Kỹ Năng Thu Thập Dữ Liệu Trong Hoạt Động Nghiên Cứu Khoa Học Của Sinh Viên Đại Học An Ninh Nhân Dân

Một số vấn đề lý luận cơ bản về kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên .... Một số biện pháp góp phần cải thiện kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt độ

Dương Văn Quế

KỸ NĂNG THU THẬP DỮ LIỆU TRONG HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN ĐẠI HỌC AN NINH NHÂN DÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÍ HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh - 2018

Dương Văn Quế

KỸ NĂNG THU THẬP DỮ LIỆU TRONG HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN ĐẠI HỌC AN NINH NHÂN DÂN

Chuyên ngành: Tâm lí học

Mã số: 8310401

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS ĐOÀN VĂN BÁU

Thành phố Hồ Chí Minh - 2018

trong luận văn là hoàn toàn chính xác, phù hợp với tình hình thực tế tại Trường Đại học An ninh nhân dân Số liệu thống kê được tác giả thu thập một cách khách quan, đáng tin cậy thông qua việc tiến hành khảo sát 389 sinh viên chính quy tại Trường Đại học An ninh nhân dân

Người cam đoan

Dương Văn Quế

Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức, hỗ trợ và tạo điều kiện tốt nhất cho học viên cao học khoá 27 Tác giả cũng xin được gửi lời cám ơn đến quý Thầy, Cô Khoa Tâm lí học, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh

đã giảng dạy, giúp đỡ lớp h ọ c vi ê n cao học chuyên ngành Tâm lí học khoá 27 trong suốt thời gian qua Đặc biệt, tác giả xin được gửi lời biết ơn sâu sắc đối với Tiến sĩ Đoàn Văn Báu - người hướng dẫn khoa học đã tận tình hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện luận văn

Tác giả xin gửi lời biết ơn chân thành đến Ban Giám hiệu, quý Thầy, Cô Bộ môn Tâm lý, Trường Đại học An ninh nhân dân nhất đã tạo điều kiện thuận lợi và hỗ trợ cho tôi trong quá trình thực hiện luận văn

Tác giả xin gửi lời biết ơn chân thành tới các bạn sinh viên tại Trường Đại học

An ninh nhân dân đã hỗ trơ, tạo điều kiện, nhiệt tình tham gia và hỗ trợ tích cực cho tôi trong quá trình nghiên cứu

Dương Văn Quế

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

Danh mục các biểu đồ

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG THU THẬP DỮ LIỆU TRONG HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN 8

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 8

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 8

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước 10

1.2 Một số vấn đề lý luận cơ bản về kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên 15

1.2.1 Khái niệm kỹ năng 15

1.2.2 Kỹ năng nghiên cứu khoa học 18

1.2.3 Kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học 23

1.2.4 Hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Đại học An ninh nhân dân 31

1.2.5 Kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Đại học An ninh nhân dân 39

Chương 2 THỰC TRẠNG KỸ NĂNG THU THẬP DỮ LIỆU TRONG HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN ĐẠI HỌC AN NINH NHÂN DÂN 46

2.1 Tổ chức và phương pháp nghiên cứu 46

2.1.1 Khách thể nghiên cứu 46

2.1.2 Tổ chức nghiên cứu thực trạng 47

2.2 Kết quả khảo sát thực trạng kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Đại học An ninh nhân dân 53

2.2.1 Nhận thức 53

2.2.2 Thái độ 65

2.2.3 Hành vi 75

2.2.4 Đánh giá chung về kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên

cứu khoa học của sinh viên Đại học An ninh nhân dân 96

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Đại học An ninh nhân dân 100

2.3.1 Nhóm yếu tố thuộc về bản thân sinh viên 101

2.3.2 Nhóm yếu tố thuộc về các Khoa, Bộ môn và giảng viên 104

2.3.3 Nhóm yếu tố thuộc về Nhà trường 106

2.4 Một số biện pháp góp phần cải thiện kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Đại học An ninh nhân dân 110

2.4.1 Cơ sở đề xuất biện pháp 110

2.4.2 Biện pháp góp phần cải thiện kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Đại học An ninh nhân dân 113

2.4.3 Đánh giá mức độ khả thi của các nhóm biện pháp 116

KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ 126

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ 130

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 131

PHỤ LỤC 135

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1 Khách thể nghiên cứu 46

Bảng 2.2 Nhận thức về khái niệm kỹ năng thu thập dữ liệu 53

Bảng 2.3 Tầm quan trọng của của kỹ năng thu thập dữ liệu 54

Bảng 2.4 Hiểu biết chung của sinh viên về kỹ năng thu thập dữ liệu 56

Bảng 2.5 Nhận thức về các kỹ năng thu thập dữ liệu cơ bản 56

Bảng 2.6 Nhận thức về quy trình thu thập dữ liệu 57

Bảng 2.7 Nhận thức của sinh viên về các phương pháp thu thập dữ liệu 58

Bảng 2.8 Mức độ đồng tình với các nhận định của hoạt động thu thập dữ liệu 60

Bảng 2.9 Nhận thức của sinh viên về kỹ năng thu thập dữ liệu theo giới tính 62

Bảng 2.10 Nhận thức của sinh viên về kỹ năng thu thập dữ liệu theo khóa học 63

Bảng 2.11 Nhận thức của sinh viên về kỹ năng thu thập dữ liệu theo chuyên ngành đào tạo 64

Bảng 2.12 Nhận thức về kỹ năng thu thập dữ liệu theo kết quả học tập của sinh viên 64

Bảng 2.13 Mức độ quan tâm rèn luyện kỹ năng thu thập dữ liệu 66

Bảng 2.14 Mức độ hứng thú đối với hoạt động thu thập dữ liệu 67

Bảng 2.15 Mức độ hứng thú khi thực hiện các phương pháp thu thập dữ liệu 68

Bảng 2.16 Mức độ tích cực khi thực hiện các nhiệm vụ thu thập dữ liệu 69

Bảng 2.17 Mức độ tích cực khi thực hiện các phương pháp thu thập dữ liệu 70

Bảng 2.18 Biểu hiện thái độ kỹ năng thu thập dữ liệu của sinh viên theo giới tính 72

Bảng 2.19 Biểu hiện thái độ kỹ năng thu thập dữ liệu của sinh viên theo khóa học 73

Bảng 2.20 Biểu hiện thái độ kỹ năng thu thập dữ liệu của sinh viên theo chuyên ngành đào tạo 74

Bảng 2.21 Biểu hiện thái độ kỹ năng thu thập dữ liệu theo kết quả học tập của

sinh viên 75

Bảng 2.22 Mức độ thường xuyên thực hiện hoạt động NCKH theo lĩnh vực 78

Bảng 2.23 Mức độ thường xuyên sử dụng các phương pháp thu thập dữ liệu 80

Bảng 2.25 Đánh giá về các kỹ năng thu thập dữ liệu cơ bản 83

Bảng 2.26 Đánh giá về kỹ năng xác định nội dung cần thu thập dữ liệu 84

Bảng 2.27 Kỹ năng lập kế hoạch thu thập dữ liệu 85

Bảng 2.28 Kỹ năng tổ chức thu thập dữ liệu 86

Bảng 2.29 Kỹ năng tổng hợp, đánh giá dữ liệu 87

Bảng 2.30 Đánh giá về các kỹ năng bổ trợ 88

Bảng 2.31 Đánh giá năng lực thực hành các phương pháp thu thập dữ liệu 90

Bảng 2.32 Số lượng sản phẩm nghiên cứu khoa học 91

Bảng 2.33 Biểu hiện mặt hành vi kỹ năng thu thập dữ liệu của sinh viên theo

giới tính 93

Bảng 2.34 Hành vi của sinh viên về kỹ năng thu thập dữ liệu theo khóa học 94

Bảng 2.35 Hành vi của kỹ năng thu thập dữ liệu của sinh viên theo chuyên ngành 95

Bảng 2.36 Biểu hiện mặt hành vi kỹ năng thu thập dữ liệu xét theo kết quả học tập của sinh viên 96

Bảng 2.37 Kỹ năng thu thập dữ liệu của sinh viên 97

Bảng 2.38 Tương quan giữa nhận thức với thái độ và hành vi 97

Bảng 2.39 Các nhóm yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng thu thập dữ liệu 100

Bảng 2.40 Tương quan giữa các nhóm yếu tố với kỹ năng thu thập dữ liệu 101

Bảng 2.41 Các yếu tố ảnh hưởng từ phía bản thân sinh viên 101

Bảng 2.42 Các yếu tố ảnh hưởng từ phía các Khoa, Bộ môn và giảng viên 104

Bảng 2.43 Các yếu tố ảnh hưởng từ phía Nhà trường 106

Bảng 2.44 Biện pháp đối với sinh viên 116

Bảng 2.45 Biện pháp đối với Khoa, Bộ môn và giảng viên 119

Bảng 2.46 Biện pháp đối với Nhà trường 121

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Trang

Biểu đồ 2.1 Nhận thức của sinh viên về kỹ năng thu thập dữ liệu 61

Biểu đồ 2.2 Thái độ của sinh viên đối với kỹ năng thu thập dữ liệu 71

Biểu đồ 2.3 Mức độ thường xuyên thực hiện các hình thức NCKH 76

Biểu đồ 2.4 Biểu hiện mặt hành vi kỹ năng thu thập dữ liệu của sinh viên 93

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

NCKH vừa là mục tiêu vừa là một phương pháp học tập ở bậc đại học giúp sinh viên hình thành kỹ năng tự học, tự nghiên cứu, có khả năng làm việc độc lập, sáng tạo Để tiến hành công trình NCKH đòi hỏi sinh viên cần phải có các kỹ năng NCKH

cơ bản như: Kỹ năng xác định đề tài nghiên cứu, kỹ năng xây dựng đề cương và lập

kế hoạch nghiên cứu, kỹ năng thu thập và xử lý dữ liệu, kỹ năng viết và trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu, kỹ năng kiểm tra kết quả nghiên cứu Trong đó, kỹ năng thu thập dữ liệu là một kỹ năng rất quan trọng trong hoạt động NCKH Nếu sinh viên có

kỹ năng thu thập dữ liệu tốt sẽ rất thuận lợi trong quá trình thu thập thông tin, số liệu phục vụ việc thực hiện các công trình NCKH Và ngược lại, sinh viên hạn chế về kỹ năng thu thập dữ liệu sẽ gây khó khăn trong quá trình NCKH, thậm chí sinh viên không hoàn thành công trình theo đúng tiến độ Do vậy, việc trang bị cho sinh viên

kỹ năng NCKH nói chung và kỹ năng thu thập dữ liệu nói riêng là nhiệm vụ quan trọng và cần thiết của các trường đại học

ĐHANND nằm trong hệ thống các trường Công an nhân dân, vừa là một cơ sở đào tạo đội ngũ sỹ quan An ninh nhân dân, vừa là một đơn vị thường trực chiến đấu của Bộ Công an làm nhiệm vụ bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo đảm cuộc sống bình yên và hạnh phúc của nhân dân Mục tiêu của nhà trường là đào tạo sinh viên trở thành những sỹ quan An ninh có bản lĩnh chính trị vững vàng, giỏi

về pháp luật và tinh thông về nghiệp vụ đáp ứng yêu cầu bảo vệ An ninh quốc gia cho công an các tỉnh và thành phố phía Nam Để thực hiện mục tiêu đó, Nhà trường luôn chú trọng đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị; chú trọng đào tạo đội ngũ giảng viên

đủ về số lượng và đảm bảo về chất lượng góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ được giao Đồng thời, Nhà trường đặc biệt quan tâm đến việc đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, phát huy khả năng tự học, tự nghiên cứu, sáng tạo của học viên, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn công tác đảm bảo An ninh quốc gia trong tình hình mới Một trong những vấn đề được Nhà trường chú trọng và đổi mới đó là giáo dục và rèn luyện năng lực NCKH cho sinh

viên Trong những năm qua, Đảng ủy, Ban Giám hiệu đã chỉ đạo các Khoa, Bộ môn đẩy mạnh hoạt động NCKH của sinh viên với nhiều hình thức khác nhau, như: Tổ chức cho sinh viên viết tiểu luận, chuyên đề môn học, khóa luận tốt nghiệp, tham luận cho Hội thảo… Đặc biệt, hàng năm, Nhà trường đều tổ chức cuộc thi “Sinh viên nghiên cứu khoa học” cho học sinh viên đang học tập tại Trường Sinh viên đã tích cực tham gia và đạt những thành tích đáng khích lệ, nhiều sinh viên đạt giải cao trong các cuộc thi sinh viên NCKH các cấp như cuộc thi Eureka do thành Đoàn thành phố

Hồ Chí Minh tổ chức, cuộc thi sinh viên NCKH cấp Bộ Công an, Bộ Giáo dục và Đào tạo Bên cạnh những kết quả đã đạt được, sinh viên vẫn còn một số hạn chế như: Một số sinh viên chưa thực sự hứng thú với hoạt động NCKH, kỹ năng NCKH của sinh viên còn hạn chế Bên cạnh đó, từ thực tiễn giảng dạy và hướng dẫn sinh viên NCKH tại Bộ môn Tâm lý - ĐHANND, tác giả nhận thấy: Kỹ năng NCKH của một

số sinh viên còn hạn chế nhất là kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH Trong đó nổi lên một số vấn đề như: Xác định nội dung và phương pháp thu thập dữ liệu chưa phù hợp; chưa nắm vững quy trình thực hiện, lúng túng trong tổ chức thực hiện phương pháp thu thập dữ liệu… Do vậy, sinh viên gặp nhiều khó khăn trong hoạt động thu thập dữ liệu và NCKH, chất lượng một số công trình nghiên cứu của sinh viên còn hạn chế, hiệu quả hoạt động thu thập dữ liệu của sinh viên chưa cao Vì vậy, việc nghiên cứu làm rõ thực trạng kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên qua đó đề xuất một số biện pháp góp phần cải thiện kỹ năng thu thập

dữ liệu là một vấn đề cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Hiện nay, đã có một số công trình nghiên cứu về kỹ năng NCKH và một số kỹ năng NCKH cụ thể của sinh viên một số trường Tuy nhiên, nghiên cứu về kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND cho đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu độc lập và chuyên sâu về vấn đề này

Xuất phát từ những lý do nêu trên, tác giả chọn nghiên cứu đề tài: “Kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Đại học An ninh nhân dân” làm luận văn thạc sỹ

2 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ thực trạng kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND, từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm cải thiện kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Xây dựng, hệ thống hóa một số vấn đề lý luận cơ bản có liên quan đến đề tài như: Kỹ năng, kỹ năng NCKH, hoạt động NCKH của sinh viên, kỹ năng thu thập

dữ liệu trong hoạt động NCKH, kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên

3.2 Khảo sát thực trạng biểu hiện kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH và tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND

3.3 Đề xuất một số biện pháp nhằm cải thiện kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND

4.2 Khách thể nghiên cứu

389 sinh viên hệ chính quy đang học tập tại trường ĐHANND

5 Giả thuyết khoa học

- Biểu hiện kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND chỉ ở mức trung bình

- Có sự khác biệt về mức độ biểu hiện kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH giữa sinh viên các khóa học

- Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND, trong đó yếu tố ảnh hưởng nhiều nhất là cách đánh giá kết quả NCKH của sinh viên

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn nội dung nghiên cứu

Công trình chỉ tập trung nghiên cứu kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên hệ chính quy ĐHANND trên bình diện nhận thức, thái độ và hành vi

6.2 Giới hạn địa bàn nghiên cứu: Trường Đại học An ninh nhân dân

6.3 Giới hạn về thời gian: Từ năm 2014 đến nay

7 Phương pháp nghiên cứu

Để tiến hành nghiên cứu đề tài này, chúng tôi sử dụng phối hợp các phương pháp sau:

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

kỹ năng NCKH, kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH, kỹ năng thu thập

dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên… để xác định những cơ sở lý luận cần thiết cho đề tài

Nguồn tài liệu từ sách, báo, tạp chí, các công trình nghiên cứu… có liên quan đến vấn đề kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND biểu hiện ở các mặt nhận thức, thái độ và hành vi;

- Làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND

7.2.2 Nội dung nghiên cứu

Xây dựng hệ thống câu hỏi để thu thập thông tin về các vấn đề nghiên cứu như:

- Mức độ nhận thức của sinh viên về kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học;

- Mức độ biểu hiện của sinh viên về kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học;

- Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHANND

7.2.3 Các phương pháp nghiên cứu

Sử dụng phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau, trong đó, phương pháp điều tra bằng bảng hỏi là phương pháp quan trọng nhất Các phương pháp còn lại là phương pháp hỗ trợ

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

+ Mục đích:

Thu thập một số thông tin về bản thân khách thể nghiên cứu

Điều tra nhận thức, thái độ, hành vi của kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND

Thu thập thông tin về các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND

Cách thức chọn mẫu: Chọn mẫu ngẫu nhiên

Điều tra chính thức trên 389 sinh viên hệ chính quy đang học tập tại trường ĐHANND

Trước khi lấy ý kiến, chúng tôi thông báo đầy đủ, rõ ràng mục đích, yêu cầu của việc điều tra, hướng dẫn cụ thể chi tiết để có thể thu được số liệu khách quan nhất

- Phương pháp phỏng vấn

+ Mục đích: Nhằm thu thập thêm thông tin, giải thích và đánh giá về sự hiểu biết, thái độ và hành vi của sinh viên về kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH và các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND

+ Cách tiến hành: Trò chuyện, trao đổi trực tiếp với 04 sinh viên nhằm làm rõ thêm những thông tin thu được từ các phương pháp khác

- Phương pháp phân tích sản phẩm

+ Mục đích: Nghiên cứu sâu hơn về kỹ năng thu thập dữ liệu và yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND + Cách thức thực hiện: Lựa chọn và tiến hành nghiên cứu 04 công trình nghiên cứu khoa học của sinh viên để làm rõ kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình

+ Mục đích: Làm rõ về kỹ năng thu thập dữ liệu và các yếu tố ảnh hưởng đến

kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND

+ Cách thức thực hiện:

Lựa chọn và tiến hành nghiên cứu 03 sinh viên để làm rõ kỹ năng thu thập dữ liệu và yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên

- Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 24.0 để xử lý các số liệu điều tra khảo sát + Tỷ lệ phần trăm, thống kê tần số

+ Điểm trung bình Mean, xếp thứ hạng

+ Kiểm nghiệm T-test, phân tích phương sai ANOVA, tính hệ số tương quan Pearson … với mức ý nghĩa thống kê, khoảng tin cậy 95%, α = 0,05

Chương 1 LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG THU THẬP DỮ LIỆU TRONG HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài

Trên thế giới, đã có nhiều công trình nghiên cứu kỹ năng nghiên cứu khoa học của sinh viên trên cả bình diện lý luận và thực tiễn, cụ thể:

Năm 1963, ở Hoa Kỳ, trong cuốn “Rescarch and Report Writing”, Francesco

Cordasco và Elliots S.M.Galner đã chỉ dẫn cho sinh viên những kỹ năng cụ thể để thực hiện công trình nghiên cứu như lựa chọn đề tài, cách sử dụng thư viện, thu thập

và cấu trúc tài liệu, các kỹ thuật kết cấu bản báo cáo nghiên cứu… Tài liệu này giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng NCKH và tránh được những sai sót khi tập dượt NCKH (Francesco Cordasco & Elliots S.M.Galner, 1963)

Các tác giả Marjorie Lorch ở Trường Đại học London, Sandra Leggetter & Susan Sapsed, cũng như các nhà nghiên cứu ở Sydney, Australia chỉ ra các kỹ năng nghiên cứu (Research Skills) cần hình thành cho sinh viên trong thời gian học tập đó

là những kỹ năng như: Xác định vấn đề nghiên cứu, phát biểu câu hỏi nghiên cứu, vận dụng các quan điểm, thu thập dữ kiện, phân tích, giải quyết vấn đề, trình bày kết quả nghiên cứu,… Tài liệu giúp sinh viên nhận thức đúng đắn về các kỹ năng NCKH (Ngô Đình Qua, 2014)

Ngoài ra, năm 1983, Keith Howard và John A.Sharp xuất bản tài liệu “The management of student research project”, tác giả đã phân tích sâu hơn một số kỹ

năng cần thiết trong hoạt động NCKH nhằm giúp sinh viên biết cách quản lý, xây dựng kế hoạch nghiên cứu, trình bày những vấn đề về lựa chọn đề tài, tập hợp, phân tích, xử lý và đánh giá kết quả NCKH (Keith Howard & John A Sharp, 1983)

Năm 1990, Gary Anderson đã biên soạn tài liệu “Fundamentals of educational Research” Trong tài liệu này, tác giả đã tập trung làm rõ nguyên tắc, phương pháp

cũng như công cụ, kỹ thuật cần thiết giúp sinh viên và người nghiên cứu có thể xây dựng kế hoạch nghiên cứu với những phương pháp cần thiết khi nghiên cứu giáo dục (Gary Anderson, 1990)

Năm 1996, trong tác phẩm “Research skill for students – National institute of education”, Brian Allison đã cung cấp cho sinh viên những lý thuyết về nghiên cứu

khoa học, đồng thời đề cập đến kỹ năng cần thiết như: Thiết kế bảng hỏi, tiến hành cuộc điều tra và những kỹ thuật khi sử dụng phương pháp phỏng vấn (Brian Allison, 1996) Đây là tài liệu rất hữu ích giúp sinh viên hình thành một số kỹ năng NCKH cần thiết

Đồng thời, năm 1996, trong cuốn “Educational Research, Methodology and Measurement: An International Handbook”, J.P Keeves đã giới thiệu quá trình tổ

chức và hướng dẫn NCKH cho sinh viên, nhất là hướng dẫn các thủ tục và kỹ thuật nghiên cứu, phương pháp đo lường, sử dụng máy tính và các thiết bị kỹ thuật trong NCKH Tài liệu có ý nghĩa quan trọng giúp sinh viên nắm vững các thủ tục và kỹ thuật, phương pháp nghiên cứu (Keeves J.P., 1996)

Năm 2003, Galiullina F.S đã thực hiện luận án tiến sỹ về “Nghiên cứu về hình thành các kỹ năng nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Đại học Sư phạm” Tác

giả đã tiến hành khảo sát thực tiễn, nghiên cứu 924 sinh viên ở các 7 trường Cao đẳng, Đại học Sư phạm ở Thành phố Kazan thuộc Cộng hòa Tatarstan, Liên Bang Nga và chỉ ra quá trình hình thành các kỹ năng hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên trường sư phạm Đồng thời làm rõ các điều kiện sư phạm để hình thành kỹ năng hoạt động nghiên cứu khoa học một cách hiệu quả của sinh viên của trường sư phạm (Galiullina F Sh., 2003) Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc rèn luyện, hình thành kỹ năng NCKH cho sinh viên

Năm 2013, Korchagin M.V đã thực hiện luận án tiến sỹ giáo dục với công trình

“Hình thành sự sẵn sàng của các giáo viên tương lai cho các hoạt động nghiên cứu khoa học” Tác giả đã xây dựng mô hình hình thành sự sẵn sàng của các giáo viên

tương lai đối với hoạt động NCKH, như sau: Khối nội dung mức độ tổ chức của quá trình giáo dục (Mức độ quá trình giáo dục dựa trên chương trình giáo dục chuyên môn đào tạo nghề, mức độ tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học); Khối vận hành – hoạt động (Hình thức giảng dạy, phương pháp giảng dạy, công cụ giảng dạy); Khối đánh giá - kết quả (Tiêu chí và chỉ số hiệu quả quá trình giáo dục: Động lực, nhận thức và hoạt động) (Korchagin M V., 2013)

Ở Mỹ, Trung tâm Eberly thuộc Trường đại học Carnegie Mellon đã thực hiện chương trình dạy kỹ năng NCKH cho sinh viên gồm 05 bước như sau: Kiểm tra, đánh giá những kỹ năng nghiên cứu của sinh viên; Xác định mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ dạy học; Nghiên cứu tài liệu tại thư viên; Biểu diễn tiến trình nghiên cứu trong hoạt động dạy học; Dạy kỹ năng nghiên cứu (Ngô Đình Qua, 2014)

Ngoài ra, còn có một số bài viết đăng trên một số tạp chí ở Liên Bang Nga như: Bài viết “Vai trò nghiên cứu của sinh viên đại học trong đào tạo chuyên gia trong tương lai” của Vakulenko O V (2004) đăng trên Tạp chí Tâm lý; bài viết “Các vấn

đề hình thành kỹ năng hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên trường đại học” của Kuznetsova I.E (2006) đăng trên Tạp chí của Trường Đại học tổng hợp phía Nam, Liên Bang Nga

Tóm lại, ở nước ngoài, có nhiều nhà khoa học nghiên cứu về kỹ năng NCKH và cách thức hình thành kỹ năng NCKH cho sinh viên Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước

- Một số công trình nghiên cứu về nghiên cứu khoa học và nghiên cứu khoa học sinh viên như:

Năm 1992, Trong cuốn “Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục”, Đặng Vũ Hoạt và Hà Thị Đức đã đưa ra những khái niệm chung

về phương pháp NCKH giáo dục; những nguyên tắc phương pháp luận và một số vấn

đề có tính chất phương pháp luận của khoa học giáo dục; các phương pháp NCKH giáo dục và những giai đoạn nghiên cứu một đề tài khoa học giáo dục (Đặng Vũ Hoạt

& Hà Thị Đức, 1992)

Năm 1995, trong giáo trình “Logic học và phương pháp luận nghiên cứu khoa học”, Lê Tử Thành đã giải đáp những yêu cầu của sinh viên, học viên cao học về kiến

thức và cách tiến hành nghiên cứu khoa học hợp lý, hiệu quả (Lê Tử Thành, 1995)

Năm 1995, trong cuốn “Phương pháp luận nghiên cứu khoa học”, Nguyễn Văn

Lê tập trung làm rõ cách lựa chọn đề tài, chuẩn bị nghiên cứu và có kiến thức

về các phương pháp để NCKH nhằm giúp sinh viên hình thành kỹ năng NCKH (Nguyễn Văn Lê, 1995)

Năm 1997, tác giả Phạm Viết Vượng biên soạn giáo trình “Phương pháp luận nghiên cứu khoa học” (Giáo trình dùng cho học viên Cao học và nghiên cứu sinh),

trong giáo trình này tác giả có đề cập đến vấn đề NCKH và kỹ năng NCKH (Phạm Viết Vượng, 1997)

Năm 1999, trong tài liệu “Phương pháp học tập và nghiên cứu của sinh viên cao đẳng, đại học”, Phạm Trung Thanh đã nhấn mạnh việc tập dượt NCKH là một

nhiệm vụ quan trọng của sinh viên ở trường cao đẳng, đại học Tác giả cũng đề cập đến các hình thức NCKH của sinh viên và trình bày quy trình thực hiện các hình thức nghiên cứu cũng như những đòi hỏi về phẩm chất của sinh viên khi tham gia NCKH (Phạm Trung Thanh, 1999)

Năm 2002, Hoàng Thị Vân thực hiện luận văn tốt nghiệp với tên đề tài “Thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học giáo dục của sinh viên Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh” Tác giả đã chỉ ra thực trạng hoạt động NCKH giáo

dục của sinh viên Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh

Năm 2004, tác giả Lê Thị Thanh Chung đã thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học

cấp Bộ “Thực trạng nghiên cứu khoa học giáo dục của sinh viên Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh” Trong đề tài, tác giả đã nghiên cứu làm rõ thực trạng

nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh

và đề xuất một số giải pháp để nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học giáo dục của sinh viên (Lê Thị Thanh Chung, 2004)

Năm 2006, Lê Thị Thanh Chung đã thực hiện luận án tiến sỹ “Biện pháp nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học giáo dục của sinh viên Đại học Sư phạm” Trong

luận án, tác giả đã làm rõ thực trạng nghiên cứu khoa học giáo dục của sinh viên ở Trường Đại học Sư phạm phía Nam và đề xuất những biện pháp cơ bản có cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học giáo dục của sinh viên (Lê Thị Thanh Chung, 2006)

Năm 2013, tác giả Hoàng Mộc Lan biên soạn giáo trình “Phương pháp nghiên cứu Tâm lý học” Trong giáo trình này, tác giả đã khái quát những vấn đề chung

trong nghiên cứu khoa học tâm lý; cách thức xây dựng cơ sở lý luận và lựa chọn khách thể nghiên cứu; đặc biệt chỉ rõ các phương pháp nghiên cứu tâm lý học như: Phương pháp quan sát, phương pháp điều tra bằng bảng hỏi; phương pháp phỏng vấn; phương pháp nghiên cứu trường hợp điểm hình; phương pháp thực nghiệm, phương pháp trắc nghiệm tâm lý, phương pháp nghiên cứu tài liệu); đo lường, phương pháp

xử lý, phân tích thống kê thôn tin nghiên cứu (Hoàng Mộc Lan, 2013)

Năm 2016, tác giả Đoàn Văn Điều biên soạn giáo trình “Phương pháp nghiên cứu khoa học”, giáo trình tập trung làm rõ cách thức thực hiện công trình nghiên cứu

như: chọn lựa lĩnh vực nghiên cứu, các bước thực hiện xác định đề tài, cách thu thập thông tin, cách viết tổng quan nghiên cứu, cách thức thực hiện một số phương pháp nghiên cứu định tính (Đoàn Văn Điều, 2016)

Ngoài ra, còn một số bài viết như: “Chuẩn bị cho sinh viên nghiên cứu khoa học” của Nguyễn Thanh Bình (1992) đăng trên Tạp chí Khoa học xã hội; “Tổ chức cho sinh viên tập dượt nghiên cứu khoa học giáo dục” của Phạm Minh Hùng (1995) đăng trên Tạp chí Đại học & Giáo dục chuyên nghiệp; “Nghiên cứu về sự phát triển nghiên cứu khoa học cho sinh viên và vai trò của các môn khoa học cơ bản” của Lê Văn Hảo (2000) đăng Kỷ yếu Hội thảo khoa học “Nâng cao chất lượng đào tạo” của Đại học Quốc gia Hà Nội; bài viết “Cần phải làm gì để phát triển năng lực nghiên cứu khoa học giáo dục” của Trần Thanh Ái (2014) đăng trên Tạp chí Dạy và học ngày nay

- Một số nghiên cứu về kỹ năng nghiên cứu khoa học và kỹ năng nghiên cứu khoa học của sinh viên cụ thể như:

Năm 1982, tác giả Phạm Viết Vượng có bài viết “Bồi dưỡng cho sinh viên đại học sư phạm kỹ năng nghiên cứu khoa học giáo dục” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu giáo dục

Năm 2002, tác giả Đỗ Thị Châu có bài viết “Rèn luyện kỹ năng tổ chức nghiên cứu khoa học cho sinh viên đáp ứng nhu cầu đào tạo mới” đăng trên Tạp chí Thanh niên

Năm 2007, Phạm Thị Thu Hoa có bài viết “Thực trạng rèn luyện kỹ năng nghiên cứu khoa học của học viên sau đại học Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội” đăng trên tạp chí Tâm lý học Bài viết đã đánh giá thực trạng rèn luyện kỹ năng nghiên cứu khoa học của học viên sau đại học và đề xuất giải pháp góp phần hoàn thiện kỹ năng nghiên cứu khoa học (Phạm Thị Thu Hoa, 2007) Năm 2010, tác giả Nguyễn Thu Hà nghiên cứu, làm rõ thực trạng kỹ năng xây dựng đề cương nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Đại học Sư phạm Thành

phố Hồ Chí Minh thông qua Khóa luận tốt nghiệp “Thực trạng kỹ năng xây dựng đề cương nghiên cứu khoa học của sinh viên tâm lý giáo dục Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay” (Nguyễn Thu Hà, 2010)

Năm 2012, Huỳnh Văn Sơn, Nguyễn Vĩnh Khương công bố nghiên cứu về “Tự đánh giá kỹ năng trong hoạt động NCKH ở giảng viên trẻ các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh” trên Tạp chí Giáo dục và xã hội (Huỳnh Văn Sơn & Nguyễn

Năm 2014, tác giả Ngô Đình Qua nghiên cứu đề tài khoa học và công nghệ cấp

cơ sở về “Thực trạng luyện tập kỹ năng nghiên cứu khoa học thông qua hoạt động dạy học môn phương pháp nghiên cứu khoa học cho sinh viên Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh” Tác giả đã làm rõ thực trạng rèn luyện 03 kỹ năng

nghiên cứu khoa học cơ bản của sinh viên như: Kỹ năng lựa chọn, xác định, giới hạn một đề tài nghiên cứu và soạn đề cương nghiên cứu cho đề tài; Kỹ năng lựa

chọn, xác định, giới hạn một đề tài nghiên cứu và soạn thang đo hoặc bảng hỏi cho

đề tài; Kỹ năng lực chọn, xác định và giới hạn một đề tài nghiên cứu thực nghiệm, dự kiến công việc sẽ làm ở từng giai đoạn của công trình nghiên cứu (Ngô Đình Qua, 2014)

Năm 2015, Phạm Thị Thu Hoa nghiên cứu về “Kỹ năng nghiên cứu khoa học của sinh viên Khoa học Xã hội và Nhân văn”, trong đó làm rõ thực trạng kỹ năng

nghiên cứu khoa học của sinh viên và đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao khả năng nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội (Phạm Thị Thu Hoa, 2015)

Năm 2016, Nguyễn Thị Xuân Hương có bài viết “Thực trạng và biện pháp rèn luyện kỹ năng nghiên cứu khoa học cho sinh viên đại học” đăng trên tạp chí Thông

tin Khoa học & Công nghệ Quảng Bình Trong bài viết, tác giả đã tập trung làm rõ thực trạng kỹ năng NCKH của sinh viên và đưa ra các biện pháp rèn luyện kỹ năng NCKH cho sinh viên Trường Đại học Quảng Bình (Nguyễn Thị Xuân Hương, 2016) Năm 2016, Nguyễn Thị Minh Hồng thực hiện đề tài khoa học và công nghệ cấp

cơ sở về “Kỹ năng nghiên cứu khoa học của giảng viên trẻ Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh” Đề tài tập trung khảo sát về kỹ năng nghiên cứu khoa học

của giảng viên trẻ và đề xuất một số biện pháp phát triển năng lực nghiên cứu cho giảng viên trẻ Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh (Nguyễn Thị Minh Hồng, 2016)

Tóm lại, ở Việt Nam có nhiều công trình nghiên cứu về về NCKH, NCKH sinh viên, kỹ năng NCKH và kỹ năng NCKH của sinh viên Tuy nhiên, việc nghiên cứu từng kỹ năng cụ thể của kỹ năng NCKH rất hạn chế Đặc biệt, cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu độc lập và chuyên sâu về kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên nói chung và sinh viên ĐHANND nói riêng Do vậy, tác giả lựa chọn và nghiên cứu về kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH của sinh viên ĐHANND là cần thiết

1.2 Một số vấn đề lý luận cơ bản về kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên

1.2.1 Khái niệm kỹ năng

Theo đại từ điển tiếng Việt, “Kỹ năng là thói quen áp dụng vào thực tiễn những kiến thức đã học hoặc là những kết quả của quá trình luyện tập” (Nguyễn Như Ý,

1999)

Trong tiếng Anh, kỹ năng được dịch thành Skill Theo từ điển Oxford định nghĩa: “Skill là khả năng tìm ra giải pháp cho một vấn đề nào đó và có được nhờ rèn luyện”

Vấn đề kỹ năng đã được nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu và có nhiều quan điểm khác nhau Tuy nhiên, tựu chung lại có hai quan niệm khác nhau về

kỹ năng, như sau:

Quan niệm thứ nhất coi kỹ năng là mặt kỹ thuật, thao tác của hành động, hoạt động, điển hình như: V.A Krutexki, A.G Kovaliov, V.X.Rudin, A.V Petrovxki, Trần Trọng Thủy…

Cruchetxki V.A cho rằng: “Kỹ năng là các phương thức thực hiện hoạt động – những cái mà con người lĩnh hội từ trước” Chỉ có nắm vững phương thức hành động

là con người đã có kỹ năng (Cruchetxki V.A., 1981)

Theo Kovaliov A.G, “Kỹ năng là phương thức thực hiện hành động phù hợp với mục đích và điều kiện của hành động” (Kovaliov A.G., 1971)

Tác giả Trần Trọng Thủy cho rằng: “Kỹ năng là mặt kỹ thuật của hành dộng Con người nắm được cách thức hành động – tức kỹ thuật hành động là có kỹ năng mới” (Trần Trọng Thủy, 1997)

Quan niệm thứ hai cho rằng kỹ năng không đơn thuần là mặt kỹ thuật của hành động mà còn là biểu hiện một mức độ năng lực của con người Đó là quá trình con người vận dụng tri thức vào một lĩnh vực hoạt động cụ thể, đảm bảo cho hoạt động

ấy diễn ra có kết quả Một số đại diện như: Levitov N D., Platonov K K., Rudic P A., Brabansicov A V , Vũ Dũng…

Theo Brabansicov A V., “Kỹ năng là năng lực sử dụng các tri thức và các kỹ xảo của mình một cách có mục đích và sáng tạo trong hoạt động thực tiễn” (Phạm Thị Thu Hoa, 2015)

Platonov K K cho rằng: “Kỹ năng là năng lực của con người thực hiện một hoạt động hay một hành động bất kỳ nào đó trên cở sở của kinh nghiệm cũ” (Platonov

K K & Golubev, 1967)

Theo Vũ Dũng, “Kỹ năng là năng lực vận dụng có kết quả những tri thức về phương thức hành động đã được chủ thể lĩnh hội để thưc hiện những nhiệm vụ tương ứng Ở mức độ kỹ năng, công việc được hoàn thành trong những điều kiện, hoàn cảnh không thay đổi, chất lượng chưa cao, thhao tác chưa thuần thục, và còn phải tập trung chú ý căng thẳng Kỹ năng được hình thành qua luyện tập” (Vũ Dũng, 2008)

Tác giả Hoàng Anh cho rằng: “Kỹ năng là khả năng sử dụng tri thức và các kỹ xảo của mình một cách có mục đích và sáng tạo trong quá trình của hoạt động thực tiễn Khả năng này là khả năng tự tạo của con người” (Hoàng Anh, Đỗ Thị Châu, & Nguyễn Thạc, 2007)

Huỳnh Văn Sơn cho rằng “Kỹ năng là khả năng thực hiện có kết quả một hành động nào đó bằng cách vận dụng những tri thức, những kinh nghiệm đã có để hành động phù hợp với những điều kiện cho phép Kỹ năng không chỉ đơn thuần về mặt

kỹ thuật của hành động, mà còn là biểu hiện năng lực của con người” (Huỳnh Văn

Sơn, 2012)

Phạm Thị Thu Hoa định nghĩa kỹ năng như sau: “Kỹ năng là hành động được

thực hiện có kết quả bằng cách vận dụng những tri thức và kỹ xảo đã có vào điều kiện

cụ thể” (Phạm Thị Thu Hoa, 2015)

Thực chất, kỹ năng trước hết phải được hiểu là mặt kỹ thuật của thao tác hay hành động nhất định Kỹ năng không có đối tượng riêng mà đối tượng của nó là đối tượng của hoạt động, hành động Kỹ năng là sự thực hiện có kết quả một động tác nào đó hay một hoạt động phức tạp bằng cách áp dụng, lựa chọn những cách thức đúng đắn có tính đến những điều kiện nhất định Do vậy, kỹ năng là hành động thực tiễn đem lại kết quả cụ thể Để thực hiện có hành động có kết quả, chủ thể phải có

tri thức tương ứng; đồng thời vận dụng đúng đắn các cách thức hành động nhằm thực hiện hành động có kết quả

Ngoài ra, kỹ năng còn là biểu hiểu năng lực của người thực hiện công việc có kết quả với một chất lượng cần thiết trong những điều kiện hoàn cảnh nhất định Việc hình thành kỹ năng bao hàm cả việc thông hiểu mối quan hệ qua lại giữa mục đích hành động, điều kiện và cách thức hành động, dựa trên cơ sở của tri thức và vận dụng đúng những tri thức tương xứng trong quá trình hoàn thành các bài tập, nhưng chưa đạt tới mức độ kỹ xảo

Như vậy, cách xem xét kỹ năng nghiêng về năng lực của con người để thực hiện các công việc có kết quả đã bao hàm cả quan niệm kỹ năng là kỹ thuật hành động trong đó

Trong luận văn này, tác giả sử dụng định nghĩa kỹ năng của tác giả Phạm Thị

Thu Hoa để nghiên cứu: “Kỹ năng là hành động được thực hiện có kết quả bằng cách

vận dụng những tri thức và kỹ xảo đã có vào điều kiện cụ thể”

Kỹ năng bao giờ cũng gắn với một hành động cụ thể Nó là kết quả của việc vận dụng tri thức, kỹ xảo vào hoạt động thực tiễn và được thể hiện qua kết quả cao của hành động đó Tính đúng đắn, sự thành thạo, linh hoạt, mềm dẻo của các thao tác là tiêu chuẩn để đánh giá về sự phát triển của kỹ năng

Theo V.P Bexpalko, kỹ năng có năm mức độ từ thấp đến cao như sau: Mức độ 1(Kỹ năng ban đầu): Người học chỉ thực hiện được yêu cầu của kỹ năng này dưới sự hướng dẫn của người dạy; Mức độ 2 (Kỹ năng mức thấp): Người học chỉ thực hiện được những thao tác, hành động trong những tình huống quen thuộc và chưa di chuyển được sang những tình huống mới; Mức độ 3 (Kỹ năng trung bình): Người học

tự thực hiện thành thạo các thao tác đã biết trong tình huống quen thuộc nhưng việc

di chuyển sang tình huống mới còn hạn chế; Mức độ 4 (Kỹ năng cao): Người học đã

tự lựa chọn các hệ thống các thao tác, các hành động cần thiết trong các tình huống khác nhau và đã biết di chuyển kỹ năng trong phạm vi nhất định; Mức độ 5 (Kỹ năng hoàn hảo): Người học nắm được đầy đủ hệ thống các thao tác, hành động khác nhau, biết chọn lựa những thao tác, hành động cần thiết và ứng

dụng chúng một cách thành thạo trong các tình huống khác nhau mà không gặp khó khăn gì (Huỳnh Văn Sơn, 2012)

1.2.2 Kỹ năng nghiên cứu khoa học

1.2.2.1 Khái niệm nghiên cứu khoa học

Các nhà nghiên cứu đã đưa ra định nghĩa NCKH dưới nhiều góc độ khác nhau

Theo Hà Thế Ngữ, “NCKH là một quá trình nghiên cứu hiện thực khách quan,

phát hiện ra những hiểu biết mới mang tính quy luật, có tính chân lý hoặc tìm ra được những quy luật mới, chân lý mới trong hiện thực đó” (Hà Thế Ngữ, Đức Minh, & Phạm Hoàng Gia, 1974)

Theo Phạm Viết Vượng, “NCKH là hoạt động có mục đích, có kế hoạch, được

tổ chức chặt chẽ của các nhà khoa học nhằm khám phá ra bản chất và quy luật của thế giới khách quan và vận dụng chúng vào cải tạo thế giới” (Phạm Viết Vượng, 1997)

Theo Dương Thiệu Tống, “NCKH là một hoạt động tìm kiếm, xem xét, điều tra, hoặc thử nghiệm Dựa trên những số liệu, tài liệu, kiến thức,… đạt được từ các thí nghiệm NCKH để phát hiện ra những cái mới về bản chất sự vật, về thế giới tự nhiên

và xã hội, và để sang tạo phương pháp và phương tiện kỹ thuật mới cao hơn, giá trị hơn” (Dương Thiệu Tống, 2002)

Theo Ngô Đình Qua, “NCKH là hoạt động có hệ thống nhằm khám phá, phát triển và kiểm chứng những kiến thức mới mẻ” (Ngô Đình Qua, 2005)

Theo Nguyễn Bảo Vệ, “NCKH là một hoạt động tìm kiếm, xem xét, điều tra, hoặc thử nghiệm dựa trên những số liệu, tài liệu, kiến thức,… đạt được từ các thí nghiệm NCKH để phát hiện ra những cái mới về bản chất sự vật, về thế giới tự nhiên

và xã hội, và để sáng tạo phương pháp và phương tiện kỹ thuật mới cao hơn, giá trị hơn” (Nguyễn Bảo Vệ, 2005)

Nguyễn Văn Tuấn cho rằng: “NCKH là một hoạt động của con người nhằm

mở rộng tri thức qua các phương pháp khoa học Có 2 điều kiện để có một hoạt động có thể xem là NCKH là mục tiêu và phương pháp” (Nguyễn Văn Tuấn, 2011) Theo Vũ Cao Đàm, “NCKH là sự tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết; hoặc là phát hiện bản chất sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới;

hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để làm biến đổi sự vật phục vụ cho mục tiêu hoạt động của con người” (Vũ Cao Đàm, 2014)

Tác giả Đặng Văn Đoài cho rằng: “NCKH là tìm kiếm, xem xét, điều tra để từ những dữ kiện đã có đạt đến một kết quả mới hơn, cao hơn, giá trị hơn” (Đặng Văn Đoài, Trần Xuân Thanh, & Đặng Danh Lợi, 2015)

Phạm Thị Thu Hoa cho rằng: “NCKH là hoạt động trí tuệ, giải quyết vấn đề theo các mục tiêu nhận thức và thực tiễn bằng các phương pháp và phương tiện đặc biệt để khám phá bản chất và quy luật vận động của thế giới, nhằm tạo ra hệ thống tri thức mới để vận dụng vào cuộc sống, đáp ứng nhu cầu của con người” (Phạm Thị Thu Hoa, 2015)

Tác giả Đoàn Văn Điều định nghĩa “NCKH là một hoạt động xã hội, hướng vào việc tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết hoặc phát hiện bản chất sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới; hoặc sáng tạo phương pháp mới và phương tiên

kỹ thuật mới để cải tạo thế giới” (Đoàn Văn Điều, 2016)

Trong đề tài này, thuật ngữ NCKH của tác giả Phạm Viết Vượng, “NCKH là hoạt động có mục đích, có kế hoạch, được tổ chức chặt chẽ của các nhà khoa học nhằm khám phá ra bản chất và quy luật của thế giới khách quan và vận dụng chúng vào cải tạo thế giới” được chọn để tiến hành nghiên cứu

Hiện nay nhận thức được tầm quan trọng và vai trò của hoạt động NCKH, các trường đại học trên cả nước rất chú trọng và đẩy mạnh hoạt động NCKH của sinh viên nhằm rèn luyện kỹ năng NCKH và góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo

Theo Lê Thị Thanh Chung, NCKH của sinh viên là con đường tìm kiếm những tri thức mới một cách độc lập, tự giác, đòi hỏi sinh viên tư duy độc lập và tự chủ, sáng tạo Hoạt động NCKH giúp sinh viên tiếp thu tri thức một cách sâu sắc và vững chắc

và cung cấp kiến thức về phương pháp để đạt được những tri thức đó (Lê Thị Thanh Chung, 2006)

Phạm Thị Thu Hoa cho rằng “NCKH của sinh viên là một hình thức học tập đặc trưng của trường đại học, qua đó sinh viên tập dượt vận dụng không chỉ những tri thức chuyên môn mà cả những tri thức về phương pháp luận, phương pháp và kỹ

năng nghiên cứu vào việc giải quyết một đề tài khoa học, dưới sự hướng dẫn của giảng viên” (Phạm Thị Thu Hoa, 2015)

Theo đó, có thể hiểu NCKH sinh viên là hoạt động có mục đích, có kế hoạch

do sinh viên tiến hành, vận dụng tri thức, phương pháp và kỹ năng nghiên cứu khoa học vào giải quyết một vấn đề, nhiệm vụ khoa học dưới sự hướng dẫn của giảng viên

Hoạt động NCKH của sinh viên mang một số đặc điểm sau: NCKH sinh viên là một hoạt động mang tính sáng tạo và độc lập của sinh viên Hoạt động NCKH giúp sinh viên rèn luyện nhưng phẩm chất, năng lực cần thiết để trở thành nhà nghiên cứu

và hình thành khả năng làm việc độc lập, tự chủ cho sinh viên Bên cạnh đó, NCKH còn là phương pháp dạy học tích cực, giúp sinh viên vận dụng tri thức chuyên môn

và khả năng nghiên cứu vào giải quyết một nhiệm vụ cụ thể, khám phá tìm kiếm tri thức mới

1.2.2.2 Kỹ năng nghiên cứu khoa học

Theo thuyết “Kỹ năng cơ động” (Kurt Fischer Zheng Yan), kỹ năng NCKH của sinh viên là vận dụng tri thức về một lĩnh vực nào đó vào thực hiện một nhiệm vụ chuyên biệt (Phạm Thị Thu Hoa, 2015)

Phạm Viết Vượng đưa ra định nghĩa kỹ năng NCKH như sau: “Kỹ năng NCKH

là khả năng thực hiện thành công các công trình khoa học trên cơ sở nắm vững các quan điểm phương pháp luận, sử dụng thành thạo phương pháp và kỹ thuật nghiên cứu” Hệ thống kỹ năng NCKH bao gồm 03 nhóm: Nhóm kỹ năng nắm vững lý luận khoa học và phương pháp luận nghiên cứu; nhóm kỹ năng sử dụng thành thạo các phương pháp nghiên cứu cụ thể; nhóm kỹ năng sử dụng kỹ thuật nghiên cứu (Phạm Viết Vượng, 1997)

Phạm Thị Thu Hoa cho rằng: Kỹ năng NCKH là phương pháp – cách thức thực hiện các công đoạn trong hoạt động NCKH Đó chính là phương pháp và cách tiến hành một đề tài NCKH theo một trình tự hợp logic và phù hợp với những điều kiện cho phép nhằm đạt được mục tiêu mong muốn (Phạm Thị Thu Hoa, 2007) Hệ thống

kỹ năng NCKH bao gồm các kỹ năng như: Nghiên cứu tài liệu, tổ chức thực nghiệm,

kỹ năng tư duy logic tìm ra cách lập luận mới, trình bày công trình nghiên

cứu Kỹ năng NCKH bao gồm các thành tố sau: Thành phần nhận thức, thành phần thiết kế, thành phần kết cấu, thành phần giao tiếp và thành phần tổ chức nghiên cứu Nguyễn Thu Hà không đưa ra định nghĩa kỹ năng NCKH nhưng đã đã chỉ ra hệ thống các kỹ năng NCKH gồm 06 kỹ năng: Kỹ năng tìm tài liệu; kỹ năng phân tích nội dung tư liệu; kỹ năng trình bày, lập luận và bảo vệ ý kiến của mình, phê phán và bác bỏ những ý kiến thiếu cơ sở khoa học là những kỹ năng mà sinh viên phải sử dụng khi soạn thảo đề cương thảo luận các vấn đề khoa học, chuẩn bị thảo luận bằng các bảng thuyết trình; kỹ năng viết báo cáo tổng quát, tóm tắt các vấn đề hay các tác phẩm; kỹ năng xác định đề tài, đối tượng, mục đích, giải thuyết, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu; kỹ năng tổng hợp và khái quát hóa (Nguyễn Thu Hà, 2010) Theo Ngô Đình Qua, “Kỹ năng nghiên cứu khoa học là năng lực giúp con người thực hiện được một công trình nghiên cứu” (Ngô Đình Qua, 2014)

Phạm Thị Thu Hoa đưa ra định nghĩa về kỹ năng NCKH sinh viên như sau: “Kỹ năng NCKH sinh viên là hành động được thực hiện có kết quả một đề tài khoa học

do chính sinh viên thực hiện, dưới sự hướng dẫn của giảng viên trên cơ sở nắm vững phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu, biết sử dụng các phương pháp và kỹ thuật nghiên cứu” (Phạm Thị Thu Hoa, 2015) Kỹ năng NCKH của sinh viên bao gồm

04 nhóm kỹ năng cơ bản:

Nhóm kỹ năng định hướng nghiên cứu (giai đoạn chuẩn bị nghiên cứu) bao gồm các kỹ năng như: Kỹ năng xác định đề tài nghiên cứu; kỹ năng xây dựng đề cương nghiên cứu; kỹ năng xây dựng kế hoạch triển khai nghiên cứu

Nhóm kỹ năng triển khai, thực hiện nghiên cứu (giai đoạn tổ chức thực hiện) bao gồm các kỹ năng: Kỹ năng nghiên cứu tài liệu; kỹ năng thu thập thông tin, tư liệu; kỹ năng xử lý, phân tích thông tin; Kỹ năng tổ chức nghiên cứu khoa học, chứng minh các luận điểm, các giả thuyết khoa học bằng các phương pháp khoa học Nhóm kỹ năng viết và trình bày công trình khoa học bao gồm một số kỹ năng như: Kỹ năng viết công trình khoa học; kỹ năng trình bày công trình khoa học

Nhóm kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá kết quả nghiên cứu, bao gồm các kỹ năng:

Kỹ năng điều chỉnh, bổ sung những thiếu sót trong quá trình nghiên cứu sau khi kiểm tra, đánh giá; Biết so sánh, đối chiếu kết quả hành động nghiên cứu khoa học để có được những thông tin đánh giá cần thiết về chất lượng của đề tài nghiên cứu (Phạm Thị Thu Hoa, 2015)

- Theo Nguyễn Xuân Thức, “Kỹ năng NCKH của sinh viên sư phạm là sự vận

dụng tri thức thực hiện các hoạt động NCKH của sinh viên trong hoạt động học tập ở nhà trường sư phạm” Kỹ năng NCKH bao gồm 16 kỹ năng cơ bản tương ứng với 03 giai đoạn của hoạt động nghiên cứu khoa học:

Giai đoạn chuẩn bị có 06 kỹ năng như lựa chọn vấn đề nghiên cứu; xác định tên

đề tài; xây dựng đề cương nghiên cứu; lựa chọn phương pháp nghiên cứu; thông qua

đề cương; lựa chọn các khái niệm công cụ cho đề tài

Giai đoạn thu thập và xử lý thông tin với 04 kỹ năng: Thu thập tài liệu nghiên cứu; thu thập các kiến thức có liên quan; vận dụng phương pháp nghiên cứu để thu thập số liệu; xử lý trình bày thông tin

Giai đoạn viết báo cáo khoa học và bảo vệ đề tài với 06 kỹ năng như: Viết cơ

sở lý luận; viết cơ sở thực tiễn; tóm tắt công trình nghiên cứu; sắp xếp danh mục tài liệu tham khảo; trình bày phục lục; trình bày và bảo vệ đề tài (Nguyễn Xuân Thức, 2012)

Nguyễn Thị Xuân Hương cho rằng, “Kỹ năng nghiên cứu khoa học của sinh viên là khả năng sinh viên thực hiện một cách có kết quả hoạt động NCKH bằng cách lựa chọn và thực hiện các phương pháp hành động đã được tiếp thu, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh nhất định nhằm đạt mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề ra” (Nguyễn Thị Xuân Hương, 2016)

Theo Lê Thành Khôi, để thực hiện được phương pháp khoa học, người làm công tác nghiên cứu phải có nhiểu kỹ năng khác nhau, trong số đó có 07 kỹ năng có tầm quan trọng đặc biệt trong NCKH là: Kỹ năng xây dựng đề tài nghiên cứu, kỹ năng thiết kế nghiên cứu, kỹ năng thu thập dữ liệu, kỹ năng phân tích dữ liệu và sử dụng công cụ phân tích, kỹ năng phê phán, kỹ năng lập luận trong NCKH; kỹ năng viết bài báo – báo cáo khoa học (Nguyễn Thị Minh Hồng, 2016)

Nguyễn Thị Minh Hồng cho rằng: “Kỹ năng NCKH là khả năng thực hiện có kết quả hoạt động NCKH bằng cách vận dụng tri thức, kinh nghiệm và thái độ đã có

để hành động phù hợp với những điều kiện cho phép nhằm giải quyết các vấn đề đã đặt ra” (Nguyễn Thị Minh Hồng, 2016) Theo đó, cấu trúc của kỹ năng NCKH bao gồm 03 mặt biểu hiện như sau: Mặt kiến thức (kiến thức khoa học chuyên ngành; kiến thức về phương pháp NCKH); Hệ thống các kỹ năng nghiên cứu khoa học (nhóm

kỹ năng chung và nhóm kỹ năng bổ trợ); Thái độ và phẩm chất của nhà khoa học Trong đề tài này tác giả lựa chọn định nghĩa kỹ năng NCKH của tác giả Nguyễn Thị Minh Hồng để nghiên cứu “Kỹ năng NCKH là khả năng thực hiện có kết quả hoạt động NCKH bằng cách vận dụng tri thức, kinh nghiệm và thái độ đã có để hành động phù hợp với những điều kiện cho phép nhằm giải quyết các vấn đề đã đặt ra” (Nguyễn Thị Minh Hồng, 2016)

1.2.3 Kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học

- Dữ liệu

Theo Đại từ điển Tiếng Việt, “Dữ liệu được hiểu là số liệu đã có, theo đó có thể dựa vào để giải quyết một vấn đề” (Nguyễn Như Ý, 1999)

Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, “Dữ liệu bao gồm những mệnh đề

phản ánh thực tại Một phân loại lớn của các mệnh đề quan trọng trong thực tiễn là các đo đạc hay quan sát về một đại lượng biến đổi Các mệnh đề đó có thể bao gồm các số, từ hoặc hình ảnh” (“https://vi.wikipedia.org/wiki/Dữ_liệu,” n.d.)

Bên cạnh đó, trong Tiếng Anh, thuật ngữ dữ liệu được dịch thành “Data” Từ điển

Oxford định nghĩa “Data” là “Thông tin hoặc dữ kiện dùng để tính toán, phân tích hoặc lên kế hoạch cho một cái gì đó” (“https://www.oxfordlearnersdictionaries.com,” n.d.)

- Dữ liệu trong nghiên cứu khoa học

Theo Nguyễn Văn Lê, dữ liệu (data) là những sự kiện trong nghiên cứu khoa học Nếu không có các sự kiện thì không thể có công trình khoa học Sự kiện càng nhiều thì công trình càng có tính chính xác và độ tin cậy cao Và một nhiệm vụ trung tâm mà người nghiên cứu phải thực hiện tích lũy các sự kiện Dữ liệu bao gồm dữ liệu sơ cấp và dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu sơ cấp hay dữ liệu gốc do các nhà

nghiên cứu trực tiếp hay gián tiếp thu thập có ý nghĩa quan trọng đặc biệt trong nghiên cứu khoa học Dữ liệu thứ cấp là loại dự liệu đã được thu thập và trình bày sẵn (Nguyễn Văn Lê, 1997)

Theo Trần Tiến Khai, dữ liệu trong NCKH có hai dạng dữ liệu cơ bản dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp Dữ liệu thứ cấp là dữ liệu do người khác thu thập, sử dụng cho các mục đích có thể là khác với mục đích nghiên cứu của người nghiên cứu Dữ liệu sơ cấp là dữ liệu do chính người nghiên cứu thu thập phù hợp với vấn đề nghiên cứu đặt ra (Trần Tiến Khai, Trương Đăng Thụy, Lương Vinh Quốc Duy, Nguyễn Thị Song An, & Nguyễn Hoàng Lê, 2009)

Theo Võ Thị Ngọc Lan và Nguyễn Văn Tuấn, dữ liệu cần thu thập trong nghiên cứu khoa học được phân thành 02 loại: Dữ liệu nhất đẳng là những tài liệu, dữ kiện

có nguồn gốc nguyên thủy do chính tác giả quan sát, tường trình lại Dữ liệu nhị đẳng

là những dữ liệu thu thập từ trước được tường thuật lại qua nhiều người khác ngoài tác giả, mang tính chủ quan của người tường thuật lại (Võ Thị Ngọc Lan & Nguyễn Văn Tuấn, 2012)

Lê Văn Thái cho rằng: Thu thập dữ liệu là một trong những bước quan trọng của hoạt động nghiên cứu khoa học Thu thập dữ liệu nhằm hình thành các luận cứ thực tiễn của nghiên cứu Dữ liệu cần thu thập trong hoạt động nghiên cứu khoa học bao gồm: thông tin định tính và thông tin định lượng (Lê Văn Thái, 2014)

Nguyễn Tấn Phước cho rằng thu thập dữ liệu là một khâu trong tiến trình thực hiện luận văn tốt nghiệp và tiểu luận báo cáo thực tập Đây là công việc thu thập dữ liệu hoặc thông tin để làm bằng chứng cho nội dung của đề tài đã chọn Đồng thời, tác giả phân loại dữ liệu đã thu thập thành 03 mức độ:

Tài liệu gốc là những thông tin hay dữ liệu ban đầu đã thu thập được thông qua các phương pháp nghiên cứu quan sát, nghiên cứu điều tra và nghiên cứu thử nghiệm

ở thị trường Nguồn tài liệu này có mức độ tin cậy và giá trị cao nhất

Tài liệu thứ cấp là loại tài liệu đã dựa vào tài liệu gốc để viết lại, nên không tránh được sự chủ quan ít nhiều của người đã thu thập trực tiếp trước đó Mức độ tin cậy hạn chế và giá trị tương đối thấp hơn các tài liệu gốc

Tài liệu trích dẫn từ tài liệu thứ cấp là loại tài liệu dựa vào thông tin hoặc dữ liệu có sẵn để viết lại Nguồn tài liệu này kém giá trị nhất trong 3 mức độ phân loại

và đánh giá các tài liêu đã thu thập (Nguyễn Tấn Phước, 2000)

Theo Nguyễn Bảo Vệ, thu thập và nghiên cứu tài liệu là một công việc quan trọng cần thiết cho bất kỳ hoạt động nghiên cứu khoa học nào Các nhà nghiên cứu khoa học luôn đọc và tra cứu tài liệu có trước để làm nền tảng cho NCKH Tài liệu được phân thành 2 loại tài sơ cấp và tài liệu thứ cấp Tài liệu sơ cấp là tài liệu mà người nghiên cứu tự thu thập, phỏng vấn trực tiếp, hoặc nguồn tài liệu cơ bản, còn ít hoặc chưa được chú giải Tài liệu thứ cấp là loại tài liệu có nguồn gốc từ tài liệu sơ cấp đã được phân tích, giải thích và thảo luận, diễn giải (Nguyễn Bảo Vệ & Nguyễn Huy Tài, 2005)

Lê Thị Hồng Vân cho rằng: “Thu thập và nghiên cứu, xử lý tài liệu là một công việc quan trọng và cần thiết cho bất kỳ hoạt động nghiên cứu khoa học nào” Tài liệu được phân thành 2 dạng tài liệu sơ cấp và tài liệu thứ cấp Tài liệu sơ cấp là loại tài liệu “thô” được người nghiên cứu tự thu thập qua điều tra, phỏng vấn, ghi chép trực tiếp mà chưa qua xử lý, chưa được phân tích chú giải, khái quát Tài liệu thứ cấp là các thông tin, tri thức đã được phân tích, giải thích, bình luận, diễn giải qua những nghiên cứu của người khác (Lê Thị Hồng Vân & Phạm Thị Ngọc Thúy, 2011)

Có thể thấy, mỗi tác giả có cách hiểu khác nhau về dữ liệu trong NCKH tùy vào cách tiếp cận nghiên cứu

Theo tác giả, dữ liệu trong NCKH là những thông tin, số liệu mà nhà nghiên cứu thu thập phục vụ cho hoạt động nghiên cứu khoa học Dữ liệu trong nghiên cứu

khoa học được phân thành hai loại:

Dữ liệu sơ cấp: Dữ liệu sơ cấp là những dữ liệu thô do nhà nghiên cứu trực tiếp hoặc gián tiếp thu thập được, chưa được sử dụng hoặc công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào Đó có thể là những thông tin, số liệu, hình ảnh mà nhà nghiên cứ thu thập được trong quá trình nghiên cứu (kết quả thí nghiệm, quan sát, thực nghiệm, điều tra bằng bảng hỏi, phỏng vấn…)

Dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu thứ cấp là loại dữ liệu đã được người khác thu thập và công bố trước đó, nhà nghiên cứu thu thập lại để phục vụ cho việc nghiên cứu của mình Dữ liệu thứ cấp có thể là thông tin, số liệu, tài liệu thống kế và kết quả nghiên

mà các tác giả trước đó đã nghiên cứu, công bố có liên quan đến công trình nghiên cứu như: sách, giáo trình, các công trình nghiên cứu, khóa luận, luận văn, luận án, bài báo, tạp chí, bài viết… mà các tác giả khác đã công bố

Dữ liệu rất cần thiết trong hoạt động NCKH, có vai trò quyết định độ tin cậy và tính khoa học của đề tài Dữ liệu giúp nhà nghiên cứu thực hiện tốt một số vấn đề như: Xuất hiện ý tưởng nghiên cứu; Viết đề cương nghiên cứu khoa học; Xây dựng

cơ sở lý thuyết liên quan đến đề tài; thiết lập luận cứ khoa học, chứng minh giả thuyết nghiên cứu và viết báo cáo khoa học kết quả nghiên cứu

Khi xác định vấn đề nghiên cứu trong NCKH, nhà nghiên cứu cần cân nhắc khả năng thu thập dữ liệu Nếu vấn đề nghiên cứu có tính mới và có ý nghĩa nhưng nếu không thu thập được dữ liệu thì vấn đề nghiên cứu sẽ không khả thi

- Thu thập dữ liệu trong nghiên cứu khoa học

Để có dữ liệu phục vụ cho việc nghiên cứu khoa học, nhà nghiên cứu phải tiến hành hoạt động thu thập dữ liệu

Thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học là hoạt động mà nhà nghiên cứu sử dụng các phương pháp để thu thập thông tin, số liệu phục vụ cho hoạt động nghiên cứu khoa học

Nhà nghiên cứu thu thập dữ liệu nhằm các mục đích sau: Thiết lập các luận cứ

lý thuyết và thực tiễn để chứng minh cho tính đúng đắn của các luận điểm khoa học

mà đề tài cần khẳng định Thu thập thông tin, số liệu được để chứng minh cho giả thuyết nghiên cứu Giúp người nghiên cứu có một cái nhìn bao quát, toàn diện về vấn

đề nghiên cứu với những thành tựu và hạn chế để xác định rõ hơn mục đích và nhiệm

vụ nghiên cứu của mình, tránh sự trùng lặp với các công trình đã có Giúp người nghiên cứu nắm được phương pháp tiếp cận mà các công trình nghiên cứu trước đó

đã thực hiện để tiếp thu và rút kinh nghiệm Tiếp thu các kết quả nghiên cứu của người đi trước làm tiền đề giúp người nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết

liên quan đến nội dung nghiên cứu và các luận cứ để chứng minh các luận điểm khoa học

Do vậy, ngay ở khâu thu thập dữ liệu, nếu nhà nghiên cứu xét thấy không có điều kiện sưu tầm đầy đủ các dữ liệu hay không có điều kiện thực hiện các hoạt động điều tra, khảo sát thực tế để phục vụ cho đề tài thì cần phải cân nhắc lại việc có nên tiếp tục thực hiện đề tài nghiên cứu hay không

Quy trình thu thập dữ liệu trong hoạt động nghiên cứu khoa học bao gồm các bước sau:

Bước 1 Xác định nội dung dữ liệu cần thu thập

Trong bước này, nhà nghiên cứu cần xác định đúng nội dung cần thu thập dữ liệu, xác định nguồn chứa dữ liệu và các phương pháp có thể sử dụng để thu thập dữ liệu

Bước 2 Xây dựng kế hoạch thu thập dữ liệu

Nhà nghiên cứu cần xây dựng kế hoạch cụ thể để thu thập dữ liệu theo từng phương pháp đã được xác định ở bước 1, trong đó xác định mục đích, yêu cầu, nội dung, nguồn lực và cách thức tổ chức thực hiện

Bước 3 Tổ chức thu thập dữ liệu

Nhà nghiên cứu tiến hành thực hiện các công việc cần thiết, sử dụng các phương pháp thu thập dữ liệu để thu thập dữ liệu theo kế hoạch đã định, kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ thu thập dữ liệu; và xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình thu thập dữ liệu

Bước 4 Tổng hợp, đánh giá dữ liệu

Trên cơ sở dữ liệu đã thu thập được, nhà nghiên cứu tổng hợp, phân loại phân tích, đánh giá dữ liệu thu thập được, viết báo cáo sơ bộ về dữ liệu

- Phương pháp thu thập dữ liệu trong nghiên cứu khoa học

Để hoạt động thu thập dữ liệu trong nghiên cứu khoa học đạt hiệu quả, nhà nghiên cứu phải nắm vững và vận dụng linh hoạt các phương pháp thu thập dữ liệu

Phương pháp thu thập dữ liệu là cách thức mà nhà nghiên cứu sử dụng để thu thập những thông tin, số liệu phục vụ cho hoạt động nghiên cứu khoa học

Thực chất, phương pháp thu thập dữ liệu chính là các phương pháp nghiên cứu của đề tài được sử dụng để thu thập thông tin, số liệu phục vụ cho hoạt động NCKH Trong mỗi lĩnh vực sẽ có các phương pháo nghiên cứu khác nhau Do vậy, tùy vào lĩnh vực nghiên cứu mà nhà nghiên cứu sử dụng các phương pháp thu thập đặc trưng cho phù hợp

Trong lĩnh vực tâm lý, nhà nghiên cứu thường sử dụng một số phương pháp thu thập dữ liệu trong nghiên cứu khoa học tâm lý cơ bản sau:

+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Đây là phương pháp mà nhà nghiên cứu thường sử dụng để thu thập dữ liệu thứ cấp phục vụ cho việc viết đề cương, cơ sở lý luận và lịch sử nghiên cứu của đề tài

Phương pháp này được tiến hành như sau: Xác định nội dung, mục đích; xác định nguồn tài liệu (internet; sách, danh mục các công trình nghiên cứu mục lục các bài báo, tạp chí, tham luận hội thảo); xây dựng kế hoạch thực hiện (thời gian, nhân lực, trang thiết bị cần thiết); tiến hành nghiên cứu tài liệu; phân loại và đánh giá, xác định tài liệu phù hợp; đọc và ghi chép tài liệu

+ Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Đây là một phương pháp thu thập dữ

liệu thường được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu khoa học tâm lý, nó giúp nhà nghiên cứu thu thập được những dữ liệu sơ cấp phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài Quy trình tiến hành của phương pháp điều tra bằng bảng hỏi như sau: Xác định nội dung, mục đích cần điều tra; xác định khách thể cần điều tra, chọn mẫu; xây dựng bảng hỏi; điều tra thử bảng hỏi; chỉnh sửa, bổ sung bảng hỏi; điều tra chính thức; kiểm tra, thu thập và xử lý dữ liệu sơ bộ;

+ Phương pháp phỏng vấn: Đây là một phương pháp thu thập dữ liệu giúp nhà nghiên cứu thu thập được những dữ liệu sơ cấp nhằm làm rõ và sâu sắc hơn cho việc nghiên cứu đề tài

Quy trình tiến hành của phương pháp phỏng vấn: Xây dựng kế hoạch; lựa chọn khách thể phỏng vấn; lựa chọn phương pháp phỏng vấn tối ưu; lựa chọn và tập huấn người phỏng vấn; tiến hành phỏng vấn; ghi chép, ghi âm nội dung phỏng vấn và xử

lý nội dung phỏng vấn

+ Phương pháp quan sát

Phương pháp quan sát là một phương pháp thu thập dữ liệu giúp thu thập những

dữ liệu sơ cấp phục cho việc nghiên cứu đề tài

Khi sử dụng phương pháp quan sát cần chú ý một số vấn đề như: Xác định mục đích, nhiệm vụ, nội dung quan sát; lựa chọn khách thể, đối tượng, tình huống quan sát; lựa chọn phương pháp quan sát tối ưu; tiến hành quan sát; ghi chép những điều

đã quan sát; xử lý và phán đoán thông tin thu được

+ Phương pháp thực nghiệm: Phương pháp này là một phương pháp thu thập dữ liệu thường được sử dụng trong nghiên cứu khoa học tâm lý giúp nhà nghiên cứu thu thập được những dữ liệu phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài

Phương pháp thực nghiệm được tiến hành theo các giai đoạn sau:

Giai đoạn 1: Đặt vấn đề nghiên cứu Trong giai đoạn này, nhà nghiên cứu hình thành vấn đề và đề tài nghiên cứu; Xác định đối tượng và khác thể nghiên cứu; Xác định nhiệm vụ thực nghiệm và giả thuyết nghiên cứu

Giai đoạn 2: Phương pháp nghiên cứu Xác định phương pháp thực nghiệm (xác định biến số, chọn mẫu); Lập kế hoạch thực hiện thực nghiệm

Giai đoạn 3: Giai đoạn thực nghiệm trong giai đoạn này nhà nghiên cứu tiến hành thực nghiệm theo kế hoạch và ghi nhận kết quả thực nghiệm

Giai đoạn 4: Xử lý, phân tích kết quả Trong đó, nhà nghiên cứu lý giải các kết quả thu được; Hình thành giả thuyết mới; Đưa ra các khuyến nghị cụ thể

+ Phương pháp chuyên gia: là phương pháp thu thập dữ liệu giúp thu thập được những thông tin, ý kiến của các chuyên gia trên lĩnh vực nghiên cứu làm cơ sở cho việc làm rõ vấn đề nghiên cứu

Khi tiến hành phương pháp chuyên gia cần chú ý quy trình như sau: Xác định nội dung, mục đích cần thu thập dữ liệu; xác định chuyên gia cần khảo sát; xây dựng

kế hoạch (hình thức, thời gian, địa điểm, chủ thể); tiến hành theo kế hoạch; ghi chép kết quả; xử lý kết quả thu thập được

+ Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình

Để tiến hành phương pháp nghiên cứu trường hợp, nhà nghiên cứu cần thực hiện theo quy trình sau: Xác định nội dung, mục đích; xác định nguồn chứa dữ liệu;

xây dựng kế hoạch (thời gian, địa điểm, chủ thể, nội dung); nghiên cứu hồ sơ, tài liệu

và hoạt động của trường hợp cần nghiên cứu; ghi chép, đánh giá và xử lý sơ bộ kết quả

- Kỹ năng thu thập dữ liệu trong nghiên cứu khoa học của sinh viên

Để thu thập dữ liệu đầy đủ, nhanh chóng và hiệu quả, đòi hỏi nhà nghiên cứu phải nắm vững quy trình thu thập dữ liệu và vận dụng các phương pháp thu thập dữ liệu phù hợp Hay nói cách khác, nhà nghiên cứu cần có kỹ năng thu thập dữ liệu trong nghiên cứu khoa học

Theo nghiên cứu của tác giả, hiện nay, chưa có tác giả nào đưa ra định nghĩa về

kỹ năng thu thập dữ liệu trong hoạt động NCKH, chỉ có một số tác giả đề cập đến kỹ năng thu thập dữ liệu như là một kỹ năng cụ thể trong các kỹ năng nghiên cứu khoa học, cụ thể:

Phạm Viết Vượng phân chia kỹ năng NCKH thành 03 nhóm Theo đó, kỹ năng thu thập dữ liệu thuộc nhóm kỹ năng sử dụng kỹ thuật nghiên cứu: đó là việc các nhà khoa học phải thành thạo trong việc sử dụng các phương tiện, công cụ kỹ thuật để thu thập, xử lý và trình bày thông tin khoa học

Theo Phạm Thị Thu Hoa cho rằng: Kỹ năng thu thập dữ liệu thuộc nhóm kỹ năng triển khai, thực hiện nghiên cứu trong giai đoạn tổ chức thực hiện Nhóm kỹ năng triển khai, thực hiện nghiên cứu bao gồm các kỹ năng: kỹ năng nghiên cứu tài liệu; kỹ năng thu thập thông tin, tư liệu; kỹ năng xử lý, phân tích thông tin; Kỹ năng

tổ chức nghiên cứu khoa học, chứng minh các luận điểm, các giả thuyết khoa học bằng các phương pháp khoa học

Theo Nguyễn Xuân Thức, kỹ năng thu thập dữ liệu là một kỹ năng thuộc giai đoạn thu thập và xử lý thông tin trong quá quá trình NCKH (Giai đoạn này bao gồm

03 kỹ năng cơ bản đó là: Thu thập tài liệu nghiên cứu; thu thập các kiến thức có liên quan; vận dụng phương pháp nghiên cứu để thu thập số liệu)

Lê Thành Khôi cho rằng: Kỹ năng thu thật dữ liệu là một trong 7 kỹ năng của

kỹ năng NCKH NCKH hiện đại phải dựa vào những dữ liệu thường nghiệm (empiric data) Thu thập dữ liệu là công đoạn rất quan trọng, đặc biệt là trong nghiên cứu khoa học xã hội nhân văn và giáo dục Do vậy, người nghiên cứu phải