Tăng cường hoạt động giám sát của quốc hội đối với các tập đoàn kinh tế nhà nước

luận văn, khóa luận, chuyên đề, đề tài, báo cáo,

TR NH NG C TU N

TĂNG CƯ NG HO T ð NG GIÁM SÁT C!A QU C H I

ð I V#I CÁC T$P ðOÀN KINH T NHÀ NƯ#C

Chuyên ngành: Qu.n lý kinh t4

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan, ñây là công trình nghiên c u khoa h c

ñ c l p ñư c th c hi!n trong quá trình h c t p và nghiên c u Các s( li!u trong lu n án là trung th c, có ngu*n g(c c+ th, và rõ ràng N/u có sai sót, tôi xin ch0u hoàn toàn trách nhi!m trư1c pháp lu t

Nghiên cRu sinh

TrTnh NgHc TuUn

M C L C

L I CAM ðOAN i

DANH M C CHV VI T TWT v

DANH M C CÁC BYNG vi

DANH M C SƠ ð[ vii

DANH M C BI\U ð[ viii

L I M] ð^U 1

CHƯƠNG 1: CƠ S] LÝ LU$N V` GIÁM SÁT C!A QU C H I ð I V#I CÁC T$P ðỒN KINH T NHÀ NƯ#C 14

1.1 Cơ sa lý lubn chung vc hoJt đPng giám sát 14

1.1.1 Khái ni m v giám sát 14

1.1.2 ð c đi m c a giám sát 15

1.1.3 Phân lo i giám sát 16

1.1.4 Phân bi t giám sát, ki m tra, thanh tra 16

1.1.5 Nguyên t)c trong ho t đ*ng giám sát 20

1.1.6 Hình th.c giám sát 21

1.1.7 Các phương pháp giám sát 21

1.1.8 N*i dung giám sát 23

1.1.9 Cơng c8 giám sát 23

1.1.10 Quy trình giám sát 24

1.2 ChRc năng giám sát cfa Qu7c hPi 26

1.2.1 Qu:c h*i và ch.c năng c a Qu:c h*i 26

1.2.2 Giám sát c a Qu:c h*i 28

1.3 MPt s7 nét cơ b.n vc Tbp đồn kinh t4 nhà nưCc 35

1.3.1 Khái ni m t>p đồn kinh t? và t>p đồn kinh t? nhà nư@c 35

1.3.2 Vai trị c a t>p đồn kinh t? nhà nư@c 39

1.3.3 Các đ c trưng t>p đồn kinh t? nhà nư@c 40

1.4 Giám sát cfa Qu7c hPi đ7i vCi các tbp đồn kinh t4 nhà nưCc 42

1.4.1 Khái ni m v giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i T>p đồn kinh t? nhà nư@c 42

1.4.2 Tính tEt y?u v giám sát t:i cao c a Qu:c h*i đ:i v@i t>p đồn kinh t? nhà nư@c 43

1.4.3 M8c tiêu và tiêu chí đánh giá giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i t>p đồn kinh t? nhà nư@c 44

1.4.4 N*i dung giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i t>p đồn kinh t? nhà nư@c 47

1.4.5 Phương th.c, cơng c8, hình th.c và tG ch.c ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i t>p đồn kinh t? nhà nư@c 48

1.5 Kinh nghikm qu7c t4 vc giám sát tbp ựoàn kinh t4 nhà nưCc và bài

hHc cho Vikt Nam 54

1.5.1 Kinh nghi m giám sát t>p ựoàn kinh t? c a C*ng hòa Pháp 54

1.5.2 Kinh nghi m giám sát t>p ựoàn kinh t? c a Hàn Qu:c 55

1.5.3 Kinh nghi m giám sát t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c c a Trung Qu:c 55

1.5.4 Bài hIc kinh nghi m cho Vi t Nam 59

K T LU$N CHƯƠNG 1 61

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THnC TR NG GIÁM SÁT C!A QU C H I đ I V#I CÁC T$P đOÀN KINH T NHÀ NƯ#C 62

2.1 Thoc trJng hoJt ựPng cfa các tbp ựoàn kinh t4 nhà nưCc 62

2.1.1 Ch trương c a đJng, Nhà nư@c v t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c 62

2.1.2 Khuôn khG pháp lý v ho t ự*ng TđKTNN 63

2.1.3 V s: lưLng và quy mô các t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c Vi t Nam 67

2.1.4 đánh giá chung v t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c 72

2.2 Thoc trJng tp chRc hoJt ựPng giám sát cfa Qu7c hPi ự7i vCi các tbp ựoàn kinh t4 nhà nưCc 75

2.2.1 M8c tiêu giám sát c a Qu:c h*i ự:i v@i T>p ựoàn kinh t? nhà nư@c 75

2.2.2 ThNc tr ng tri n khai ho t ự*ng giám sát 76

2.3 K4t qu hoJt ựPng giám sát cfa Qu7c hPi ự7i vCi tbp ựoàn kinh t4 nhà nưCc 80

2.3.1 NhOng phát hi n ch y?u tP công tác giám sát 80

2.3.2 Các ki?n nghQ, ự xuEt ựưLc ựưa ra sau ho t ự*ng giám sát c a Qu:c h*i ự:i v@i T>p ựoàn kinh t? nhà nư@c 98

2.3.3 NhOng k?t quJ thNc hi n các ki?n nghQ sau giám sát 99

2.4 đánh giá thoc trJng hoJt ựPng giám sát cfa Qu7c hPi ự7i vCi các tbp ựoàn kinh t4 nhà nưCc theo các tiêu chắ giám sát 103

2.4.1 Tắnh hi u lNc c a giám sát 103

2.4.2 Tắnh phù hLp c a giám sát 106

2.4.3 Tắnh công bTng c a giám sát 109

2.4.4 Tắnh tương thắch c a giám sát 109

2.4.5 Tắnh b n vOng c a giám sát 110

2.5 Thành công và hJn ch4 trong hoJt ựPng giám sát cfa Qu7c hPi ự7i vCi các tbp ựoàn kinh t4 nhà nưCc 111

2.5.1 Thành công trong giám sát c a Qu:c h*i ự:i v@i các t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c và nguyên nhân 111

2.5.2 H n ch? trong giám sát c a Qu:c h*i ự:i v@i các T>p ựoàn kinh t? nhà nư@c và nguyên nhân 114

K T LU$N CHƯƠNG 2 121

CHƯƠNG 3: CÁC GIYI PHÁP TĂNG CƯ NG HO T ð NG GIÁM SÁT C!A QU C H I ð I V#I T$P ðỒN KINH T NHÀ NƯ#C 123

3.1 Hk th7ng quan đivm vc hoJt đPng giám sát cfa Qu7c hPi đ7i vCi tbp đồn kinh t4 nhà nưCc 123

3.1.1 Phương hư@ng phát tri n t>p đồn kinh t? nhà nư@c trong giai đo n 2011U 2020 123

3.1.2 Quan đi m 1: Ho t đ*ng giám sát phJi đưLc thNc hi n trên cơ sW Nhà nư@c pháp quy n 126

3.1.3 Quan đi m 2: Ho t đ*ng giám sát phJi đJm bJo ph8c v8 phát tri n kinh t? U xã h*i trong thYi kỳ đ[y m nh cơng cu*c cơng nghi p hố, hi n đ i hố đEt nư@c 129

3.1.4 Quan đi m 3: Ho t đ*ng giám sát phJi đưLc g)n li n v@i quy?t tâm đGi m@i chính trQ 130

3.2 Các gi.i pháp tăng cưBng hoJt đPng giám sát cfa Qu7c hPi đ7i vCi tbp đồn kinh t4 nhà nưCc 132

3.2.1 Hồn thi n khung pháp lý liên quan đ?n t>p đồn kinh t? nhà nư@c 132

3.2.2 Nâng cao nh>n th.c v vai trị giám sát t:i cao c a Qu:c h*i 136

3.2.3 Tăng cưYng ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i ti?n hành đ\ng b* v@i quá trình đGi m@i tG ch.c và ho t đ*ng c a Qu:c h*i v l>p pháp và quy?t đQnh các vEn đ quan trIng c a đEt nư@c 137

3.2.4 ðGi m@i n*i dung, hình th.c, phương th.c giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i t>p đồn kinh t? nhà nư@c 138

3.2.5 Nâng cao năng lNc giám sát c a các cơ quan c a Qu:c h*i và đ i bi u Qu:c h*i 141

3.2.6 Tăng cưYng ngu\n lNc cho ho t đ*ng giám sát 142

3.2.7 Xây dNng b* tiêu chí đ giám sát ho t đ*ng c a các t>p đồn kinh t? nhà nư@c 144

K T LU$N CHƯƠNG 3 146

K T LU$N 147

CÁC CƠNG TRÌNH NGHIÊN CzU ðà CƠNG B 149

DANH M C TÀI LI}U THAM KHYO 150

DANH M C PH L C 155

DANH M C CHV VI T TWT

TðKTNN T>p đồn kinh t? nhà nư@c

VINASHIN T>p đồn Cơng nghi p tàu th y Vi t Nam

SCIC TGng cơng ty ðeu tư và kinh doanh v:n nhà nư@c

HUD T>p đồn ðeu tư và phát tri n nhà, đơ thQ Vi t Nam

PVN T>p đồn Deu khí Qu:c gia Vi t Nam

OCED TG ch.c HLp tác và Phát tri n kinh t?

SWOT ði m m nh U ði m y?u U Cơ h*i U Thách th.c

SMART

ðơn giJn U ðo lưYng đưLc U Tính đ i di n U Phù hLp U KQp thYi

DANH M C CÁC BYNG B.ng 2.1: Danh sách và v:n ựi u l các TđKTNN 64 B.ng 2.2: Cơ cEu sW hOu và ự c ựi m ngành ngh kinh doanh c a các

TđKTNN 68

B.ng 2.3: Cơ cEu tG ch.c c a các t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c 69 B.ng 2.4: S: li u th:ng kê v quy mô v:n, tài sJn, lao ự*ng c a các t>p ựoàn

kinh t? nhà nư@c tP 2006U2010 71

B.ng 2.5: S: li u th:ng kê v giá trQ tài sJn, v:n ch sW hOu và s: lao ự*ng

do 11 TđKTNN ựang n)m giO tắnh ự?n cu:i năm 2011 71

B.ng 2.6: So sánh giOa v:n, doanh thu và sl d8ng lao ự*ng c a 3 lo i hình

nhà nư@c 90

B.ng 2.12: Th:ng kê s: nL phJi trJ c a m*t s: TđKTNN tắnh ự?n 31/11/2011 91 B.ng 2.13: S: li u th:ng kê v k? ho ch ựeu tư phát tri n t i các TđKTNN,

tGng công ty nhà nư@c 93

B.ng 2.14: S: lưLng các dN án bQ c)t giJm, ựình hoãn, giãn ti?n ự* t i các t>p

ựoàn kinh t?, tGng công ty nhà nư@c 93

B.ng 2.15: M*t s: chh tiêu c a T>p ựoàn Vinashin sau khi tái cơ cEu 102 B.ng 2.16: đánh giá v vi c lNa chIn hình th.c bo phi?u tắn nhi m và thành

l>p _y ban lâm thYi 115

DANH M C SƠ ð[

Sơ đL 1.1: Phương pháp nghiên c.u ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i

t>p đồn kinh t? nhà nư@c 11

Sơ đL 1.2 : Phân bi t giám sát, ki m tra, thanh tra 19

Sơ đL 1.3: Các ch.c năng c a Qu:c h*i 27

Sơ đL 1.4: Mơ tJ ho t đ*ng và k?t quJ thu đưLc c a ho t đ*ng giám sát 46

Sơ đL 1.5: Quy trình tG ch.c ðồn giám sát 51

Sơ đL 2.1: Mơ hình tG ch.c ðồn giám sát c a UBTVQH 77

Sơ đL 3.1: Nguyên t)c SMART trong giám sát c a Qu:c h*i 145

DANH M C BI\U đ[

Bivu ựL 2.1: đánh giá sN phù hLp c a ho t ự*ng giám sát v chắnh sách,

pháp lu>t liên quan ự?n TđKTNN 104

Bivu ựL 2.2: đánh giá v tắnh phù hLp, khJ thi c a các ki?n nghQ sau giám sát

c a Qu:c h*i ự:i v@i T>p ựoàn kinh t? nhà nư@c 105

Bivu ựL 2.3: đánh giá vi c thNc hi n các ki?n nghQ sau giám sát (hi u lNc

giám sát) c a Qu:c h*i ự:i v@i T>p ựoàn kinh t? nhà nư@c 106

Bivu ựL 2.4: đánh giá n*i dung giám sát c a Qu:c h*i nên t>p trung vào vi c

xem xét h th:ng văn bJn pháp lu>t liên quan ự?n TđKTNN 107

Bivu ựL 2.5: đánh giá n*i dung giám sát c a Qu:c h*i nên t>p trung vào vi c

xem xét các ngành, lĩnh vNc ho t ự*ng c a t>p ựoàn 107

Bivu ựL 2.6: đánh giá n*i dung giám sát c a Qu:c h*i nên t>p trung vào vi c

xem xét hi u quJ và k?t quJ ho t ự*ng sJn xuEt, kinh doanh c a t>p ựoàn 108

Bivu ựL 2.7: đánh giá v tắnh kQp thYi trong ho t ự*ng giám sát c a Qu:c h*i

ự:i v@i t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c 108

Bivu ựL 2.8: đánh giá v m8c tiêu c a ho t ự*ng giám sát c a Qu:c h*i ự:i

v@i t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c 109

Bivu ựL 2.9: đánh giá v hoàn thi n chắnh sách, pháp lu>t liên quan ự?n t>p

ựoàn kinh t? nhà nư@c sau giám sát 110

Bivu ựL 2.10: NhOng Jnh hưWng tP ho t ự*ng giám sát sau khi Qu:c h*i ti?n

hành giám sát các t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c 111

Bivu ựL 2.11: đánh giá v phương th.c giám sát c a Qu:c h*i ự:i v@i

TđKTNN (giám sát t:i cao; giám sát chuyên ự ; chEt vEn và trJ lYi chEt vEn) 116

Bivu ựL 2.12: đánh giá tăng cưYng ngu\n lNc cho ho t ự*ng giám sát 118 Bivu ựL 2.13: đánh giá v vai trò c a c a các t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c 119 Bivu ựL 2.14: đánh giá s: lưLng các t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c ựưLc thành l>p 120

L I M] ð^U

1 Tính cUp thi4t cfa đc tài

ThNc hi n ch trương, chính sách c a ðJng và Nhà nư@c, thYi gian qua, Chính ph đã thí đi m thành l>p 13 t>p đồn kinh t? nhà nư@c trên cơ sW cơ cEu l i m*t s: tGng cơng ty nhà nư@c Các t>p đồn kinh t? nhà nư@c đưLc n)m giO và ưu tiên các ngu\n lNc quan trIng v v:n, lĩnh vNc ho t đ*ng, v@i vai trị là đeu tàu kinh t? c a cJ nư@c, thúc đ[y tăng trưWng kinh t?, đi u ti?t kinh t? vĩ mơ, Gn đQnh giá cJ, cung cEp nhi u sJn ph[m thi?t y?u cho n n kinh t? ð?n nay, các t>p đồn kinh t? nhà nư@c đã cĩ đi u ki n huy đ*ng v:n, mW r*ng ngành ngh kinh doanh, khai thác t:t hơn cơ sW v>t chEt kw thu>t trên nguyên t)c g)n v@i ngành kinh doanh chính, qua

đĩ nâng cao năng lNc c nh tranh, khxng đQnh đưLc vQ th? và thương hi u trong quá trình h*i nh>p qu:c t? Cùng v@i vi c thNc hi n các m8c tiêu kinh t?, các t>p đồn cũng bJo đJm thNc hi n các m8c tiêu khác v an ninhU qu:c phịng, an sinh xã h*i cho đEt nư@c

Tuy nhiên, sau thYi gian thNc hi n thí đi m, mơ hình t>p đồn kinh t? đang b*c l* nhOng bEt c>p v mơ hình tG ch.c và phân cEp quJn lý Các quy đQnh v tG ch.c và ho t đ*ng c a t>p đồn kinh t? cịn nhOng đi m chưa nhEt quán dzn đ?n sN ch\ng chéo, làm giJm hi u quJ ho t đ*ng c a các doanh nghi p thành viên nĩi riêng và c a cJ t>p đồn nĩi chung Bên c nh đĩ, các t>p đồn kinh t? sl d8ng v:n, tài sJn Nhà nư@c cũng chưa th>t sN hi u quJ, chưa tương x.ng v@i s m nh đưLc trao; t{ l v:n đeu tư ra ngồi lĩnh vNc chính cịn cao và ti m [n nhi u r i ro M*t s: sai ph m t i m*t s: t>p đồn kinh t? nhà nư@c đã gây ra nhOng tGn thEt l@n, gây b.c xúc trong xã h*i

Theo quy đQnh t i các văn bJn lu>t hi n hành, sl d8ng v:n Nhà nư@c phJi theo sN đi u chhnh c a Lu>t Ngân sách Nhà nư@c và m*t s: văn bJn pháp lu>t cĩ liên quan Chính ph , các cơ quan Chính ph chQu trách nhi m v vi c sl d8ng nhưng vi c phân bG, giám sát phen v:n này là do Qu:c h*i, các cơ quan Qu:c h*i thNc hi n VQ trí và vai trị quan trIng c a t>p đồn kinh t? nhà nư@c đ:i v@i n n

kinh t? đã đưLc khxng đQnh nhưng hi n nay, giám sát c a Qu:c h*i, các cơ quan c a Qu:c h*i đ:i v@i các t>p đồn này đ bJo đJm các ho t đ*ng c a t>p đồn theo đúng ch trương, chính sách c a ðJng, Nhà nư@c cịn g p nhi u khĩ khăn do đây là

mơ hình thNc hi n thí đi m, cĩ nhi u vEn đ m@i đ:i v@i cJ cơ quan l>p pháp và hành pháp ð\ng thYi, h th:ng tiêu chí đánh giá hi u quJ ho t đ*ng sJn xuEt kinh doanh c a t>p đồn chưa đưLc hồn thi n Vi c giám sát c a Qu:c h*i vzn ch y?u dNa theo báo cáo c a cơ quan ki m tốn nhà nư@c, c a Chính ph , các B*, ngành cĩ liên quan và các t>p đồn Hơn nOa, v@i cơ cEu đ i bi u Qu:c h*i như hi n nay, khJ năng n)m b)t, hi u và phân tích thơng tin tài chính chưa đ\ng đ u, g p nhi u khĩ khăn ðây là các nguyên nhân khi?n cho ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i các t>p đồn kinh t? nhà nư@c chưa đ t đưLc như mong mu:n

Hi n nay, v@i s: lưLng đã đưLc thành l>p lên t@i 13 t>p đồn kinh t? nhà nư@c nhưng đ u dư@i hình th.c thí đi m, chưa cĩ ch? đQnh W tem lu>t đ đi u chhnh các

ho t đ*ng c a t>p đồn, trong khi ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i chh m.c đ* khiêm t:n, hi u lNc giám sát khơng cao ThNc t? tP khi b)t đeu thí đi m thành l>p các t>p đồn kinh t? nhà nư@c vào năm 2005, Qu:c h*i chh thNc hi n duy nhEt giám sát t:i cao vào năm 2008, sau đĩ ban hành NghQ quy?t v@i các yêu ceu c8 th đ Chính ph thNc hi n và báo cáo vi c thNc hi n v@i Qu:c h*i vào năm 2009 TP đĩ đ?n nay, Qu:c h*i chưa thNc hi n thêm đLt giám sát t:i cao hay chuyên đ v thành phen kinh t? này Tác đ*ng sau giám sát là vEn đ đáng quan tâm bWi sau khi Qu:c h*i ban hành NghQ quy?t, vi c Chính ph thNc hi n đ?n đâu và hi u quJ ra sao cũng chưa đưLc Qu:c h*i quan tâm đúng m.c Chính vì v>y, vi c hồn thi n, nâng cao

hi u lNc giám sát c a Qu:c h*i đang là yêu ceu cEp thi?t đ t ra vì Qu:c h*i cĩ vai trị quan trIng trong vi c t o l>p các khuơn khG pháp lý cho TðKT ho t đ*ng; đ\ng thYi giám sát ch t ch} quá trình hình thành, v>n hành và thNc hi n các ch.c năng

c a TðKT, bJo đJm các TðKT ho t đ*ng cĩ hi u quJ

XuEt phát tP phân tích như trên, nghiên c.u sinh xin đưLc lNa chIn đ tài:

Tăng cư3ng ho4t đ ng giám sát c5a Qu(c h i đ(i v1i t p đồn kinh t/ nhà nư1c

2 Tpng quan tình hình nghiên cRu

Trên th? gi@i, mơ hình t>p đồn kinh t? đã đưLc m*t s: qu:c gia áp d8ng

ð cĩ thêm cơ sW so sánh, lu>n án s} nghiên c.u v mơ hình ho t đ*ng, cơ cEu tG ch.c và vi c quJn lý, giám sát các t>p đồn t i C*ng hịa Pháp, Hàn Qu:c và Trung Qu:c

T i Vi t Nam, do đây là mơ hình thNc hi n thí đi m nên cen phân tích, làm rõ cơ sW pháp lý liên quan đ?n ho t đ*ng c a t>p đồn, xem xét các quy đQnh

hi n hành đ:i v@i ho t đ*ng c a t>p đồn, so sánh v@i ho t đ*ng thNc ti•n đ phân tích nhOng m t đưLc và h n ch? Các quy đQnh pháp lý v cơng tác giám sát

c a Qu:c h*i v vi c quJn lý, sl d8ng v:n Nhà nư@c, quy đQnh t i Hi?n pháp, Lu>t Ngân sách Nhà nư@c, Lu>t TG ch.c Qu:c h*i, Lu>t Giám sát c a Qu:c h*i,

và các văn bJn lu>t khác

Lu>n án t>p trung thu th>p tài li u các báo cáo các n*i dung v vai trị, quy

mơ ho t đ*ng, các lĩnh vNc sJn xuEt kinh doanh chính và ngồi ngành, quJn lý và

sl d8ng v:n, cơ ch? quJn lý, vi c thNc hi n các m8c tiêu xã h*i c a các t>p đồn kinh t? nhà nư@c dNa trên các báo cáo tài chính (đưLc bJo đJm bTng k?t quJ ki m tốn) và k?t hLp ngu\n thơng tin khác (các báo cáo giám sát c a Qu:c h*i, các cơ quan c a Qu:c h*i; các cơng trình nghiên c.u c a các nhà khoa hIc, chuyên gia kinh t?…); ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i s} đưLc tìm hi u và phân tích theo phương th.c, m.c đ* giám sát, các n*i dung cen phJi hồn thi n ch y?u dNa trên

h th:ng báo cáo, các n*i dung trao đGi và thNc ti•n cơng tác giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i các t>p đồn kinh t? nhà nư@c trong thYi gian vPa qua

Trên cơ sW này, nghiên c.u sinh cũng s} tGng lu>n theo các n*i dung chính như trên, tuy nhiên, đ cĩ nhOng đánh giá sát thNc v tình hình nghiên c.u cũng như phù hLp v@i ph m vi nghiên c.u, tác giJ s} tĩm lưLc theo hai nhĩm nghiên c.u: nghiên c.u c a các tác giJ trong nư@c và nghiên c.u c a các tác giJ nư@c ngồi

2.1 Nghiên c u c a các tác gi trong nư c

Hi n nay, đã cĩ m*t s: nghiên c.u liên quan đ?n T>p đồn kinh t? nhà nư@c

cũng như ho t ự*ng giám sát c a Qu:c h*i trên các phương di n khác nhau MỚi công trình nghiên c.u W nhOng khắa c nh khác nhau và m@i chh giJi quy?t ựưLc m*t phen liên quan ự?n t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c

đ c>p ự?n các lý lu>n và thNc tiỚn phát tri n t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c t i

Vi t Nam, ựã có m*t s: ự tài nghiên c.u khá công phu v vEn ự này như: ự tài nghiên c.u khoa hIc c a tác giJ TS.Vũ ThQ D>u và các c*ng sN v ỘPhát tri n T>p ựoàn kinh t? nhà nư@c Vi t Nam trong thYi kỳ h*i nh>p kinh t? qu:c t?Ợ (2010), ự tài nghiên c.u khoa hIc c a tác giJ ThS H\ ThQ Hương Mai v ỘPhát tri n các t>p ựoàn kinh t? W Vi t Nam Ờ Lý lu>n và thNc tiỚnỢ (2010) hay ự tài nghiên c.u khoa hIc c a TS.Tren Ti?n CưYng v ỘT>p ựoàn kinh t? U Lý lu>n và kinh nghi m qu:c t? ng d8ng vào Vi t Nam (2005)Ợ Trong các nghiên c.u này, các tác giJ ựã có nhOng phân tắch c8 th cơ sW lý lu>n và thNc tiỚn v xây dNng và phát tri n các t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c cũng như ựánh giá tác ự*ng c a h*i nh>p kinh t? qu:c t? t@i

sN phát tri n các t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c Vi t Nam (tP 2005 Ờ 2010) Trên cơ sW

ựó, ự xuEt nhOng ựQnh hư@ng và giJi pháp nhTm phát tri n t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c khi Vi t Nam thNc hi n ựey ự các cam k?t WTO

Ngoài ra, khi ự c>p sâu hơn ự?n mô hình tG ch.c và ho t ự*ng c a các t>p ựoàn kinh t? Vi t Nam còn có các bài vi?t c a các chuyên gia, nhà nghiên c.u như: PGS.TS Lê Xuân Bá v@i bài vi?t ỘKhung pháp lý cho vi c hình thành và ho t ự*ng

c a các t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c W Vi t Nam (2011)Ợ, GS.TS NguyỚn K? TuEn v@i bài vi?t ỘM*t s: vEn ự ự t ra tP quá trình thắ ựi m thành l>p t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c W Vi t Nam (2011)Ợ, GS.TS NguyỚn đình Phan v@i bài vi?t ỘBàn v mô hình

tG ch.c t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c c a Vi t Nam (2011)Ợ, PGS.TS NguyỚn Th? Quy n và PGS.TS Tren Văn Nam v@i bài vi?t ỘV ựQa vQ pháp lý c a t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c (2011)Ợ hay bài vi?t c a TS.NguyỚn Minh Phong ỘNhOng nút th)t trong phát tri n t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c (2011)Ợ Các bài vi?t c a các chuyên gia, nhà nghiên c.u ựã trình bày m*t cách tGng quát v quá trình hình thành, thNc tr ng khung pháp lý cho vi c hình thành và ho t ự*ng c a t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c cũng như các ựưa ra các ki?n nghQ, ự xuEt hoàn thi n khung pháp lý trong thYi gian t@i

đáng chú ý, năm 2010, Vi n Nghiên c.u quJn lý kinh t? Trung ương (CIEM) ựã công b: ỘBáo cáo tGng hLp và phân tắch kinh nghi m qu:c t? v cJi cách quJn trQ doanh nghi p nhà nư@c theo thông l qu:c t? và giám sát t>p ựoàn kinh t? và bài hIc kinh nghi m cho Vi t NamỢ Báo cáo này ựã ra cách nhìn tGng quan v cJi cách quJn trQ doanh nghi p nhà nư@c, kinh nghi m thNc hi n giám sát t>p ựoàn t i các nư@c phát tri n như C*ng hòa Pháp, đ.c, các nư@c nTm trong TG ch.c HLp tác và Phát tri n kinh t? (OCED), Trung Qu:c Qua phân tắch, báo cáo

ựã rút ra ựưLc nhOng bài hIc kinh nghi m dành cho Vi t Nam trong quá trình thành l>p, giám sát t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c

V vEn ự này, bJn thân nghiên c.u sinh có bài vi?t liên quan ự?n vEn ự nghiên c.u ỘTách b ch ch.c năng ch sW hOu nhà nư@c v@i ch.c năng quJn lý nhà nư@c: Hư@ng t@i cơ ch? th:ng nhEt, minh b chỢ Ờ T p chắ Kinh t? và DN báo s: 24 (năm 2011) Trong nghiên c.u này, nghiên c.u sinh ựã phân tắch rõ v sN cen thi?t tách b ch ch.c năng ch sW hOu nhà nư@c v@i ch.c năng quJn lý nhà nư@c c a các

cơ quan nhà nư@c ự:i v@i doanh nghi p nhà nư@c nhTm m8c ựắch tháo gẤ ựưLc

nhOng vư@ng m)c v m t cơ ch?, chắnh sách, qua ựó t o ra sN th:ng nhEt, minh

b ch, ự\ng thYi nâng cao hi u quJ, hi u lNc quJn lý nhà nư@c cũng như nâng cao tắnh tN ch cho thành phen kinh t? này đây là cơ sW quan trIng ự giúp Qu:c h*i, các cơ quan Qu:c h*i giám sát vi c sl d8ng v:n, tài sJn c a nhà nư@c

đ c>p t@i các nghiên c.u v các ch.c năng c a Qu:c h*i, trong ựó có ch.c năng giám sát, ngoài các quy ựQnh t i Hi?n pháp (1992) và các văn bJn quy ph m pháp lu>t như: Lu>t TG ch.c Qu:c h*i (2001), Lu>t Ho t ự*ng giám sát c a Qu:c h*i (2003) , còn có nhi u nghiên c.u v vEn ự này, tiêu bi u như: GS.Tren NgIc đưYng v@i ỘQuy n giám sát t:i cao c a Qu:c h*i và quy n giám sát c a các cơ quan c a Qu:c h*i (2003)Ợ, TS.Lê Thanh Vân v@i ỘHo t ự*ng giám sát c a Qu:c h*i các nư@c và W nư@c ta, Qu:c h*i Vi t Nam Ờ NhOng vEn ự lý lu>n và thNc tiỚn (2005)Ợ, PGS.TS đ ng Văn Thanh v@i ỘCh.c năng c a Qu:c h*i và vi c thNc hi n các ch.c năng (2011)Ợ Trong các nghiên c.u này, các tác giJ ựã nêu tGng quan v các ch.c năng c a Qu:c h*i và vi c thNc hi n các ch.c năng này, trong ựó ự c bi t

nhEn m nh t@i ch.c năng giám sát v@i nhOng phân tích v ưu, nhưLc đi m và sN cen thi?t phJi đGi m@i ho t đ*ng này c a Qu:c h*i Vi t Nam Nghiên c.u sâu hơn cịn

cĩ nghiên c.u c a TS.Trương ThQ H\ng Hà v@i “ðGi m@i và tăng cưYng ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i (2011)”, tác giJ t>p trung phân tích quan đi m v tăng cưYng

ho t đ*ng giám sát c a ðJng C*ng sJn Vi t Nam trong quá trình đGi m@i đEt nư@c, trên cơ sW đĩ đánh giá thNc tr ng và đưa ra các giJi pháp nhTm tăng cưYng sN lãnh

đ o c a ðJng đ:i v@i ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i BJn thân nghiên c.u sinh

cĩ đ tài nghiên c.u v “Nâng cao hi u lNc, hi u quJ ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i trong thYi kỳ h*i nh>p” (2008), trong cơng trình nghiên c.u c a mình, tác giJ đã

h th:ng hố các vEn đ lý lu>n cơ bJn v ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i trong thYi gian trư@c đây, đánh giá thNc tr ng giám sát c a Qu:c h*i, chh ra các h n ch?

và nguyên nhân c a các h n ch? làm giJm hi u lNc, hi u quJ ho t đ*ng giám sát Thơng qua quan đi m, đQnh hư@ng và nhOng h n ch?, tác giJ đã đ xuEt các giJi pháp nhTm nâng cao hi u lNc, hi u quJ giám sát c a Qu:c h*i trong thYi gian t@i

V các nghiên c.u liên quan đ?n ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i các doanh nghi p nhà nư@c nĩi chung, trong đĩ cĩ t>p đồn kinh t? nhà nư@c, hi n chưa cĩ nhi u nghiên c.u liên quan đ?n vEn đ này vì các t>p đồn kinh t? m@i đưLc thành l>p thí đi m, các nghiên c.u ch y?u t>p trung vào đQa vQ pháp lý và xây dNng mơ hình t>p đồn V@i Qu:c h*i, các cơ quan Qu:c h*i, trong thYi gian vPa qua đã thNc hi n chuyên đ giám sát t:i cao v “Vi c thNc hi n chính sách, pháp lu>t quJn lý, sl d8ng v:n, tài sJn t i các t>p đồn, tGng cơng ty nhà nư@c” (2009) Báo cáo này đã chh rõ v thNc tr ng chEp hành chính sách, pháp lu>t quJn lý, sl d8ng v:n, tài sJn t i các t>p đồn, tGng cơng ty nhà nư@c, cũng như các t\n t i, vư@ng m)c trong vi c thNc hi n thí đi m mơ hình t>p đồn kinh t? nhà nư@c t i nư@c ta ð\ng thYi, báo cáo đưa ra các ki?n nghQ xác đáng liên quan đ?n vi c nâng cao hi u quJ sl d8ng v:n, tài sJn t i các t>p đồn, tGng cơng ty nhà nư@c Ti?p đĩ, sau giám sát, Qu:c h*i ban hành NghQ quy?t s: 42/2009/QH12 c a Qu:c h*i v

“Nâng cao hi u lNc, hi u quJ thNc hi n chính sách, pháp lu>t quJn lý, sl d8ng v:n, tài sJn t i các t>p đồn, tGng cơng ty nhà nư@c” (2009) NghQ quy?t này là bư@c c8

th hĩa các yêu ceu, ki?n nghQ c a các đ i bi u Qu:c h*i liên quan đ?n giám sát

vi c thNc hi n chính sách, pháp lu>t quJn lý, sl d8ng v:n, tài sJn t i các t>p đồn, tGng cơng ty nhà nư@c, thơng qua các nhĩm nhi m v8, giJi pháp c8 th yêu ceu Chính ph phJi thNc hi n và cĩ báo cáo k?t quJ thNc hi n v@i Qu:c h*i

Theo m*t k?t quJ nghiên c.u c a Vi n Nghiên c.u quJn lý kinh t? Trung

ương (2005) v "Báo cáo k/t qu9 kh9o sát v: t p đồn kinh t/ t4i Malaysia và Thái

Lan", kinh nghi m đ giám sát hi u quJ ho t đ*ng đ:i v@i t>p đồn kinh t? t i

Malaysia cho thEy, đ tách Chính ph ra khoi doanh nghi p U đây là m*t m8c tiêu quan trIng đ nâng cao hi u quJ quJn trQ doanh nghi p Malaysia đã thNc hi n m*t s: đGi m@i như cơng ty hĩa và ho t đ*ng theo cơ cEu c a lu>t cơng ty, thuê nhOng

đ i di n tP bên ngồi, khơng thu*c cơ quan nhà nư@c, khơng thu*c chính ph vào các vQ trí thành viên h*i đ\ng quJn trQ ho c các vQ trí quJn lý cao cEp khác, k cJ vQ trí tGng giám đ:c, giJm v:n nhà nư@c t i các doanh nghi p[52]

BJn thân nghiên c.u sinh cĩ các bài vi?t liên quan đ tài nghiên c.u như:

“TP đ án tái cơ cEu T>p đồn Vinashin: Cen giám sát ho t đ*ng c a các T>p đồn kinh t? nhà nư@c như th? nào?” – T p chí Phát tri n kinh t?, s: 167 (2011) và “Bàn v

cơ ch? giám sát ho t đ*ng c a T>p đồn kinh t? nhà nư@c” – H*i thJo khoa hIc “Mơ hình tG ch.c và ho t đ*ng c a các t>p đồn kinh t? nhà nư@c (2011) Nghiên c.u sinh

đã cĩ nhOng nh>n đQnh, đánh giá v giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i các t>p đồn, qua

đĩ thEy đưLc nhOng h n ch? trong ho t đ*ng giám sát hi n này, đ\ng thYi đ xuEt các giJi pháp nhTm tăng cưYng ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i các doanh nghi p này Bên c nh đĩ cũng cĩ nhi u bài vi?t và các cu*c h*i thJo đ c>p t@i vEn

đ này Tuy nhiên, các cơng trình nghiên c.u m@i chh giJi quy?t đưLc m*t phen liên quan đ?n phát tri n các t>p đồn kinh t? nhà nư@c, các đ xuEt hồn thi n mơ hình

ho t đ*ng cũng như m*t s: giJi pháp giám sát ho t đ*ng t>p đồn kinh t? nhà nư@c

t i Vi t Nam, ch chưa cĩ tiêu chí đánh giá ho t đ*ng giám sát m*t cách rõ ràng

2.2 Nghiên c u c a các tác gi nư c ngồi

Nghiên c.u v mơ hình t>p đồn kinh t? và cơ ch? giám sát đ:i v@i t>p đồn cho thEy m*t s: qu:c gia thNc hi n giám sát t>p đồn t.c là giám sát cơng ty mˆ,

ựưLc thNc hi n thông qua cơ ch? giám sát và ki m toán Ẹ m*t s: nư@c ựã thành l>p

y ban ự c bi t c a Qu:c h*i ự giám sát công ty mẼ ự:i v@i trưYng hLp công ty mẼ thu*c sW hOu nhà nư@c M*t nghiên c.u c a tác giJ Anjali Kumar (1992), trong báo

cáo "The State Holding Company: Issues and Options, World Bank" cho bi?t Ền đ*

l i áp d8ng nhi u cơ ch? ki m toán và giám sát khác nhau ự giám sát ho t ự*ng c a các ty mẼ nhà nư@c[66]

Nhìn chung, các công trình nghiên c.u c a các nhà khoa hIc trong và ngoài nư@c liên quan ự?n ho t ự*ng giám sát c a Qu:c h*i ự:i v@i t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c ựã giúp hoàn thi n hơn h th:ng lý lu>n và thNc tiỚn v giám sát c a Qu:c h*i ự:i v@i t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c

Các nghiên c.u nói trên cũng ựã chh ra nhi u thNc t?, nguyên nhân c a nhOng

h n ch?, bEt c>p trong vi c thNc hi n thắ ựi m mô hình t>p ựoàn cũng như trong ho t ự*ng giám sát c a Qu:c h*i hi n nay, tuy nhiên chưa có nghiên c.u nào liên quan ự?n vi c ựưa ra h tiêu chắ v ho t ự*ng giám sát c a Qu:c h*i ự:i v@i các t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c Vì v>y, trư@c ựòi hoi c a thNc t? cũng như quá trình h*i nh>p thì

vi c ựGi m@i, hoàn thi n lý lu>n và thNc tiỚn trong vi c tăng cưYng giám sát c a Qu:c h*i ự:i v@i t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c là xu hư@ng tEt y?u c a Vi t Nam hi n nay

3 MỚc tiêu nghiên cRu

Lu>n án t>p trung xây dNng khung lý thuy?t cho phân tắch ho t ự*ng giám sát c a Qu:c h*i ự:i v@i các t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c

đánh giá thNc tr ng giám sát c a Qu:c h*i ự:i v@i các t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c

Xây dNng các ự xuEt, ki?n nghQ ự tăng cưYng ho t ự*ng giám sát c a Qu:c h*i ự:i v@i các t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c nhTm ựJm bJo hi u lNc và hi u quJ ngu\n v:n, tài sJn nhà nư@c t i các t>p ựoàn kinh t?

4 đ7i tưẠng và phJm vi nghiên cRu

U đ:i tưLng nghiên c.u: Ho t ự*ng giám sát c a Qu:c h*i ự:i v@i t>p ựoàn kinh t? nhà nư@c

U Ph m vi nghiên c.u: Ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i k tP thYi đi m b)t đeu thành l>p thí đi m t>p đồn kinh t? nhà nư@c vào năm 2005 đ?n 2013

5 NPi dung nghiên cRu

V@i m8c tiêu như v>y, đ tài s} t>p trung vào nhOng n*i dung nghiên c.u c8

th như sau:

Th nhEt, h th:ng cơ sW lý lu>n v giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i các t>p

đồn kinh t? kinh t? nhà nư@c

Th hai, nghiên c.u kinh nghi m giám sát qu:c t? đ:i v@i các t>p đồn kinh

t? nhà nư@c và rút ra bài hIc cho Vi t Nam

Th ba, phJn ánh thNc tr ng giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i các t>p đồn kinh

t? nhà nư@c, t>p trung vào các n*i dung sau đây:

N*i dung giám sát;

Cơng c8 và các ngu\n lNc cho vi c giám sát;

Các hình th.c và phương th.c tG ch.c ho t đ*ng giám sát;

Th tư, đánh giá ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i theo các tiêu chí, xác đQnh

đi m m nh, đi m y?u và nguyên nhân

Th năm, đ xuEt các giJi pháp tăng cưYng ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i

đ:i v@i t>p đồn kinh t? nhà nư@c

6 Phương pháp nghiên cRu

Phương pháp nghiên c.u th hi n t i Sơ đ\ 1.1

6.1 Phương pháp thu thbp s7 liku

Cơ sW dO li u và s: li u th cEp đưLc thu th>p tP k?t quJ giám sát c a UBTVQH và các cơ quan c a Qu:c h*i, các báo cáo c a m*t s: b*, ngành cĩ liên quan, thơng tin trên các trang thơng tin đi n tl và tGng hLp c a tác giJ v các n*i dung:

U ThNc tr ng v vi c thNc hi n thí đi m và k?t quJ ho t đ*ng ho t đ*ng c a các t>p đồn kinh t? nhà nư@c;

U ThNc tr ng v ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i các TðKTNN S: li u sơ cEp c a lu>n án cĩ đưLc tP phi?u đi u tra đ i bi u Qu:c h*i cĩ liên quan đ?n giám sát đ:i v@i t>p đồn kinh t? nhà nư@c C8 th :

U Tác giJ lu>n án đã phát ra 100 phi?u đi u tra, thu v 95 phi?u đi u tra Trong

đĩ, s: phi?u gli t@i đ i bi u Qu:c h*i là 80 (s: đ i bi u Qu:c h*i chuyên trách W Trung ương là 40 và chuyên trách W đQa phương là 10, s: đ i bi u Qu:c h*i kiêm nhi m là 30); s: phi?u gli t@i các t>p đồn kinh t? là 05 và cán b* trNc ti?p tham mưu, giúp vi c cho các _y ban c a Qu:c h*i là 10

U Phi?u đi u tra g\m 35 câu hoi đĩng đưLc chia thành 3 nhĩm (đưLc trình bày

Nhĩm 3: Các câu hoi đánh giá v ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i t>p

đồn kinh t? nhà nư@c (20 câu hoi)

ð:i v@i m•i câu hoi, cĩ 5 m.c đ* đ trJ lYi, bao g\m: m.c đ* rEt đ*ng ý, m.c đ* đ*ng ý, m.c đ* tương đ(i đ*ng ý, m.c đ* khơng đ*ng ý và m.c đ* rEt khơng

đ*ng ý DNa trên s: li u thu v , tác giJ đã tGng hLp và phân tích c8 th

Ngu*n: Nghiên c u c5a tác gi9

Sơ ựL 1.1: Phương pháp nghiên cRu hoJt ựPng giám sát cfa Qu7c hPi ự7i vCi

tbp ựoàn kinh t4 nhà nưCc

Giám sát cfa Qu7c hPi

đNc ựivm giám sát cfa

QH ự7i vCi TđKTNN

Kinh nghi m qu:c t?

Yêu ceu ựòi hoi c a thNc tiỚn

BP tiêu chắ ựánh giá giám sát cfa QH ự7i vCi TđKTNN

Ho t ự*ng

c a các TđKTNN

Nâng cao chEt lưLng

ho t ự*ng

c a QH

Áp dỚng

BP tiêu khắ ựánh giá thoc trJng hoJt ựPng

giám sát c a QH ự:i

đánh giá hoJt ựPng giám sát cfa QH ự7i vCi

6.2 Phương pháp phân tích và xƒ lý s7 liku nghiên cRu

Trên cơ sW nghiên c.u lý thuy?t giám sát và ch.c năng giám sát c a Qu:c h*i, giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i t>p đồn kinh t? nhà nư@c, tác giJ lu>n án xây dNng khung lý thuy?t cho phân tích đánh giá thNc tr ng:

U Lu>n án s} dNa trên nhOng mơ hình quJn lý tG ch.c ki m tra giám sát đ:i v@i doanh nghi p nĩi chung và các t>p đồn kinh t? nĩi riêng T>p trung vào nhOng vEn

đ c:t lõi như so sánh k?t quJ v@i m8c tiêu/chu[n mNc đ t ra, k?t hLp giOa ki m sốt hành chính và tN giác

U ð:i v@i giám sát v tài chính s} dNa ch y?u trên h th:ng các chh tiêu tài chính (financial ratio) đ đánh giá hi u quJ ho t đ*ng sl d8ng v:n c a t>p đồn kinh t? nhà nư@c

U Sl d8ng h th:ng tiêu chí đánh giá giám sát đ đánh giá chung ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i t>p đồn kinh t? nhà nư@c: tính phù hLp, tính hi u lNc, tính hi u quJ, tính b n vOng và tính cơng bTng ð\ng thYi sl d8ng mơ hình SWOT đ đánh giá cơ h*i và m:i đe dIa, đi m m nh và đi m y?u c a ho t đ*ng giám sát đ:i v@i t>p đồn kinh t? nhà nư@c trong b:i cJnh h*i nh>p kinh t? qu:c t?

● Phương pháp c8 th đưLc sl d8ng đ nghiên c.u thNc tr ng: đi u tra, khJo sát, so sánh, phân tích, tGng hLp, xl lý s: li u Trên cơ sW khung lý thuy?t đưLc nêu trên, lu>n án t>p trung vào phân tích thNc tr ng ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i t>p đồn kinh t? nhà nư@c Tác giJ cũng ti?n hành đi u tra như trình bày t i m8c 6.1 Trên cơ sW lý lu>n và thNc ti•n, tác giJ s} đ xuEt và lu>n ch.ng các giJi pháp

7 K4t qu đJt đư€c

XuEt phát tP m8c tiêu và các n*i dung nghiên c.u, lu>n án đưa ra nhOng giJi pháp, ki?n nghQ nhTm bJo đJm tính hi u lNc, hi u quJ giám sát c a Qu:c h*i đ:i v@i ho t đ*ng c a các t>p đồn kinh t? Các giJi pháp này t>p trung vào các n*i dung: Hồn thi n khuơn khG pháp lý; các cơng c8 giám sát; hình th.c và cách th.c

tG ch.c thNc hi n giám sát ðây s} là đĩng gĩp c a tác giJ v m t khoa hIc trong

vi c đưa lý lu>n áp d8ng vào thNc ti•n đ:i v@i ho t đ*ng giám sát c a Qu:c h*i

CHƯƠNG 1

CƠ S] LÝ LU$N V` GIÁM SÁT C!A QU C H I

ð I V#I CÁC T$P ðOÀN KINH T NHÀ NƯ#C

1.1 Cơ sa lý lubn chung vc hoJt ñPng giám sát

1.1.1 Khái ni m v giám sát

Theo cách hi u thông thưYng, giám sát là vi!c theo dõi, xem xét c5a ch5 th,

qu9n lý có quy:n theo dõi ñ(i v1i các ch5 th, b0 theo dõi ñ, ñưa ra các nh n ñ0nh, ñánh giá v: ho4t ñ ng c5a các ch5 th, b0 theo dõi ho c ñưLc hi u là theo dõi và ki,m tra xem có th c hi!n ñúng nhKng ñi:u quy ñ0nh không [18] M8c ñích c a giám

sát là xem xét vi c làm c a ñ:i tưLng bQ giám sát có ñúng nhOng ñi u quy ñQnh, nhOng quy ch?, chu[n mNc ñã ñ t ra; phát hi n nhOng khi?m khuy?t trong tG ch.c

và ho t ñ*ng c a ñ:i tưLng bQ giám sát ñ có nhOng ki?n nghQ và bi n pháp can thi p, kh)c ph8c kQp thYi nhTm hư@ng ho t ñ*ng c a ñ:i tưLng ñi ñúng hư@ng Theo tP ñi n Anh – Anh U Vi t, giám sát, ti?ng Anh là oversee ñ chh ho t ñ*ng xem xét có tính bao quát c a ch th bên ngoài h th:ng ñ:i v@i khách th thu*c h th:ng khác (có th là không trNc thu*c), t.c là giOa cơ quan giám sát và cơ quan chQu

sN giám sát không nTm trong m*t h th:ng trNc thu*c nhau theo chi u dIc[15]

Theo OECD, giám sát là m*t ch.c năng liên t8c dNa trên ho t ñ*ng thu th>p

có h th:ng v nhOng chh s: c8 th ñ cung cEp nhOng chh báo v ti?n ñ* và thành tNu ñ t ñưLc cũng như quá trình sl d8ng ngu\n kinh phí ñã ñưLc phân bG cho các nhà quJn lý và các bên có liên quan c a m*t chính sách/chương trình/k? ho ch (SG

tay giám sát)

Trong ho t ñ*ng c a b* máy nhà nư@c, giám sát thưYng ñưLc hi u là ho t ñ*ng c a các cơ quan quy n lNc nhà nư@c (Qu:c h*i, H*i ñ\ng nhân dân), các cơ quan tư pháp, các tG ch.c xã h*i và mIi công dân nhTm ñJm bJo sN tuân th pháp lu>t trong quJn lý nhà nư@c và quJn lý xã h*i Theo nghĩa ñó, ho t ñ*ng giám sát g)n li n v@i sN ra ñYi c a nhà nư@c và pháp lu>t Khi ra ñYi, nhà nư@c ñ\ng thYi

ban hành pháp lu>t ñ quJn lý và theo ñó, ho t ñ*ng giám sát vi c thNc hi n pháp lu>t ñ:i v@i cơ quan nhà nư@c, các tG ch.c và mIi công dân ñưLc ñ t ra Giám sát

vi c thNc hi n pháp lu>t là ho t ñ*ng có tính ñ c trưng c a mIi nhà nư@c trên th? gi@i, m c dù ph8 thu*c vào bJn chEt cũng như cách th.c tG ch.c và thNc hi n quy n lNc nhà nư@c, n*i dung và hình th.c giám sát W nhOng ñEt nư@c khác nhau có th khác nhau

1.1.2 ð c ñi"m c a giám sát

TP n*i dung khái ni m giám sát nêu trên, có th rút ra m*t s: ñ c ñi m c a giám sát như sau:

Th nhEt, giám sát là ho t ñ*ng luôn mang tính quy n lNc (thNc hi n quy n

lNc) và luôn mang l i h>u quJ có tính pháp lý Giám sát là ho t ñ*ng theo dõi, xem xét ñ:i tưLng chQu sN giám sát, qua ñó ñưa ra nh>n ñQnh v m*t vi c làm nào ñó ñã ñưLc thNc hi n ñúng hay sai so v@i các quy ñQnh hi n hành

Th hai, giám sát luôn là ho t ñ*ng có m8c ñích M8c ñích c a ho t ñ*ng

giám sát là ñưa ra nhOng nh>n ñQnh c a ch th có quy n giám sát ñ:i v@i ho t ñ*ng

c a ñ:i tưLng chQu sN giám sát, tP ñó có bi n pháp xl lý ñ:i v@i nhOng vi c làm trái quy ñQnh c a ñ:i tưLng chQu sN giám sát, bJo ñJm cho các quy ñQnh c a ch th có quy n giám sát ñưLc chEp hành ñúng

Th ba, giám sát luôn g)n v@i m*t ch th nhEt ñQnh, t.c là ho t ñ*ng giám sát

phJi trJ lYi ñưLc câu hoi ai giám sát (ngưYi ho c tG ch.c nào) có quy n thNc hi n

vi c theo dõi, xem xét và nh>n ñQnh v m*t vi c làm nào ñEy là ñúng hay sai v@i các quy ñQnh hi n hành

Th tư, giám sát luôn g)n v@i m*t ñ:i tưLng c8 th , t.c là ho t ñ*ng giám sát

phJi trJ lYi ñưLc câu hoi: giám sát ai và giám sát cái gì? ði u này có nghĩa là không

có tình tr ng ch th tN theo dõi, xem xét ho t ñ*ng c a chính mình mà bao giY cũng phJi thông qua ho t ñ*ng c a cơ quan/ngưYi khác

Th năm, giám sát phJi ñưLc ti?n hành trên cơ sW các quy n và nghĩa v8

tương h• c a cJ ch th và ñ:i tưLng giám sát ði u ñó có nghĩa là cen trJ lYi câu

hoi: ch th thNc hi n giám sát có nhOng quy n và nghĩa v8 gì ự:i v@i ự:i tưLng

chQu sN giám sát và ngưLc l i

Th sáu, giám sát phJi ựưLc ti?n hành dNa trên nhOng căn c nhEt ựQnh, ựó là

các quy ựQnh pháp lu>t mà ch th thNc hi n quy n giám sát có quy n ự t ra khi thi hành công v8, tP ựó ựưa ra nhOng k?t lu>n ự:i v@i ự:i tưLng chQu sN giám sát

Th b9y, thNc hi n liên t8c, thưYng xuyên và phJn h\i liên t8c ự cJi thi n tình

hình thNc hi n m8c tiêu

1.1.3 Phân lo'i giám sát

P Giám sát mang tắnh quy:n l c nhà nư1c:

Lo i giám sát này ựưLc ti?n hành bWi ch th là các cơ quan nhà nư@c có th[m quy n theo nhOng nguyên t)c v sN phân công quy n lNc nhà nư@c đó là ho t ự*ng giám sát t:i cao c a Qu:c h*i ự:i v@i Chắnh ph , Tòa án nhân dân t:i cao và Vi n

ki m sát nhân dân t:i cao; là ho t ự*ng giám sát c a HđND các cEp ự:i v@i cơ quan nhà nư@c W ựQa phương Ngoài ra, có th k ự?n ho t ự*ng giám sát c a Tòa án nhân dân ự:i v@i b* máy nhà nư@c thông qua ho t ự*ng xét xl

P Giám sát không mang tắnh quy:n l c nhà nư1c:

Lo i giám sát này ựưLc ti?n hành bWi các ch th không phJi là cơ quan nhà nư@c, bao g\m ho t ự*ng giám sát c a M t tr>n TG qu:c Vi t Nam, các tG ch.c chắnh trQ U xã h*i, tG ch.c xã h*i U ngh nghi p, tG ch.c kinh t?, phương ti n thông tin ự i chúng và các cá nhân, c*ng ự\ng ., nhTm ựJm bJo sN tuân th pháp lu>t trong quJn lý nhà nư@c và quJn lý xã h*i

1.1.4 Phân bi t giám sát, ki"m tra, thanh tra

Ho t ự*ng giám sát, ki m tra và thanh tra, ự u là nhOng ho t ự*ng thNc hi n quy n lNc nhà nư@c đây là nhOng ho t ự*ng mang tắnh tEt y?u khách quan c a tEt

cJ các Nhà nư@c W các thYi ự i lQch sl

Nhà nư@c C*ng hoà xã h*i ch nghĩa Vi t Nam là nhà nư@c c a nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; tG ch.c và ho t ự*ng c a Nhà nư@c ựưLc quán tri t bWi nguyên t)c tEt cJ các quy n lNc thu*c v nhân dân, nhân dân là ch th duy nhEt c a

quy n lNc nhà nư@c Qu:c h*i là cơ quan đ i bi u cao nhEt c a nhân dân, là cơ quan quy n lNc nhà nư@c cao nhEt ‰ nư@c ta, quy n lNc nhà nư@c là t>p trung, nhưng đ\ng thYi cĩ sN phân cơng, phân nhi m giOa các cơ quan trong vi c thNc hi n quy n lNc này, nhà nư@c quJn lý xã h*i bTng pháp lu>t, khơng ngPng tăng cưYng pháp ch?

xã h*i ch nghĩa[29] Nhà nư@c khơng chh ban hành Hi?n pháp, pháp lu>t đ quJn lý

xã h*i mà cịn thưYng xuyên ti?n hành ho t đ*ng giám sát, ki m tra, thanh tra vi c thNc hi n Hi?n pháp, pháp lu>t Giám sát, ki m tra, thanh tra là khâu khơng th thi?u trong quá trình thNc hi n các ch.c năng quJn lý khơng chh c a Nhà nư@c ta

mà c a tEt cJ các qu:c gia trên th? gi@i Giám sát, ki m tra, thanh tra khơng phJi là ch.c năng c a riêng cơ quan Nhà nư@c nào mà bEt kỳ cơ quan nào trong quá trình

ho t đ*ng cũng phJi ti?n hành giám sát, ki m tra, thanh tra vi c tuân th pháp lu>t trong lĩnh vNc mà mình quJn lý

Theo Hi?n pháp năm 1992, đ bJo đJm thNc hi n m*t cách cĩ hi u quJ ch.c năng, nhi m v8 c a các cơ quan Nhà nư@c, bJo đJm pháp ch? xã h*i ch nghĩa, cĩ

th nêu ra m*t s: hình th.c giám sát, ki m tra, thanh tra c a các cơ quan nhà nư@c như: Giám sát c a Qu:c h*i, các cơ quan c a Qu:c h*i, đ i bi u Qu:c h*i; ki m tra, thanh tra c a Chính ph ; ki m tra, ki m sát c a Vi n ki m sát nhân dân các cEp;

ki m tra c a Tồ án nhân dân (thơng qua ho t đ*ng giám đ:c th[m) Ngồi ra, cơ quan nhà nư@c, cán b*, cơng ch.c, viên ch.c nhà nư@c cịn chQu sN ki m tra, giám sát c a cơng dân, các tG ch.c xã h*i và đồn th quen chúng đ:i v@i ho t đ*ng c a mình Tuy nhiên, ho t đ*ng ki m tra, giám sát c a nhân dân và các đồn th xã h*i khơng mang tính quy n lNc nhà nư@c mà nhTm th hi n và bJo đJm tính chEt dân

ch , cơng khai trong ho t đ*ng c a b* máy nhà nư@c

Cĩ th sơ b* nêu m*t s: đi m khác nhau giOa th[m quy n giám sát c a Qu:c h*i, HðND các cEp, M t tr>n tG qu:c, các đồn th nhân dân và cơng dân v@i ch.c năng ki m tra, thanh tra c a các cơ quan nhà nư@c khác nhau như trong Sơ đ\ 1.2 dư@i đây:

Căn cR Giám sát Kivm tra Thanh tra Chf thv QH, HđND các cEp,

M t tr>n tG qu:c, các ựoàn th nhân dân và công dân

Các cơ quan, tG ch.c có th[m quy n trong h th:ng chắnh trQ (cEp trên)

Các cơ quan thanh tra nhà nư@c (thanh tra hành chắnh và thanh tra chuyên ngành)

đ7i tưẠng Các cơ quan nhà

nư@c tP trung ương ự?n ựQa phương; cán b*, công ch.c và nhân viên nhà nư@c;

các tG ch.c khác trong trưYng hLp ự c

bi t

Các cơ quan, tG ch.c, cá nhân trong h th:ng chắnh trQ (cEp dư@i)

Các cơ quan, tG ch.c, cá nhân trong

h th:ng cơ quan hành chắnh nhà nư@c

và toàn xã h*i

MỚc ựắch Giám sát vi c thNc

hi n chắnh sách, pháp lu>t c a các cơ quan nhà nư@c; góp phen ki n toàn h th:ng chắnh trQ, nâng cao hi u lNc quJn lý nhà nư@c; hoàn thi n ựưYng l:i, chắnh sách, pháp lu>t; xl lý nghiêm minh các vi

ph m nhTm xây dNng b* máy trong

s ch, vOng m nh

U Ki m tra vi c thNc hi n ựưYng l:i, chắnh sách, pháp lu>t nhTm phát hi n nhOng y?u kém, sai ph m

và có bi n pháp giJi quy?t Tuy nhiên, vi c ki m tra ch y?u v quy trình, quy ph m và mang tắnh nghi p v8

U Ch y?u là ự

ựi u chhnh các quy?t ựQnh quJn lý

và phát hi n các sai l ch ự u:n

U đánh giá ựúng, sai trong quJn lý nhà nư@c; phòng ngPa và

xl lý vi ph m

U Góp phen hoàn thi n cơ ch? quJn lý, pháp lu>t, chắnh sách

c a nhà nư@c

Căn cR Giám sát Kivm tra Thanh tra

n)n

PhJm vi và

nPi dung

Giám sát tính hLp hi?n, hLp pháp trong văn bJn, trong ho t ñ*ng c a cơ quan nhà nư@c và tG ch.c

Ki m tra toàn di n theo yêu ceu c a

ho t ñ*ng quJn lý

và c a tPng lo i cơ quan, tG ch.c

Thanh tra vi c thNc

hi n các văn bJn, các quy?t ñQnh quJn lý

c a ngưYi ñ.ng ñeu các cơ quan hành chính nhà nư@c

và công dân

Ki m tra thưYng xuyên c a cEp trên v@i cEp dư@i theo ch.c năng quJn lý

U Thanh tra ñ*t xuEt

U Thanh tra giJi quy?t theo ñơn thư khi?u n i, t: cáo c a nhân dân

U Bo phi?u bEt tín nhi m

U Ki?n nghQ xl lý (c a thanh tra nhân dân, tG ch.c chính trQ

xã h*i)

U Xl lý theo ch.c năng

U Ki?n nghQ sla ñGi, bG sung ñưYng l:i, chính sách, pháp lu>t

U Xl lý vi ph m theo th[m quy n ho c chuy n cơ quan ñi u tra ti?p t8c làm rõ

U Ki?n nghQ sla ñGi

ch trương, chính sách, pháp lu>t

Ngu*n: TSng h p c5a tác gi9 và các văn b9n lu t [30,31,34,36,44] (2011)

Sơ ñL 1.2 : Phân bikt giám sát, kivm tra, thanh tra

1.1.5 Nguyên t.c trong ho't ñ/ng giám sát

Nguyên t)c trong ho t ñ*ng giám sát là nhOng tư tưWng ch ñ o, nhOng tiêu chu[n hành ñ*ng mà cơ quan nhà nư@c, các tG ch.c, công dân cũng như ñ:i tưLng giám sát phJi tuân theo trong quá trình giám sát Các nguyên t)c trong ho t ñ*ng giám sát chh ñ o và chi ph:i các m:i quan h trong giám sát nhTm ñJm bJo cho ho t ñ*ng giám sát ñ t ñưLc m8c ñích ñ ra[16]

Giám sát là m*t b* ph>n hLp thành c a quJn lý nhà nư@c, do ñó, ho t ñ*ng giám sát m*t m t phJi tuân th các nguyên t)c chung c a ho t ñ*ng quJn lý, m t khác phJi tuân theo các nguyên t)c ñ c thù c a lo i hình ho t ñ*ng này C8 th g\m các nguyên t)c sau:

Th nhEt, nguyên t[c ñ9m b9o s lãnh ñ4o c5a ð9ng c ng s9n Vi!t Nam ñ(i v1i ho4t ñ ng giám sát ‰ nư@c C*ng hòa Xã h*i ch nghĩa Vi t Nam, ðJng c*ng

sJn là lNc lưLng lãnh ñ o nhà nư@c, lãnh ñ o xã h*i (theo quy ñQnh t i Hi?n pháp năm 1992) Tuy nhiên, ðJng không phJi là nhân t: ñ.ng bên trên hay ñ.ng bên ngoài pháp lu>t MIi cơ quan, tG ch.c ðJng ñ u ho t ñ*ng trong khuôn khG pháp lu>t ðJng lãnh ñ o Nhà nư@c bTng vi c ñ ra ch trương, chính sách, ñưYng l:i chính trQ ñ Nhà nư@c th ch? hóa thành pháp lu>t ðJng không bao bi n hay làm thay công vi c c a Nhà nư@c Ho t ñ*ng giám sát cũng như mIi ho t ñ*ng khác c a Nhà nư@c ñ u phJi ñ t dư@i sN lãnh ñ o c a ðJng

Th hai, nguyên t[c t p trung dân ch5 ‰ nư@c C*ng hòa xã h*i ch nghĩa

Vi t Nam, tEt cJ quy n lNc nhà nư@c ñ u thu*c v nhân dân V@i tư cách là ch th

c a quy n lNc nhà nư@c, nhân dân có quy n tham gia quJn lý nhà nư@c, tham gia giám sát ho t ñ*ng c a các cơ quan nhà nư@c Vì v>y, ho t ñ*ng giám sát luôn phJi

ñ t dư@i sN ki m tra, giám sát c a nhân dân

Th ba, nguyên t[c pháp ch/ xã h i ch5 nghĩa ðây là m*t trong các nguyên

t)c quan trIng trong tG ch.c và ho t ñ*ng c a b* máy nhà nư@c nói chung và ho t ñ*ng giám sát nói riêng N*i dung c a nguyên t)c này ñòi hoi tG ch.c và ho t ñ*ng

c a các cơ quan, tG ch.c thNc hi n ho t ñ*ng giám sát phJi ñJm bJo ñúng quy ñQnh

c a pháp lu>t MIi ho t ñ*ng giám sát phJi dNa trên cơ sW pháp lu>t, ñúng th[m quy n, không ch\ng chéo, trùng l)p, các k?t lu>n và ki?n nghQ giám sát phJi có cơ

sW pháp lý

Th tư, nguyên t[c chính xác, khách quan Nguyên t)c này ñòi hoi bEt kỳ m*t

s: li u, tư li u, nh>n ñQnh nào trong giám sát ñ u phJi bJo ñJm tính khách quan và chính xác Chh có bJo ñJm chính xác trong ho t ñ*ng giám sát m@i có th giúp ñánh giá ñúng thNc tr ng tình hình, giúp cho cơ quan, tG ch.c và ngưYi vi ph m nh>n thEy rõ khuy?t ñi m c a mình và giúp cho cơ quan ti?n hành giám sát có nhOng nh>n ñQnh, ñánh giá cũng như ñ xuEt các giJi pháp, ki?n nghQ hLp lý, bJo v lLi ích nhà nư@c, xã h*i và quy n, lLi ích hLp pháp c a công dân

Th năm, nguyên t[c b9o ñ9m tính công khai Nguyên t)c này ñòi hoi các

quy?t ñQnh ho c các k?t lu>n giám sát phJi ñưLc công khai ñ ngưYi dân ñưLc bi?t Tuy nhiên, tùy tPng ñ:i tưLng, n*i dung mà có hình th.c công khai thích hLp, có

th thNc hi n công b: công khai trên các phương ti n thông tin ñ i chúng ho c có

th trong ph m vi hˆp hơn

Th sáu, h th:ng giám sát – ñánh giá phJi ñưLc thi?t k? ñơn giJn, có th thNc

hi n ñưLc W mIi cEp ñ* quJn lý và ñJm bJo hi u quJ

1.1.6 Hình th c giám sát

Hình th.c giám sát là nhOng bi u hi n bên ngoài c a ho t ñ*ng giám sát Có nhi u hình th.c giám sát khác nhau tùy thu*c vào các cách phân lo i khác nhau hay còn gIi là ph8 thu*c vào các căn c phân lo i khác nhau như: căn c vào ph m vi, quy mô có giám sát toàn di n, giám sát chuyên ñ , v8 vi c; căn c vào k? ho ch có giám sát theo chương trình, k? ho ch ho c giám sát ñ*t xuEt

1.1.7 Các phương pháp giám sát

Phương pháp giám sát là cách th.c, bi n pháp mà cơ quan, ngưYi có th[m quy n sl d8ng ñ thNc hi n ho t ñ*ng giám sát nhTm ñ t ñưLc m8c ñích ñ ra Cơ quan, ngưYi có th[m quy n sl d8ng cách th.c, bi n pháp nào ñ thNc hi n ho t ñ*ng giám sát là tùy thu*c vào ñ c ñi m, tính chEt c a v8 vi c, c a cơ quan, tG

ch.c, cá nhân là ñ:i tưLng c a giám sát, ñ\ng thYi còn tùy thu*c vào khJ năng nghi p v8 c a ch th thNc hi n giám sát

Nhìn chung, ch th giám sát có th sl d8ng các phương pháp giám sát như sau:

P Phương pháp thu th p thông tin, h* sơ, tài li!u và các giEy t3 liên quan:

ðây là phương pháp không th thi?u ñ:i v@i cơ quan, ngưYi có th[m quy n giám sát Nghiên c.u văn bJn pháp lu>t là phương pháp rEt cen thi?t vì văn bJn pháp lu>t là cơ sW pháp lý ñ thNc hi n giám sát N?u không nghiên c.u văn bJn pháp lu>t thì không xác ñQnh ñưLc ho t ñ*ng c a ñ:i tưLng giám sát ñúng hay sai và không ñưa ra ñưLc k?t lu>n cen thi?t v v8 vi c ñưLc giám sát

Nghiên c.u h\ sơ, tài li u và các giEy tY liên quan cũng là cen thi?t vì ñây chính là dO li u v v8 vi c ñưLc giám sát Vi c nghiên c.u này giúp cho ch th giám sát bi?t ñưLc n*i dung giám sát ñ tP ñó ñ:i chi?u v@i các quy ñQnh c a pháp lu>t có liên quan

P Phương pháp nghiên c u, so sánh, th(ng kê các dK li!u:

Phương pháp này nhTm ñ phát hi n nhOng n*i dung hLp lý, bEt hLp lý, logic, phi logic , tP ñó yêu ceu ñ:i tưLng bQ giám sát giJi trình thông qua giJi trình trNc ti?p ho c bTng văn bJn

P Phương pháp thu th p ý ki/n ta các tS ch c, cá nhân:

Ch th giám sát không chh thu th>p thông tin, tài li u tP ñ:i tưLng giám sát

mà cen thu th>p thông tin, tài li u tP các cá nhân khác mà ch th giám sát thEy cen thi?t và hOu ích cho n*i dung ñang ñưLc ti?n hành giám sát

ð thNc hi n t:t phương pháp này, ch th giám sát cen t o l>p m:i quan h t:t, s•n sàng l)ng nghe nhOng ý ki?n tP các cá nhân, cơ quan, tG ch.c Tuy nhiên,

ch th giám sát cũng cen ch)t lIc ñưLc nhOng thông tin, tài li u thu th>p ñưLc vì không phJi các ý ki?n thu th>p ñưLc ñ u ñúng và khách quan

P Phương pháp tham vEn ý ki/n c5a các nhà chuyên môn:

Ch th giám sát không th am hi u tưYng t>n mIi lĩnh vNc ñưLc giám sát, vì v>y, ñ làm cho ho t ñ*ng giám sát ñ t hi u quJ, ch th giám sát có th tham vEn ý

ki?n c a các nhà chuyên môn nhTm giúp ch th giám sát hi u ñưLc nguyên lý, bJn chEt c a n*i dung giám sát

U Phương pháp thuy/t ph+c ñ(i tư ng giám sát tích c c h p tác v1i ch5 th,

giám sát:

SN hLp tác c a ñ:i tưLng giám sát là y?u t: quan trIng ñ cu*c giám sát có

hi u quJ Ch th giám sát cen làm cho ñ:i tưLng chQu sN giám sát hi u rõ rTng m8c ñích giám sát là ñ nhTm chEn chhnh nhOng bEt c>p, h n ch? trong quJn lý nhà nư@c

ñ nâng cao hi u quJ quJn lý nhà nư@c

1.1.8 N/i dung giám sát

Theo các quy ñQnh c a Hi?n pháp 1992 và Lu>t TG ch.c Qu:c h*i thì n*i dung giám sát c a Qu:c h*i bao g\m :

U Xem xét các văn bJn quy ph m pháp lu>t c a Ch tQch nư@c, UBTVQH, Chính ph , Th tư@ng Chính ph , Chánh án Tòa án nhân dân t:i cao, Vi n trưWng

Vi n ki m sát nhân dân t:i cao ñ bJo ñJm phù hLp v@i Hi?n pháp, lu>t, nghQ quy?t

U Xem xét, theo dõi vi c thNc hi n chính sách, pháp lu>t; vi c giJi quy?t khi?u

n i t: cáo c a nhân dân

U Xem xét vi c xl lý các ki?n nghQ

1.1.9 Công c; giám sát

Q Văn b9n pháp lu t:

Văn bJn pháp lu>t là công c8 rEt quan trIng c a ho t ñ*ng giám sát, bWi ñây là

cơ sW pháp lý ñ thNc hi n ho t ñ*ng giám sát và ñưa ra ñưLc nhOng k?t lu>n, ki?n nghQ v vi c thNc hi n chính sách, pháp lu>t c a nhà nư@c[5]

P K/ ho4ch giám sát:

K? ho ch giám sát là nhOng chương trình hành ñ*ng c8 th c a cơ quan, ngưYi

có th[m quy n giám sát ñã ñưLc cơ quan, ngưYi có th[m quy n phê duy t, thông qua Công c8 này vPa là nhi m v8 vPa mang tính chEt ñQnh hư@ng cho ho t ñ*ng c8

th c a ch th giám sát

U H* sơ, tài li!u v: n i dung giám sát

ðây cũng là công c8 không th thi?u c a ho t ñ*ng giám sát, giúp cho ch th giám sát hi u ñưLc n*i dung, bJn chEt c a v8 vi c ñ tP ñó ñưa ra nhOng k?t lu>n và ki?n nghQ xl lý thích hLp Ch th giám sát cen thu th>p ñey ñ h\ sơ, tài li u v n*i dung giám sát bTng cách yêu ceu ñ:i tưLng giám sát cung cEp ho c ñ nghQ các

cơ quan, tG ch.c, cá nhân cung cEp ho c trNc ti?p khJo sát, nghiên c.u

P Biên b9n, mcu văn b9n trong quá trình th c hi!n giám sát:

Vi c giám sát cen ñưLc ghi thành biên bJn ho c ra nhOng văn bJn nhEt ñQnh ñ

bJo ñJm ñúng giá trQ pháp lý c a ho t ñ*ng giám sát

1.1.10 Quy trình giám sát

> Bư c 1: Thu thAp thông tin

BEt kỳ ho t ñ*ng giám sát nào cũng cen thu th>p thông tin m*t cách ñey ñ và chính xác nhTm góp phen làm cho ho t ñ*ng giám sát có hi u quJ

Các ngu\n thông tin thu th>p ñưLc có th tP vi c nghiên c.u các văn bJn pháp lu>t, ho c ñưLc cung cEp trNc ti?p tP ñ:i tưLng giám sát, các chuyên gia, các tG ch.c, cơ quan, cá nhân liên quan (trNc ti?p/gián ti?p), các phương ti n thông tin ñ i chúng Ngoài ra, ch th giám sát có th thu th>p thông tin bTng cách trNc ti?p khJo sát, ñi u tra liên quan ñ?n các n*i dung giám sát

Q Bư c 2: Xây dCng chương trình, kD ho'ch giám sát

ð ho t ñ*ng giám sát ñ t k?t quJ t:t, ch th giám sát cen l>p k? ho ch giám sát sau khi ñã có nhOng thông tin cen thi?t ñ giám sát K? ho ch giám sát cen có

nhOng y?u t: cơ bJn như:

● M+c ñích giám sát: Giám sát ñ giJi quy?t vEn ñ gì? Các k?t lu>n, ki?n nghQ

gì s} ñưLc ñưa ra?

● Yêu cfu giám sát: N)m vOng ch.c năng, nhi m v8, quy n h n c a ch th

giám sát; n)m rõ m8c ñích, n*i dung giám sát; nhOng thông tin ñưa ra phJi bJo ñJm chính xác, khách quan, trung thNc; nhOng ki?n nghQ giám sát phJi bJo ñJm tính hLp pháp, hLp lý và khJ thi

● N i dung giám sát: Giám sát vEn ñ c8 th là gì?

● Phương pháp giám sát: Nghiên c.u tài li u; làm vi c trNc ti?p ho c yêu ceu

ñ:i tưLng giám sát gli báo cáo/giJi trình v n*i dung giám sát; l)ng nghe, thu th>p

ý ki?n chuyên gia ho c các tG ch.c, cá nhân liên quan; quan sát, khJo sát thNc ti•n

> Bư c 3: Phân tích tính hFp pháp và hFp lý c a v; vi c

ðây là giai ño n ñ trNc ti?p xác ñQnh tính ñúng ñ)n, ñ c bi t là nhOng vEn ñ

h n ch?, bEt c>p ñưLc phát hi n tP ho t ñ*ng giám sát Trên cơ sW ñó, ch th giám sát s} phân tích các nguyên nhân gây ra h n ch?, bEt c>p và ñ xuEt các ki?n nghQ, giJi pháp ñ kh)c ph8c nhOng h n ch?, bEt c>p, ti?p t8c hoàn thi n chính sách, pháp lu>t c a nhà nư@c

> Bư c 4: Ph n ánh v i ñHi tưFng giám sát

Trên cơ sW nhOng tài li u thu th>p, nghiên c.u kw, ch th giám sát cen phJn ánh cho ñ:i tưLng giám sát thEy rõ nhOng h n ch?, bEt c>p trong cơ ch?, chính sách pháp lu>t ho c trách nhi m c a ñ:i tưLng giám sát ð:i tưLng giám sát cen giJi trình rõ ñ xác ñQnh nhOng nguyên nhân khách quan (do tác ñ*ng c a các y?u t: bên ngoài) ho c nguyên nhân ch quan (do năng lNc, trình ñ* y?u kém; do thi?u trách nhi m chưa cao ), tP ñó, ch th giám sát s} ñưa ra nh>n ñQnh, ñánh giá ñ ki?n nghQ v@i cEp có th[m quy n có bi n pháp giJi quy?t

> Bư c 5: LAp báo cáo kDt qu giám sát

Sau khi ñã có k?t quJ giám sát, ch th giám sát cen l>p báo cáo k?t quJ giám sát, g\m có nhOng n*i dung cơ bJn sau:

● Quá trình tS ch c th c hi!n giám sát: ð:i tưLng giám sát; N*i dung giám

sát; Phương th.c giám sát

● NhKng k/t qu9 ñ4t ñư c

● NhKng t*n t4i, h4n ch/

● Nguyên nhân c5a t*n t4i, h4n ch/

● NhKng ki/n ngh0, ñ: xuEt

> Bư c 6: Tăng cưLng ki"m tra, giám sát thCc hi n kDt qu giám sát

M8c ñích cu:i cùng c a ho t ñ*ng giám sát là nhTm kh)c ph8c nhOng bEt c>p,

h n ch? trong quJn lý ñ nâng cao hi u quJ quJn lý nhà nư@c Vì v>y, sau khi có k?t quJ giám sát, trong ñó có vi c xác ñQnh nguyên nhân c a nhOng bEt c>p, h n ch? cen ti?p t8c tăng cưYng ki m tra, giám sát thNc hi n k?t quJ giám sát N?u không thNc hi n t:t bư@c này thì vi c giám sát có th s} chh là nla vYi, hi u quJ không ñ t ñưLc như mong mu:n

1.2 ChRc năng giám sát cfa Qu7c hPi

1.2.1 QuHc h/i và ch c năng c a QuHc h/i

Qu:c h*i c a các nư@c trên th? gi@i dù theo mô hình lư„ng vi n hay ñơn nhEt

ñ u có 3 ch.c năng cơ bJn là l>p pháp, giám sát và quy?t ñQnh các vEn ñ quan trIng c a ñEt nư@c (Sơ ñ\ 1.3)

ð:i v@i Vi t Nam, Nhà nư@c C*ng hoà xã h*i ch nghĩa Vi t Nam là Nhà nư@c c a nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Nhân dân sl d8ng quy n lNc Nhà nư@c thông qua Qu:c h*i và H*i ñ\ng nhân dân các cEp[42] Qu:c h*i là cơ quan duy nhEt do cl tri cJ nư@c beu ra theo nguyên t)c phG thông, bình ñxng, trNc ti?p và

bo phi?u kín Ð i bi u Qu:c h*i ñưLc cl tri beu ra t i các ñơn vQ beu cl, chQu trách nhi m trư@c cl tri beu ra mình và trư@c cl tri cJ nư@c

Qu:c h*i là cơ quan ñ i bi u cao nhEt c a nhân dân, cơ quan quy n lNc Nhà nu@c cao nhEt c a nư@c C*ng hoà Xã h*i Ch nghĩa Vi t Nam Qu:c h*i có 3 ch.c năng chính: ch.c năng l>p pháp; ch.c năng quy?t ñQnh các vEn ñ quan trIng c a ñEt nư@c; ch.c năng giám sát t:i cao ñ:i v@i toàn b* ho t ñ*ng c a Nhà nư@c[ 33]

Ngu*n: Tác gi9 (2011)

Sơ ñL 1.3: Các chRc năng cfa Qu7c hPi

U Ch c năng l p pháp c5a Qu(c h i:

(1) Qu:c h*i là cơ quan duy nhEt có quy n l>p hi?n và l>p pháp; (2) Qu:c h*i làm Hi?n pháp và sla ñGi Hi?n pháp, vi c so n thJo, thông qua, công b: Hi?n pháp, sla ñGi Hi?n pháp và th t8c, trình tN giJi thích Hi?n pháp do Qu:c h*i quy ñQnh; (3) Căn c vào Hi?n pháp, Qu:c h*i ban hành lu>t, nghQ quy?t; (4) Căn c vào Hi?n pháp, lu>t, nghQ quy?t c a Qu:c h*i, U{ ban thưYng v8 Qu:c h*i ban hành pháp l nh, nghQ quy?t

Quy trình xây dNng và ban hành các văn bJn pháp lu>t c a Qu:c h*i bao g\m các giai ño n: (1) Xây dNng và thông qua chương trình xây dNng văn bJn pháp lu>t; (2) Giai ño n so n thJo; (3) Giai ño n th[m tra c a H*i ñ\ng dân t*c và các U{ ban

c a Qu:c h*i; (4) Giai ño n xem xét t i U{ ban thưYng v8 Qu:c h*i; (5) Giai ño n thJo lu>n t i các kỳ hIp c a Qu:c h*i; (6) Giai ño n thông qua t i Qu:c h*i

U Ch c năng quy/t ñ0nh các vEn ñ: quan tr ng c5a Qu(c h i:

Là cơ quan quy n lNc Nhà nư@c cao nhEt, Qu:c h*i quy?t ñQnh k? ho ch phát tri n kinh t? U xã h*i c a ñEt nư@c; quy?t ñQnh chính sách tài chính, ti n t qu:c gia; quy?t ñQnh dN toán ngân sách nhà nư@c và phân bG ngân sách nhà nư@c; phê chu[n tGng quy?t toán ngân sách nhà nư@c; quy ñQnh, sla ñGi ho c bãi bo các th thu?

Ch.c năng c a Qu:c h*i

L>p hi?n, l>p pháp Quy?t ñQnh các

vEn ñ quan trIng

Giám sát

Qu:c h*i quy?t ñQnh thành l>p, bãi bo các cơ quan ngang B* c a Chính ph ; thành l>p m@i, nh>p, chia, ñi u chhnh ñQa gi@i thnh, thành ph: trNc thu*c trung ương; thành l>p ho c giJi th ñơn vQ hành chính U kinh t? ñ c bi t

Qu:c h*i quy?t ñQnh vEn ñ chi?n tranh và hoà bình; quy ñQnh v tình tr ng kh[n cEp, các bi n pháp ñ c bi t khác bJo ñJm qu:c phòng và an ninh qu:c gia Qu:c h*i quy?t ñQnh ñ i xá quy?t ñQnh trưng ceu ý dân

Trong lĩnh vNc ñ:i ngo i, Qu:c h*i quy?t ñQnh chính sách cơ bJn v ñ:i ngo i; phê chu[n ho c bãi bo các ñi u ư@c qu:c t? mà Vi t Nam ñã ký k?t ho c tham gia theo ñ nghQ c a Ch tQch nư@c

U Ch c năng giám sát c5a Qu(c h i:

Theo quy ñQnh t i Ði u 84 Hi?n pháp 1992 và Lu>t Ban hành văn bJn quy

ph m pháp lu>t, Qu:c h*i thNc hi n quy n giám sát t:i cao vi c tuân th theo Hi?n pháp, lu>t và nghQ quy?t c a Qu:c h*i; xét báo cáo ho t ñ*ng c a Ch tQch nư@c, U{ ban thưYng v8 Qu:c h*i, Chính ph , Toà án nhân dân t:i cao, Vi n ki m sát nhân dân t:i cao[32]

Ch.c năng giám sát c a Qu:c h*i ñưLc thNc hi n thông qua các ho t ñ*ng giám sát c a các cơ quan c a Qu:c h*i như U{ ban thưYng v8 Qu:c h*i, H*i ñ\ng Dân t*c, các U{ ban c a Qu:c h*i và Ð i bi u Qu:c h*i[6]

1.2.2 Giám sát c a QuHc h/i

1.2.2.1 Các quan ñi,m v: giám sát c5a Qu(c h i

Giám sát các cơ quan hành pháp là m*t trong nhi u nhi m v8 c a các Qu:c h*i hi n ñ i, m c dù nhi m v8 trIng tâm c a Qu:c h*i là l>p pháp và Qu:c h*i thưYng ñưLc nh)c ñ?n như là cơ quan l>p pháp Có m*t m:i quan h giOa l>p pháp

và giám sát là Qu:c h*i dùng giám sát ñ tìm hi u xem các cơ quan hành pháp ñã thNc thi pháp lu>t như th? nào Nhưng vi c giám sát các cơ quan hành pháp cũng ñưLc mW r*ng ra ngoài ho t ñ*ng thNc thi pháp luât, ví d8 như giám sát nhOng ho t ñ*ng xuEt phát tP ch.c năng hi?n ñQnh nói chung c a Chính ph ñ cai trQ ñEt nư@c

Giám sát c a Qu:c h*i ñi vào các ho t ñ*ng nào thưYng không ñưLc xác ñQnh

rõ ràng Giám sát c a Qu:c h*i bao g\m các phương pháp mà Qu:c h*i sl d8ng ñ bi?t ñưLc các ho t ñ*ng c a cơ quan hành pháp Giám sát c a Qu:c h*i cũng có nghĩa là ki m tra và ñánh giá nhOng thông tin này

Hi n nay vzn còn hai lo i quan ñi m khác nhau v giám sát c a Qu:c h*i

Lo4i quan ñi,m th nhEt cho rgng, giám sát c a Qu:c h*i là giám sát t:i cao

nên v n*i dung chh t>p trung vào nhOng vEn ñ chính sách, v ñ:i tưLng chh t>p trung vào các cơ quan nhà nư@c W Trung ương và h th:ng H*i ñ\ng nhân dân cEp thnh Quy ñQnh c a Hi?n pháp v vi c giám sát ñ:i v@i toàn b* ho t ñ*ng c a Nhà nư@c, bao g\m l>p pháp, hành pháp và tư pháp, ch không phJi bao g\m các cơ quan trong b* máy nhà nư@c Hi?n pháp quy ñQnh như v>y là vì Qu:c h*i c a nhi u nư@c trên th? gi@i chh có ch.c năng giám sát ñ:i v@i cơ quan hành pháp, mà không

có quy n giám sát các cơ quan tư pháp

Lo4i quan ñi,m th hai cho rgng, Qu:c h*i thNc hi n quy n giám sát v các

vEn ñ ñã ñưLc pháp lu>t và NghQ quy?t c a Qu:c h*i quy ñQnh và ñ:i v@i mIi cơ quan nhà nư@c, mIi tG ch.c và mIi công dân Quan ñi m này ñưLc dNa trên quy ñQnh trong Lu>t TG ch.c Qu:c h*i, quy ñQnh _y ban ThưYng v8 Qu:c h*i có quy n giám sát vi c thi hành Hi?n pháp, pháp lu>t và nghQ quy?t c a Qu:c h*i và _y ban ThưYng v8 Qu:c h*i; H*i ñ\ng Dân t*c và các _y ban c a Qu:c h*i có quy n giám sát vi c thNc hi n lu>t, pháp l nh và nghQ quy?t c a Qu:c h*i và _y ban ThưYng v8 Qu:c h*i trong lĩnh vNc mình ph8 trách

Xét tP nguyên t)c tG ch.c, ho t ñ*ng c a Qu:c h*i và kinh nghi m c a Qu:c h*i nhi u nư@c trên th? gi@i, lo i quan ñi m th nhEt là hLp lý hơn bWi l}:

Th nhEt, trong b* máy nhà nư@c, vi c phân công, phân nhi m là h?t s.c quan

trIng Cơ quan nhà nư@c W cEp nào thì chh nên thNc hi n nhOng nhi m v8 W tem quan trIng c a cEp ñó N?u cEp trên ôm ñ\m quá nhi u công vi c c a cEp dư@i thì s} dzn ñ?n tình tr ng có quá nhi u vi c W cEp trên, trong khi cEp dư@i s} trW nên bQ ñ*ng, lúng túng Tình tr ng th)t cG chai s} làm ñình tr mIi công vi c c a ñEt nư@c

H th:ng các cơ quan dân cl (b:n cEp) W nư@c ta ñ u có ch.c năng giám sát Như v>y, nhi m v8 giám sát phJi ñưLc phân ñQnh rõ ràng, phù hLp cho tPng cEp

Ngoài ra, trong ho t ñ*ng c a b* máy nhà nư@c, ngoài giám sát, còn có công tác ki m tra, thanh tra, ki m toán là nhOng ho t ñ*ng rEt gen nhau v m t tính chEt,

và trên thNc t?, nhOng ho t ñ*ng này chưa có sN phân ñQnh r ch ròi Bên c nh ñó, các cơ quan tư pháp cũng ti?n hành các ho t ñ*ng ñi u tra, truy t:, xét xl TEt cJ

ñ u nhTm m8c ñích bJo ñJm pháp ch? và bJo ñJm vi c thNc hi n nghiêm túc các quy ñQnh c a pháp lu>t Do v>y, n?u ho t ñ*ng giám sát c a Qu:c h*i và cơ quan

c a Qu:c h*i không ñưLc thNc thi W tem chính sách mà ñi vào nhOng vEn ñ quá c8

th , thì khó tránh khoi sN bao bi n và ch\ng chéo

Th hai, Qu:c h*i là cơ quan t>p th làm vi c theo ch? ñ* h*i nghQ và quy?t

ñQnh theo ña s: nên vi c tG ch.c giám sát các v8 vi c c8 th thNc sN là không phù hLp Chính vì Qu:c h*i làm vi c theo ch? ñ* h*i nghQ nên các hình th.c giám sát

ch y?u c a Qu:c h*i là chEt vEn và xem xét các báo cáo[39,40]

Th ba, hoàn cJnh thNc t? c a Qu:c h*i nư@c ta là y?u t: cen ñưLc xem xét

Hi n nay, phen l@n các ð i bi u nư@c ta ho t ñ*ng không chuyên trách Qu:c h*i khoá XI, t{ l ñ i bi u Qu:c h*i chuyên trách là 25%, ñ?n Qu:c h*i khoá XII, t{ l này tăng 30%[43] Do phJi ñJm nhi m nhi u công vi c quan trIng khác, nên vi c dành 1/3 thYi gian cho ho t ñ*ng c a Qu:c h*i theo quy ñQnh không d• thNc

hi n[14;35] Qu:c h*i nư@c ta không làm vi c thưYng xuyên Chương trình c a 2 kỳ hIp Qu:c h*i trong m•i năm, thông thưYng thYi gian trong các kỳ hIp kéo dài khoJng 30U45 ngày, ñ u quá tJi v n*i dung nhOng vEn ñ phJi ñưLc Qu:c h*i xem xét và quy?t ñQnh V@i lưLng thYi gian h n ch? như v>y, vi c giám sát v mIi vEn

ñ , nhEt là v nhOng vEn ñ c8 th g p nhi u khó khăn ði u này ñúng v@i cJ _y ban thưYng v8 Qu:c h*i, H*i ñ\ng dân t*c và các _y ban c a Qu:c h*i

Th tư, Qu:c h*i c a nhi u nư@c thưYng t>p trung giám sát nhOng vEn ñ ñ8ng

ch m ñ?n lLi ích c a ñEt nư@c ho c Jnh hưWng ñ?n s: ñông ngưYi dân ch không xem xét trư@c Qu:c h*i nhOng vEn ñ có tính c8 th thu*c v cá nhân ho c nhóm cá nhân nào ñó

V@i nhOng l>p lu>n nêu trên, cĩ th thEy rTng, vi c các cơ quan c a Qu:c h*i ti?n hành khJo sát tình hình thNc t? ho c xem xét m*t v8 vi c c8 th chh thNc sN hOu ích và cĩ hi u quJ khi các ho t đ*ng này ph8c v8 m8c đích giám sát m*t vEn đ thu*c tem chính sách vĩ mơ

ThNc ti•n thi hành pháp lu>t cho thEy, Qu:c h*i chh thNc hi n quy n giám sát

c a mình đ:i v@i các đ:i tưLng do Qu:c h*i trNc ti?p beu, phê chu[n, thành l>p đưLc quy đQnh t i các khoJn 2, 7 và 9 đi u 84 c a Hi?n pháp năm 1992 Vi c t>p trung giám sát ho t đ*ng c a các cơ quan nhà nư@c W trung ương chính là cơ sW t o nên ch.c năng giám sát t:i cao c a Qu:c h*i Thơng qua vi c giám sát đĩ, Qu:c h*i thNc hi n sN giám sát đ:i v@i tồn b* ho t đ*ng c a b* máy nhà nư@c

> M;c tiêu giám sát c a QuHc h/i

M8c tiêu giám sát c a Qu:c h*i là đ bJo đJm rTng ho t đ*ng c a các cơ quan hành pháp đáp ng đưLc nhOng quy đQnh do Qu:c h*i thi?t l>p ra Chúng ta cĩ

th phân bi t giOa ba phương di n c a m8c tiêu chung này c a ho t đ*ng giám sát

c a Qu:c h*i

Phương di n tính hLp pháp là giám sát v m t n*i dung: tìm hi u xem li u các quy?t đQnh c a Qu:c h*i cĩ đưLc thNc thi phù hLp v@i các m8c tiêu l>p pháp như cách hi u c a đa s: trong Qu:c h*i hay khơng TrIng tâm khi đĩ s} là các k?t quJ U k cJ nhOng k?t quJ mong đLi ho c khơng mong đLi – c a các quy?t đQnh:

Li u các quy?t đQnh cĩ đ t đưLc nhOng gì mà cen đ t đưLc hay khơng?

Tính cơng bTng là giám sát v m t pháp lý: đ ch:ng l i sN đ*c đốn và khơng cơng bTng trong quJn lý Khi đĩ, trIng tâm s} là quy trình và quy t)c l>p pháp: Li u các quy?t đQnh c a Qu:c h*i cĩ đưLc thNc thi m*t cách bình đxng, cơng bTng và theo các quy trình đã đưLc v ch ra s•n hay khơng?

Phương di n th ba giám sát v m t kinh t?: đ ch:ng l i sN lãng phí, sN thi?u trung thNc và bJo đJm tính hi u quJ Li u các quy?t đQnh c a Qu:c h*i cĩ đưLc thNc thi theo cách cĩ hi u quJ so v@i chi phí bo ra hay khơng?