Tổ chức lãnh thổ nông công nghiệp trồng và chế biến nho ở khánh hòa, ninh thuận, bình thuận

L ỜI CẢM ƠN Sau một thời gian dài học tập, nghiên cứu, đề tài Luận văn "Tổ chức lãnh th ổ Nông - Công nghiệp trồng và chế biến Nho ở Khảnh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận" của em được hoàn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

L ỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian dài học tập, nghiên cứu, đề tài Luận văn "Tổ chức lãnh

th ổ Nông - Công nghiệp trồng và chế biến Nho ở Khảnh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận" của em được hoàn thành Em xin được bày tỏ lòng kính trọng và

tri ân sâu sắc đến:

 Tất cả các Thầy Cô phụ trách khóa học, các Thầy Cô trong Khoa Địa Lý trường Đại Học Sư Phạm thành phố Hồ Chí Minh, đã tận tình giảng dạy, hướng

dẫn, giúp đỡ em trong suốt khóa học

 Thầy TS Trịnh Thanh Sơn đã tận tụy hướng dẫn và giúp đỡ em trong quá trình làm và hoàn thành Luận văn Cao học

 Ban Giám Hiệu nhà trường, Phòng Khoa Học Công nghệ sau Đại Học

đã tạo điều kiện thuận lợi cho Học viên trong việc học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận văn tốt nghiệp

Cùng lời cảm ôn chân thành đến các Thày Cô, Đồng nghiệp, Bạn bè, Gia đình đã có nhiều sự giúp đỡ, đóng góp ý kiến và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thành tốt khóa học và Đề tài nghiên cứu

Thành phố Hồ Chí Minh 11/2007

Tác giả Luận văn

Bùi Th ị Hồng Phương

Chương 2: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ THỰC TRẠNG TRỒNG VÀ

DANH M ỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 : Tình hình sản xuất nho tại Thái Lan năm 1998 18

Bảng 1.2 : Tình hình sản xuất nho tại Trung Quốc năm 1998 20

Bảng 1.3 : Diện tích trồng nho ở một số tỉnh ở nước ta 26

Bảng 1.4 : Thị phần tiêu thụ nho Ninh Thuận năm 2004 30

Bảng 1.5: Giá một số loại nho ở thị trường tự do Việt Nam năm 2000 31

Bảng 2.1 : Một số điểm chính của một số giống nho 38

Bảng 2.2 : So sánh ưu nhược điểm của giống nho Cardinal và giống nho Black Queen và White Malaga 43

Bảng 2.3 : Tiềm năng diện tích phát triển cây nho trên đất thích nghi 55

Bảng 2.4 : Tổng họp các yếu tố Khí Tượng tại Tuy Phong 61

Bảng 2.5: Kết quả phân tích đất tại Trại giống nho Vĩnh Hảo 62

Bảng 2.6 : Kết quả phân tích đất tại Bình Thạnh 64

Bảng 2.7 : Diễn biến diện tích và sản lượng nho tại Ninh Thuận 68

Bảng 2.8 : Diện tích và sản lượng nho qua các năm ở Tuy Phong 76

Bảng 2.9 : Hiệu quả của trồng nho so với các cây trồng khác ở Tuy Phong 93

Bảng 3.1 : Cơ cấu diện tích nho đến năm 2010 ở các huyện, thị Ninh Thuận 110

Bảng 3.2 : Dự kiến tình hình phát triển nho năm 2010 của Ninh Thuận và Bình Thuận 111

DANH M ỤC CÁC HÌNH VẼ

Hình 2.1: Bản đồ hành chính tỉnh Khánh Hòa……… 45 Hình 2.2 : Bạn đồ hành chính tỉnh Ninh Thuận……… 47 Hình 2.3 : Bản đồ thổ nhưỡng tỉnh Ninh Thuận……… 49 Hình 2.4 : Bản đồ đánh giá tính thích nghi cây nho tại Ninh Thuận… 54 Hình 2.5 : Bản đồ hành chính tỉnh Bình Thuận ……… 59 Hình 2.6 : Bản đồ đất tỉnh Bình Thuận………63 Hình 2.7 : Bản đồ hiện trạng vùng trồng nho tỉnh Ninh Thuận ………69 Hình 3.1 : Bản đồ bố trí cơ cấu cây trồng tỉnh Ninh Thuận đến

năm 2010 ……… 112 Hình 3.2 : Bản đồ quy hoạch vùng trồng nho tỉnh Ninh Thuận ………113

DANH M ỤC CÁC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 2.1 : Qui trình sơ chế nho an toàn 75

Sơ đồ 2.2 : Qui trình làm nho rượu bằng thủ công 85

Sơ đồ 2.3 : Qui trình làm nho rượu bằng công nghiệp 85

DANH M ỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.1 : Diện tích trồng nho 27

Biểu đồ 1.2 : Thị phần tiêu thụ nho Ninh Thuận 30

Biểu đồ 2.1 : Diện tích trồng nho ở các huyện, thị của Ninh Thuận 70

Biểu đồ 2.2 : Diện tích thu hoạch nho ở các huyện, thị của Ninh Thuận 71 Biểu đồ 2.3 : Sản lượng nho ở các huyện, thị của Ninh Thuận 72

Biểu đồ 2.4 : Năng suất nho ở các huyện, thị của Ninh Thuận 73

Biểu đồ 2.5 : Diện tích trồng nho ở Tuy Phong, Bình Thuận 76

Biểu đồ 2.6 : Sản lượng nho ở Tuy Phong, Bình Thuận 77

Biểu đồ 2.7 : Năng suất nho ở Tuy Phong, Bình Thuận 77

PH ẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nền kinh tế - xã hội ở nước ta ngày càng phát triển, nhiều lĩnh vực hoạt động đã có sự thay đổi mạnh mẽ thích ứng với nền kinh tế của đất nước Nguồn

thực phẩm ngày càng đa dạng và phong phú vừa cung cấp cho nhu cầu của con người vừa là nguồn nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến, đồng thời có

khả năng tạo nguồn hàng cho xuất khẩu

Đến nay, qua nhiều nguồn tư liệu và thực tiễn khác nhau, cây nho đã được

du nhập vào Việt Nam với số lượng giống khá lớn khoảng trên 60 giống Những

giống này tập trung chủ yếu trong vườn tập đoàn của Trung tâm Nghiên cứu Cây bông Nha Hố và Trung tâm khuyến khích phát triển kinh tế xã hội duyên

hải Miền Trung (Bình Thuận) Tập đoàn nho này bao gồm các giống nho ăn tươi, nho rượu và nho dùng làm khô nho

Ở Việt Nam, Nho được trồng tập trung chủ yếu ở Ninh Thuận và Bắc Bình Thuận với diện tích khoảng trên 2.700 ha và một số ít ở phía Nam tỉnh Khánh Hòa có khí hậu khô nóng và lượng mưa thấp Trong những năm gần đây, cây nho được phát triển ra cả các tỉnh phía Bắc vùng có khí hậu nhiệt đới ẩm [17, tr 8] và một số tỉnh khác Điều kiện canh tác vùng trồng nho chính ở nước ta có

thể khai thác 3vụ/năm hoặc 5vụ/2năm Tại Ninh Thuận, cây nho cho năng suất khá cao 20- 40 tấn/ha nhưng không ổn định do chưa đầu tư kỹ thuật, chủ yếu

dựa vào kinh nghiệm và điều kiện tự nhiên thuận lợi

Tuy nhiên, ở nước ta việc trồng và chế biến nho gặp không ít khó khăn về

sản xuất và thị trường tiêu thụ nên chúng ta cần tìm hướng đi phù hợp nhằm tăng hiệu quả kinh tế, đóng góp cho sự phát triển kinh tế -xã hội của đất nước Trước vấn đề đó chúng ta cùng quan tâm và tìm hiểu nghiên cứu trong luận văn:

T ổ chức lãnh thổ Nông - Công nghiệp trồng và chế biến Nho ở Khánh Hòa, Ninh Thu ận, Bình Thuận

2 M ục đích, nhiệm vụ

2.1 Mục đích

Nghiên cứu, đánh giá hiện trạng phát triển cây nho ở Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận Tình hình chế biến sản phẩm từ nho, hiệu quả kinh tế từ

việc phát triển lãnh thổ trồng và chế biến nho ở các tỉnh này

Nghiên cứu mối quan hệ giữa trồng và chế biến nho ở Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận

Đề xuất về phân bố vùng nguyên liệu và tổ chức chế biến nho một cách

hợp lý, định hướng tổ chức lãnh thổ giữa trồng và chế biến nho

Phân tích, đánh giá các nguồn lực ảnh hưởng đến sản xuất cây nho ở các

tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận

Vấn đề tổ chức lãnh thổ kết họp nông - công nghiệp trồng và chế biến cây nho ở địa bàn nghiên cứu

Định hướng việc tổ chức lãnh thổ nông - công nghiệp một cách hợp lý

trồng và chế biến nho ở các tỉnh nghiên cứu

3 Nh ững nghiên cứu liên quan đề tài

3.1 L ịch sử nghiên cứu đề tài

Cây nho là một trong những cây ăn quả có giá trị kinh tế cao của nhiều

quốc gia trên thế giới Với tổng diện tích khoảng 7,3 triệu ha trồng tập trung ở

92 quốc gia Tổng sản lượng hàng năm đạt gần 62 triệu tấn (2001) (Nguồn: FAO

production yearbook) Các nước có diện tích trồng nho và sản lượng nho lớn:

Mỹ, Tây Ban Nha, Pháp, Italia, Trung Quốc, Achentina , các nước có giá trị

xuất khẩu nho cao là Mỹ, Pháp, Italia [7,tr 13]

Trong khu vực Châu Á, diện tích và sản lượng nho đã tăng lên trong những năm gần đây, với tổng diện tích khoảng 1,7 triệu ha và tổng sản lượng hàng năm khoảng 5 triệu tấn [7, tr 13-14] Trung Quốc có diện tích trồng nho lớn nhất với

303 nghìn ha và sản lượng đạt 3.630 nghìn tấn (2001), nhưng hàng năm Trung

Quốc vẫn nhập khẩu một lượng nho ăn tươi khá lớn từ Mỹ Thái Lan cũng là nước có nghề trồng nho đang phát triển mạnh

Tại Việt Nam, cây nho đang được chú trọng phát triển Theo quyết định

của Thủ tướng chính phủ số 668/TTG ngày 22 tháng 8 năm 1997 về phương hướng, biện pháp giảm nhẹ thiên tai và những chương trình chủ yếu phát triển kinh tế - xã hội các tỉnh ven biển Miền Trung có nêu: " Có quy hoạch, kế

hoạch phát triển cây nho, thanh long ở Bình Thuận, Ninh Thuận, gắn liền với việc xây dựng các cơ sở chế biến và mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao

hi ệu quảy đảm bảo cho nông dân yên tâm sản xuất lâu dài” …

Với sự chú trọng quan tâm đầu tư phát triển của Đảng và Nhà Nước, đã có nhiều đề tài, dự án, hội thảo nghiên cứu phát triển cây nho Đó là:

 Nghiên cứu chọn tạo giống nho cho một số địa phương Miền Bắc Việt Nam (Luận án Tiến sĩ Nông Nghiệp, tác giả Nguyễn Quốc Hùng, Hà Nội, 2004)

 Hội thảo Phát triển cây nho, Định hướng và Giải pháp Trung tâm khuyến khích phát triển KT-XH vùng duyên hải tỉnh Bình Thuận (SEDEC), 2004

 Dự án Quy hoạch phát triển cây nho tỉnh Ninh Thuận giai đoạn

2002-2010 Ủy ban Nhân dân tỉnh Ninh Thuận, 2002

 Sản xuât thử l0ha giông nho xanh NHO1-48 Viện Nghiên cứu và phát triển Cây Bông chủ trì, TS Lê Quang Quyến chủ nhiệm đề tài, 2002

 Dự án đầu tư phát triển cây nho huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận giai đoạn 2005- 2010 Ủy ban Nhân dân tỉnh Bình Thuận, 2005

 Và Một số đề tài, dự án khác của các cơ quàn quản lý, viện nghiên cứu Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có nghiên cứu nào cụ thể liên quan đến mối quan hệ trồng và chế biến cây nho ở các tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, đặc biệt là nghiên cứu về hiệu quả của sự hợp tác đầu tư phát triển chung

về cây nho của các tỉnh này Đây là nội dung cơ bản cho đề tài nghiên cứu của tôi dưới góc độ về Địa lý Kinh tế - Xã hội

3.2 Gi ới hạn đề tài

- Thời gian: từ năm 2000 - 2005

- Không gian: các tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận

- Nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu tổ chức lãnh thổ nông - công nghiệp trồng và chế biến cây nho

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp luận

4.1.1 Quan điểm hệ thống

Tình hình trồng và chế biến nho ở các tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận luôn biến đổi do ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và sự phát triển KT-

XH của tỉnh, của vùng và chính sách của Đảng và Nhà nước Điều kiện tự nhiên

và hệ thống KT-XH thể hiện các đặc điểm sinh thái của cây nho, các đặc điểm

về dân cư, nguồn lao động, chính sách tác động đến việc phát triển cây nho

Do vậy, việc nghiên cứu trồng và chế biến cây nho phải được xem xét, tìm hiểu các sự vật, hiện tượng trong một hệ thống hòan chỉnh và không thể tách rời sự phát triển KT-XH của tỉnh, của vùng, quốc gia và thế giới

4.1.2 Quan điểm tổ chức lãnh thồ

Đây là quan điểm đặc trưng của ngành Địa lý học Là nghiên cứu các yếu

tố tự nhiên và KT-XH tác động trên cùng một đối tượng sẽ ảnh hưởng đến diện tích, sản lượng, năng suất, các hoạt động chế biến của cây nho của từng lãnh thổ

Từ đó, chúng ta xem xét, đề xuất hoạt động tổng hợp giữa các lãnh thổ, mối quan hệ, liên kết giữa các lãnh thổ nhằm đem lài hiệu quả kinh tế cao nhất cho

từng lãnh thổ, cho vùng và cho cả nước

4.1 3 Quan điểm lịch sử-viễn cảnh

Vấn đề trồng và chế biến cây nho được phân tích theo thời gian Mỗi một giai đoạn mang một số đặc điểm riêng Vận dụng quan điểm lịch sử trong việc nghiên cứu tổ chức lãnh thổ nông - công nghiệp trồng và chế biến cây nho ở các

tỉnh nhằm đánh giá thực trạng của vấn đề theo từng giai đoạn Từ đó, xác định

một số đặc điểm cơ bản tác động đến sự phát triển của cây nho nhằm đánh giá, phân tích vấn đề một cách biện chứng, khoa học

4.1.4 Quan điểm sinh thái và phát triển bền vững

Trồng và chế biến cây nho tác động rất lớn đến môi trường Do vậy, quán triệt quan điểm sinh thái trong nghiên cứu nhằm giảm thiểu những tổn hại đối

với môi trường sinh thái như suy thoái đất, thuốc bảo vệ thực vật, ô nhiễm môi trường Đồng thời, tạo nên hệ thống liên kết nông - công nghiệp trồng và chế

biến nho nhằm tạo nguồn nho sạch cung cấp cho người tiêu dùng, tạo ra những

sản phẩm nho qua các nhà máy chế biến Từ đó đề ra một số giải pháp nhằm phát triển bền vững cây nho và môi trường xung quanh

4.2 Phương pháp nghiên cứu

4.2 1 Phương phápthu thập - thống kê

Tiến hành thu thập tài liệu liên quan đến nội dung đề tài từ các nguồn: báo chí, thư viện, các dự án của các ban ngành, hội thảo, Từ đó, chọn lọc nội dung,

số liệu đảm bảo giá trị phục vụ cho nội dung nghiên cứu đề tài Số liệu được

tổng hợp và xử lý trên cơ sở dữ liệu của Cục Thống kê tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận, Sở Nông nghiệp và phát triển Nông thôn các tỉnh,

Đồng thời đề tài cũng tham khảo các số liệu được cồng bố trên sách, bảo,

của các cơ quan khác như Trung tâm Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật Nông nghiệp

Miền Nam và từ một số hộ nông dân

4.2.2 Phương pháp điều tra thực địa

Để có các số liệu cơ bản và những cái nhìn thực tế để nhận xét đúng các

yếu tố ảnh hưởng cũng như thực trạng trồng và chế biến nho ở các tỉnh cần nghiên cứu Vì thế, tôi đã đi thực tế các cơ quan của các ngành liên quan, đến

một số hộ gia đình nông dân gắn bó lâu dài với nghề trồng nho Tôi cũng tham

khảo những khó khăn, kiến nghị đến việc trồng và chế biến nho từ một số cán bộ

và người nông dân

4.2.3 Phương pháp bản đồ, biểu đồ

Đây là phương pháp đặc trưng trong nghiên cứu các vấn đề về Địa lý Xây

dựng các bản đồ liên quan trong nội dung đề tài, bản đồ hành chính, bản đồ các nhân tố tự nhiên, bản đồ quy hoạch,

Xây dựng một số biểu đồ thể hiện đối tượng nghiên cứu một cách trực quan cho việc phân tích đánh giá, và so sánh giữa các năm, giữa các tỉnh

4.2.4 Thăm dò ý kiến chuyên gia

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, chúng tôi đã tiến hành tiếp cận các cơ quan ban ngành liên quan của các tỉnh, tham khảo ý kiến đóng góp của các chuyên gia liên quan đến nội dung đề tài cũng như những kiến nghị của các chuyên gia

4.2.5 Phương pháp dự báo

Phương pháp này dựa trên những nghiên cứu trước đây và xu hướng phát triển hiện nay của cây nho Đồng thời trên cơ sở tiềm năng của tự nhiên và yếu

tố kinh tế - xã hội, cho phép chúng tôi đưa ra những dự báo phát triển giữa trồng

và chế biến nho ở các tỉnh nghiên cứu, nhất là ở tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận

5 Nh ững đóng góp chính của luận văn

Xây dựng cơ sở lý luận cho liên kết giữa trồng và chế biến nho ở các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận, Khánh Hòa

Đánh giá thực trạng việc trồng và chế biến nho ở các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận, Khánh Hòa

Tìm hướng phát triển cho cây nho ở các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận, Khánh Hòa

Mô hình, giải pháp để hoàn thiện mối liên kết trồng và chế biến nho giữa các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận, Khánh Hòa

6 C ấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, mục

lục của đề tài; nội dung chính của đề tài gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận chung

Chương 2: Các yếu tố ảnh hưởng và thực trạng trồng và chế biến nho ở các

tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận

Chương 3: Định hướng tổ chức lãnh thổ giữa trồng và chế biến cây nho ở

các tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CHUNG 1.1 Tổ chức lãnh thổ Nông nghiệp

1.1.1 Khái ni ệm

Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp là một hình thức của việc tổ chức nền sản

xuất xã hội theo lãnh thổ

Theo K.I.Ivanov, V.G.Kriutokov và một số tác giả khác quan niệm về tổ

chức lãnh thổ nông nghiệp như sau:

T ổ chức lãnh thổ nông nghiệp được hiểu là một hệ thống liên kết không gian c ủa các ngành, các xí nghiệp nông nghiệp và các lãnh thổ dựa trên cơ sở các qui trình kĩ thuật mới nhất, chuyên môn hóa, tập trung hóa, liên hợp hóa

và hợp tác hóa sản xuất cho phép sử dụng có hiệu quả nhất sự khác nhau theo lãnh th ổ về các điều kiện tự nhiên, kinh tế, nguồn lao động và đảm bảo năng suất lao động xã hội cao nhất [16,tr 70]

Như vậy, Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp thể hiện một số điểm nổi bật sau:

- Phân công lao động theo lãnh thổ cùng với việc kết họp giữa tự nhiên, kinh tế, nguồn lao động là cơ sở để hình thành các mối liên hệ qua lại theo lãnh

thổ

- Khía cạnh ngành và khía cạnh lãnh thổ quyện chặt với nhau trong việc tổ

chức lãnh thổ nông nghiệp

- Các đặc điểm không gian của sản xuất phần nhiều bắt nguồn từ tính chất

của việc khai thác và sử dụng các điều kiện sản xuất hiện có

- Hiệu quả kinh tế là tiêu chuẩn hàng đầu trong việc tổ chức lãnh thổ nông nghiệp [16,tr 71]

Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp không phải là bất biến Trong điều kiện hiện nay, vấn đề tổ chức lãnh thổ nông nghiệp gắn liền mật thiết với cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đang trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp Nhờ thành tựu của

cuộc cách mạng này, nhiều hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp đã và đang

xuất hiện mang lại hiệu quả kinh tế cao

Sản xuất nông nghiệp phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên nhiều hơn các ngành sản xuất khác Hoạt động nông nghiệp bao trùm phạm vi lãnh thổ rộng

lớn với các điều kiện tự nhiên rất khác nhau Trong chừng mực nhất định, các điều kiện tự nhiên nào đó có thể thuận lợi hoặc không thuận lợi cho sự phát triển

từng loại vật nuôi, cây trồng Do vậy, khi vạch ra các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp, cần nghiên cứu kĩ các điều kiện tự nhiên, tiến hành đánh giá chúng

về phương diện sinh thái Điều đó có nghĩa là vật nuôi, cây trồng phải được phân bố ở những nơi có điều kiện thích hợp nhất Vì thế, việc phân bố vật nuôi, cây trồng cần tiến hành trên cơ sở vạch ra các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp

Việc nghiên cứu hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp tạo nên những điều kiện nhằm đẩy mạnh và làm sâu sắc chuyên môn hóa sản xuất nông nghiệp Đồng thời việc hoàn thiện hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp tạo ra cả

những điều kiện nhằm nâng cao năng suất lao động

1.1.2 M ột số hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp

Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp có nhiều hình thức từ thấp đến cao, từ đơn

giản đến phức tạp Trong phạm vi đề tài, tôi xin đưa ra một vài hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp quan trọng

1.1.2.1 Xí nghi ệp nông nghiệp

Xí nghiệp nông nghiệp là sự thống nhất giữa lực lượng lao động với công

cụ và đối tượng lao động để sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội Mỗi xí nghiệp đều có tính độc lập về pháp lý và có thể có quan hệ với các xí nghiệp khác

Ở các nước Xã hội chủ nghĩa, các nông trang, nông trường quốc doanh,

họp tác xã nông nghiệp được coi là xí nghiệp nông nghiệp

Ở các nước phương Tây, hình thức liên quan đến xí nghiệp nông nghiệp là nông trại và đồn điền

1.1.2.2 Th ể tổng hợp nông nghiệp

Theo K.I.Ivanov, thể tổng hợp nông nghiệp như là sự phối họp của các xí nghiệp nông nghiệp có mối quan hệ qua lại và liên kết với nhau về mặt lãnh thổ cũng như của các xí nghiệp nông nghiệp và các xí nghiệp nống nghiệp cho phép trên cơ sở các qui trình kĩ thuật mới nhất sử dụng đầy đủ nhất điều kiện tự nhiên,

vị trí địa lý kinh tế (kể cả vị trí địa lý giao thông) và các điều kiện kinh tế hình thành trong lịch sử để đạt năng suất lao động xã hội cao nhất

Thể tổng hợp nông nghiệp có thể nổi lên những điểm quan trọng sau:

 Các yếu tố quyết định diện mạo của thể tổng họp nông nghiệp gồm có vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên kinh tế, chuyên môn hóa theo giai đoạn của các xí nghiệp nông nghiệp, các mối liên hệ thuận chiều và ngược chiều của các xí nghiệp nông nghiệp với các xí nghiệp chế biến nông sản

 Các xí nghiệp nông nghiệp có xu hướng phân bố liền nhau về lãnh thổ mang lại hiệu quả kinh tế cao

 Cơ sở cấu trúc eủa các thể tổng hợp nông nghiệp là của xí nghiệp công nghiệp và các xí nghiệp công nghiệp chế biến

Trên cơ sở dựa vào những sản phẩm hàng hóa mà việc sản xuất những sản

phẩm này do các điều kiện tự nhiên, kinh tế quyết định và liên quan với việc lưa

chọn các quy trình kỹ thuật hợp lý để đảm bảo hiệu quả kinh tế cao Toàn bộ hệ

thống các xí nghiệp nông nghiệp, các xí nghiệp công nghiệp liên quan với nhau

và liền nhau về lãnh thổ được hình thành xung quanh, các sản phẩm hàng hóa chính và các quy trình kỹ thuật để sản xuất ra các sản phẩm ấy

Xuất phát từ những điểm trên, người ta chia thành hai nhóm thể tổng họp nông nghiệp:

 Các thể tổng hợp mà những sản phẩm hàng hóa được sản xuất ra trước

hết do các điều kiện phân bố mang tính chất quyết định

 Các thể tổng hợp nông nghiệp ngoại thành Đặc trưng cho các thể tổng

hợp này ở chỗ sản phẩm hàng hóa chủ yếu của chúng do nhu cầu thực phẩm của dân cư thành phố chi phối Các thể tổng hợp nông nghiệp ngọai thành hình thành chủ yếu ở xung quanh các thành phố trung tâm công nghiệp Ở đây, các

yếu tố kinh tế (nhu cầu) đóng vai trò chủ đạo, còn các yếu tố tự nhiên tuy cũng được lưu ý nhưng chỉ giữ vai trò thứ yếu Quy mô (diện tích sản xuất, sản phẩm)

của các thể tổng hợp có thể rất khác nhau tùy thuộc vào quy mô số dân của thành phố

Có thể nói thể tổng họp nông nghiệp là một trong những hình thức tổ chức

sản xuất theo lãnh thổ mang lại hiệu quả kinh tế cao Đồng thời đây còn là bộ khung để tạo nên các vùng nông nghiệp

bố họp lý và chuyên môn hóa đúng đắn sản xuất nông nghiệp trên cơ sở sử dụng đầy đủ và có hiệu quả nhất các điều kiện sản xuất của các vùng trong cả nước cũng như trong nội bộ từng vùng Vùng nông nghiệp là sự biểu hiện tổng hợp

của các hình thức sản xuất nông nghiệp khác nhau và được coi như một lãnh thổ

có sự lập lại của các kiểu sản xuất tương đối giống nhau hoặc của các kiểu sản

xuất khác nhau nhưng liên quan mật thiết với nhau

1.1.2.4 Băng chuyền địa lý trong nồng nghiệp

Băng chuyền địa lý trong nông nghiệp có thể hiểu là các dây chuyền sản

xuất nông phẩm mà quá trình kỹ thuật được tiến hành ở các vùng tự nhiên -kinh

tế khác nhau nhằm sử dụng hợp lý nhất những đặc điểm của các vùng Đồng

thời, là các dây chuyền thực hiện công việc đồng áng, sản xuất và cung cấp cho nhân dân rau, hoa quả tươi được xây dựng dựa trên cơ sở có hiệu quả sự phát triển mùa của tự nhiên (K.I.Ivanov, 1975) Và các dây chuyền mà các giai đoạn

sản xuất của chúng tách biệt nhau về mặt không gian

Các băng chuyền địa lý trong nông nghiệp có thể chia thanh hai loại:

 Băng chuyền địa lý sử dụng có hiệu quả sự khác biệt theo vùng trong

việc sản xuất nông phẩm

 Băng chuyền sử dụng có hiệu quả sự phát triển mùa của tự nhiên

Cả hai băng chuyền địa lý nêu trên đều là hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp Ở chừng mực nhất định, mỗi loại lại có thể tách ra theo các dấu hiệu vùng và các dấu hiệu ngành

1.2 Liên kết nông - công nghiệp

Liên kết trong nông nghiệp là quy luật khách quan của sự phát triển lực lượng sản xuất dưới tác động tích cực của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật

Nó bắt nguồn từ quá trình phân công lao động xã hội sâu sắc từ chuyên môn hóa,

tập trung hóa, từ việc mở rộng mối quan hệ hàng hóa giữa các xí nghiệp nông nghiệp với nhau và giữa nông nghiệp với các ngành kinh tế khác

Ngày nay, nền nông nghiệp đang có sự thay đổi lớn do sự tác động mạnh

mẽ của những tiến bộ của khoa học kỹ thuật Điều này làm cho nông nghiệp có

mối quan hệ với lĩnh vực công nghiệp qua các khâu như điện khí hóa, cơ giới hóa, hóa học hóa, thủy lợi hóa, Với những tác động này, sản phẩm nông nghiệp được nâng cao năng suất, chất lượng và sản lượng, chủ động trong sản

xuất

Hiện nay, công nghệ sinh học cũng góp phàn thúc đẩy nông nghiệp phát triển bằng cách lai giống, biến đổi gien, cấy mô, đã tạo được các giống cây,

giống con mới có năng suất cao, kháng được dịch bệnh, Không những thế công nghiệp còn giúp nông phẩm ngày càng có giá trị cao trên thị trường cũng như tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng thông qua việc sơ chế, chế biến các loại nông

phẩm

1.2.1 Liên kết nông - công nghiệp là tất yếu khách quan

Trong xu thế hiện nay, nông nghiệp có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ

với ngành công nghiệp và các ngành kinh tế khác Nông nghiệp tiếp nhận của công nghiệp không chỉ về tư liệu sản xuất mà còn sử dụng các phương pháp và nguyên tắc của công nghiệp nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao trong sản xuất Các thành tựu của khoa học kỹ thuật, công nghệ đã góp phần nông nghiệp sản xuất phát triển cao nhất từ trước đến nay Đồng thời, nông nghiệp là cơ sở cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp, thúc đẩy một số ngành công nghiệp phát triển nhất là các ngành công nghiệp thực phẩm, chế biến

Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đã tạo ra bước chuyển lớn trong hoạt động nông nghiệp, tổ chức lãnh thổ và tổ chức quản lý nông nghiệp Mối liên

kết nông - công nghiệp ngày càng chặt chẽ hơn trong các khâu của quá trình sản

xuất, đem lại kết quả cao trong lĩnh vực nông - công nghiệp Vì thế, liên kết nông - công nghiệp là một yêu cầu tất yếu và khách quan

1.2.2 Cơ sở của liên kết nông - công nghiệp

Sự phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội là cơ sở đầu tiên của quá trình liên kết nông công nghiệp và các ngành khác trong nền kinh tế quốc dân Sự phát triển mạnh của lực lượng sản xuất trong nền đại cơ khí làm thay đổi quá trình sản xuất, thu hẹp thời gian, giải phóng sức lao động trong các ngành, nâng cao năng suất lao động

Sự liên kết nông - công nghiệp là một yêu cầu tất yếu nhằm tạo ra sự đa

dạng về số lượng và tăng thêm chất lượng của sản phẩm nông nghiệp đáp ứng cho nhu cầu tiêu dùng của con người Sự liên kết nông - công nghiệp góp phần chuyển nền nông nghiệp tự cung tự cấp sang nền nông nghiệp hàng hóa mang tính chuyên môn hóa cao Sản phẩm tạo ra chất lượng cao, sản xuất có tính hàng

loạt nên giá thành hạ, tăng thu nhập cho người trực tiếp sản xuất, hiệu quả kinh

tế tăng, góp phần tăng giá trị xuất khẩu hàng nông sản

Sự phát triển nền công nghiệp là cơ sở vật chất tạo tiền đề cho việc hình thành liên kết nông - công nghiệp Công nghiệp hóa nông nghiệp là quá trình cơ

giới hóa, tự động hóa, hóa học hóa, thủy lợi hóa trong sản xuất nông nghiệp (trồng trọt và chăn nuôi) Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại và công nghệ sinh học đã làm thay đổi các quá trình sản xuất, các quy trình công nghệ trong sản xuất, đa dạng hóa các máy móc phục vụ trong nông nghiệp

1.3 T ổ chức lãnh thổ trồng và chế biến nho trên thế giới và Việt Nam

1.3.1 Tình hình t ổ chức lãnh thổ trồng và chế biến nho trên thế giới

Nho là một trong những cây trồng có nguồn gốc sớm nhất trên Trái Đất, qua các mẫu hóa thạch của lá và cây nho trong các trầm tích đá phấn Cây nho

dại có nguồn gốc ở vùng Bắc bán cầu, đặc biệt là vùng khí hậu ôn đới ở Châu

Âu, Bắc Mỹ, Trung Mỹ Nho được coi là cây trồng chủ yếu vào thế kỷ thứ XII sau công nguyên Những giống nho ưu việt ở vùng Trung Đông và Nam Châu Âu được chọn ra từ nho dại và dần dần được địa phương hóa Cho đến nay, cây nho đã được trồng trên năm châu lục, ở những vùng có điều kiện khí hậu phù hợp [10, tr 7] Theo B.Aubert nho là một trong những cây lâu năm có tính thích ứng cao nhất Các chuyên gia Philippines năm 1975 đã viết "Nghề trồng nho không còn là một độc quyền của các nước ôn đới nữa"

XI-Nho là loại quả mọc trên các cây dạng dây leo thân gỗ hoặc để chỉ chính các loài cây này Các loài cây này thuộc về họ Vitaceae Quả nho mọc thành chùm từ 6 đến 300 quả, chúng có màu đen, lam, vàng, lục, đỏ-tía hay trắng

Khi chín, quả nho có thể ăn tươi hoặc được sấy khô để làm nho khô, cũng như được dùng để sản xuất các loại rượu vang, thạch nho, nước quả, dầu hạt nho Đối với vùng có khí hậu ôn đới, cây nho chỉ cho thu hoạch mỗi năm một vụ, trong khi ở những vùng có khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới cây nho có khả năng sinh trưởng liên tục và cho thu hoạch 2-3 vụ/năm

Diện tích trồng cây nho trên thế giới khoảng 10 triệu ha Châu Âu là khu

vực có diện tích trồng nho lớn nhất thế giới Những nước trồng nhiều nho là Bồ Đào Nha, Thổ Nhĩ Kỳ, Pháp, Italia, Liên bang Nga và Mỹ Năng suất nho trên

thế giới dao động khá lớn từ 5,2 - 27,0 tấn/ha Những nước có năng suất nho khá cao là Ấn Độ, Hà Lan,

Theo số liệu của FAO, 75.866 kmP

2

P

trên thế giới được dùng để trồng nho Khoảng 71% sản lượng nho để sản xuất rượu vang, 27% để ăn dưới dạng quả tươi và 2% làm nho khô Có 11 quốc gia sản xuất rượu vang nho hàng đầu thế

giới với diện tích trồng nho cho việc sản xuất rượu vang: Tây Ban Nha 11.750

Nho được trồng tập trung ở những trang trại lớn trên thế giới Trong khuôn

khổ chuyến thăm Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, sáng 21.6.2006, Chủ tịch Nước Nguyễn Minh Triết và phu nhân đã tới thăm một gia đình nông dân Mỹ có trang

trại trồng nho và sản xuất rượu vang nhãn hiệu BREAUX Breaux là một trong

những trang trại trồng nho và sản xuất rượu vang nổi tiếng ở bang Virginia, cách trung tâm thủ đô Washington khoảng 70 km Trang trại trải dài trên diện tích

rộng 160ha, trong đó có 34ha trồng 15 loại nho khác nhau và tại đây rượu vang được sân xuất theo phong cách truyền thống của gia đình với các trang thiết bị

nhập chủ yếu từ châu Âu

Trên khắp thế giới, sự phân bố và phát triển cây nho là sự kết họp của di tryền giống cây trồng qua mùa vụ và khả năng thích nghi của nhiệt độ, ở vùng

khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới Những quốc gia phải cùng đóng góp các thông tin về giống và mong muốn ghép giống, lai giống tạo ra những giống nho

có giá trị tốt nhằm đem lãi hiệu quả cao Nhưng nghịch lý, nền tảng của sự di truyền của các giống nho thương mại thì quá giới hạn, là nguyên nhân gây bệnh

từ sâu bọ, côn trùng, cho cây nho đặc biệt là vùng cận nhiệt và nhiệt đới Dưới đây là ngành trồng nho ở một số quốc gia trên thế giới

1.3.1.1 Một số quốc gia trồng nho trên thế giới

❖ Ngành trồng nho ở Australia [31, tr 4, 8,14]

Australia là một trong số 10 nước có năng suất nho cao hàng đầu thế giới

Diện tích nho năm 1998 - 1999 là 122.915 ha, sản lượng đạt 1.265.536 tấn, mỗi năm thu hoạch 1 vụ Trong đó, sản lượng dùng ăn tươi chiếm 5,5% Lượng nho

ăn tươi xuất khẩu khoảng 31.071 tấn/năm

Nho được trồng ở tất cả các bang của Australia nhưng tập trung phần lớn

sản phẩm cung cắp ở vùng ôn đới Có 3 bang sản xuất lớn nhất ở phía nam là Nam Australia (Riverland), Victoria và New South Wales Vườn nho được hình thành dựa vào các yếu tố ưu tiên để xác định vùng trồng nho ổn định lâu dài và

quản lý thuận lợi là khí hậu, thời tiết, nguồn nước và đất

Nguồn nước là yếu tố chính để xác định đến việc thiết lập hệ thống vườn nho Nguồn nước cấp cho vùng trồng nho được xác định khối lượng nước có thể dùng được từ những bể chứa nước hoặc những giếng khoan nước ngầm Vùng

trồng nho ở Australia được đặt ở vị trí mà nguồn nước có thể cung cấp được Nhiều vườn nho mới phát triển dựa vào nguồn nước bơm từ sông ngòi và suối Lượng nước mưa liên quan đến mùa trồng nho, làm thay đổi đáng kể mùa vụ

khắp đất nước

Nguồn đất cũng là yếu tố quyết định xác định vị trí vườn nho mà việc cải

tạo đất và sự biến đổi tính chất tự nhiên cần nghiên cứu trước khi trồng

Nho được tiêu thụ phổ biến thông qua các đại lý bán trái cây kí nhận bán hàng tại các chợ trung tâm ở các trung tâm thành phố để hưởng hoa hồng

Hiện nay, sản lượng trái cầy gia tăng nên được bán trực tiếp ở các chuỗi siêu thị bán lẻ với giá cả thỏa thuận Nho tươi không xuất khẩu vào lúc trái mùa

vì giá thành cao ở thị trường nội địa Nho tươi xuất khẩu chính từ Sunraysia và

SwanValley Năm 1998 - 1999 nho tươi xuất khẩu đạt mức kỉ lục với 31.017 tấn giá trị 69,1 triệu USD Thị trường xuất khẩu chính là Hồng Kông và Singapore ước khoảng 25% -40% giá trị hơn 44,3 triệu USD Những giống chính xuất khẩu

là Thompson Seedless, Red Globe, Flame Seedless và Menindee Seedless

Nho tươi cho phép nhập khẩu chỉ từ New Zealand dưới 5 tấn mỗi năm Ngày 14/1/2000 Tổ chức kiểm định chất lượng ở Australia cho phép nho tươi

nhập khẩu từ Califormia từ tháng 7 hoặc tháng 8 cho đến tháng 12

Doanh thu nho rượu xuất khẩu ở Australia gia tăng từ 21,3 triệu lít năm 1986-1987 lên 215,5 triệu lít năm 1998-1999 Thị trường xuất chính là châu Âu,

Bắc Mỹ và New Zealand Nho rượu cũng được xuất sang các nước châu Á tăng trong những năm gần đây và khu vực này trở thành mục tiêu tiềm năng xuất

khẩu nho rượu của Australia

❖ Ngành trồng nho ở Thái Lan [31, tr 70-73,76]

Trước 1960, nho tươi được nhập khẩu từ Hoa Kỳ và Australia đến Thái Lan với giá thành rất cao Vào thời gian đó, hon một trăm giống nho từ Hoa Kỳ

và các nước khác được nghiên cứu trong nước để tìm ra những giống nho có thể thích nghi và phát triển tốt trong nước Năm 1956, Giáo sư Pavin Punsri và đồng nghiệp của ông tại khoa Làm vườn (trồng hoa, quả và rau), Đại học Kasetsart, Bangkok, đã cố gắng nghiên cứu và giải quyết các vấn đề về việc trồng nho Ngành trồng nho ở Thái Lan từng bước thành công Lúc đầu, các vùng sản xuất nho tươi thương mại được xác định ở các vùng đất rộng lớn bằng phẳng thuộc trung tâm các tỉnh Nakhon Pathom, Ratchaburi, Samut Sakhon và Samut

Songkhram, gần Bangkok Gần đây, ngành trồng nho được mở rộng đến các vùng phía Bắc, Đông Bắc và phía Tây các vùng

Những đặc điểm về khỉ hậu và đất của các vùng trồng nho: nhiệt độ 25

-30P

0

P

C, lượng mưa trung bình năm: 1300 - 1450mm; độ ẩm 60 - 90% và độ cao so

với mực nước biển là 2-3m Đất là loại đất sét và thoát nước tốt Vì thế, cần phải

cải thiện hệ thống thoát nước được sử dụng "đào mương đắp luống" Đất có pH khoảng 4-5,5 Bón vôi và phân bón cũng cần thiết để cải tạo đặc tính lý hóa của các loại đất này Nguồn nước được lấy từ sông ngòi và kênh đào Ở các vùng phía Bắc và miền Đông Bắc cũng có các yếu tố thuận lợi cho phát triển nho

Bảng 1.1: Tình hình sản xuất nho tại Thái Lan năm 1998

Diên tích nho rươu (ha)

Ngu ồn: Bộ Phát triển Nông nghiệp Thái Lan

Hiện nay, Thái Lan có khoảng 2.717 ha cung cấp 31.677 tấn mỗi năm, năng suất trung bình khoảng 15tấn/ha Các vùng chính sản xuất nho được tập trung ở vùng đồng bằng trung tâm ở Nakhon Pathom, Ratchaburi, Samut Sakhon,

là nơi cung cấp nho tươi chính của cả nước Các giống nho không hạt Beauty, Ruby (Beauty Seedless, Ruby Seedless) và nho xạ Early (Early Muscat) phát triển tốt, cho sản lượng và chất lượng tốt Thái Lan vẫn tiếp tục mở rộng ngành

nho thường được trồng ở giữa các luống, cách 2m hoặc ở hai bên bờ luống trồng,

số lượng cây nho trên 1 ha từ 550 – 1.100 cây

Ở vùng đổi núi nơi có mực nước ngầm cao, người ta phải đào hố để trồng nho Kích thước hố thường sâu 0,5m, dài 0,5m, rộng 0,5m Khoảng cách giữa các hố là 1,5 - 2 x 3,5 - 4m với số cây nho trồng 1.250- 1.875/1ha Phân bón

hoặc phân xanh có thể trộn với đất và lấp đầy mỗi hố Thời gian trồng từ tháng 1

hoặc tháng 2

Thái Lan có khí hậu nhiệt đới thuận lợi để phát triển nho Vụ mùa đầu tiên

có thể thu hoạch chỉ sau 14-16 tháng sau khi trồng, một năm có thể thu hoạch 2 đến 3 vụ Thực tế những người trồng nho chặt tỉa các cây nho hai lần trong một năm và có hai vụ, một vào mùa mưa (tháng 5 -10) và một mùa vào mùa khô (tháng 11 đến tháng 4 năm sau) Vụ sau thì tốt hơn vì hàm lượng đường cao hơn,

chất lượng hơn, ít bị sâu bệnh Việc tăng vụ này làm cho cây nho có tuổi thọ

ngắn khoảng 7 đến 10 năm

Với giống nho White Malaga, là giống chủ lực được trồng với mục đích ăn tươi người trồng nho có thể khai thác 2 vụ một năm hoặc 5 vụ trong hai năm, năng suất trung bình 15 - 20 kg/vụ Giống nho Cardinal, có thể thu hoạch 3 -4

vụ/năm với năng suất trung bình 12-15 kg/vụ

Ở Thái Lan không có tổ chức nào hay hiệp hội nào đứng ra tiếp thị nho

Việc tiếp thị nho thường từ những người trồng nho qua 1 hoặc 2 bên trung gian

để người trung gian chuyển nho ra thị trường bán cho người tiêu thụ Hầu hết nho tươi tiêu thụ trong nước Xuất khẩu nho tươi chỉ có sản lượng nhỏ Giá thành nho tươi phụ thuộc vào chủng loại, chất lượng, mùa vụ và nhu cầu thị trường Trung bình giá các giống nho cũ tại nơi trồng thấp, như nho White Malaga và Cardinal khoảng 30- 37 bath/kg, trong khi giống nho mới như nho khô không hạt giá khoảng 100- 150 bath/kg Số lượng và giá trị nho tươi và nho rượu ngày càng tăng từ năm 1993 đến nay

❖ Ngành tr ồng nho ở Trung Quốc [31, tr 19-20, 23-24]

Nho (Vitis vinifera L.) được trồng ở Trung Quốc hơn 2000 năm Tuy nhiên,

sản lượng nho trồng với số lượng không đáng kể, đến năm 1998 khoảng 178.000

ha, sản lượng đạt 2.358.200 tấn Trong đó nho ăn tươi chiếm 80% tổng sản

phẩm khoảng 10% nho làm rượu và 10% nho khô

Hiện nay ngành trồng nho ở Trung Quốc được xếp thứ 15 trong ngành sản

xuất cây ăn trái sau táo, cam quýt, lê, chuối, Diện tích trồng chính được mở

rộng về phía Bắc, 5 tỉnh dẫn đầu cung cấp 2/3 tổng lượng nho trong nước năm

1998 là Xingjiang, Hebei, Shangdong, Liaoning và Henan

B ảng 1.2: Tình hình sản xuất nho tại Trung Quốc năm 1998

Ngu ồn: Thống kê Nông Nghiệp Trung Quốc 1999

Hầu hết trái cây sản xuất ở Trung Quốc được kinh doanh bằng hệ thống

tiếp thị trong nước Việc xuất khẩu trái cây rất nhỏ, trung bình khoảng 600.000

tấn mỗi năm, hoặc 1,2% tổng sản lượng trong nước Tình hình tiếp thị nho cũng

giống như các loại trái cây khác, 650 tấn nho và 1.100 tấn nho khô được xuất

khẩu năm 1997 Xuất khẩu nho đứng thứ 6 trong các loại trái cây xuất khẩu ở Trung Quốc, đứng sau táo, cam quýt, lê, chuối và đào Tuy nhiên, nhập khẩu nhiều hơn xuất, năm 1997, gần 4800 tấn nho được nhập khẩu gấp khoảng 7,4 lần nho xuất Nho nhập khẩu chủ yếu từ Mỹ và hầu hết nho nhập khẩu là loại nho Red Globe Với loại nho khô nhập vào Trung Quốc thì ít hơn nho khô xuất, gần

460 tấn nho khô nhập năm 1997 chỉ khoảng 1/2 sản lượng xuất

1.3.1.2 Tình hình ch ế biến nho trên thế giới

Nho ngoài mục đích ăn tươi, nho còn là nguồn nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến Nho được chế biến thành rượu, nho khô, nước ngọt, nho đóng

hộp, Trên thế giới ngành chế biến nho phát triển tương đối sớm nhất là ở các nước Tây Âu, Bắc Âu và Bắc Mỹ

Nước Pháp là quốc gia nổi tiếng về trồng nho và sản xuất rượu vang Năm

1992, đất trồng nho ở Pháp khoảng 1.100.000 ha và sản xuất được 60- 70 triệu hectôlit rượu vang Rượu vang của Pháp chất lượng cao và độc đáo với các nhãn

hiệu: Boocđô, Cônhắc, AOC, [12, tr 71]

Rượu vang của Hoa Kỳ ngày nay đã có thể cạnh tranh được với những thứ rượu nho thượng hảo hạng của nước Pháp Một trong những vùng trồng nho và

cất rượu vang nổi tiếng của nước Mỹ là thung lũng Napa Napa được biết đến là

nhờ nó có tới hơn 175 nhà sản xuất rượu nho để đưa ra thị trường một số những

loại vang cabemet, chardonnay, pinot noir, Zinfandel và merlot ngon nhất

 Chế biến rượu nho [10, tr 131-132]

Rượu nho chủ yếu được chế biến ở các nước châu Âu, Bắc Phi, Nam Phi và Nam Mỹ Những giống nho vùng ôn đới thích hợp cho việc chế biến rượu Yêu

cầu của giống nho làm rượu là phải có hương vị thơm trong thời gian dài, giữ được đến sau khi chế biến, có đủ lượng đường, độ ngọt trên 24%, độ axit 0,5-0,7% và vitamin 0,57-0,8% Đối với những giống nho trồng trong điều kiện khí

hậu nhiệt đới thường có hàm lượng đường thấp, cần phải thêm 5-8kg đường cho

100kg nước ép để cho ra rượu nhẹ 12% Trên thế giới, những giống nho White Riesling, Chardonnay, Cabemet Sauvignon, và Muscat Blanc cho ra rượu có

chất lượng cao với hương vị tuyệt hảo

 Chế biến nho khô [10, tr 127-129]

Sản phẩm nho chế biến giữ vị trí thứ hai là khô nho, xuất hiện muộn hơn so

với ngành chế biến rượu nho

Chế biến nho khô tập trung chủ yếu ở Bắc Mỹ, Tây Âu và Bắc Phi Hiện nay sản lượng nho khô trên thế giới khoảng 750.000 tấn trong đó Hoa Kỳ sản

xuất chiếm 30%, kế đến là Thổ Nhĩ Kỳ 25%, Hy Lạp 20%, Úc 10%, Iran 5%,

Afganixtan 5%, các nước còn lại như Italia, Marốc, Ai Cập, khoảng 5%

Để làm nho khô, cần chọn những quả đã chín hoàn toàn, vỏ quả mỏng, nhiều thịt, giữ được nhiều mùi vị, màu sắc khi khô, quả chín đồng đều và dính

chắc với cuống để không bị chảy nước trong quá trình chế biến

* UNho khô tư nhiên

Loại nho này không dính, có màu mận, vỏ dai, giữ nguyên cả lớp phấn trên

vỏ quả, khi bảo quản không bị đóng bánh

U

Cách làmU: Phơi nho trong khay gỗ (miếng giấy) trong 1-2 tuần Khi thấy vỏ

quả lớp trên đã nhăn nheo thì lật lại cho khô đều, sau đó cuốn giấy lên để có độ

ẩm đồng đều Khi độ ẩm còn từ 13-15% thì xếp vào hộp khoảng 2-3 tuần để cân

bằng độ ẩm Sau đó xông hơi bromua methyl và gói lại sau khi đã phân loại Trước khi cất trữ cần xông hơi bằng đioxit lưu huỳnh để chống thối

* UNho khô tao màu vàng

Sau khi làm khô, nho có màu vàng chanh, mềm vừa phải và hơi dính

C từ 18-50 giờ để quả khô

* UNhó khô bằng phương pháp xử lý soda và dầu

Phương pháp này, nho có màu nâu đậm, mềm, không dính, có mùi dầu ăn

Xử lý xong, xếp các chùm nho ra khay và phơi nắng cho đến khi khô

 Chế biến nước ngọt [10, tr 130]

Trên thị trường nho thế giới còn có sản phẩm nho đóng hộp và nước ngọt

sản xuất từ nho hay có hương vị nho Tuy nhiên những sản phẩm này còn ít và chưa phổ biến đến người tiêu dùng Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, nhất là trong công nghệ sinh học, công nghiệp chế biến tạo điều kiện cho ngành chế biến nho phát triển mạnh trong tương lai, góp phần tăng chất lượng

và sản lượng nho, đa dạng hóa sản phẩm nho trên thị trường

Nước ép nho làm thức uống với nhiều vitamin và các chất bổ dưỡng cơ thể Người ta dùng tay bóp vỡ quả nho hoặc máy trục xoắn ép quả, đun nóng phần

quản nhờ nhiệt hoặc hút chân không ở 35 -400c để làm đậm đặc dung dịch tới 68-700Brix Nhờ hàm lượng đường cao mà nước nho đựoc bảo quản tốt

1.3.1.3 Phân lo ại nho theo công dụng

 Nho ăn tươi

Nho được tiêu thụ dưới dạng quả tươi Các giống có màu sắc bề ngoài quả đẹp, mùi vị hấp dẫn, vận chuyển đi xa ít bị dập nát, thịt quả cứng, vỏ quả dai,

cuống quả liên kết chặt với quả và quả giữ được chất lượng tốt sau thu hoạch Các giống nho ăn tươi chủ yếu Muscat Hamburg, Thompson Seedless, Tokay, Muscat of Alexandra, Black Queen, Redstar, NH.01-48, Ribier, Cardinal,

 Nho khô

Những giống nho trồng để làm khô nho Những giống này thường có cấu trúc quả mềm, không hạt, hàm lượng đường cao, hương vị dễ chịu và ít bị dính

khi bảo quản sản phẩm Những giống nho không hạt như Thompson Seedless, Black corinth, Seedless sultana, Red corinth, Muscat of Alexandra,

 Nho rượu

Các giống nho được trồng để sản xuất rượu vang và một số rượu mạnh cao

cấp, đắt tiền Loại nho này chủ yếu trồng ở Châu Âu, Nam Phi, Bắc Phi, Nam

Mỹ, Úc và Hoa Kỳ với các giống như White Riesling, Ruby Red, Chardonnay, Cabemet Sanvignon, Tinta Maderia, Chambourcin, NH.02-04 và Muscat Blanc

 Nho làm nước ngọt

Những giống nho có dịch nước ép ngọt để làm đồ uống Nước quả nho có

thể giữ lại được hương vị tự nhiên của nho tươi thông qua việc lọc và bảo quản

Ở Hoa Kỳ dùng giống Concord, các nước Trung Âu dùng giống White Riesling

và Chasslas dore, Pháp dùng giống Aramon và Carignan

 Nho đóng hộp

Các giống nho không hạt như Thompson Seedless và Canner thường được dùng đóng hộp chung với loại quả cây khác

1.3.2 Tình hình tổ chức lãnh thề trồng và chế biến nho ở Việt Nam

Ở Việt Nam, cây nho có thể nhìn thấy ở mọi nơi Đã từ rất lâu, người dân

Hà Nội đã trồng nho xung quanh nhà để làm cảnh và che bóng râm Những cây nho trồng giàn có những quả nhỏ và chùm nhỏ nhưng vị rất chua và giá trị dinh dưỡng thấp Hiện nay, chỉ ở miền Nam mới có nho trồng để kinh doanh, chất lượng nho chưa lý tưởng nhưng cần thiết như trái cây khác

Nghề trồng nho đã tồn tại hàng ngàn năm trên một số nơi trên thế giới nhưng ở Việt Nam chỉ mới phát triển trong những năm gần đây Từ khi nó có giá trị kinh tế cao hơn so với các loại cây trồng khác, diện tích trồng nho ở Việt Nam nhanh chóng tăng lên từ những năm 1990, chỉ có nho tươi là hàng hóa thương mại chính từ trồng nho

Trong các loại cây thực phẩm có nhiều loại có giá trị cao, đem lại nhiều

hiệu quả kinh tế, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội, bổ sung chất khoáng và vitamin có lợi cho con người Trong đó nho là một loại cây trồng có giá trị kinh

tế cao, như ăn tươi, ché biến thành nhiều sản phẩm có giá trị thương mại như rượu vang, cônhắc, nho khô, nước ngọt, nho đóng hộp, và là một trong những

loại quả giàu dinh dưỡng, bổ sung sức khỏe cho người Cây nho là cây trồng đem lại hiệu quả kinh tế cao cho nhân dân tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận Cây nho có thể khai thác hết, lá nho dùng làm phân bón, rễ nho dùng làm thuốc nam, trái nho non có thể dùng làm dưa chua Cây nho là thu nhập chính, là cây góp

phần "Xóa đói giảm nghèo, vươn lên làm giàu"

Tại Việt Nam, theo trung tâm khảo cứu Nông nghiệp Ninh Thuận (trước

giải phóng), cây nho đã được du nhập vào từ năm 1971 với trên 70 giống có nguồn gốc nhiệt đới và ôn đới từ Thái Lan, Nam Triều Tiên và Hoa Kỳ Sau năm 1975, do chưa có định hướng phát triển cay nho nên vườn tập đoàn giống nho đã bị chặt phá Cho đến những năm 1980- 1990 chỉ còn tồn tại 4 giống nho trong vườn cây ăn quả của Trung tâm Nghiên cứu Cây bông Nha Hố (Cardinal, Ribier, Muscat de St.vallier và Alden) và cũng bị phá bỏ cùng với những cây khác vào năm 1985 Những năm sau đó, chỉ còn duy nhất giống nho đỏ Cardinal đang được trồng trọt mang tính thương mại ở tỉnh Ninh Thuận và Bắc Bình Thuận

Việc tiến hành nghiên cứu nho ở Việt Nam được thực hiện chính của Trung tâm nghiên cứu cây Bông, nơi có chuyên ngành nghiên cứu vụ mùa hoa quả và

thực phẩm phục vụ cho nông nghiệp địa phương Để hiểu nhiều hơn về tầm quan trọng của tình hình trồng nho ở Việt Nam và giúp đỡ người trồng nho

nhằm giải quyết vấn đề về sản xuất về giống và công nghệ Từ năm 1989, Trung tâm nghiên cửu cây Bông Nha Hố ở Ninh Thuận đã tiến hành nghiên cứu một số

vấn đề quan trọng trong việc phát triển nghề trồng nho

1.3.2.1 Tình hình tr ồng nho ở Việt Nam

Theo Phạm Hữu Nhượng, 2000, ở Việt Nam cây nho được trồng tập trung

chủ yếu ở tỉnh Ninh Thuận và Bắc Bình Thuận với diện tích khoảng 2.500-2.700

ha và một số ít ở phía Nam tỉnh Khánh Hòa, trên các vùng khí hậu khô nóng và

có lượng mưa thấp Trong những năm gần đây, cây nho được phát triển ra các

tỉnh phía Bắc, vùng có khí hậu nhiệt đới ẩm Tại vùng này cây nho có thể sống được nhưng sản lượng không đạt như mong muốn do áp lực lớn của bệnh và do cây nho phải ngủ nghỉ qua đông làm giảm mùa vụ khai thác trong năm

B ảng 1.3: Diện tích trồng nho ở một số tỉnh ở nước ta

1985 1990 1995 1999

chê biên (nho rượu và nho khô)

Nho được trồng với mục đích thương mại bắt đầu những năm cuối thấp kỷ

70 ở phía Bắc tỉnh Thuận Hải (bao gồm tỉnh Ninh Thuận và huyện Tuy Phong

của tỉnh Bình Thuận) Ngoài ra, nho còn trồng tại một số xã ở huyện Phú Hòa, Tuy Hòa tỉnh Phú Yên, ở phía Nam tỉnh Khánh Hòa, và một số tỉnh ở phía Bắc như Bắc Giang, Hà Tây, Hải Dương, Quảng Ninh và Vĩnh Phúc, nho bắt đầu

trồng với 1 tỉ lệ nhỏ để thử nghiệm Sau đó, việc nghiên cứu chỉ được thực hiện

ở vùng đất trồng nho tỉnh Ninh Thuận

Biểu đồ 1.1: Diện tích trồng nho ở Ninh Thuận và Bình Thuận

Dựa vào bảng 1.3 và biểu đồ 1.1, cho thấy rằng nho được trồng chủ yếu ở Ninh Thuận và Bình Thuận Hiện nay, diện tích trồng nho chủ yếu ở Ninh Thuận (chiếm 90% diện tích) và Bình Thuận (chiếm 9% diện tích của cả nước) Cho đến nay, số liệu thống kê về sản lượng nho ở Việt Nam chưa được cung cấp

bởi Cục Thống Kê vì diện tích trồng nho quá nhỏ so với các cây trồng khác

Sản lượng nho của Việt Nam đến năm 2003 đạt khoảng 60.000 tấn

quả/năm Sản lượng chủ yếu dùng để ăn tươi, lượng nho quả các nhà máy chế

biến rượu thu mua để chế biến rượu vang ước khoảng 300- 400tấn /năm Còn các cơ sở chế biến xirô nho, mật nho ước khoảng 10.000 tấn /năm

Giống nho trước đây trồng chủ yếu là giống Cardinal, mỗi năm thu hoạch khoảng năng suất bình quân 200 - 300tạ/ha, năng suất cao nhất là vụ Đông Xuân,

Hè Thu, thấp nhất là vụ Thu Đông (bằng 50%)

Hiện nay, nho còn được trồng thử nghiệm ở tỉnh Lâm Đồng Tuy nhiên quy

mô nhỏ Điển hình có ông Huỳnh Tấn Sơn, thôn Phú Tân, Xã Phú Hội, huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng trồng giống nho mới Cự Phong có nguồn gốc từ

Nhật Bản (dưới sự trợ giúp của chuyên gia Nhật Bản) đem lại hiệu quả kinh tế cao Năm 2003, ông Sơn trồng phủ kín 1,5 ha theo mô hình "trên nho, dưới hoa" Đen năm 2005, ông Sơn thu hoạch vụ đầu tiên vơi 3 tấn nho được tiêu thụ nhanh

với giá 30.000 đồng/kg (loại 2) và 45.000 đồng/kg (loại 1)

1.3.2.2 Chính sách c ủa Nhà Nước về phát triển ngành trồng nho

Chính phủ Việt Nam ban hành một số chính sách chung hướng dẫn phát triển mùa vụ cây ăn trái trên cả nước, gồm có nho Những chính sách này bao

gồm việc khuyến khích người nông dân thay đổi mùa vụ cây trồng, đa dạng hóa cây trồng trong nông nghiệp và sản phẩm nông sản với điều kiện là người nông dân được vay tiền với tỉ suất thấp, hấp dẫn và xây dựng hồ chứa nước mới cũng như hệ thống kênh đào chính phục vụ cho sản xuất nông nghiệp Trong những

năm gần đây, Bộ NN & PTNT Việt Nam bước đầu đã đầu tư nghiên cứu và mở

rộng nông nghiệp gồm việc khảo sát về kỹ thuật trồng nho cho nông dân, định hình cho việc mở rộng nông nghiệp hiện đại cho việc trồng các giống cây trồng

mới giống như chương trình IPM Tuy nhiên, những đẩu tư mới này quá nhỏ so

với những yêu cầu của những người trồng nho đặc biệt kỹ thuật sản xuất

Năm 1992, tỉnh Ninh Thuận tái thành lập, Tỉnh được phê chuẩn, việc phát triển ngành trồng nho là một trong những nhiệm vụ cho chương trình phát triển

KT - XH Kể từ đó, chính quyền tỉnh bắt đầu quan tâm hơn về việc phát triển ngành trồng nho bằng cách đầu tư nghiên cứu thu thập giống cây trồng, khảo sát vùng thích hợp cho trồng nho và xây dựng chế biến các giống nho rượu, Tuy nhiên, những đầu tư này vẫn không đủ so với sự cần thiết của sản xuất

Ở Việt Nam có 4 tổ chức duy trì nghiên cứu cây nho Đó là Trung tâm nghiên cứu cây Bông, Viện nghiên cứu Rau quả Hà Nội, Trung tâm giống cây

trồng và Vật nuôi Ninh Thuận và Trung tâm phát triển KT- XH Bình Thuận

Tại Trung tâm nghiên cứu cây Bông, từ năm 1994 đến 2000 những giống nho tốt được tiến hành nghiên cứu, giới thiệu và thu thập gồm 61 giống Trong

đó, có 12 giống thu thập trong nước và 49 giống được giới thiệu từ nước ngoài (Pháp, Hoa Kỳ, Australia, Ấn Độ, Thái Lan, Trung Quốc và Đức), gồm 34 giống nho tươi, 25 giống nho rượu và 3 loại gốc ghép Nhờ vậy, kết quả của việc nghiên cứu thu thập này là một vài giống đặc biệt triển vọng được nhận biết và

tiến hành nghiên cứu sâu hơn Những giống nho tươi được lựa chọn là

NH-01-08, NH-01-48 và NH-01-60, giống nho rượu được lựa chọn là 02-04, 02-10 và NH-02-17 và giống nho khô được lựa chọn là NH-01-11

NH-Ở Viện nghiên cứu Rau quả Hà Nội, 5 giống nho rượu giới thiệu từ Pháp được tiến hành nghiên cứu từ năm 1995 Kết quả, giống Vilard noir được nhận

biết là một giống cho khả năng sản xuất cao nhất và chất lượng tốt nhất (Nguyễn

Quốc Hùng, Trần Thế Túc, Vũ Mạnh Hải và Stephen Desmazieres, 1999) Bên

cạnh đó, Viện vừa được giới thiệu thêm một số giống nho Hiện tại, có 28 giống trong bộ thu thập ở đây gồm 16 giống nho tươi và 12 giống nho rượu

Ở Trung tâm giống cây trồng và Vật nuôi Ninh Thuận, giống nho thu thập chính chủ yếu nho rượu từ Australia năm 1995 Năm 1996, các nhà khoa học Đức bổ sung một vài giống nho tươi và nho gốc ghép Hiện nay, có 33 giống trong bộ sưu tầm gồm 17 giống nho tươi, 13 giống nho rượu và 3 giống gốc ghép Từ kết quả của việc nghiên cứu thu thập giống, giống nho tươi Black Queen được phục hồi từ chương trình sản xuất thí điểm quy mô nhỏ

Tại Trung tâm phát triển KT - XH Bình Thuận (thành lập bởi các nhà khoa

học Đức với chính quyền tỉnh Bình Thuận), một trong những nhiệm vụ quan

trọng là nghiên cứu giống nho cho nông dân huyện Tuy Phong Cho đến nay, Trung tâm có 42 giống nho thu thập thích nghi được ở đây, trong đó có 32 giống nho tươi, 5 giống nho rượu và 5 giống gốc ghép Trung tâm cũng đã phục hồi được giống nho tươi Black Queen từ chương trình sản xuất thí điểm quy mô nhỏ

1.3.2.3 Th ị trường

Cho đến nay, hầu hết nho sản xuất chủ yếu ở Ninh Thuận và Bình Thuận được tiêu thụ là nho tươi và một số ít nho với chất lượng kém dùng để chế biến thành nước ép trái cây và rượu nho tại địa phương Nho được vận chuyển đến

mọi nơi ở Việt Nam bởi người buôn bán và người môi giới trung gian

Bảng 1.4: Thị phần tiêu thụ nho Ninh Thuận năm 2004

Thành ph ố Hồ Chí Minh Hà N ội Các t ỉnh khác Xu ất khẩu

Ngu ồn: Theo Thương lái ở Ninh Thuận

Bi ểu đồ 1.2: Thị phần tiêu thụ nho Ninh Thuận

Theo bảng 1.4 và biểu đồ 1.2, tỷ lệ tiêu thụ nho trong nước hiện tại khoảng 99% chủ yếu là thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Nam Định, Đà Nẵng, Nha Trang, và các tỉnh miền Tây Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội là 2 nơi tiêu

thụ lớn nhất nước, thành phố Hồ Chí Minh chiếm 60% nho của Ninh Thuận Các tư thương bán lẻ nho trên thị trường ảnh hưởng một phần đến người tiêu dùng Nho lấy tại điểm trồng giá 3000 - 15000 đồng tùy theo loại nho, tùy theo mùa vụ Nhưng khi bán ra thị trường đến tay người tiêu dùng, giá cao gấp nhiều lần, nhiều tư thương bán nho Ninh Thuận theo giá nhập khẩu nho từ Thái