Biện Pháp Tổ Chức Trò Chơi Vận Động Ngoài Trời Cho Trẻ 5 - 6 Tuổi Ở Trường Mần Non Huyện Châu Thành

Lý do chọn đề tài Hoạt động vui chơi ngoài trời, chơi các trò chơi vận động có vai trò tích cực trong sự phát triển nhận thức của trẻ thông qua sự tương tác tích cực với môi trường tự

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Bằng Giao

BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI VẬN ĐỘNG NGOÀI TRỜI CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON HUYỆN CHÂU THÀNH TIỀN GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Bằng Giao

BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI VẬN ĐỘNG NGOÀI TRỜI CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON HUYỆN CHÂU THÀNH TIỀN GIANG

Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục mầm non)

Mã số: 60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS BÙI THỊ VIỆT

Thành phố Hồ Chí Minh – 2018

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng bản thân tôi Các số

liệu trong luận văn là trung thực

Kết quả của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Bằng Giao

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và lời cảm ơn chân thành đến: TS Bùi Thị Việt, đã tận tình chỉ dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Quý Thầy Cô, các đồng nghiệp, bạn bè thân hữu và Gia đình đã hỗ trợ, tạo điều kiện, động viên tôi trong quá trình thực hiện luận văn

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Bằng Giao

Kỹ năng vận động Nhà xuất bản Trung bình

Xã hội chủ nghĩa

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục các bảng

Danh mục các biểu đồ

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC TRÒ CHƠI VẬN ĐỘNG NGOÀI TRỜI CHO TRẺ 5-6 TUỔI 6

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Các nghiên cứu trên thế giới 6

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam 13

1.2 Các khái niệm cơ bản 15

1.2.1 Giáo dục thể chất 15

1.2.2 Hoạt động giáo dục thể chất 16

1.2.3 Kỹ năng vận động 17

1.2.4 Trò chơi vận động 21

1.2.5 Hoạt động ngoài trời 26

1.3 Ý nghĩa của trò chơi vận động ngoài trời đối với trẻ 5-6 tuổi 27

1.3.1 Vai trò, ý nghĩa của tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi 27

1.3.2 Đặc điểm phát triển thể chất và khả năng vận động của trẻ 5-6 tuổi 28

1.4 Tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi 31

1.4.1 Mục đích tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi 31

1.4.2 Nhiệm vụ của tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 32

1.4.3 Nội dung trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ mầm non 35

1.4.4 Những yêu cầu tổ chức và hướng dẫn TCVĐ ngoài trời cho trẻ

5-6 tuổi 44

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi 46

1.5.1 Yếu tố khách quan 46

1.5.2 Các yếu tố chủ quan 47

Tiểu kết chương 1 49

Chương 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC TRÒ CHƠI VẬN ĐỘNG NGOÀI TRỜI CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON HUYỆN CHÂU THÀNH, TỈNH TIỀN GIANG 51

2.1 Tổ chức khảo sát 51

2.1.1 Khái quát về địa bàn khảo sát 51

2.1.2 Khái quát các trường mầm non trong huyện 52

2.1.3 Khái quát về quá trình khảo sát 57

2.2 Thực trạng tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi ở trường Mầm non huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang 59

2.2.1 Đánh giá về tầm quan trọng việc tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi ở trường Mầm non 59

2.2.2 Thực trạng sử dụng các trò chơi vận động cho trẻ chơi ngoài trời 61

2.2.3 Thực trạng các khu vực vui chơi được trẻ ưa thích khi tham gia hoạt động ngoài trời 64

2.3 Thực trạng tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi ở một số trường mầm non huyện Châu Thành 65

2.3.3 Thực trạng sử dụng phương pháp tổ chức trò chơi vận động

ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi hiện nay 74

2.3.4 Thực trạng kỹ năng tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi của giáo viên huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang 77

2.3.5 Thực trạng hứng thú của trẻ khi tham gia vào các trò chơi vận động ngoài trời 80

2.3.6 Yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi 81

2.3.7 Những khó khăn khi tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi 83

2.4 Đánh giá chung 85

2.4.1 Ưu điểm 85

2.4.2 Hạn chế 86

Tiểu kết chương 2 88

Chương 3 BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI VẬN ĐỘNG NGOÀI TRỜI CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON HUYỆN CHÂU THÀNH, TIỀN GIANG 89

3.1 Cơ sở định hướng của việc đề xuất biện pháp 89

3.1.1 Dựa vào nguyên tắc giáo dục thể chất cho trẻ mầm non 89

3.1.2 Quan điểm tiếp cận hoạt động 90

3.1.3 Quan điểm tiếp cận tích hợp trong quá trình rèn luyện KNVĐ trong hoạt động ngoài trời 91

3.1.4 Quan điểm tiếp cận thực tiễn 93

3.1.5 Quan điểm phát triển 94

3.2 Một số biện pháp tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi ở trường Mầm non Huyện Châu Thành, Tiền Giang 95

3.2.2 Tổ chức Hội thi “Thiết bị đồ dùng đồ chơi phục vụ chơi trò

chơi vận động ngoài trời cho trẻ” hàng năm nhằm thiết kế Trò

chơi vận động và Thiết bị đồ dùng đồ chơi ngoài trời phù hợp

với trẻ 100

3.2.3 Dạy trẻ biết thích ứng với điều kiện, khu vực chơi, chơi độc lập hoặc hợp tác nhóm để trẻ thực hiện nhiều vận động khác nhau 103

3.2.4 Phân bố hài hòa góc chơi, một số khu vực chơi chú ý đến cả trẻ suy dinh dưỡng, béo phì, nhút nhát, tăng động hoặc khuyết tật 106

3.2.5 Sử dụng trò chơi vận động dân gian là một nội dung trọng tâm của hoạt động vận động ngoài trời 110

3.2.6 Vận động mạnh thường quân để hỗ trợ trang thiết bị cho TCVĐ ngoài trời 112

3.3 Mối quan hệ của các nhóm biện pháp 117

3.4 Tổ chức khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi 118

3.4.1 Mục đích, nội dung, phương pháp khảo sát 118

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm 118

Tiểu kết chương 3 122

KẾT LUẬN 123

TÀI LIỆU THAM KHẢO 126

mầm non huyện huyện Châu Thành 53

Bảng 2.2 Thống kê trình độ đào tạo, chuyên môn nghiệp vụ của CBQL các

hoạt động ngoài trời 64

Bảng 2.6 Thực trạng nhận thức của GVMN về sự cần thiết tổ chức trò chơi

vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi hiện nay 66

Bảng 2.7 Thực trạng sử dụng các trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6

tuổi 70

Bảng 2.8 Thực trạng hiệu quả sử dụng phương pháp hướng dẫn trò chơi vận

động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi hiện nay 74 Bảng 2.9 Thực trạng kỹ năng tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-

6 tuổi của giáo viên huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang 77

Bảng 2.10 Thực trạng hứng thú của trẻ khi tham gia vào các trò chơi vận

động ngoài trời 81 Bảng 2.11 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức trò chơi vận động ngoài trời

cho trẻ 5-6 tuổi 82

Bảng 2.11 Những khó khăn khi tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ

5-6 tuổi 83 Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp 118 Bảng 3.2 Khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp 120

Biểu 2.1 Đánh giá về vai trò tổ chức trò chơi vận động ngoài trời đối với sự

phát triển toàn diện của trẻ 5-6 tuổi ở trường Mầm non 59

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hoạt động vui chơi ngoài trời, chơi các trò chơi vận động có vai trò tích cực trong sự phát triển nhận thức của trẻ thông qua sự tương tác tích cực với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội Chơi là hình thức cơ bản giúp trẻ phát triển khả năng suy nghĩ và sự giao tiếp tích cực của trẻ Các hoạt động cùng nhau, hoạt động hợp tác giữa cô và trẻ, hoạt động cá nhân kết hợp với hoạt động nhóm có tác dụng to lớn trong phát triển trí thông minh và trong phát triển nhân cách

Có thể nói, trò chơi vận động là hình thức hoạt động phát triển thể lực phù hợp và có hiệu quả nhất ở lứa tuổi mầm non nói chung và trẻ mẫu giáo nói riêng Trò chơi vận động không những giúp trẻ phát triển về thể lực mà còn phát huy tính tích cực, ham muốn vận động Vì vậy cần quan tâm đến trò chơi vận động

và sử dụng một cách tối đa để giúp trẻ phát triển toàn diện vì mỗi chúng ta ai cũng muốn “dành cho trẻ những gì tốt đẹp nhất mà mình có thể”

Một cơ thể khỏe mạnh luôn là tiền đề cho mọi tài năng Việc giúp trẻ phát triển thể lực là một trong những nhiệm vụ quan trọng ở trường mầm non Đối với sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ, ngoài việc chăm sóc cẩn thận và nuôi dưỡng theo nhu cầu phát triển, trẻ còn cần phải có sự giao tiếp tình cảm, luyện tập thường xuyên có mục đích với người lớn dưới hình thức trò chơi Bên cạnh

đó, chúng ta thấy rằng các trò chơi liên quan đến vận động của cơ thể làm cho trẻ sảng khoái tinh thần vui vẻ, trẻ trở nên hoạt bát, nhanh nhẹn và tự tin hơn

Xuất phát từ vai trò quan trọng của các hoạt động phát triển thể chất nhằm nâng cao thể lực cho trẻ, đây là một việc làm cần thiết và có ý nghĩa đối với sự phát triển toàn diện của trẻ Hiện nay hoạt động phát triển thể chất thông qua tổ chức các trò chơi vận động, nhất là trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ còn nhiều hạn chế: nhà trường đa phần chú trọng đến khâu tổ chức đảm bảo trẻ ăn hết suất ngủ đúng giờ, các kế hoạch kiểm tra dự giờ nằm trên hoạt động học

trong lớp, đặc biệt trẻ 5-6 tuổi đa phần chú trọng đến lĩnh vực phát triển nhận thức và kỹ năng tinh của bàn tay nhất là kỹ năng sao chép hay đọc chữ để chuẩn

bị tâm thế vào lớp Một Một số hoạt động vận động ngoài trời gặp nhiều khó khăn: nhà trường không có nhiều “tập huấn chuyên môn” và không xem trọng hoạt động ngoài trời: sợ trẻ bẩn, vấp ngã, ồn ào đến lớp học khác, luật chơi và

kỹ năng tổ chức trò chơi vận động của cô giáo chưa được đầu tư sâu và thường mang tâm lý ra sân chơi cho có, hư hao đồ chơi ngoài trời (lãnh đạo phê bình), mất nhiều thời gian, công sức để làm lại (vì trẻ chơi dễ bị hư) Bên cạnh đó, đa

số giáo viên không muốn tổ chức cho trẻ ra ngoài sân chơi vì phải chuẩn bị nhiều đồ chơi để trẻ không tranh giành, sân chơi phải rộng, phải thoáng, phải có nhiều khu chơi riêng thì tổ chức vận động ngoài trời mới có hiệu quả, mới vui,

cô giáo đỡ vất vả hơn sau các hoạt động trong lớp…nên dần dần hình thành lối suy nghĩ “ngán ngại” khi cho trẻ ra sân hoạt động hoặc “ra cho có” mà lại không hướng trẻ kỹ năng chơi cùng nhau hay “khai thác” triệt để loại đồ chơi mà trẻ đang có, hoặc không cần đồ chơi mà trẻ vẫn thích thú chơi cùng nhau… Điều đó làm cho hoạt động vui chơi, học tập, thỏa sức khám phá của trẻ trở nên đơn điệu,

sơ sài, gây sự nhàm chán, dẫn đến trẻ nhút nhát càng nhút nhát hơn, không mạnh dạn tự tin tham gia hoạt động, không phát huy hết khả năng tích cực của mình… Trong khi đó lại quên rằng phát triển thể lực cho trẻ là một nhiệm vụ quan trọng trong trường mầm non, không chỉ bảo vệ và tăng cường sức khỏe mà còn là tiền

đề cho sự phát triển toàn diện của trẻ Đó là lý do tôi chọn “Biện pháp tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi ở trường Mầm non Huyện Châu Thành, Tiền Giang”

2 Mục đích nghiên cứu

Khảo sát thực trạng việc tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi ở trường Mầm non Huyện Châu Thành, Tiền Giang Từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm rèn kỹ năng vận động, hình thành ở trẻ thói quen mạnh dạn, tự hợp tác nhóm, có khả năng tự tổ chức một số trò chơi vận động ngoài trời với

nhau, hứng thú khi cùng tham gia vận động ngoài trời…

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi ở trường Mầm non huyện Châu Thành, Tiền Giang

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi ở trường Mầm non của huyện Châu Thành, Tiền Giang

4 Giả thuyết khoa học

Việc tổ chức hoạt động ngoài trời đã đạt được một số hiệu quả nhất định Tuy nhiên việc tổ chức trò chơi vận động ngoài trời hiện nay vẫn còn một số hạn chế như: giáo viên chưa thực sự tạo mọi điều kiện cho trẻ được tích cực hoạt động ngoài trời; việc tổ chức một số trò chơi vận động ngoài trời đôi khi còn mang tính hình thức; giáo viên chưa có khả năng thiết kế các hoạt động phong phú kích thích hứng thú của trẻ nên hiệu quả mang lại chưa cao

Nếu khảo sát và phân tích đúng thực trạng cũng như nguyên nhân của tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi thì người nghiên cứu sẽ có cơ

sở đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nhiệm vụ nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu một số lý luận về tổ chức trò chơi vận động, vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi để làm cơ sở cho nghiên cứu thực trạng và nghiên cứu biện pháp tổ chức

5.2 Nhiệm vụ nghiên cứu thực tiễn:

Tìm hiểu thực trạng về biện pháp tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non huyện Châu Thành, Tiền Giang

Kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về nội dung

Đề tài tập trung nghiên cứu tổ chức một số trò chơi vận động trong hoạt động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi ở một số trường mầm non huyện Châu Thành, Tiền Giang

6.2 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu tiến hành khảo sát trên các giáo viên dạy cho trẻ 5-6 tuổi (lớp lá) và Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn tại 8 trường mầm non huyện Châu Thành, bao gồm: MN Thạnh Phú; Mầm non Tam Hiệp; Mầm non Thân Cữu Nghĩa ; Mầm Non Tân Lý Tây; Mầm Non Dưỡng Điềm; Mầm Non Bình Trưng; Mầm Non tân Hội Đông; Mầm non Bình Đức

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận: Đọc và phân tích, hệ thống hóa, khái quát hóa những tài liệu liên quan đến đề tài như: các khái niệm công

cụ, những quan điểm khoa học về vai trò của trò chơi vận động đối với sự phát triển toàn diện của trẻ,…

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát:

Quan sát thời gian tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ trong ngày, trong tuần

Quan sát hình thức tổ chức trò chơi vận động ngoài trời

Quan sát nghiên cứu nội dung trò chơi vận động ngoài trời

Quan sát có ghi lại biên bản thời gian, phương pháp và hình thức tổ chức, kết quả thực hiện trò chơi vận động ngoài trời của trẻ

7.2.2 Phương pháp điều tra

Sử dụng phiếu thăm dò ý kiến khảo sát một cán bộ quản lý, giáo viên trực tiếp dạy lớp mẫu giáo 5-6 tuổi ở 4 trường Mầm non huyện Châu Thành, Tiền giang nhằm tìm hiểu rõ thực trạng tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-

6 tuổi

7.2.3 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm

8 Đóng góp của luận văn

Bổ sung thêm tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ dành cho giáo viên mầm non sau khi kiểm chứng kết quả nghiên cứu một số biện pháp tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Đề xuất cách tạo, tận dụng một số trang thiết bị, đồ chơi khi trẻ tham gia vận động ngoài trời

Đề xuất một số biện pháp góp phần nâng cao chất lượng trong việc tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non huyện Châu Thành, Tiền Giang

9 Bố cục của luận văn

Ngoài phần tài liệu tham khảo, phụ lục và danh mục các bảng biểu, chữ viết tắt, cấu trúc luận văn gồm có 3 phần:

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC TRÒ CHƠI

VẬN ĐỘNG NGOÀI TRỜI CHO TRẺ 5-6 TUỔI

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trò chơi được ra đời từ thời nguyên thủy, họ đã sử dụng trò chơi đề truyền thụ kinh nghiệm cho các thế hệ bằng cách bắt chước các động tác lao động Trò chơi được ra đời từ đó và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người Ngày nay trò chơi xuất hiện trên tất cả các lĩnh vực giáo dục, văn hóa văn nghệ nhằm rèn luyện và nâng cao sức khỏe con người Trò chơi vận động là một trong những phương tiện giáo dục thể chất mà trong hoạt động của nó có quy tắc và diển ra trong một giới hạn không gian, thời gian được xác lập

Trò chơi vận động có ý nghĩa to lớn đối với sự hình thành và phát triển nhân cách Một số tác giả nước ngoài nghiên cứu xây dựng loại trò chơi này theo nhiều xu hướng khác nhau

1.1.1 Các nghiên cứu trên thế giới

Những năm 30 của thế kỉ XX các nhà tâm lí học, giáo dục học Xô Viết đã đưa ra một cái nhìn mới về bản chất tâm lí người nói chung và hoạt động chơi nói riêng Bằng những lập luận khoa học, họ đã chứng minh sự xuất hiện của trò chơi như hình thức cụ thể của hoạt động chơi, gắn liền với lao động ở giai đoạn phát triển nhất định của xã hội loài người Các nhà khoa học giai đoạn này đã làm sáng tỏ nguồn gốc xã hội của trò chơi, hoạt động chơi của con người gắn liền với lao động ở những giai đoạn phát triển nhất định của xã hội loài người Nội dung trò chơi phản ánh cuộc sống xã hội của con người, trên cơ sở đó làm

rõ bản chất xã hội của trò chơi nói chung và hoạt động chơi nói riêng

Vào những năm bốn mươi, các cộng sự và học trò của L.X.Vưgôtxki, Đ.B.Elcônhin, A.V.Zaparogiet, A.N.Leonchiep,…đã thực hiện hàng loạt nghiên cứu của mình, L.X Vưgôtxki đã lí giải và phân tích vai trò của hoạt động chơi

nhất là dưới dạng các trò chơi mô phỏng, ông đã chỉ ra: chính những trò chơi mô phỏng tạo ra vùng cận phát triển, là điều kiện đầu tiên thuận lợi nhất cho sự hình thành và phát triển nhân cách Hoàn cảnh chơi mang tính tưởng tưởng là con đường dẫn tới trừu tượng hóa; thực hiện các quy tắc chơi, là trường học rèn luyện các phẩm chất ý chí, đạo đức…[35]

Công trình nghiên cứu của P.G Xamarucova, L.A.Gersezon; tiến hành dựa trên quan điểm duy vật biện chứng, bắt đầu từ những hoạt động có thực của trẻ từ đó để hiểu những biến đổi tương ứng trong ý thức của trẻ và sau đó tìm hiểu những ảnh hưởng trở lại của sự thay đổi ý thức đối với sự phát triển tiếp theo của hoạt động Từ đó các nhà khoa học kết luận: hoạt động chơi không nảy sinh một cách tự phát mà do những ảnh hưởng có ý thức hoặc không ý thức từ phía người lớn, bạn bè xung quanh trong đó giao tiếp xã hội đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển hoạt động vui chơi của trẻ [36]

Tác giả P.G Xamarucova cho rằng, GDTC cho trẻ có ý nghĩa lớn, coi luyện tập thể dục thể thao là nhiệm vụ quan trọng để làm vững mạnh thế hệ mai sau Ghi nhận sự tác động có ích của bài tập thể chất lên cơ thể trẻ, bà đề cao vai trò của trò chơi Trò chơi không chỉ củng cố sức khỏe của cơ thể, mà nó còn sử dụng với mục đích giáo dục, góp phần hình thành, củng cố kỹ năng bài tập thể chất, giáo dục cách biết khiển bản thân, có tổ chức và có tính cách [56]

A.X.Ma-ca-ren-cô đã chứng minh rằng một trò chơi tốt là một trò chơi mà

ở trong đó đứa trẻ hoạt động tích cực, độc lập suy nghĩ, xây dựng và khắc phục khó khăn dưới hình thức khó khăn đối với trẻ Tất cả những cái đó làm cho trò chơi giống như lao động A.X.Ma-ca-ren-cô giải thích nguyên nhân làm cho trẻ thích thú trò chơi là ở chổ trò chơi xuất phát từ nội dung của nó, là một hoạt động con người đòi hỏi con người phải suy nghĩ, sáng tạo, khôn ngoan, lanh lợi Niềm vui ở đây cũng giống như niềm vui trong lao động Đó là niềm vui sáng tạo, niềm vui chiến thắng [52]

Các nghiên cứu của P.A Ruđich, P.G Xamarukôva, E.A.Arôkin đều thống

nhất quan điểm: trò chơi là hoạt động cơ bản của trẻ em lứa tuổi mẫu giáo Chơi

là nhu cầu để phát triển cơ thể của trẻ Khi chơi, sức mạnh của trẻ được phát triển làm cho đôi tay cứng cáp, đôi chân dẻo dai, thân thể mềm mại, hình dáng phát triển cân đối hài hòa Theo ý kiến của E.A.Arôkin “Không thể phát triển sức khỏe nếu thiếu hoạt động, thiếu hứng thú đối với cuộc sống” Các trò chơi tự

do hoặc trò chơi có luật lệ đều là những hoạt động hấp dẫn cuộc sống của trẻ E.A.Arôkin ca ngợi trò chơi không chỉ vì trong đó trẻ thể hiện sự sáng tạo, thể hiện bản thân trẻ đầy đủ nhất mà còn ảnh hưởng tốt đến sức khỏe của trẻ [56] Tác giả M.A Runôva trong bài viết về “Hoạt động phát triển vận động cho trẻ trong trường Mầm non”, cho rằng một trong những hình thức quan trọng của việc dạy kỹ năng vận động cơ bản cho trẻ mầm non là tiết thể dục Trong trường mầm non hoạt động này được tổ chức hai đến ba lần trong trong một tuần Trong mỗi hoạt động phát triển vận động đều giải quyết các nhiệm vụ chăm sóc, rèn luyện sức khỏe, củng cố, hoàn thiện kỹ năng vận động, phát triển tố chất thể lực và giáo dục các phẩm chất ý chí cho trẻ [36]

P.Ph.Lexgáp trong “Nghiên cứu lý luận và phương pháp tiến hành trò chơi vận động”, xem trò chơi vận động như là bài tập mà nhờ đó trẻ chuẩn bị cho cuộc sống sau này Trò chơi như phương tiện giáo dục nhân cách, khi tham gia chơi trẻ lĩnh hội kỹ năng, thói quen, hình thành tích cách của nó Quy tắc chơi có

ý nghĩa như luật chơi, thái độ của trẻ cần phải có ý thức tự giác và có trách nhiệm Việc thực hiện những quy tắc này yêu cầu đối với tất cả trẻ, vì thế chúng

có ý nghĩa giáo dục lớn Vì trò chơi làm phát triển những phẩm chất đạo đức, tính kỷ luật, trung thực, công bằng giúp đỡ lẫn nhau

Nhà giáo dục Maria Montessory quan niệm rằng: sự phát triển của trẻ không chỉ dựa vào sự phát triển của tâm lý mà còn dựa vào vận động của cơ thể Vận động đem lại sức khỏe cho cơ thể, đem lại lòng dũng cảm và sự tự tin, cũng như những ảnh hưởng không thể coi thường cho tâm lý

Trong khoa học giáo dục, trò chơi vận động được coi là phương tiện phát

triển toàn diện có vị trí quan trọng nhất, thúc đẩy sự phát triển các phẩm chất, trí tuệ và thể lực cũng như sự lĩnh hội các chuẩn mực đạo đức, các quy tắc hành vi

và các giá trị đạo đức của xã hội A.N Leonchev cho rằng, phát triển cân đối mọi khả năng chỉ trở thành hiện thực khi trẻ được vận động hoàn toàn tự do, không chịu sự ép buộc của bản thân và của người khác mà sự tự do vận động của trẻ được thực hiện trong trò chơi vận động [47]

Nhà giáo dục (giáo dục) học, giải phẫu học, thầy thuốc Piốt Lesghapht (1837 – 1909) có vai trò to lớn trong sự phát triển của khoa học và thực tiễn GD thể chất Ông xuất bản một loạt tác phẩm về sinh học, giải phẩu, GD thể chất… Trong đó, quan trọng nhất là tác phẩm: “Giáo dục gia đình và hướng dẫn giáo dưỡng thể chất cho trẻ ở lứa tuổi đến trường” Ông cho rằng giáo dục thể chất là chuẩn bị con người cho lao động sáng tạo, sao cho có thể sử dụng sức lực, KNVĐCB… của mình với sự tiêu hao năng lượng ít nhất mà giành được kết quả tốt nhất Trẻ em nên rèn luyện kĩ năng tự lĩnh hội các bài tập vận động và các vận động này được áp dụng trong các điều kiện khác nhau dưới các hình thức khác nhau [27]

Trong cuốn “Thể dục thể thao nhi đồng trước tuổi học” của tác giả Lưu Tân – người Trung Quốc đã chỉ ra 4 mặt của bài tập động tác: bài tập động tác cơ bản, bài tập thể dục cơ bản, trò chơi vận động và các hoạt động vận động với dụng cụ Trong đó rèn luyện các bài tập động tác cơ bản là mục tiêu, nội dung quan trọng và là biện pháp cơ bản để thực hiện nhiệm vụ hoạt động thể dục thể thao Theo ông hoạt động này có thể rèn luyện toàn bộ cơ thể một cách có hiệu quả, nâng cao và phát triển các tố chất thể lực, tăng cường thể chất; phát triển các năng lực hoạt động cơ bản và tạo điều kiện để các em thích ứng tốt hơn đối với xã hội [39]

Hệ thống giáo dục thể chất ở Thụy Điển đại biểu ưu tú chính là 2 cha con P.Lingơ (1776 – 1839) và I.Lingơ (1820 – 1886) Qua việc nghiên cứu về giải phẫu và sinh lý của trẻ em, hai ông nhấn mạnh đến sự cần thiết phải bắt đầu giáo

dục thể chất từ lứa tuổi còn thơ ấu và trẻ em cần phải áp dụng những bài tập tăng cường và phát triển thân thể Theo ý kiến của ông: củng cố và tăng cường sức khỏe là nhiệm vụ duy nhất của thể chất nên trẻ em cần nâng cao sự gắng sức thể lực chung (thí dụ: bài tập đi bộ kết hợp với bật nhảy, các bài tập thăng bằng…)

Tư thế đúng của tay, chân và mình được đặc biệt chú ý trong khi thực hiện các vận động đi, chạy, nhảy… kết hợp với khả năng giữ thăng bằng Để tiếp tục hoàn thiện thêm các bài tập Lingơ đã bổ sung dụng cụ trong quá trình rèn luyện các KNVĐCB [39]

Hệ thống giáo dục thể chất ở Pháp Phơanxixcô Amôrốt (1770-1848) có công lớn trong việc biên soạn các bài tập rèn luyện KNVĐCB Theo ông, những bài tập thể dục tốt là những bài tập hình thành các kĩ năng cần thiết trong cuộc sống như: đi, chạy, nhảy, leo trèo, trườn bò, ném, đấu kiếm… Quá trình tiến hành theo nguyên tắc chung vừa sức với người tập và đơn giản trong chừng mực

có thể Các bài tập tiến hành theo trình tự từ dễ đến khó [39]

Tại Mỹ đánh giá cao vai trò của phát triển thể lực, vận động cho trẻ 5-6 tuổi Cụ thể, giáo dục Mỹ đã đưa ra Bộ chuẩn học tập và phát triển trẻ em của

Mỹ [44] Riêng với phát triển vận động, được chia thành: Các kỹ năng vận động thô, kỹ năng vận động tinh và kỹ năng cảm giác vận động

Cụ thể nội dung các chỉ số về sự phát triển thể trạng, sức khỏe và vận động của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi bao gồm:

Về kĩ năng vận động thô: Trẻ thể hiện sức mạnh và phối hợp các nhóm cơ

lớn: Chạy liên tục ít bị ngã; Nhảy lò cò đổi chân; Giữ thăng bằng khi cúi, quay

hay ưỡn người; Đi lên xuống cầu thang trong khi nắm đồ vật bằng 1 hay 2 tay;Di chuyển tư thế cơ thể để bắt bóng, sau đó ném bóng qua hướng bên phải;

Đá quả bóng lớn tới 1 điểm đã định sẵn (vài lần chính xác); Có kĩ năng nhảy

- Ném bóng vừa (vài lần chính xác)

Về kĩ năng vận động tinh: Trẻ thể hiện sức mạnh và phối hợp các nhóm cơ

nhỏ: Mở và đậy nắp thùng đồ chơi 1 cách dễ dàng; Xé băng keo khỏi dụng cụ

mà không làm quấn băng keo (đa số làm được); Gấp giấy và làm thành các đồ vật (máy bay, gấp nghệ thuật ) có sự giúp đỡ của người lớn; Cột dây và thắt dây giày với sự giúp đỡ; Viết được tên mình trên thư; Biết cài nút áo quần

Kĩ năng cảm giác vận động: Trẻ có thể sử dụng các giác quan (nhìn, nghe,

ngửi, nếm và sờ) để điều chỉnh các vận động: Liên tục đánh trúng 1 quả bóng

(với vợt); Bắt được bóng với khoảng cách từ 5 đến 10 bước chân; Nặn được những hình thú đơn giản; Mang 1 cốc nước hay nước ép băng qua phòng mà không làm đổ nó; Hứng thú, tích cực chơi kết hợp với tương tác với bạn và tuân thủ luật chơi (đuổi bắt, trốn tìm, )…

Đề cập đến nội dung trên, trong khu vựa Đông Nam Á, vai trò của trò chơi vận động ngoài trời hay phát triển vận động cho trẻ 5-6 tuổi cũng được giáo dục Singapore nhấn mạnh trong quá trình phát triển toàn diện của trẻ bao gồm sự phát triển và tăng trưởng về thể lực

Ngay khi các kĩ năng vận động thô phát triển sẽ kéo theo sự phát triển của các vận động tinh, trẻ phải được dạy để điều khiển được cơ thể mình trước khi chúng phát triển các kĩ năng vận động tinh

Khi giáo viên có kế hoạch nâng cao các vận động tinh cho trẻ, trẻ sẽ trở nên

tự tin hơn, giúp trẻ thích nghi trong việc học ở trường và trong cuộc sống sau này

Thường là có sự kết hợp 3 phần trong kế hoạch phát triển kĩ năng vận động cho trẻ:

- Các kĩ năng vận động cơ bản (có sự di chuyển vị trí, không có sự di chuyển vị trí, vận động tinh và sự khéo léo)

- Phát triển các giác quan vận động

- Sức khỏe thể lực

Sự hướng dẫn hoạt động các kĩ năng vận động trong những năm ở trường mầm non sẽ giúp trẻ trở nên tự tin và thích nghi về thể lực để có thể đáp ứng những nhu cầu cần thiết cho chúng trong cuộc sống sau này

Theo Bộ giáo dục Singapore, việc phát triển các kĩ năng vận động cho trẻ hiệu quả là :

- Trẻ có cơ hội được hoạt động ngay khi trẻ tham gia hoạt động trong các hoạt động thể chất, chúng không chỉ phát triển về các kĩ năng thể lực mà còn làm tăng thêm sự tự tin và lòng tự trọng Khi trẻ chơi với bạn, trẻ còn học được cách chia sẽ, chờ đến lượt và biết thương lượng với người khác

- Trẻ được ở trong một môi trường an toàn và trang bị tốt, một môi trường

mà trong đó các bài học về kĩ năng vận động đã được lên kế hoạch cần phải được bày trí chu đáo Cả khoảng trống trong lớp lẫn ngoài trời nên được an toàn

và được sắp xếp với mục đích kích thích trẻ phát triển các vận động thô và sức khỏe thể lực

Một bãi tập chướng ngại vật có thể được thiết kế với những vật liệu tái chế như các bánh xe cũ, và các hộp carton, thùng nhựa cũ… sẽ có nhiều cơ hội cho trẻ sự trải nghiệm, thích hợp với các kĩ năng bò, trườn, chui và giữ thăng bằng

- Trẻ thể hiện năng lực của mình thông qua sự vận động và các giác quan, khi trẻ thực hiện các vận động cơ lớn và nhỏ, chúng có thể nhìn thấy những điều

từ các góc nhìn khác nhau (từ trên đỉnh của thang leo, từ bên trong ống, từ dưới đáy thùng ) và sẽ bắt gặp được những trải nghiệm khác nhau (cảm nhận được các cảm giác khác nhau như: có luồng gió thổi ngược lại khi đang chạy, khi chổng ngược người lên, chạy trên cỏ hay trên bề mặt cát…)

- Trẻ có đủ thời gian để theo đuổi hoạt động sẽ giúp trẻ có tính kiên nhẫn

và tự tin, phát triển hệ tim mạch và sự dẻo dai các cơ bắp, sức mạnh thông qua các hoạt động thể lực liên tục và sôi nổi Hãy cho trẻ đủ thời gian để luyện tập

và thực hiện hoạt động đến khi hoàn thành, có thể chúng sẽ có những trải nghiệm rất tốt Bằng cách này, sự tự tin của trẻ về khả năng của mình cũng sẽ tăng lên

Tóm lại, qua nghiên cứu các tư tưởng, quan điểm, về tổ chức trò chơi cho trẻ và tổ chức trò chơi nhằm phát triển vận động cho trẻ của các tác giả trên thế

giới, tác giả có một số nhận xét sau: Tổ chức trò chơi cho trẻ là vấn đề được các tác giả trên thế giới quan tâm dưới nhiều góc độ khác nhau như phát huy tính tích cực học tập của trẻ em, phát triển cơ thể toàn diện….Tuy nhiên, những nghiên cứu về tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi một cách toàn diện hệ thống vẫn còn là vấn đề mới mẻ

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam

Năm 2010, Bộ GD&ĐT đã ra Bộ chuẩn giáo dục trẻ em 5tuổi Bộ chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi còn là căn cứ để xây dựng chương trình, tài liệu tuyên truyền, hướng dẫn các bậc cha mẹ và cộng đồng trong việc chăm sóc, giáo dục trẻ em năm tuổi nhằm nâng cao nhận thức về sự phát triển của trẻ em Trên cơ

sở đó, tạo sự thống nhất trong chăm sóc, giáo dục trẻ giữa nhà trường, gia đình

và xã hội Bộ chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi gồm 4 lĩnh vực, 28 chuẩn, 120

chỉ số được phân bố đều trong các lĩnh vực như: Lĩnh vực phát triển thể chất,

lĩnh vực phát triển tình cảm và quan hệ xã hội, lĩnh vực phát triển ngôn ngữ và

giao tiếp, lĩnh vực phát triển nhận thức, nội dung các chỉ số được phân bố đều

trong tất cả các chủ đề dự kiến của năm học Đây chính là mục tiêu giáo dục cụ thể đầu ra của trẻ Mẫu giáo 5 tuổi cần đạt được trong và sau quá trình giáo dục [7]

Với đề tài nghiên cứu “Một số biện pháp phát huy tính tích cực của trẻ mẫu

giáo 4-5 tuổi trong hoạt động chung có mục đích giáo dục thể chất”, tác giả Lý

Thị Anh đã đi sâu nghiên cứu biểu hiện tính tích cực của trẻ, đề xuất một số biện pháp phát huy tính tích cực của trẻ 5-6 tuổi trong hoạt động chung có mục đích giáo dục thể chất Trong đó có các biện pháp: tạo tình huống có vấn đề, làm mẫu

và giải thích các bài tập rõ ràng dễ hiểu, tạo mối quan hệ gần gũi giữa cô và trẻ, đánh giá khen ngợi và động viên kịp thời [2]

Trần Đồng Lâm trong cuốn “Trò chơi vận động” đã đề cập đến đặc điểm, ý

nghĩa trò chơi vận động và các phương pháp tổ chức, giảng dạy trò chơi vận động Đặc biệt ông đã đi sâu vào phân loại trò chơi vận động [18]

Trong công trình nghiên cứu khoa học của mình, tác giả Lê Anh Thơ đã đề cập đến những vấn đề sử dụng Trò chơi vận động dân gian như là phương tiện phát triển vận động cho trẻ mẫu giáo trên cơ sở nghiên cứu, triển khai thực nghiệm một số Trò chơi vận động dân gian vận động phát triển vận động cho trẻ mẫu giáo giai đoạn 3-5 tuổi ở đề tài “Nghiên cứu sử dụng một số trò chơi vận động dân gian cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi” [29]

Nghiên cứu các chỉ số đánh giá thể lực cho học sinh 5-6 tuổi (5-6 tuổi)

thông qua một số bài tập “Giáo dục thể chất của trường Mẫu giáo nội thành

thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Nguyễn Thị Kim Quế Tác giả đã sử dụng

một số bài tập bật xa, ném, đi, chạy, nhặt bi để đánh giá thể lực của trẻ 5-6 tuổi [28]

Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Ánh Tuyết đã nghiên cứu “Một số biện

pháp tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm phát triển thể lực cho trẻ 5-6 tuổi”, đã

đề cập và đưa ra các biện pháp: cần lựa chọn trò chơi phù hợp, lập kế hoạch, tạo môi trường, phương tiện phong phú, đánh giá trẻ trong hoạt động ngoài trời, tăng cường rèn luyện có hệ thống các kỹ năng vận động Đây là cơ sở giúp trẻ tự tin, hứng thú, thích tham gia vào hoạt động [30]

Tác giả Nguyễn Thị Yến Linh trong “Biện pháp nâng cao tính tích cực vận

động trong giờ thể dục cho trẻ 5-6 tuổi” đã nghiên cứu tính tích cực vận động

trong giờ học và đưa ra một số biện pháp để phát huy tính tích cực ở trẻ, sử dụng các bài tập trò chơi, tổ chức luyện tập theo hình thức thi đua, cho trẻ tham gia hội thao…[15]

Trong nghiên cứu về phương pháp dạy học bài tập vận động cơ bản cho trẻ

5-6 tuổi, tác giả Đặng Hồng Phương đã đi sâu nghiên cứu và đề xuất các phương

pháp dạy bài tập vận động cơ bản cho trẻ Tác giả quan tâm đến bài tập vận động và trò chơi vận động, từ đó đưa ra bốn nhóm phương pháp, trong đó phương pháp ôn luyện kỹ năng vận động cũ và xem yếu tố chơi, thi đua, chia nhóm là phương tiện, hình thức tạo cơ hội cho trẻ được tích cực vận động, rèn

luyện kỹ năng vận động cơ bản [26]

Kết quả nghiên cứu đề tài cấp Bộ của TS Bùi Thị Việt đã nghiên cứu việc dạy trẻ vận động cơ bản, xây dựng hệ thống bài tập trò chơi và trò chơi vận động

có chủ đề, kèm theo các phương án chơi khác nhau nhằm rèn luyện kỹ năng vận động đi, chạy, bật nhảy và ném xa cho trẻ Và trong “Một số vấn đề tổ chức rèn luyện thể lực cho trẻ mầm non”, tác giả nhấn mạnh vai trò, hiệu quả của trò chơi vận động trong việc hình thành những kỹ năng vận động thực tế, giúp hình thành những phẩm chất nhân cách tốt cho trẻ mầm non [33]

Tác giả Nguyễn Ánh Tuyết trong tác phẩm “Trò chơi của trẻ em” đã giới

thiệu về khái niệm chơi, đồ chơi và vai trò của đồ chơi, sự phân loại các trò chơi

và tác dụng giáo dục của trò chơi đối với sự phát triển toàn diện của trẻ lứa tuổi mẫu giáo [32]

Hầu hết các công trình nghiên cứu đều khẳng định tổ chức trò chơi với trẻ

em có một ý nghĩa và vai trò rất quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ, là nhân tố trọng yếu nâng cao chất lượng GDMN

Đến nay vẫn chưa có một nghiên cứu nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện và sâu sắc về tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi Vì vậy, việc thực hiện đề tài này sẽ không trùng lắp, đảm bảo tính độc lập và có ý nghĩa lý luận và thực tiễn lớn đối với việc nâng cao hiệu quả tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi ở trường Mầm non Huyện Châu Thành,

Tiền Giang nói riêng và trẻ 5-6 tuổi trong các trường Mầm non nói chung

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Giáo dục thể chất

Giáo dục thể chất là một môn khoa học nghiên cứu những quy luật chung nhằm điều khiển quá trình hoàn thiện thể chất con người, là một quá trình hướng vào việc hoàn thiện con người về mặt hình thái và mặt chức năng, hình thành các kỹ năng kỹ xảo cơ bản quan trọng trong đời sống cùng với những hiểu biết liên quan đến những kỹ năng kỹ xảo đó, phát triển các phẩm chất và khả năng

thể lực của con người

GDTC là một bộ phận không thể tách rời của giáo dục toàn diện, nó cho con người năng lực để lao động Dưới tác dụng của quá trình GDTC, cơ thể con người phát triển cân đối, khỏe mạnh, được rèn luyện, có khả năng chống lại những ảnh hưởng xấu của môi trường Những tố chất thể lực như nhanh nhẹn, khéo léo, mạnh mẽ, bền bỉ được rèn luyện và củng cố Những thói quen vận động như: đi, chạy nhảy, ném, leo trèo,… được hình thành Nó là một quá trình

sư phạm nhằm giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ, hoàn thiện về thể chất và nhân cách, nâng cao khả năng làm việc và kéo dài tuổi thọ

GDTC là một quá trình nhằm hoàn thiện về mặt hình thể và chức năng sinh học của cơ thể con người, hình thành và củng cố những kỹ năng, kỹ xảo vận động, giáo dục các tố chất thể lực

GDTC nghiên cứu mục đích, nhiệm vụ, đặc điểm của nguyên tắc GDTC và

mở ra mối quan hệ của GDTC với các mặt của giáo dục toàn diện: Giáo dục trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thẫm mỹ và giáo dục lao động

Từ trên các nghiên cứu trên, có thể đưa ra khái niệm GDTC cho trẻ mầm non là một quá trình giáo dục mà đặc trưng của nó thể hiện ở việc giảng dạy các động tác, nhằm hoàn thiện về mặt hình thể và chức năng sinh học của cơ thể người, hình thành, rèn luyện kỹ năng kỹ xảo, vận động và phát triển các tố chất của con người Nó còn là quá trình tác động nhiều mặt vào cơ thể trẻ, tổ chức cho trẻ vận động và sinh hoạt hợp lý nhằm làm cho cơ thể trẻ phát triển đều đặn, sức khỏe được tăng cường, đó là cơ sở cho sự phát triển toàn diện, là quá tình tác động nhiều mặt vào cơ thể trẻ, tổ chức cho trẻ sinh hoạt và vận động hợp lý nhằm làm cho cơ thể trẻ phát triển đều đặn, sức khỏe được tăng cường, đó là cơ

sở cho sự phát triển toàn diện

1.2.2 Hoạt động giáo dục thể chất

Hoạt động là sự tiêu hao năng lượng thần kinh, cơ bắp của con người tác động vào hiện thực khách quan để thỏa mãn nhu cầu của mình

WHO định nghĩa “Hoạt động thể chất là bất kỳ chuyển động nào của cơ thể được thực hiện bởi cơ xương, sự chuyển động này đòi hỏi phải tiêu hao năng lượng, bao gồm cả những hoạt động được thực hiện trong khi làm việc, vui chơi, thực hiện các công việc gia đình, đi du lịch, và tham gia vào các mục đích giải trí”

Trong giáo dục mầm non, hoạt động GDTC cho trẻ gồm: thể dục sáng, hoạt động ngoài trời, trò chơi, lễ hội, hội thao…

Như vậy, hoạt động GDTC là hoạt động gồm nhiều hình thức giáo dục thể chất khác nhau Mỗi hoạt động đều có nhiệm vụ và tầm quan trọng riêng nhưng lại có mối liên hệ chặt chẽ với nhau và có tác dụng hỗ trợ lẫn nhau

kể từ sự thay đổi vị trí đơn giản cho đến tư duy” Có rất nhiều hình thức vận động của vật chất (VĐ cơ học, vật lý, hóa học, sinh học, xã hội), trong đó hình thức vận động phức tạp nhất của vật chất, đó là vận động của sinh vật, cụ thể là vận động của động vật cao cấp - con người [35]

Xét ở góc độ sinh lý học, việc nắm vững các chi tiết vận động được xác định bởi sự hình thành hệ thống mới của sự hoạt động não cho nên ta có thể nói rằng vận động chính là quá trình hoạt động của hệ thần kinh cao cấp [18]

Trong tâm lý học, vận động là hoạt động có ý thức của con người, là sự chuyển hóa lẫn nhau để tạo ra cái mới [46] VĐ thúc đẩy sự phát triển tâm lý Ví như sự phát triển vận động của bàn tay, ngón tay cho phép trẻ hoạt động một cách đa dạng với đồ vật, hay việc biết đi giúp trẻ mở rộng phạm vi tiếp xúc với

môi trường xung quanh… nhờ đó mà tâm lý của trẻ phát triển [18]

Ở góc độ giáo dục học, vận động có trong tất cả mọi hoạt động của con người, nó có tác động tốt lên cơ thể nếu đúng tư thế và vừa sức vận động là sự tác động tích cực của các cơ quan vận động của con người, phương tiện cơ bản, đặc biệt của quá trình Giáo dục thể chất Chúng ta giáo dục thể chất cho trẻ chủ yếu là thông qua hoạt động tự vận động của trẻ [9]

Vậy, có thể nói: Từ khi trẻ mới sinh ra, trẻ luôn thích hoạt động, vận động tích cực vận động là sự chuyển động của cơ thể con người Trong đó có sự tham gia của hệ cơ, hệ xương và sự điều khiển của hệ thần kinh vận động làm cho cơ thể trẻ phát triển đều đặn, cân đối, sức khỏe được tăng lên làm cơ sở cho sự phát triển toàn diện nhân cách con người

Từ các quan điểm trên, có thể thấy vận động là sự hoạt động tích cực của các cơ quan vận động của con người, là phương tiện cơ bản, đặc biệt của quá trình Giáo dục thể chất

Kỹ năng vận động

Tác giả K.K Platônôv và G.G Gôlubev khẳng định “Kỹ năng là khả năng con người thực hiện một hoạt động bất kỳ nào đó hay các hành động trên cơ sở kinh nghiệm cũ” [48]

Tác giả A.V Kruteki [45] cho rằng “Kỹ năng là các phương thức thực hiện hoạt động, những cái mà con người nắm vững” Theo ông, chỉ cần nắm vững phương thức hoạt động là con người đã có kỹ năng, không cần đến kết quả của hành động

Tác giả Trần Trọng Thủy viết: Kỹ năng là mặt kỹ thuật của hành động, con người nắm vững cách hành động tức là nắm vững kỹ thuật hành động là có kỹ năng

Theo tác giả Đào Thị Oanh, Mai Nguyệt Nga, kỹ năng là cách thức thực hiện những hành động dựa trên cơ sở những kiến thức hay là những kĩ xảo được con người lĩnh hội trong quá trình hoạt động, là phương thức vận dụng tri thức

vào hoạt động thực hành đã được củng cố Tác giả Nguyễn Ánh Tuyết cho rằng:

Kỹ năng là năng lực của con người biết vận dụng các thao tác của một hành động theo theo quy trình đúng đắn

Như vậy, có rất nhiều quan điểm khác nhau về kỹ năng, nhưng trong GDTC cho rằng kỹ năng là động tác được thực hiện trên cơ sở vận dụng các kiến thức đã học vào thực tế để đạt kết quả trong một hoạt động cụ thể

Kỹ năng vận động là khả năng thực hiện vận động ở mức độ cần phải có

sự tập trung chú ý cao vào từng chi tiết của động tác Các chi tiết của bài tập vận động được luyện tập chưa liên tục, chưa nhuần nhuyễn, chưa đảm bảo độ bền vững dễ dàng bị mất nếu không được ôn luyện nhiều lần [33, tr.56] Có hai loại

kỹ năng bao gồm:

Kỹ năng vận động gồm kỹ năng vận động tinh và kỹ năng vận động thô đồng thời vận động tinh:

Vận động tinh: Trẻ thể hiện sự khéo léo và phối hợp tay – mắt khi sử dụng

cơ bắp nhỏ như khéo léo đôi bàn tay, cơ ngón tay, khuỷu tay Trẻ sử dụng những phần cơ của bàn tay ngón tay để thực hiện những chuyển động nhỏ, chính xác như là: viết, vẽ, cầm muỗng đũa, cài và cởi nút áo, kéo dây kéo, cột dây giầy, thắt nút dây,… Các vận động tinh cần phải được tập luyện trong một thời gian dài

Vận động cơ bản (vận động thô): là những vận động thiết yếu trong cuộc sống của con người và được sử dụng trong mọi hoạt động khác nhau như: đi, chạy, nhảy, bài tập thăng bằng Kỹ năng vận động thô là sự phát triển và phối hợp của các nhóm cơ lớn của cơ thể trẻ, bao gồm khả năng lăn, bò, trườn, xoay

cơ thể, đi, chạy, đá chân, ném, vung tay, kéo, đẩy, leo trèo,…

Kỹ xảo vận động là động tác mà nhờ lập đi, lập lại nhiều lần đã đạt mức độ hoàn thiện để có thể thực hiện chính xác, nhanh và tiết kiệm với chất lượng cao Mỗi một kỹ xảo đều là một động tác hoàn chỉnh bao gồm nhiều thao tác riêng lẻ Tóm lại: vận động là khả năng thực hiện động tác bằng sự kết hợp nhuần

nhuyễn của các nhóm cơ, xương trong cơ thể

Trong sinh hoạt, lao động cũng như trong luyện tập thể dục thể thao con người có lúc phải vận động rất nhanh, có lúc phải làm việc lâu dài với lực tương đối nhỏ, có lúc phải thực hiện động tác mang vác rất nặng, tức là phải thể hiện các mặt khác nhau của khả năng vận động Các mặt khác nhau của khả năng vận động được gọi là các tố chất vận động

Trong lý luận và phương pháp thể dục thể thao, tố chất thể lực (tố chất vận động) là những đặc điểm, mặt, phần tương đối riêng biệt trong thể lực con người

và thường được chia thành năm loại cơ bản: Sức mạnh, sức nhanh, sức bền, khéo léo và mềm dẻo

Sức mạnh: là khả năng khắc phục lực cản bên ngoài của cơ bắp

Sức nhanh: Là khả năng thực hiện động tác, vận động với thời gian ngắn nhất

Sức bền: Là khả năng thực hiện trong một thời gian dài, không mệt mỏi

Khéo léo: Là khả năng thực hiện động tác phức tạp về phối hợp vận động trong điều kiện môi trường thay đổi

Mềm dẻo: Là khả năng thực hiện động tác với biên độ lớn Biên độ tối đa của động tác là thước đo của năng lực mềm dẻo (phụ thuộc vào sự đàn hồi cơ bắp và dây chằng)

Như vậy, đối với trẻ 5-6 tuổi thì cần phát triển đầy đủ cả năm tố chất trên Với mục đích phát triển sức mạnh, nhanh nhẹn, khéo léo thì phải tăng độ dài, độ cao của bước nhảy, tập ném xa Để phát triển sức bền cần cho trẻ tập nhiều động tác chạy với cự ly dài nhưng không gây ra sự mệt mỏi quá sức

Phát triển khả năng ước lượng cự ly bằng mắt: dạy trẻ ném trúng đích, sự chính xác khi chân nhảy chạm đất, quan sát hướng tốt lúc đi

Nếu các tố chất thể lực không được phát triển thì trẻ không thể thực hiện được thậm chí các chi tiết nhỏ của động tác, không hoàn thiện được các hình thức khác nhau của vận động

1.2.4 Trò chơi vận động

1.2.4.1 Khái niệm

Trò chơi là một hoạt động độc lập, tự do và tự nguyện của trẻ, là một phương pháp giáo dục thực hành hiệu nghiệm nhất đối với việc hình thành nhân cách

Như vậy, trò chơi là một hoạt động tự nhiên và cần thiết nhằm thỏa mãn những nhu cầu giải trí đa dạng của con người Trò chơi là hoạt động tự nguyện, ham thích của người chơi trong một hoạt động hoặc trong một trò chơi và đem lại cho người chơi trạng thái vui vẻ, phấn khích, thoải mái

Trò chơi của trẻ mẫu giáo rất phong phú và đa dạng Hiện nay đang tồn tại nhiều cách phân loại trò chơi trẻ em khác nhau Chúng tôi đề cập đến cách phân loại trong chương trình giáo dục mẫu giáo hiện hành ở nước ta, trò chơi của trẻ mẫu giáo gồm:

Nhóm trò chơi sáng tạo gồm: Trò chơi đóng vai theo chủ đề (Phân vai theo chủ đề); Trò chơi đóng kịch; Trò chơi lắp ghép xây dựng

Nhóm trò chơi với nội dung và luật chơi có sẵn gồm: Trò chơi học tập (Trò chơi dạy học) bao gồm: Trò chơi vận động;

Nhóm Trò chơi vận động dân gian

Trong các loại trò chơi thì TCVĐ cũng là một loại trò chơi giúp thỏa mãn nhu cầu vui chơi của trẻ TCVĐ cũng giống như các hoạt động khác đều có ý nghĩa trong việc phát triển toàn diện trẻ mầm non nhưng ở TCVĐ có những mặt

mà các hoạt động khác không có

Theo tác giả Nguyễn Ánh Tuyết, TCVĐ là một hoạt động phức hợp, trong

đó có sự phối hợp giữa các thao tác vận động và một số vận động cơ bản, giữa quá trình nhận thức và vận động của người chơi Đối với trẻ mầm non các TCVĐ thường có chủ đề - đó là sự phản ánh cuộc sống và lao động của người, hoạt động của sự vật, con vật, phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ [32, 38] TCVĐ là một trong những phương tiện và phương pháp quan trọng để hình

thành và phát triển thể lực cũng như cũng như để giáo dục toàn diện đối với trẻ mầm non

TCVĐ là loại trò chơi có luật, thường do người lớn nghĩ ra cho trẻ chơi Đó

là loại trò chơi đòi hỏi trẻ phải phối hợp các thao tác vận động để giải quyết các nhiệm vụ vận động được đặt ra như là nhiệm vụ chơi qua đó thể chất trẻ được phát triển

Như vậy, có thể khái quát TCVĐ có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển toàn diện của trẻ mầm non TCVĐ là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, khi tham gia vào trò chơi trẻ được thỏa mãn nhu cầu vui chơi và được phát triển toàn diện đời sống tâm lý của trẻ

1.2.4.2 Đặc điểm của trò chơi vận động

Giống như trò chơi học tập, TCVĐ thường do người lớn nghĩ ra và tổ chức cho trẻ chơi Nội dung chứa đựng các nhiệm vụ rèn luyện hoàn thiện các vận động cơ bản và tố chất thể lực cho trẻ Các nhiệm vụ vận động được giải quyết như một nhiệm vụ thực hành dưới dạng trò chơi

Mỗi TCVĐ gồm ba bộ phận liên quan chặt chẽ với nhau: nội dung chơi, hành động chơi, luật chơi

+ Nội dung trò chơi là nhiệm vụ vận động mà trẻ phải thực hiện Các nhiệm vụ này thường được thể hiện dưới một hình tượng nào đó như ‘cáo’-

“thỏ”-“ quạ”-“ gà con”-“ bác thợ săn”-“bồ câu”… Chính vì thế nội dung chơi sẽ

dễ gây hứng thú cho trẻ Các nhiệm vụ vận động này là thành phần cơ bản của trò chơi

+ Hành động chơi là hệ thống những động tác vận động mà trẻ phải thực hiện trong quá trình chơi Hệ thống các vận động thường có lời ca tiếng hát kèm theo nên trẻ càng thêm hứng thú

+ Luật chơi: là những quy định, quy ước mà trẻ phải tuân theo trong khi chơi, khi giải quyết nội dung chơi Đối với trẻ, luật lệ chơi chỉ có tính ước lệ Trong quá trình chơi cô (trẻ) có thể sáng tạo, thêm hoặc bớt luật chơi để buổi

chơi thêm vui, hấp dẫn lôi cuốn trẻ hơn Điều này hoàn toàn phụ thuộc vào kinh nghiệm và năng lực sư phạm của cô giáo

Mọi trẻ đều được tham gia chơi TCVĐ Đây là hoạt động mang tính tập thể nên có sự ganh đua Vì thế yếu tố “thắng-thua” đã kích thích tính tích cực vận động của trẻ Song dù thắng hay thua mọi trẻ đều được vui vẻ, thoải mái mà không hề buồn bã mà còn tỏ ra khoái chí, vui cười thoải mái

Như vậy, nội dung chơi, hành động chơi và luật chơi có liên quan chặt chẽ với nhau và chỉ cần thiếu một trong ba bộ phận trên thì trò chơi không thể tiến hành được

1.2.4.3 Phân loại trò chơi vận động

Có nhiều quan điểm phân loại trò chơi vận động vì chúng rất phong phú và

đa dạng Dưới đây là một số cách phân loại

Theo tác giả Trần Đồng Lâm [18, 28], thì TCVĐ được phát triển như sau:

Cách phân loại dựa vào khối lượng vận động:

Trò chơi tĩnh là trò chơi có khối lượng vận động không đáng kể (Bịt mắt bắt dê, bỏ khăn, lùa vịt, )

Trò chơi động là trò chơi có khối lượng vận động ở mức trung bình và cao, (tiếp sức đổi khăn, chạy đổi chỗ,…)

Cách phân loại căn cứ vào tác dụng phát triển các tố chất thể lực: trò chơi phát triển sức nhanh, sức mạnh của chân, sức mạnh của tay, sức bền,…

Cách phân loại dựa vào những động tác cơ bản của trò chơi: trò chơi rèn luyện kỹ năng đi, chạy, nhảy, ném đẩy, leo trèo, mang vác,…

Cách phân loại dựa theo mức độ phức tạp của trò chơi: Trò chơi không chia đội (ném trúng đích, bịt mắt bắt dê, nhảy dây, ) trò chơi chia đội (kéo co, chạy tiếp sức chuyển vật, lò cò tập thể tiếp sức, ) nhóm phụ ở giữa (nhóm ba nhóm bảy, chim đổi lồng, kết bạn, )

Dựa vào nguồn gốc của TCVĐ chia thành hai nhóm:

Nhóm TCVĐ dân gian Ví dụ: trò chơi “Bịt mắt bắt dê”, “Rồng rắn lên

mây”

Nhóm trò chơi mới: Là trò chơi được các nhà giáo dục thiết kế, xây dựng

Ví dụ trò chơi “Bác nông dân và gà con”, “Chó sói xấu tính”, “Chạy tiếp cờ” Theo tác giả Phan Thị Thu, trò chơi vận động được phân loại như sau: Nhóm TCVĐ có luật đơn giản:

+ TCVĐ có chủ đề: Trong các TCVĐ có cốt truyện, nội dung và đặc điểm của những hành động được thực hiện trong trò chơi liên quan đến những hiểu biết của trẻ về các hiện tượng trong cuộc sống TCVĐ này tác động gián tiếp đến hành vi của trẻ qua hình tượng nhân vật với đặc điểm vận động quan hệ giữa chúng Ví dụ: Mèo thì phải chạy nhanh, chuột thì phải chạy thật nhanh để không

bị mèo bắt Nhờ yếu tố cốt truyện cùng các nhân vật trong đó mà trẻ thực hiện các hành động và các quy tắc trò chơi một cách tự nhiên, dễ dàng Trẻ có thể cùng nhau nhịp nhàng thực hiện thay đổi hành động, tích cực giống như trò chơi thi đua, tranh giải (ai chạy đến cờ trước, ) trò chơi giải trí như trò chơi đuổi bắt, chạy vượt (cướp cờ, ném cổ vịt, ); trò chơi với dụng cụ (dây, gậy, vòng, ) TCVĐ tiếp sức đơn giản (chuyền nơ, bóng chuyền nhanh…); trò chơi với các vận động cơ bản (chạy, nhảy, ném, ) [18]

+ TCVĐ vui nhộn, giải trí

Trò chơi có tính thể thao: thường dành cho trẻ 5-6 tuổi (khi trẻ có khả năng

tự tổ chức trò chơi) Đó là bóng chuyền, bóng bàn, bóng đá, cầu lông,…Trò chơi đòi hỏi sự phối hợp một số dạng vận động, trò chơi thể thao đòi hỏi sự chú ý cao, tính tổ chức óc quan sát, phản ứng nhanh, kĩ năng chính xác

Tác giả Đặng Hồng Phương phân loại TCVĐ như sau:

- Theo hình thức tổ chức có tập thể, nhóm, cá nhân

- Theo lượng vận động có lớn, vừa, nhỏ

- Theo năng lực vận động cơ bản có đi, chạy, nhảy, ném, bò…

- Theo việc sử dụng dụng cụ trò chơi có TCVĐ tay không, TCVĐ có dụng

cụ

- Theo tình huống chơi có nhiều tình huống, ít tình huống

- Theo việc giáo dục tố chất thể lực có sức mạnh, sức bền, tốc độ, linh hoạt

- Theo dụng cụ có bóng, vòng, dây, gậy, gỗ, cầu thăng bằng

- Theo tính chất, chủ đề thể hiện trong trò chơi như TCVĐ có luật đơn giản, TCVĐ mang tính thể thao

Tác giả Nguyễn Thị Thanh Hà đã phân chia TCVĐ thành hai nhóm những TCVĐ đặc trưng và trò chơi thể thao Trong TCVĐ đặc trưng gồm có TCVĐ có cốt chuyện và TCVĐ không có cốt truyện TCVĐ có cốt truyện không giống như trò chơi có chủ đề của tác giả Phan Thị Thu Tuy nhiên, trò chơi không có cốt truyện của tác giả Nguyễn Thị Thanh Hà thì không phân chia thành nhiều loại trò chơi nhỏ

Tác giả Nguyễn Ánh Tuyết thì phân loại TCVĐ dựa trên yếu tố thời gian,

ta có TCVĐ dân gian, truyền thống, có TCVĐ mới, hiện đại, Nếu dựa vào mục đích rèn luyện thể dục cho trẻ, người ta chia TCVĐ thành nhiều loại như TCVĐ rèn luyện, phát triển tính mạnh mẽ, cường tráng: TCVĐ nhằm phát triển tính nhanh nhẹn, linh hoạt; TCVĐ rèn luyện và phát triển tính dẻo dai, bền bỉ cho trẻ; TCVĐ phát triển sự khéo léo của trẻ mẫu giáo [32]

Tóm lại: Sự phân loại trong TCVĐ là rất đa dạng và tương đối phức tạp bởi tính mục đích và tác dụng rất rộng rãi trong các lĩnh vực khác nhau Dựa trên các cách phân loại của tác giả, trong đề tài này chúng tôi phân loại TCVĐ: TCVĐ dân gian, TCVĐ có chủ đề, TCVĐ không có chủ đề Đối với trẻ mầm non TCVĐ thường có chủ đề và gắn với hình thức thi đua, rèn luyện các kỹ năng vận động và tố chất vận động Cách phân loại này tạo điều kiện thuận lợi hơn cho giáo viên trong việc lựa chọn trò chơi phục vụ công tác giảng dạy Giáo viên có thể lựa chọn những TCVĐ phù hợp với chủ đề của kế hoạch đề ra để tổ chức cho trẻ chơi Bên cạnh đó đối với những trò chơi không có chủ đề mà chỉ dạy kỹ năng cho trẻ thì giáo viên có thể sử dụng TCVĐ không có chủ đề để tổ chức cho trẻ chơi

1.2.5 Hoạt động ngoài trời

Ngoài TCVĐ có trong giờ học thể dục thì TCVĐ cũng có mặt thường xuyên trong hoạt động ngoài trời Giờ học thể dục và hoạt động ngoài trời (HĐNT), cũng có điểm giống nhau, giờ GDTC có thể tổ chức ở ngoài trời

Trong đời sống hàng ngày, HĐNT là một hoạt động được tổ chức trong môi trường tự nhiên Môi trường tự nhiên bên ngoài lớp rất tốt cho sức khỏe và việc học tập vui chơi của trẻ HĐNT ở trường MN là một hoạt động trong chế độ sinh hoạt hằng ngày của trẻ

Theo Đặng Hồng Phương thì HĐNT ở trường mầm non là một hoạt động giáo dục nằm trong chế độ sinh hoạt hằng ngày của trẻ ở trường mầm non, được các nhà giáo dục tổ chức một cách có mục đích trong môi trường không gian tự nhiên [25, tr.26]

HĐNT có ý nghĩa rất lớn đến sự phát triển của trẻ em Tổ chức cho trẻ tham gia vào HĐNT là một cách để giúp trẻ được sống gần gũi với thiên nhiên, rèn luyện cơ thể, mở rộng củng cố hiểu biết, kĩ năng nhận thức cho trẻ Trẻ được rèn luyện các hành vi văn minh nơi công cộng, được cảm nhận vẻ đẹp của cuộc sống và thiên nhiên xung quanh

HĐNT cũng góp phần giáo dục trẻ ý thức lao động giúp trẻ tìm hiểu thêm những công việc của người lao động và giá trị sản phẩm lao động Khi HĐNT trẻ được tham gia các trò chơi khác nhau

Nội dung và cấu trúc của một buổi HĐNT ở trường mầm non như sau [25, tr.18]:

Phần 1: Quan sát

Trẻ làm quen với các sự vật hiện tượng của thế giới xung quanh

Ôn luyện, củng cố kiến thức đã được học trên lớp

Phần 2: Trò chơi vận động

Trẻ được chơi 2 trò chơi vận động trong một buổi HĐNT

Phần 3: vui chơi tự chọn

Trẻ được chơi theo ý thích với các đồ chơi hoặc các phương tiện do cô và trẻ tự tạo ra hoặc tự tìm kiếm dưới sự hướng dẫn điều khiển của giáo viên hoặc tùy theo điều liện thời tiết trong ngày hay tình huống phát sinh

Thời điểm HĐNT là vào buổi sáng hàng ngày sau giờ học

HĐNT có ưu điểm rất lớn: những TCVĐ không cần định sẵn theo kế hoạch

mà có thể theo hứng thú, nhu cầu, trẻ hoàn toàn được tự do, giáo viên có thể vận dụng nhiều TCVĐ để tổ chức cho trẻ chơi Để tổ chức TCVĐ ngoài trời thì giáo viên cần thiết phải có hệ thống các TCVĐ thật đa dạng, phong phú

Như vậy, tổ chức TCVĐ cho trẻ có thể thực hiện ở nhiều thời điểm khác nhau Ngoài giờ học trong lớp chúng ta có thể tổ chức TCVĐ ở ngoài trời, các buổi dã ngoại TCVĐ ở ngoài trời sẽ giúp trẻ được thoải mái chạy, nhảy, rèn luyện được kỹ năng vận động

1.3 Ý nghĩa của trò chơi vận động ngoài trời đối với trẻ 5-6 tuổi

1.3.1 Vai trò, ý nghĩa của tổ chức trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ 5-6 tuổi

Cuộc sống của con người gắn bó mật thiết với thiên nhiên, để cuộc sống được lành mạnh, lâu bền con người cần hiểu và có cách sống hài hòa với thiên nhiên xung quanh mình Tổ chức cho trẻ tham gia vào HĐNT là một cách để giúp trẻ được sống gần gũi với thiên nhiên, tìm hiểu và học cách hoạt động phù hợp với đối tượng trong môi trường xung quanh, rèn luyện cơ thể HĐNT có ý nghĩa lất lớn đến sự phát triển toàn diện của trẻ em

Dưới tác dụng của ánh sáng mặt trời vào buổi sáng giúp cho quá trình tổng hợp và hình thành vitamin D được dễ dàng, do đó mà góp phần chống bệnh còi xương cho trẻ Ngoài ra, khi ra ngoài trời trẻ còn được tiếp xúc với các sự vật, hiện tượng thiên nhiên, hoạt động của người lớn từ đó mở rộng củng cố hiểu biết, kĩ năng nhận thức cho trẻ Trẻ được rèn luyện các hành vi văn minh nơi cộng cộng, được cảm nhận vẻ đẹp của cuộc sống và thiên nhiên xung quanh HĐNT là một hoạt động bổ ích và vô cùng lý thú, có sức hấp dẫn, lôi cuốn

kì lạ đối với trẻ Thiên nhiên là môi trường tốt về nhiều mặt Ở đây trẻ được gặp nhiều tình huống thực tế, sinh động, tự nhiên mà khi hoạt động trong lớp không

có, làm cho trẻ trở nên tự chủ, độc lập, tích cực trong việc giải quyết các vấn đề gặp phải, ít bị lệ thuộc vào người lớn Khi dạo chơi trẻ trẻ có thể tham gia các trò chơi khác nhau như trò chơi vận động, trò chơi học tập, sáng tạo với các vật liệu tự nhiên…

HĐNT cũng góp phần giáo dục trẻ ý thức lao động như: biết chăm sóc cây cối, con vật… giúp trẻ hiểu thểm những công việc của người lao động và giá trị các sản phẩm lao động

1.3.2 Đặc điểm phát triển thể chất và khả năng vận động của trẻ 5-6 tuổi

Sự phát triển thể chất của trẻ 5-6 tuổi đã vững vàng và bắt đầu hình thành những thói quen và nét tính cách Đây là thời kỳ thuận lợi để tiếp thu và củng cố các kỹ năng cần thiết Đặc thù của tuổi này là cơ thể chưa ổn định, khả năng vận động hạn chế Đặc điểm phát triển thể chất của trẻ thể hiện ở sự phát triển các hệ

cơ quan và mức độ phát triển các kỹ năng vận động của trẻ

1.3.2.1 Đặc điểm phát triển thể chất trẻ 5-6 tuổi

Trẻ mẫu giáo có đặc điểm là chiều cao phát triển rất nhanh nhưng các hệ cơ quan làm việc chưa hoàn thiện Cụ thể như sau:

Hệ thần kinh: sự trưởng thành của các tế bào thần kinh của đại não kết thúc, hình dáng bên ngoài và trọng lượng của đại não ở trẻ 5-6 tuổi đã gần như người lớn, các phản xạ có điều kiện đơn giản được hình thành nhanh, nhưng độ linh hoạt của thần kinh còn yếu, độ lan tỏa hưng phấn cao, cần tránh không để trẻ phải gánh một khối lượng vận động quá mức, kéo dài sẽ làm cho trẻ dễ mệt mỏi

Hệ vận động: Bao gồm hệ xương và hệ cơ

Hệ xương: Bộ xương có nhiệm vụ bảo vệ tủy sống, não và các cơ quan bên trong cơ thể khỏi bị va chạm làm hư hại Bộ xương của trẻ còn non yếu, mềm dễ

bị biến dạng Do đó cần đặc biệt chú ý giúp cho cột sống hóa của xương diển ra đúng đắn và đúng lúc, hình thành đường cong sinh lý của cột sống, phát triển vòm bàn chân, củng cố dây chằn, khớp Ngoài ra cần chú ý sự phát triển giữa các phần cơ thể sự phát triển cân đối giữa chiều cao và trọng lượng cơ thể

Hệ cơ: Bám chắc vào các phần riêng biệt của bộ xương ở trong một tư thế nhất định bảo vệ khỏi sự va chạm, sự nhiễm lạnh của bộ xương và các cơ quan bên trong Cơ thể trẻ phát triển còn yếu và chỉ bằng 20-25% trọng lượng cơ thể

Cơ bắp, gân và các mô liên kết của khớp xương còn rất yếu, tỉ lệ nước chiếm nhiều Sự phát triển của các nhóm cơ riêng biệt xảy ra không cùng một lúc Vì vậy, cho trẻ tập quá sức có thể ảnh hưởng đến sự phát triển vận động của trẻ Trong thời gian luyện tập phải có xen kẻ giữa vận động và nghỉ ngơi một cách thích hợp

Hệ tuần hoàn: các mạch máu của trẻ rộng, áp lực của máu yếu, tần số co bóp của tim cao Nhịp mạch của trẻ 5-6 tuổi từ 80-110 lần trong 1 phút Mạch của trẻ rất dễ thay đổi khi gắng sức, tim trẻ dễ hưng phấn và chóng mệt mỏi Nhưng khi thay đổi hoạt động, tim trẻ rất nhanh hồi tĩnh Cho nên, cần chú ý không nên cho trẻ vận động quá lâu; nên chuyển dần trạng thái động sang trạng thái tĩnh một cách hợp lý

Hệ hô hấp: Đường hô hấp của trẻ còn hẹp, niêm mạc có nhiều mạch máu

Độ linh hoạt của lồng ngực còn hạn chế, xương sườn ở tư thế nằm ngang và sự phát triển của cơ hô hấp thì rất yếu nên không thể thở sâu được Điều này dẫn đến sự thông khí trong phổi kém, thường có hiện tượng đọng khí trong phổi, nhịp hô hấp của trẻ không ổn định

1.3.2.2 Đặc điểm phát triển kỹ năng vận động của trẻ 5-6 tuổi

Ở lứa tuổi này, các vận động dần dần đi đến hoàn thiện Cho nên sự vận động của trẻ phải được người lớn theo dõi kiểm tra Khả năng vận động của trẻ hầu như phát triển được toàn diện nhất là các kỹ năng vận động ngoài trời

Vận động của trẻ giai đoạn này đã hoàn thiện Trẻ từ 5 tuổi trở đi đã có thể