong dạy học yếu tố

Mở chuyên đề, giao lưu học hỏi kinh nghiệm 6 40% Tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm thực tế 5 33% Thiết kế mẫu hoạt động trải nghiệm trong môn

b Đối với học sinh

Bảng 1.6 Kết quả khảo sát sự cảm nhận của học sinh về cách học yếu tố

hình học toán 5 thông qua hoạt động trải nghiệm