- Về ý nghĩ: Ý nghĩ hình thành trên cơ sở sự hiếu biết, năng lực nhận thức và bản tính của con người, nó chi phối hành động - trong đó có hành động nói năng và cả những hành động khác. [r]
Trang 1Đề thi tuyển sinh vào lớp 10 chuyên Văn
ĐỀ 9 Câu 1: (8 điểm)
Suy nghĩ về câu cách ngôn sau:
“Ý nghĩ là nụ hoa.
Lời nói là bông hoa.
Việc làm là quả ngọt ”
Câu 2: (12 điểm)
Cảm nhận của em về cách biểu hiện tình mẹ và âm điệu lời ru trong hai bài thơ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ (Nguyễn Khoa Điềm) và Con cò (Chế Lan Viên).
GỢI Ý LÀM BÀI Câu 1:
* Nội dung ý kiến:
- Ý nghĩ: là điều nảy sinh ra trong óc do kết quả của hoạt động trí tuệ.
- Lời nói: là những gì con người nói ra trong một hoàn cảnh giao tiếp cụ thể.
- Việc làm: là hành động cụ thể.
- Nụ hoa - bông hoa - quả ngọt: là quá trình phát triển tự nhiên, tất yếu theo quan hệ nhân - quả Trong đó, nụ hoa là vẻ đẹp, giá trị còn tiềm ẩn; bông hoa là giá trị, vẻ đẹp đã bộc lộ song chỉ tồn tại trong giới hạn thời gian; quả ngọt là giá trị, vẻ đẹp đã bộc lộ trọn vẹn để tạo ra những hiệu quả viên mãn.
—> Câu cách ngôn không chỉ xác định mối quan hệ biện chứng giữa ý nghĩ, lời nói và việc làm
mà còn đặt ra một yêu cầu đối với chúng: có suy nghĩ tốt mới có lời nói hay và từ đó cũng mới
có việc làm đẹp, có ý nghĩa, giá trị.
* Suy nghĩ về vấn đề đặt ra:
- Về ý nghĩ: Ý nghĩ hình thành trên cơ sở sự hiếu biết, năng lực nhận thức và bản tính của con người, nó chi phối hành động - trong đó có hành động nói năng và cả những hành động khác Yêu cầu đặt ra là ý nghĩ cần trong sáng, sâu sắc, đúng đắn, tích cực để khởi đầu cho những điều tốt đẹp Con đường để có những ý nghĩ đúng đắn, tích cực là mỗi người phải luôn tự nâng cao hiểu biết, mớở rộng tầm nhận thức, sửa đổi và hoàn thiện tâm tính, nhân cách để tránh bị những tác động tiêu cực từ cuộc sống làm vẩn đục tâm hồn.
Trang 2- Về lời nói: Lời nói được hình thành do sự thôi thúc của nội tâm và sự tác động cụ thể của hoàn cảnh Lời nói giúp chúng ta biểu đạt suy nghĩ, cảm xúc, truyền tải thông tin Nó cũng tác động tích cực hoặc tiêu cực đến người khác, vun đắp hoặc phá vỡ quan hệ giữa người với người, thể hiện tầm nhận thức - văn hoá của con người Yêu cầu đặt ra với lời nói là cần sự tế nhị, sâu sắc, phù hợp với hoàn cảnh và đối tượng giao tiếp, đáp ứng tốt yêu cầu giao tiếp Con đường đế đáp ứng yêu cầu đó là tích luỹ hiểu biết, có ý thức đầy đủ về hiệu quả, khả năng tác động của lời nói
để thận trọng trong phát ngôn.
- Về việc làm: Mỗi việc chúng ta làm đều do yêu cầu cuộc sống hoặc do nhu cầu cá nhân, nó giúp ta thực hiện công việc, thể hiện khả năng, hoàn thiện năng lực Yêu cầu đặt ra với mỗi việc làm là phải có mục đích rõ ràng, tốt đẹp; có phương pháp thực hiện chuẩn xác; có hiệu quả cụ thể Con đường để có những việc làm ý nghĩa, giá trị là hình thành năng lực, rèn luyện thường xuyên trên cơ sở hiểu biết sâu sắc và mục tiêu chính đáng.
* Bàn luận:
- Ý nghĩ gắn với hiểu biết và tâm hồn, nhân cách Hiểu biết sâu, tâm hồn phong phú, nhân cách đẹp mói có được những ý nghĩ sâu sắc, có tầm vóc Đây là cái hạt mầm quan trọng nhất, là xuất phát điếm của tất cả.
- Tuy nhiên, có ý nghĩ tốt chưa chắc đã có lời nói hay và việc làm giá trị cần phải “học nói” để nói được trôi chảy, thoát ý và có sức thuyết phục; cần học làm đề biết và làm tốt Cần có ý thức
và lòng tự trọng đế lời nói đi liền với việc làm.
* Đánh giá:
- Xác lập mối quan hệ biện chứng giữa ý nghĩ - lời nói - việc làm.
- Gợi mở con đường hoàn thiện bản thân cho mỗi người: bắt đầu từ ý nghĩ, tiếp đến là lời nói và cuối cùng là việc làm Khi những yếu tố này thống nhất với nhau sẽ tạo nên con người hoàn thiện.
Câu 2:
Học sinh có thể làm theo nhiều cách khác nhau, nhưng về cơ bản cần đạt được những nội dung sau:
a) Điểm tương đồng giữa hai bài thơ:
* Cách biểu hiện tình mẹ:
- Cả hai người mẹ dù vất vả, nhọc nhằn trong cuộc sống nhưng đều biểu hiện tình thương con vô
bờ qua ước mơ giản dị là đứa con bé bỏng có được một giấc ngủ ngon, qua lòi vỗ về ru con vào giấc ngủ, lời ru con chính là lời của trái tim người mẹ - “tim hát thành lời”.
- Tình mẫu tử còn gửi gắm vào mong ước con khôn lớn trưởng thành, đứa con chính là nơi người
mẹ gửi gắm tình yêu và niềm tin.
- Bằng tình yêu thương con, người mẹ đã truyền cho con tình yêu thương quê hương đất nước.
* Cách vận dụng âm điệu lời ru:
Trang 3- Âm điệu lời ru thường ngọt ngào, êm ái, vỗ về để mẹ ru con vào giấc ngủ Hai bài thơ trên đều vận dụng thành công âm điệu lời ru vào tác phẩm qua cách sử dụng.
+ Các phép lặp, điệp từ, điệp cấu trúc (ba khúc ru con lặp lại trong bài thơ Khúc hát ru những em
bé lớn trên lưng mẹ hay lặp hình tượng con cò, các câu “Ngủ yên! Ngủ yên! Ngủ yên!”, "Lớn lên, lớn lên, lớn lên ” trong bài thơ Con cò).
+ Các câu vỗ về của lòi ru như “Ngủ ngoan A-kay oi, ngủ ngoan A-kay hỡi” hay “À ơi!”, “Ngủ đi! Ngủ đi!”.
- Tác dụng: Đều tạo một âm hưởng ngọt ngào, êm đềm cho bài thơ, như một khúc ru con vào giấc ngủ, tạo nên nét nghệ thuật độc đáo của tác phẩm.
* Cơ sở tạo nên điểm tương đồng đó: Do hai bài thơ đều có cảm hứng chung về tình mẫu tử và ý nghĩa của lời ru với đứa con nên cả hai tác giả đều xây dựng hình ảnh người mẹ với tình mẫu tử thiêng liêng và vận dụng âm hường lời ru để có sức chở tải thông điệp nghệ thuật của tác phẩm b) Sự khác biệt, nét riêng của hai bài thơ:
* Cách biểu hiện tình mẹ:
- Người mẹ trong bài thơ Con cò được Chế Lan Viên xây dựng là một người mẹ bình thường như bao người mẹ khác Tình mẫu tử hiện lên giản dị mà thiêng liêng, gợi về trong tâm trí mỗi người những năm tháng ấu thơ sống trong dòng sữa mẹ ngọt ngào và lời ru êm đềm của mẹ.
Người mẹ Tà-ôi trong bài thơ Khúc hát ru nhũng em bé lớn trên lưng mẹ lại hiện lên với tình yêu thương con vô bờ, cao cả, không chỉ yêu thương con mà còn yêu thương đất nước, nhân dân Ước mơ về đứa con luôn đi cùng ước mơ về quê hương đất nước, tình yêu con gắn với khát vọng
tự do Nói cách khác, người mẹ mang ý nghĩa biểu trưng, trở thành bà mẹ Đất Nước như bà Bầm, bà Bủ trong thơ Tố Hữu hay người mẹ đào hầm nuôi bộ đội từ thuở tóc còn xanh trong thơ của Dương Hương Ly.
- Cách biểu hiện tình mẹ của người mẹ trong bài thơ Con cò thể hiện một cách sâu sắc, đầy triết
lí, suy ngẫm về cuộc đời, về lời ru, về tình mẫu tử, thế hiện một chiều sâu trong tâm hồn người phụ nữ yêu thương Lời ru vừa là lời hát đưa con vào giấc ngủ vừa như lời thì thầm của lòng mẹ với con.
Cách biểu hiện tình yêu con trong bài thơ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ lại thể hiện một cách mộc mạc, giản dị trong ước mơ về đứa con khoẻ mạnh Hình tượng người mẹ chủ yếu được xây dựng bằng hành động, lời ru cũng thể hiện một cách trực tiếp.
* Sự vận dụng âm điệu lời ru:
- Trong bài thơ Con cò, lời ru được vận dụng một cách gián tiếp qua cách sử dụng các bài ca dao hát ru con của người dân đồng bằng Bắc Bộ để đánh thức ở người đọc về lời ru và tình mẹ Cách vận dụng âm hưởng lời ru chủ yêu thê hiện trong việc sử dụng chất liệu văn học dân gian, đặc biệt là hình ảnh cánh cò.
- Trong bài thơ Khúc hát ru những em bé lởn trên lưng mẹ, lời ru của mẹ lại được thể hiện một cách trực tiếp ngay từ tên nhan đề “khúc hát ru” và qua cách xây dựng ba khúc ru với sự đan xen lời của người mẹ với con và lời của nhà thơ với em bé trên lưng mẹ.
Trang 4* Cơ sở tạo nên sự khác biệt, nét riêng đó:
- Do cảm hứng và hoàn cảnh sáng tác:
+ Bài thơ Con cò bắt nguồn từ cảm hứng về tình mẫu từ và những suy ngẫm về lời ru với cuộc đời mỗi con người Bài thơ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ bên cạnh cảm hứng về tình mẫu tử còn có cảm hứng về đất nước Vì vậy, người mẹ Tà-ôi đã có sự hoá thân thành bà mẹ Đất Nước.
+ Bài thơ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ ra đời trong hoàn cảnh đất nước đang trong cuộc kháng chiến chống Mỹ ác liệt, khi nhà thơ đang sống và công tác tại chiến khu Thừa Thiên Bài thơ Con cò sáng tác khi nhà thơ đã là một người trưởng thành, đủ sự từng trải để chiêm nghiệm, suy ngẫm về tình mầu tử cũng như ý nghĩa của lời ru với mỗi con người.
- Do đặc điểm riêng của nhân vật trừ tình:
+ Trong Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ, nhân vật trữ tình là người mẹ dân tộc Tà-ôi Bởi vậy, người mẹ có những suy nghĩ, ước mơ giản dị và mộc mạc về đứa con Bài thơ gợi không gian của vùng núi rừng Trường Sơn những năm chống Mỹ.
+ Người mẹ trong Con cò là một người mẹ của vùng đồng bằng Bắc Bộ nên có tâm hồn của người phụ nữ với nhiều suy ngẫm về cuộc đời, lời ru Bài thơ gọi lên không gian làng quê Bắc
Bộ yên bình, trù phú ngàn đời.
- Do sự sáng tạo riêng trong nghệ thuật cúa mỗi nghệ sĩ: Mỗi người nghệ sĩ có những sáng tạo riêng trong tác phẩm của mình để tạo nên giá trị thực sự của tác phẩm và tạo nên phong cách riêng của mỗi người.