Phân tích nhân vật trữ tình trong bài thơ Vào nhà ngục Quảng Đông

Trong Ngục trung thư sau này Phan Bội Châu có ghi lại những cảm xúc sau khi làm xong bài thơ này : “Làm xong hai bài thơ (một bài thơ an ủi Mai Lão Bạng - người bị bắt vào ngục cùng với [r]

ĐỂ BÀI:

Phân tích nhân vật trữ tình trong bài thơ Vào nhà ngục Quảng Đông cảm

tác của Phan Bội Châu.

Bài làm

Thơ trong tù của các chiến sĩ cách mạng là một trong những mảng văn học giàu

giá trị Hồ Chí Minh với tập Nhật kí trong tù, Tố Hữu với Tâm tư trong tù và rất

nhiều những bài thơ tù khác là minh chứng cho những bản lĩnh cách mạng phi thường của những nhà chiến sĩ - nghệ sĩ hết lòng vì lí tưởng cách mạng Phan Bội Châu là thế hệ những người đi trước nhưng họ đều gặp nhau ở tinh thần cách mạng, niềm say mê với sự nghiệp cách mạng của dân tộc Những bài thơ trong tù của nhà chí sĩ Phan Bội Châu đã thể hiện rõ tâm tư và con người cách mạng trong

ông Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác là một trong số những bài thơ như thế Bài thơ Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác được Phan Bội Châu làm vào ngày

đầu tiên bị bắt vào nhà ngục (19 - 1 - 1914) Cả bài thơ là niềm cảm xúc của nhà thơ khi bị bắt vào nhà ngục Quảng Đõng Cảm mà thành thơ

Hai câu thơ mở đầu bài thơ khiến người đọc bất ngờ về một cách vào đề đột ngột:

Vẫn là hào kiệt, vẫn phong lừu, Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.

Nói về cảm xúc ghi lại trong ngày đầu tiên vào ngục Quảng Đông nhưng hai câu thơ không hề có chi tiết nào tả cảnh nhà ngục hay những gian khổ mà tù nhân phải chịu như lẽ thường Câu thơ mở đầu là một lời khẳng định chắc nịch : “Vẫn là hào kiệt, vẫn phong lưu” Điệp từ “vẫn là” như khẳng định một điều không thay đổi dù trong bất cứ hoàn cảnh nào “Hào kiệt” là kẻ tài trí hơn người Sách Hoài Nam Tử xưa từng nói trí hơn vạn người gọi là “anh”, trí hơn nghìn người gọi là “tuấn”, trí hơn trăm người gọi là “hào”, trí hơn mười người gọi là “kiệt” “Phong lưu” vừa có nghĩa là tư thế đàng hoàng, phong độ, vừa có nghĩa chỉ người anh hùng tuấn kiệt Câu thơ đầu tiên là một lời khẳng định chắc nịch dù trong hoàn cảnh nào, dù cuộc đời có thay đổi thì ta vẫn là hào kiệt, vẫn phong lưu Ta vẫn mang phong thái của một trang nam nhi anh hùng, đầy phong độ Hai cụm từ

Hán Việt xuất hiện càng làm cho câu thơ chắc nịch, gân guốc nhưng vẫn có nét trang trọng Câu thơ thứ hai mới nói đến việc ở tù Nhưng là câu thơ đưa ra lí do của việc ở tù Lí do ấy cũng hết sức đặc biệt:

Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.

Như vậy, với nhà thơ việc ở tù không có gì đáng sợ Nó chỉ là sự nghỉ ngơi của một con người đã thấm mệt trên bước đường hoạt động của mình Nhà tù lúc này như một trạm nghỉ chân tạm thời để người chiến sĩ lấy lại sức khoẻ và tinh thần cho những chặng đường hoạt động tiếp theo Ở đây không phải là Phan Bội Châu

đã thấy mỏi chân mà là giả định như một cuộc dừng chân sau những chặng đường mỏi mệt, coi như một việc hết sức bình thường trong cuộc sống Đó là cách biến việc nghiêm trọng thành việc bình thường của nhà chiến sĩ cách mạng để tự động viên, an ủi Chính điều đó đã đem lại giọng thơ rất tự nhiên, pha chút tự trào, bông đùa của một thái độ coi thường hiểm nguy, tinh thần không hề nao núng của nhân vật trữ tình

Hai câu thơ tiếp tfteo, giọng thơ có sự thay đổi :

Đã khách không nhà trong bốn biển, Lại người có tội giữa năm châu.

Cảm nhận thân thế đã khiến cho giọng thơ thấp thoáng một nét buồn Hai câu thơ tả thực tình trạng của Phan Bội Châu Ông đã bỏ nhà xuất dương hoạt động, làm “khách không nhà trong bốn biển” - nơi nào cũng xa lạ, không chỗ dựa Câu thơ cực tả nỗi phiêu dạt lênh đênh đã vậy, lại mang trên vai thân phận của người có tội Người có tội là người bị theo dõi, truy đuổi rất ráo riết Nơi nào cũng có cạm bẫy, có nguy cơ bị bắt, không bao giờ được yên ổn “Bốn bể” và “năm châu” mở ra đối lập với con người cô đơn, trong thân thế của kẻ tù tội Nhưng đặt trong mối liên kết với bốn câu thơ đầu mà câu mở đầu như một câu chủ đề thì ta lại càng thấy

rõ hơn khí phách của nhân vật trữ tình Dù hoàn cảnh khó khăn, khắc nghiệt vẫn giữ vững ý chí, tâm thế của một trang hào kiệt

Bốn câu thơ tiếp theo nói rõ hơn về sự nghiệp của nhà thơ :

Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế

Mở miệng cười tan cuộc oán thù.

Thân ấy vẫn còn, còn sự nghiệp, Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu.

“Kinh tế” ở đây là sự nghiệp kinh bang tế thế, là trị quốc an dân, cứu đời mà cụ thể là cứu đất nước ra khỏi cuộc xâm lăng của thực dân Pháp Động từ “bủa tay” đứng ở đầu câu thơ như một hành động chủ động, sẵn sàng ôm chặt lấy sự nghiệp

đó, dù khó khăn mấy cũng không buông tay Câu thơ tiếp tục như một sự khẳng

định chắc nịch, kiên quyết nghĩa vụ của nhân vật trữ tình Câu thơ tiếp theo tiếp tục bộc lộ tư thế đẩy ngạo nghễ của nhân vật trữ tình trong bài thơ :

Mở miệng cười tan cuộc oán thù.

Tư thế của một con người đứng trên, vượt trên hoàn cảnh để phán quyết cục diện, xoay đổi tình hình bằng tiếng cười ngạo nghễ của người chiến thắng Một hình ảnh đầy lạc quan về thắng lợi của cuộc cách mạng Mối oán thù mà thực dân Pháp gây nên rồi sẽ được hoá giải Hai chữ “cười tan” thật khoáng đạt

Bài thơ kết lại bằng những lời thơ thật thiết thực, trầm tĩnh của một con người từng trải:

Thân ấy vẫn còn, còn sự nghiệp, Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu.

Đây là lời khẳng định chắc nịch của người chiến sĩ cách mạng Dường như sau hai câu thơ luận, hiện thực cuộc đời bất chợt lại hiện về trong tâm trí nhà thơ : đó

là sự thật ở tù, đang trong lao tù của nhà ngục Quảng Đông Câu thơ cuối như một lần cuối xua tan đi tất cả những suy nghĩ cá nhân có thể làm con người ta lùi bước, gục ngã trong hoàn cảnh tù đày “Thân ấy vẫn còn, còn sự nghiệp” - chừng nào tấm thân này còn trên đời thì sự nghiệp không thể mất được Một niềm tin tuyệt đối vào tương lai, vào khả năng, vào sức mạnh của bản thân mình Gắn liền số phận với vận mệnh đất nước là nét đẹp trong tâm hồn của người chiến sĩ cách mạng, do

đó “Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu” Chỉ khi đã ý thức được điểu đó thì con người

sẽ dễ dàng vượt qua những khó khăn, hiểm nguy của cuộc sống đang từng giây, từng phút đe doạ sinh mạng của họ Ngay cả khi họ đã bị bắt vào trong tù, nơi cái chết kề vai Câu thơ cuối vút lên nhẹ như không Đó là sự trưởng thành trong suy nghĩ và hành động của một con người đầy bản lĩnh, một bản lĩnh thép đã được tôi luyện trong trường đấu tranh cách mạng

Trong Ngục trung thư sau này Phan Bội Châu có ghi lại những cảm xúc sau khi làm xong bài thơ này : “Làm xong hai bài thơ (một bài thơ an ủi Mai Lão Bạng -người bị bắt vào ngục cùng với Phan Bội Châu) tôi ngâm nga lớn tiếng rồi cả cười, vang động cả bốn vách, hầu như không biết thân mình đang bị nhốt trong ngục” Điều đó càng làm rõ hơn khí phách, khẩu khí ngang tàng, ngạo nghễ của nhà thơ

mà bài thơ đã đề cập Điều đó càng khẳng định một điều : Văn thơ ở đây chính là con người Một Phan Bội Châu sục sôi nhiệt huyết cách mạng Một Phan Bội Châu hiên ngang, luôn là “hào kiệt”, “phong lưu” trong mọi hoàn cảnh

HOÀNG HUYÊN THƯƠNG

Lời nhận xét :

Bài viết đã đi sâu phân tích hình ảnh người tù cách mạng, làm nổi bật khí phách của người anh hùng Bạn Huyền Thương thể hiện một năng lực cảm thụ văn chương tốt : “Câu thơ cuối như một lần cuối xua tan đi tất cả những suy nghĩ cá nhân có thể làm con ngưòi ta lùi bước, gục ngã trong hoàn cảnh tù đày “Thân ấy vẫn còn, còn sự nghiệp” - chừng nào tấm thân này còn trên đời thì sự nghiệp không thể mất được Một niềm tin tuyệt đối vào tương lai, vào khả năng, vào sức mạnh của bản thân mình

Người viết đã đi sâu phân tích giá trị từ ngữ, đặc biệt là những từ ngữ cổ khiến' cho bài viết trở nên sâu sắc, giàu sức thuyết phục Ví dụ : “Hào kiệt” là kẻ tài trí hơn người Sách Hoài Nam Tử xưa từng nói trí hơn vạn người gọi là “anh”, trí hơn nghìn người gọi là “tuấn”, trí hơn trăm người gọi là “hào”, trí hơn mười người gọi

là “kiệt” ‘‘Phong lưu ” vừa có nghĩa là tư thế đàng hoàng, phong độ vừa có nghĩa chỉ người anh hùng, tuấn kiệt Câu thơ đẩu tiên là một lời khẳng định chắc nịch dù trong hoàn cảnh nào, dù cuộc đời có thay đổi thì ta vẫn là hào kiệt, vẫn phong lưu”