Chế độ nhiệt ẩm lưu vực sông Ba và ảnh hưởng của chúng đến phát triển kinh tế - xã hội

Bài báo đã nêu bật sự phân hóa chế độ nhiệt - ẩm lưu vực sông Ba - lưu vực sông lớn nhất vùng Bắc Trung bộ nước ta. Trên cơ sở phân tích chế độ nhiệt - ẩm, các đặc điểm thuận lợi, khó khăn lưu vực sông Ba, bài báo đã nêu ảnh hưởng của chúng đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống dân cư khu vực trên lưu vực.

Naturalsciences, Volume 52,Number4,2007, pp.159- 166

Bòi Thà Mai,Nguy¹n V«n C÷

Vi»n àa lþ, Vi»n Khoa håc v  Cængngh» Vi»t Nam

1 °t v§n ·

Kh½ hªu l  mët trong nhúng th nh ph¦n quan trång cõa tü nhi¶n, l  nh¥n tè t¡c ëng

m¤nhm³¸nmåiho¤tëngkinht¸-x¢hëicõaméi vòngl¢nhthê.Sükh¡cnhauv·kh½

hªu,°c bi»tl ch¸ë nhi»t- ©mgiúac¡ckhuvüctrong mëtl¢nhthêkhængnhúng£nh

h÷ðng¸nh» sinhth¡im cán£nh h÷ðng¸nh» thèngkinht¸-x¢hëi.Doâ,vi»c¡nh

gi¡kh½hªunâichung,ch¸ ënhi»t-©mv £nh h÷ðngcõa chóng ¸nph¡ttriºnkinht¸

-x¢hëinâi ri¶ngl m cì sðànhh÷îng ph¡ttriºnb·n vúngl¢nh thêcâ þngh¾a khoahåc

v  thücti¹n to lîn

2 L¢nh thê nghi¶n cùu

L÷uvüc sæng Ba l  l÷u vüc nëi àa lîn nh§t vòng Nam TrungBë, câ têng di»n t½ch tü

nhi¶nkho£ng13.900km 2 v n¬mtrongàaphªnh nhch½nh3t¿nh:GiaLai,­cL­c,Phó

Y¶n L÷uvüc câ tåaë àa lþ tø 12034 0 ¸n13052 0 ëv¾ B­c v  tø 108000 0 ¸n 109027 0

ëkinhæng

L÷uvücsængBa÷ñcbaobåcbðic¡cnóicao tønhi·uph½a.Ph½aængl c¡c¿nh

nóithuëc d¢y Tr÷íng SìnNam,câ ë cao trung b¼nhtø 600 - 1400 m

Tø iºmcücB­cch¤ytheo h÷îngT¥yB­c - æng Namxuèng An Kh¶ rçichuyºn

th nhB­c -Nam v  k¸t thóc ð th÷ñng nguçn sæng Cæn vîi ë cao kho£ng 500 - 700 m

Ph½aNam l d¢y nói Ph÷ñngHo ng, ch¤ytheo h÷îngT¥y Nam- æng B­c, ra s¡tbiºn

t¤i±o C£v câ ë cao kho£ng 700 - 1700 m, ch¤ytheo h÷îngB­c- Nam câ ¿nhNgåc

Ræ,Kon Ka Kinh, Cæng L«ccao tr¶n1600 m ¸nAuynpa, c¡c nói ch¿ cao d÷îi 300 m,

sauâch¤yv· ph½aNam theoh÷îngT¥yB­c- æng Namvîië cao kho£ng 700 - 1200

m

L÷uvücsængBan¬mð c£hais÷ínængv  T¥ycõad¢yTr÷íngSìnn¶nkh½hªu,

°cbi»t l ch¸ë nhi»t-©mcâ süph¥nhâas¥us­c giúahaikhu vüc.Khuvücph½a T¥y

Tr÷íng Sìn câ ch¸ ë m÷a mòa h± - thu, chàu t¡c ëngtrüc ti¸p cõa giâ mòa T¥yNam

(¤idi»n cho khuvüc n yl  tr¤mkh½ hªuAyunpa,M'«k) Khu vücph½aæng Tr÷íng

Sìn câ ch¸ ë m÷a mòa thu - æng, chàu t¡cëng trüc ti¸p cõa giâ mòa ængB­c bi¸n

t½nh v  d£i hëitö nhi»tîi (¤i di»n cho khu vüc n y l  tr¤mkh½ hªu Sìn Ho  v  Tuy

Háa) Ngo i ra, cán khu vücchuyºn ti¸pchàut¡c ënggiaothoa cõa c£ haih» thènggiâ

mòa T¥y Nam v  æng B­c bi¸nt½nh v  câ ch¸ ë m÷amòa h± - thu v  thu - æng(¤i

di»n cho khu vücn yl  tr¤mkh½hªu PhóTóc,An Kh¶)

3 Ch¸ ë nhi»t-©m l÷u vüc sæng Ba

3.1 Ch¸ ë nhi»t

Nhi»tëkhængkh½ câxuh÷îngt«ngd¦n tøB­c v o Nam,tø T¥yB­cxuèngængNam

v  theo aicao, °c bi»t câ sü ph¥nhâa rãr»t giúa khu vüc ph½aæng v khuvüc ph½a

T¥ycõa l÷uvüc

1.Khuvüc T¥y Tr÷íng Sìn.Khu vücph½a T¥ybao gçmto n bëph¦n th÷ñngl÷u

sæng Ba Ðë cao <800 m, nhi»tëtrung b¼nhn«m dao ëngtø 23 o C tîi 24 o C,t÷ìng

÷ìngvîitêngnhi»tn«mkho£ng8000 o C,bi¶nënhi»tc¡cth¡ngtrongn«mkho£ng5 o C

tîi6 o C.Ðëcaocao tø800-1500 m(ch y¸uðph½aT¥yB­cv ængB­ccõa l÷uvüc), nhi»t ë trung b¼nh n«m dao ëng tø 20 o C tîi 21 o C, t÷ìng ÷ìng vîi têng nhi»t n«m kho£ng < 7500 o C Ð ë cao > 1500 m nh÷ Hì Mu, Ngåc Ræ, Kon Ka Kinh, Cæng L«k nhi»tëtrungb¼nhn«mtø 16 o C tîi18o C [5,7], t÷ìng÷ìngvîitêngnhi»tn«mkho£ng

6000 o C (b£ng1)

2.KhuvücængTr÷íngSìn.Khuvücph½aængbao gçmto nbëh¤ l÷usængBa

Nhi»t ë trungb¼nh n«m dao ëngtø 26 o C tîi 26, 5 o C t÷ìng÷ìng vîitêng nhi»tn«m

> 9000 o C,bi¶n ë nhi»t c¡cth¡ng trong n«m kho£ng 5 o C tîi 60 o C Trong n«m thíi ký

câ nhi»të cao tø th¡ngIV - VII, kho£ng 26 − 27 o C (b£ng1)

H¼nh1:B£ng 1.Nhi»të trungb¼nh th¡ngv n«m ðl÷uvüc sængBa(

o C)[5]

3 Khu vüc chuyºn ti¸p Khu vüc n y chi¸m dåc thung lông sæng Ba Ð ë cao <

800mnhi»tëtrungb¼nhn«mtø23 o Ctîi24 o C,t÷ìng÷ìngvîitêngnhi»tn«mkho£ng tr¶n 8000 o C.Thíi ký câ nhi»të cao tø th¡ng 4 ¸n th¡ng6, bi¶n ë nhi»tng y - ¶m cao, nh§t l  trong c¡c th¡ng mòa khæ ¤t tîi 10 o C tîi 13 o C Ð ë cao > 800 m, nhi»t

ë trung b¼nh n«mdao ëng tø 20 o C tîi 22 o C,t÷ìng÷ìng vîitêng nhi»tn«m kho£ng

8000 o C (b£ng1)

Tr¶n l÷u vüc, nhi»t ë cao nh§t quan tr­c ÷ñc th÷íng rìi v o c¡c th¡ng 6, 7, 8

v  l¶n tîi > 40 o C ð vòng çngb¬ngduy¶n h£i; ð ph½aT¥y,ë cao <800 m tø 37 o C tîi

40 o C; ë cao > 800 m tø 36 o C tîi 38 o C Nhi»të th§p nh§tquan tr­c ÷ñc th÷íng rìi

v oth¡ngI,ð çngb¬ngduy¶nh£ixuèng11oC;ðëcao 300-800 mtø 9oC tîi12oC [2,

5] 2.Ch¸ ë ©m 1.Ch¸ ë m÷a Do £nh h÷ðng cõa àa h¼nh v  ho¤t ëng cõa c¡c ho n

l÷u kh½ quyºn n¶n ch¸ ë m÷a cõa l÷u vüc sæng Ba ph¥n hâa kh¡ phùc t¤p Trong khi

vòngth÷ñngl÷uv trungl÷u¢ l mòam÷ath¼vòngh¤l÷uv¨nangcán l thíikýkhæ

h¤nv ng÷ñc l¤i.Mòam÷að th÷ñngl÷uv trungl÷uth÷íng¸nsîm,tø th¡ng5v  k¸t

thóc v o th¡ng 10 Trong khi â ð h¤ l÷u mòa m÷a ¸nmuën, tø th¡ng 9 k¸t thóc v o

th¡ng11 ho°c12

Nh¼n chung, l÷ñng m÷a t«ng d¦n tø vòng th§p l¶n vòng cao, s÷ín ân giâ m÷a

nhi·uhìn vòngthung lôngkhu§tgiâ, dåc theo thunglông sængBal÷ñng m÷ath§p, °c

bi»tcâ süph¥nhâa s¥us­cgiúa khu vücæng v  T¥ycõa l÷uvüc

a) KhuvücT¥yTr÷íngSìn:Khuvücn ychàut¡cëngtrücti¸p cõagiâmòa mòa

h¤câ h÷îngchuyºn ëngtø ph½aNaml¶n ph½aB­c g¥y m÷a.L÷ñng m÷að khu vücn y

kh¡ phong phó v  ên ành qua c¡c n«m, trung b¼nh ¤t tø 1600 - 2000 mm Mòa m÷a

k²od i6th¡ngtròngvîimòagiâmòaT¥yNam,tøth¡ng5¸nth¡ng10,chi¸mtîi85%

têngl÷ñng m÷an«m Th¡ng 8 ho°cth¡ng 9 câ l÷ñng m÷alînnh§t, chi¸m¸n20 - 25%

l÷ñngm÷an«m, ¤ttø 250 - 350 mm/th¡ng (b£ng2)

Mòa khæ k²o d i6 th¡ng v  câ l÷ñng m÷a r§tth§p, chi¸mkho£ng 15% l÷ñngm÷a

n«m.Th¡ng12v th¡ng1h¦unh÷khængcâm÷a,n¸ucâ th¼l÷ñngm÷acôngkhæng¡ng

kº v  côngch¿câ m÷amët v i ng y

b) Khu vüc ængTr÷íng Sìn.Khuvüc n ychàu £nh h÷ðngch y¸u cõa c¡cnhi¹u

ëngg¥y m÷a tr¶n biºn(giâ mòa mòa ængk¸t hñp vîid£i hëi tö nhi»tîi, ¡p th§p v 

b¢o) Mòam÷a vòngn ychuyºn sangch¸ ë m÷amòathu - æng, tròng vîithíi kýgiâ

mòaængB­c L÷ñngm÷a trungb¼nhn«mkho£ng 1600 -1700 mm.Mòa m÷ak²o d i3

- 4 th¡ng, tø th¡ng 9 ¸nth¡ng 12,chi¸mkho£ng 70% l÷ñng m÷a n«m Th¡ng câ l÷ñng

m÷alînnh§trìiv o th¡ng11chi¸m28 -33%, ¤ttø 400 - 500 mm/th¡ng,sèng ym÷a

trongth¡ngtø22-25 ng y.Cân«mo÷ñc>1000mm/th¡ngnh÷:TuyHáa (1320mm,

11/1990),SængHinh (1920mm,9/1981) [8]

H¼nh 2:

Mòa khæk²o d i8 - 9th¡ng, tø th¡ng1 ¸nth¡ng8ho°c9, chi¸m25 - 30%l÷ñng

m÷a n«m Th¡ng 2 ho°cth¡ng 3 câ l÷ñng m÷a nhä nh§tkho£ng 20 - 30 mm/th¡ng èi

vîivòngcao, d÷îi20 mm/th¡ng èivîi vòngth§p °cbi»t ðkhuvüc n y th÷íngxu§t

hi»nm÷atiºum¢nv o th¡ng5,th¡ng6khigiâ mòaængNamb­t¦u ho¤tëng.M÷a

tiºum¢n tuykhæng lînnh÷ngl m gi£mbîtsükhæ h¤ntrong mòa khæ (b£ng2)

c)Khuvüc chuyºnti¸p L÷ñngm÷a n«mð khu vüc n y ÷ìngèith§p, trung b¼nh

tø 1400 tîi 1600 mm, °c bi»t câ nìi m÷a< 1400 mm, nh÷ðAn Kh¶, Mang Yang, Phó

Tóc Mòa m÷a ð ¥y k²o d i 7 th¡ng (tø th¡ng 5 ¸n th¡ng 11) thíi ký ¦u mòa m÷a

chàut¡cëngcõa ho nl÷uængB­ccòngc¡cnhi¹uëngthíiti¸t.L÷ñngm÷amòam÷a

chi¸mtø 85 - 94% l÷ñng m÷ac£ n«m Th¡ng 9 v  th¡ng10 th÷íngcâ l÷ñngm÷a th¡ng

lîn nh§t, ¤t kho£ng 250 - 350 mm/th¡ng, chi¸m kho£ng 20% l÷ñng m÷a n«m Sè ng y

m÷a trongmòa m÷a kho£ng15 - 20 ng y/th¡ng [4]

Mòa khæ k²o d i 5 th¡ng tø th¡ng 12 ¸n th¡ng 4 n«m sau, trong â hai th¡ng 1

v  2 câ l÷ñng m÷ath§p nh§t; nhi·u n«mhai th¡ngn y khængm÷a, n¸ucâ côngch¿¤t

kho£ng 2 - 10mm/th¡ng v  côngch¿m÷a trong v i ng y

Tr¶nl÷uvüc,l÷ñng m÷ang yb¼nhqu¥n nhi·un«mquan tr­c÷ñc ðkhuvücT¥y

Tr÷íngSìn v  chuyºn ti¸p trung b¼nhtø 100 - 130 mm,cao nh§tl  227,8 mm ð Pì Mì

R¶(ng y21/6/1979),240,7mm ðAnKh¶(ng y19/11/1987) KhuvücængTr÷íngSìn

câ l÷ñng m÷a ng yb¼nh qu¥n nhi·un«m tø 250 - 350 mm,cao nh§tð TuyHáa l  629,9

mm (ng y3/10/1993), SængHinh 674,0mm (ng y 4/11/1981) [1, 8]

2.Ch¸ë bèc hìiTr¶n l÷uvücsængBal÷ñng bèc hìin«mdao ëngtø 600 -1500

mm/n«m, song phê bi¸n l  1000 ± 1200 mm Nh¼n chung, kh£ n«ng bèc hìicao th÷íng x£y rav oc¡cth¡ng ½tm÷a, nhi·u n­ng,nhi»të cao,tèc ë giâlîn

a)KhuvücT¥yTr÷íngSìn.Khu vücn ycâl÷ñngbèchìitrungb¼nhn«mkho£ng

1000 mm ð ë cao < 800 m, tø 600 - 8000 mm ð ë cao 800 ± 1500 m v  <600 mm ð

ë cao >1500 m.Trongn«m, l÷ñngbèchìicao v othíiký tø th¡ng1¸nth¡ng7ho°c

th¡ng8,cao nh§tv o th¡ng3,4,5 kho£ng200 mm/th¡ng,c¡cth¡ngcánl¤i tø120 - 150

mm/th¡ng.L÷ñngbèchìith§pv othíikýtøth¡ng9¸nth¡ng12,th§pnh§tv oth¡ng

11, kho£ng70 mm/th¡ng, c¡cth¡ngcán l¤i tø 70tîi 100 mm/th¡ng (b£ng3)

b) Khuvüc æng Tr÷íng Sìn Khu vüc n ycâ l÷ñng bèc hìitrung b¼nh n«m phê

bi¸n 1000 - 1200 mm.Ri¶ng d£iven biºn l÷ñng bèc hìikh¡ cao >1400 mm.Trongn«m

l÷ñng bèchìi cao nh§tl v othíi kýtø th¡ng5 ¸nth¡ng8,cao nh§tv o th¡ng7ho°c

th¡ng 8, kho£ng 200mm/th¡ng, c¡cth¡ng cán l¤i kho£ng 150 - 180 mm/th¡ng Thíi ký

câ l÷ñng bèc hìith§ptø th¡ng10 ¸nth¡ng2 n«msau, kho£ng 80 mm/th¡ng(b£ng 3)

c) Khu vüc chuyºn ti¸p Khu vüc n y câ l÷ñng bèc hìi trung b¼nh n«m l  1000

-1200 mm ð ë cao <800 m, tø 600 tîi800 mm/n«m ð ë cao> 800 m.Thíi kýbèchìi

cao nh§ttrong n«mtø th¡ng3tîi th¡ng6,kho£ng 130 -160 mm/th¡ng,thíi kýbèchìi

th§p tø th¡ng 9 ¸nth¡ng 2 n«m sau, trong â th¡ng 12 câ l÷ñng bèc hìi th§p nh§t<

60 mm/th¡ng (b£ng3)

3.Ch¸ ë ©më ©mt÷ìng èitrung b¼nh n«mð l÷u vücsæng Ba dao ëngtrong

kho£ng 72- 90%, songphêbi¸n78 - 83%.Bi¸ntr¼nhcõaë ©mcâli¶nquanch°tch³ vîi

bi¸n tr¼nhcõa nhi»të, çngthíiphö thuëc nhi·u v o bi¸n tr¼nhm÷a

a) Khu vüc T¥y Tr÷íng Sìn ë ©m t÷ìng èi dao ëng trong kho£ng 75 - 82%.

Thíiký câ ë ©m t÷ìng èi cao nh§t trong n«m tø th¡ng 6 ¸n th¡ng 12, kho£ng 80

-85%, cao nh§t v o th¡ng 10 kho£ng 87% Thíi ký câ ë ©m t÷ìng èi th§p nh§t trong

n«mtø th¡ng1 ¸nth¡ng5,th§pnh§t v o haith¡ng 3v  4,kho£ng 71%(b£ng 4)

b) Khu vücæng Tr÷íngSìn: Khuvüc n ycâ ë©m t÷ìngèikh¡cao, dao ëng

trongkho£ng82- 85%.Trongn«m,ë©mt÷ìngèicaov othíikýtøth¡ng9¸nth¡ng

3n«msau,kho£ng83-86%,caonh§tv oth¡ng11,kho£ng90%.Thíikýcâë©mt÷ìng

èi th§p nh§t tø th¡ng 4 ¸n th¡ng 8, th§p nh§t v o th¡ng 6 v  th¡ng 7, kho£ng 75%

(b£ng4)

c)Khuvücchuyºn ti¸p.Khuvücn ycâë©mt÷ìngèidaoëngtrongkho£ngtø

80- 85% Trongn«m, ë ©mt÷ìng èicao v o thíi kýtø th¡ng 1¸n th¡ng2 n«msau,

cao nh§t v o th¡ng 12, ¤t90% v  thíi ký câ ë ©mth§p tø th¡ng 3 tîi th¡ng 8, th§p

nh§tv oth¡ng 7,kho£ng 75%(b£ng4)

H¼nh 3:

4 ¡nh gi¡ ch¸ ë nhi¶t- ©m l÷u vüc sæng Ba

Nguçnnhi»t- ©m l÷uvüc sæng Bakh¡ phong phó nh÷ng ph¥nbè khæng çng·utheo

khæng gian v  thíi gian n¶ng¥y nhúng khâ kh«n cho ph¡ttriºn kinh t¸ - x¢ hëi v  íi

sèngd¥n c÷

1.Ch¸ ë nhi»t

- Tr¶nl÷u vücsæng Ba, nhi»të trung b¼nhn«m dao ëngphê bi¸n trong kho£ng

23 − 25 o C,tuy nhi¶n câ nìi nhi»të trung b¼nh n«m> 26, 5 o C (vòng çngb¬ng duy¶n h£i) v  kho£ng 18 o C (ð ë cao > 1500 m), ch¶nh l»ch giúa nìi nâng nh§t v  l¤nh nh§t kho£ng 11 o C.Nhi»t ë khuvüc ph½a æng Nam cao hìn khu vücph½a T¥y B­c cõa l÷u vückho£ng 3 − 6 o C

- Bi¶në nhi»tn«m giúa th¡ng nâng nh§tv  l¤nh nh§tkhæng cao, dao ëng phê

bi¸n5 − 6 o C.Nh÷ngdaoëngnhi»tëng y¶mr§tcao, trungb¼nh10 − 13 o C.°cbi»t trongmòa khæ, bi¶në n y¤tgi¡trà r§tlîn, ¤ttîi 15 − 16 o C,l gi¡ tràcao nh§ttr¶n

to nquèc

- Têng nhi»t n«m tr¶n l÷u vüc phê bi¸n tø 8000 − 9000 o C, song công câ nìi l¶n tîi 9600 o C v  xuèng tîi 6000 o C V nh ai nhi»t 9600 o C ph¥n bè ch y¸u ð c¡c huy»n

çngb¬ngthuëc t¿nhPhóY¶n.V nh ai6500oC ph¥nbèvîidi»n hµpð ph½aT¥yhuy»n K'Bang (t¿nh Gia Lai) v  æng huy»n M'Drak, nìi câ ë cao > 1500 m Tr¶n l÷u vüc,

mòa l¤nhch¿ xu§t hi»n ð ë cao tø 800 m trð l¶n,cán tø ë cao n y trð xuèng v  çng

b¬ngduy¶nh£ikhæng câ mòa l¤nh,thíiký nângnh§ttrongn«m k²o d itø th¡ng3 ¸n

th¡ng 9

-Nhi»tëph¥nhâatheomòakhængrãr»t,ch y¸u ph¥nhâa theoaicao.Khuvüc

ph½a T¥y Tr÷íng Sìn, ð ë cao < 800 m câ nhi»të trung b¼nh n«mphê bi¸n dao ëng

trong kho£ng 23 − 24 o C, nhi»të th¡ng 1 l  th¡ng câ nhi»të th§p nh§t công kho£ng kho£ng 22 o C Th¡ng câ nhi»t ë trung b¼nh tr¶n 25 o C k²o d i tø th¡ng 1 ¸n th¡ng 3

v bi¶n ën«m cõanhi»të 5 − 6 o C.N·nnhi»tn¬mtrong ti¶uchu©n nhi»tîi Vîi n·n nhi»tnh÷vªy,khuvüc n yth½chhñp trçngc¥ynhi»tîiiºnh¼nh:cao su,hç ti¶u.Ðë

cao >800m,nhi»tëtrungb¼nhn«mgi£mxuèngcán kho£ng20 − 21 o C,nhi»tëth¡ng

1 d÷îi 18 o C.N·nnhi»t th§phìn ti¶u chu©n nhi»tîi Khu vüc n y th½chhñp trçng c¥y cªn nhi»tîiv  c¥y ænîi

Ð çng b¬ng ven biºn thuëc h¤ l÷u sæng Ba câ nhi»t ë trung b¼nh n«m tø 26 −

26, 5 o C,nhi»tëth¡ng1lînhìn 23 o C.Ð¥ykhængcâmòal¤nh,mòa nângk²od i8-9 th¡ng Bi¶nënhi»tn«m4 − 6 o C.Ch¿sè©m÷ît1- 1,5[5].Khu vücn yth½ch hñptrçng c¥ynhi»tîiiºn h¼nhv c¥y ÷anângnh÷: hçti¶u,cå d¦u,  o lënhët, døa,nh¢n,

Khu vüc chuyºn ti¸p, ð ë cao < 800 m câ nhi»t ë trung b¼nh n«m 20 − 23 o C Trongn«mcâ kho£ng3¸n5th¡ngcânhi»tëtrungb¼nhtr¶n25o C.Ch¿sè©m÷îtphê bi¸n 1 - 1,5, câ nìi < 1,0 nh÷Ayunpa [5] Khu vüc n y th÷íng bà khæ h¤n, thi¸u n÷îc

nghi¶mtrång,°cbi»tl tøth¡ng2¸nth¡ng4h ngn«m.Khuvücn yth½ch hñptrçng

c¥y nhi»tîiiºn h¼nhv  c¥y ÷a nâng Ðë cao > 800 mcâ nhi»të trung b¼nhth¡ng

20 − 22 o C,n·nnhi»tth§p hìnti¶u chu©n nhi»tîi Ch¿sè©m÷îttø 1,5 - 2,0[5, 6] 4.1 Ch¸ ë ©m

1 L÷ñng m÷a trung b¼nh n«m phê bi¸n tr¶n to n l÷u vüc kho£ng 1500 - 1750 mm,

nh÷ngph¥nbèkhæng ·u,nìi m÷alîncâ thºg§p tø 2 - 2,5l¦nnìi m÷anhä.N¸u

ph¥ntheokhuvücth¼ khuvücængTr÷íngSìncâ l÷ñngm÷alînv m÷avîidi»n

rënghìnsovîikhuvücT¥yTr÷íngSìnv khuvücchuyºnti¸p.Cántheothíigian

th¼ sü bi¸n ëng cõa l÷ñng m÷a ð khu vüc æng Tr÷íng Sìn l  m¤nh nh§t so vîi

hai khu vüc tr¶n: æng Tr÷íng Sìn Cv= 0,4 (tr¤m Sæng Hinh); T¥y Tr÷íng Sìn

Cv=0,19 (Pì MìR¶); Chuyºnti¸p Cv=0,2 (tr¤mCheo Reo)[8]

2 iºm nêi bªtv· ch¸ ë ©mcõa khu vüc nghi¶ncùul  câ süph¥n hâa kh¡ s¥us­c

giúa mòa m÷a- mòa khæv c¡c khuvüc

+ Ð khu vüc T¥y Tr÷íng Sìn câ l÷ñng m÷a trung b¼nh n«m tø 1600 - 2000 mm

Mòa m÷a d i 6 th¡ng, chi¸m tîi 85% l÷ñng m÷a n«m, ë ©m thíi ký n y kho£ng

85% Mòa khæ d i 6 th¡ng v  kh¡ kh­c nghi»t, l÷ñng m÷a mòa khæ r§t th§p, ch¿

chi¸m<15%l÷ñng m÷an«m,th¡ng12 v  th¡ng1h¦unh÷khængcâm÷a Thíiký

n y câ l÷ñng bèc hìi cao, ë ©m th§p, i·u n y c ng l m gia t«ng t¼nh tr¤ng h¤n

h¡n trong khu vüc.¥y l v§n · trðng¤i lîn nh§tcho sinhho¤tv  s£nxu§t, °c

bi»t l ph¡ttriºnc¥ycæng nghi»p

+Ðçngb¬ngh¤l÷u,l÷ñngm÷atrungb¼nhn«mtø 1600-1700 mm.Mòam÷ach¿

d i 3- 4 th¡ngnh÷ng chi¸m 70 - 75%l÷ñng m÷a n«m °c bi»t khu vücn y h ng

n«m th÷íng xuy¶n chàu £nh h÷ðngcõa b¢o Khicâ b¢o giâr§t m¤nh g¥y m÷avîi

c÷íng ë lîn, k±m theolô lötvîi mùcngªp tø 0,5- 1 m, nh§t l ð çngb¬ngTuy

Háa mùcngªptîi> 2m[1, 3] Mòakhæ k²o d i8- 9 th¡ng, tø th¡ng1 ¸nth¡ng

8 ho°c 9,ch¿chi¸mkho£ng 25 - 30%l÷ñng m÷a n«m Sèng y khængm÷a li¶nti¸p

k²o d i trung b¼nh 30 - 55 ng y, mët sè nìi tîi 80 ng y H» sè khæ kh¡ lîn, h» sè

khæcõa mëttu¦nkhænh§tcõa khuvücthayêitø0,957¸n0,996[4].Khuvüccâ

süphèihñp khængh iho  giúach¸ë nhi»tv  ch¸ ëm÷at¤o n¶nsükh­cnghi»t,

câ kh£ n«ngph¡tëng,thóc ©yh¤n h¡n

GiâT¥ykhænângx£yratròngvîithíikýmòakhæk²od i,cëngvîic¡cy¸u tèbùc

x¤cao,sègiín­nglîn,nhi»tëkhængkh½ v nhi»tëm°t§tcao cõamòa h±n¶n

mùc ë h¤n ki»t c ngnghi¶m trång v  x£yra qu¡tr¼nh m°nhâa v  muèi hâa, c¡t

bay, c¡tnh£y,hoangm¤c hâa

ë ©mphö thuëc v o nhi»të v l÷ñng m÷a Tø th¡ng 3 nhi»të câ xu th¸t«ng,

l÷ñng m÷a gi£mn¶në ©mgi£m, ¤tkho£ng 75%, th§pnh§tv o hai th¡ng7 v  8

ch¿70 %.Suètmòa khæl÷ñngbèchìi·uv÷ñtl÷ñng m÷a,câ th¡ngh¦u nh÷kh­p

nìi l÷ñng bèc hìi·ug§p hìn 2,5 l¦nl÷ñng m÷a, i·u n yc ngl m t«ng th¶m sü

gay g­ttrongmòakhæ

+ Ðkhu vüc chuyºn ti¸p, do °c iºm àa h¼nh bà ng«n c¡ch bðic¡c d¢y nói cao

n¶nl÷ñng m÷atrong khuvüc th§pnh§tsovîihaivòng tr¶n,cëngvîi n­ngnhi·u,

nhi»të cao,§taitìi xèpn¶ntênth§tqua bèchìiv  th§mr§t lîn.L÷ñngm÷a

n«m kho£ng 1400 - 1600 mm.°c bi»tcâ nìil÷ñng m÷an«m <1400 mm nh÷:An

Kh¶, Mang Yang, PhóTóc.Ch¿sè©m ÷îtkhu vücn y¤ttø 1 - 1,5, câ nìi<1,0

nh÷Ayunpa [5].Khuvücn yth÷íngbàkhæh¤n,thi¸un÷îcnghi¶mtrång,°cbi»t

l  tø th¡ng2¸nth¡ng 4h ngn«m

5 K¸t luªn

L÷uvüc sæng Ba câ nguçn nhi»tæn ho  ð khu vüc T¥y Tr÷íng Sìn v  khu vüc chuyºn

ti¸p, l i·u ki»nthuªn lñi cho ph¡t triºnc¥y c¥y cªn nhi»tîi v  æn îi ð vòng câ ë

cao>800 mv c¥ynhi»tîiiºnh¼nhðë cao<800 m.Vòngh¤ l÷usængBacâ nguçn

nhi»tphongphó,l i·uki»nthuªnlñi ph¡ttriºnc¥ynhi»tîiiºnh¼nhv c¥y÷anâng

Nguçn ©m kh¡ phong phó song ph¥n bè khæng ·utheo khæng gian v  thíi gian

Khâkh«n lînnh§tcõa l÷u vücl  ðkhuvüc th÷ñngv  trungl÷u câ mòa khægayg­t v 

k²od i,cëngth¶mvîi°ciºmcõaàah¼nhkhâgiún÷îcn¶nv·mòan yth÷íngbàh¤n

h¡n,nh§tl v o c¡cth¡ng 12,1 v  2;ð h¤ l÷u,l÷ñngm÷a trongmòa m÷a lînnh÷ngl¤i

tªptrung trong thíi gian ng­n, °c bi»t khu vüc n yh ng n«m th÷íng xuy¶n chàu £nh

h÷ðngcõa b¢on¶ng¥yralôlöt.Mòakhæm÷a½tv k²od i,m°t kh¡csüphèihñpkhæng

h iho  giúach¸ ënhi»tv ch¸ ë m÷at¤on¶nsükh­cnghi»t, câ kh£n«ngph¡tëng,

thóc©yh¤n h¡n

L÷uvücsængBaangùngtr÷îcth¡ch thùclîntrongqu¡tr¼nhph¡ttriºnkinht¸

-x¢ hëido süthi¸uhöt nguçnn÷îcnghi¶m trångtrong mòa khæ Düb¡o¸nn«m 2020

nhuc¦u dòngn÷îcs³t«ngl¶n1,3- 1,4l¦nsovîihi»nt¤i[2].ºthüchi»nmöcti¶u ph¡t

triºnb·nvúng,iæi vîigi£iph¡pcængtr¼nh(x¥ydüngc¡c hçchùa n÷îc nhä phòhñp

vîii·u ki»nàa h¼nhkhuvüc) v  phicængtr¼nh(ti¸tki»mn÷îc,trçngrøng, chuyºn êi

cì c§u vömòa)th¼ vi»cx¥y düngmæh¼nh qu£nlþ têng hñp l÷uvüc sængBa câ þngh¾a

khoa håcv  thücti¹n tolîn

TÂM TT

¡nhgi¡ch¸ë nhi»t- ©mv £nhh÷ðngcõa chóng ¸nph¡ttriºnkinht¸-x¢hëi

l m cì sðành h÷îng ph¡ttriºn b·n vúng l¢nhthê câ þ ngh¾a khoa håc v  thücti¹n to

lîn

B i b¡o ¢ n¶ubªt sü ph¥nhâa ch¸ ë nhi»t - ©m l÷u vüc sæng Ba - l÷u vüc sæng lîn

nh§tvòng NamTrungBën÷îc ta

Tr¶n cì sð ph¥n t½ch ch¸ ë nhi»t- ©m, c¡c °c iºm thuªn lñi, khâ kh«n l÷u vüc sæng

Ba, b ib¡o ¢ n¶u£nh h÷ðngcõa chóng ¸nph¡t triºnkinht¸- x¢hëiv  íisèng d¥n

c÷ ð c¡ckhu vüctr¶n l÷uvüc

T€I LI›U THAM KHƒO

1 Nguy¹n V«n C÷ v  nnk, (2003) Nghi¶n cùu luªn cù khoa håc cho c¡c gi£i ph¡p

phángtr¡nh,h¤nch¸hªu qu£lôlötl÷uvücsængBa.B¡oc¡o têngk¸t·t i.Vi»n

àa lþ.H  Nëi

2 Nguy¹n V«n C÷ v  nnk,(2005) Nghi¶n cùugi£i ph¡ptêng thº sûdönghñp lþ t i

nguy¶nv b£ov» mæitr÷íngl÷uvücsængBav sængCæn.B¡oc¡otêngk¸t·t i

Vi»n àalþ.H  Nëi

4 Nguy¹n TrångHi»u, (1995) Ph¥nbè h¤n h¡n v  t¡cëng cõa chóng ð Vi»t Nam

H  Nëi

5 Nguy¹nTrångHi»u,(2005).Nghi¶ncùu,¡nhgi¡hi»ntr¤ngt inguy¶nkh½hªul÷u

vüc sængBav  sængCæn.B¡oc¡o ·möc H  Nëi

6 Nguy¹n ùcNgú, Nguy¹n TrångHi»u, (2004) Kh½ hªu v  t inguy¶n kh½ hªu Vi»t

Nam.Nxb Nængnghi»p

7 Ph¤m NgåcTo n v  PhanT§t ­c, (1978) Kh½ hªu Vi»t Nam.T¡ib£n l¦n2.Nxb

KH &KT.H  Nëi

8 Ngæ ¼nh Tu§n v  nnk,(2004) ¡nh gi¡ têng hñp t i nguy¶n n÷îc v  quy ho¤ch

thu lñi - thu i»n l÷u vüc sæng Ba- sængCæn ¸nn«m 2010 - 2020 B¡o c¡o ·

möc H  Nëi