Xác định chất lượng mẫu nước ngầm bằng phương pháp trắc quang và hấp thụ nguyên tử dưới tầng đá ong và nghiên cứu thành phần cấu trúc, tính chất của đá ong tại vùng Hòa Bình, Hà

Đề tài đặt ra giải thiết liệu có khả năng khi nước ngầm chảy qua lớp đá ong không đã bị rửa trôi vào đó một lượng sắt mà còn có khả năng hấp thụ lượng sắt có trong nước khiến cho nước ngầm thuộc một số vùng ở Hòa Bình, Sơn tây đảm bảo tiêu chuẩn nước sạch. Mời các bạn cùng tham khảo.

Naturalsciences, Volume 52,Number4,2007, pp.103- 107

X¡c ành ch§t l÷ñng m¨u n÷îc ng¦m b¬ng ph÷ìng ph¡p

tr­c quang v  h§p thö nguy¶n tû d÷îi t¦ng ¡ ong v 

nghi¶n cùu th nh ph¦n c§u tróc, t½nh ch§t cõa ¡ ong t¤i

vòng Háa B¼nh, H  T¥y

TS Nguy¹n V«n H£i

Khoa Hâa håc Tr÷íng HSP H  Nëi

ThS Maiùc Th­ng, L¶Quýnh Hoa

Vi»n Kÿ thuªt Nhi»t îi, Vi»n KHKT Vi»t Nam

Nguçnn÷îcng¦m ¢v  ang÷ñckhaith¡cch y¸uð H  Nëicôngnh÷c¡ct¿nh th nh

kh¡c trong c£ n÷îc º dòng l m n÷îc sinhho¤t Tuy nhi¶n, c¡c cuëc kh£o s¡t g¦n ¥y

cho th§y ch§t l÷ñng n÷îc ng¦m ð H  Nëi, nh§t l  c¡c khu vüc ngo¤i th nh, ang gi£m

sótnghi¶mtrång,£nhh÷ðngtîisùckhäe cõa ng÷íisûdöng.B¶nc¤nhc¡cvòng cân÷îc

ng¦mnhi¹mkim lo¤in°ng, v  amonivîi nçngë N ˘N H 4 + l¶ntîi 20ppm ¢ ÷ñcnhi·u t¡cgi£cængbè[5,6] th¼ng÷ñc l¤i,n÷îcng¦m ð mëtsèvòng Háa B¼nh,SìnT¥y l¤i£m

b£o ÷ñc ti¶u chu©n n÷îc s¤ch v· c¡cch¿ ti¶u kimlo¤i n°ngcông nh÷amoni iºm °c

bi»t c¡c vòng tr¶n l  câ trú l÷ñng ¡ ong r§t lîn Kh£o s¡t sì bë m u s­c cõa ¡ ong,

câ thº th§y r¬ng lo¤i ¡ n y chùa nhi·u oxit s­t n¶n câ m u ä n¥u °c tr÷ng Vªy lþ

dog¼l m chon÷îc ng¦mtrong khuvüc n ykhæng h· nhi¹ms­tcôngnh÷c¡cnguy¶n tè

hay i k±m vîi s­t trong n÷îc ng¦m nh÷asen, mangan m°c dò ch­c ch­n r¬ng n÷îc

ng¦mvòng n yph£i ch£y qualîp ¡ ong gi uth nh ph¦ns­t?Tø nghi v§n tr¶n, chóng

tæi °t ra mët gi£ thuy¸t r¬ng, li»u câ kh£ n«ng, khi n÷îc ng¦m ch£y qua lîp ¡ ong,

khængnhúngkhængbàrûatræiv o nâmëtl÷ñng s­t, m cán câkh£ n«ngh§pphöl÷ñng

s­tcâtrongn÷îc khi¸nchon÷îcng¦m trongmëtsèvòngthuëc HáaB¼nh,Sìn T¥y£m

b£oti¶uchu©n n÷îcs¤ch.ºl mrãv§n·tr¶nchóng tæiti¸n h nhph¥nt½chch§tl÷ñng

nguçnn÷îcng¦m v  nghi¶ncùuv· th nhph¦n,c§u tróc cõa ¡ ongnìi l§ym¨un÷îc

2 Thüc nghi»m

2.1 Chu©n bà vªt li»u v  ph÷ìng ph¡p nghi¶n cùu

a Chu©n bàvªt li»u

•Chu©n bàm¨un÷îcng¦m

C¡c m¨u n÷îcng¦m l§y t¤i khu vücHáa B¼nh,H  T¥y theo d¤ngm¨utê hñp,t¤i

àaiºm l§y m¨u¡ ong Ph¥nt½ch h m l÷ñng c¡c ch§t ch½nh trong n÷îc, qua â ¡nh

gi¡ £nhh÷ðng cõa t¦ng¡ ongèi vîin÷îc ng¦mð ch½nh khu vücn y.

• Chu©n bàm¨u ¡ong

¡ ong ÷ñc l§y t¤i vòng: thà tr§n L÷ìng Sìn-Háa B¼nh; x¢ C¡t Qu¸ huy»n Ho i

ùc, x¢ çng Tróchuy»n Th¤ch Th§t, x¢T£n Hçnghuy»n Ba V¼- H  T¥y ªp nhä,l§y

ph¦nlãi cùng,d¤ngh¤t,÷íngk½nhh¤tkho£ng10mm H¤t¡ong ÷ñcs ng ºcâ k½ch

th÷îc·unhau,rûas¤ch b¬ngn÷îcm¡y,sauâemph¥nt½ch x¡cànhc§u tróc,th nh

ph¦n

b Ph÷ìng ph¡p nghi¶n cùu

- C¡c t½nh ch§t lþ, hâa, h m l÷ñng c¡c cation v  anion ìn gi£n ÷ñc ph¥n t½ch thæng

th÷íng b¬ngm¡yTQ(UV-1201V), TQNL (Jenway Anh) vîi ë nh¤y 0,001 mg/ltheo

ph÷ìngph¡pth¶m chu©n

- H m l÷ñng c¡c kimlo¤i n°ngMn, As, Cd, Hg, ÷ñc ph¥nt½ch b¬ng ph÷ìngph¡p h§p

thö nguy¶n tû,sûdöngm¡yph¥nt½ch: ShimadzuAA6501S.ënh¤y:10 −2 − 10 −4

mg/l

- M¨u ¡ ong ÷ñc emph¥nt½ch th nhph¦n, kho¡ngch§tt¤i phángPh¥nt½ch kho¡ng

vªtthuëcCöcàach§tv kho¡ng s£nVi»t Nam.T¤i¥y,¡ong÷ñcchöpphêRìnghen

b¬ngm¡y D8- ADVANCE(ùc), ë nh¤y±3%

- Chöp£nh b·m°t ¡ ong tr¶nk½nhhiºnvi i»n tûcâ ë phâng¤i2000 l¦n

2.2 K¸t qu£ v  b n luªn

1 Ch§t l÷ñng n÷îct¤i vòngkhaith¡c¡ ong

C¡c m¨u n÷îcng¦m ÷ñc l§yt¤i vòng Xu¥nMai, Ho i ùc, Ba V¼, theolo¤im¨u

tê hñp v  kþ hi»u c¡cm¨un÷îc theo thùtü c¡cvòng tr¶n l N1, N3,N5 K¸t qu£

ph¥nt½chc¡cm¨u n÷îcthu ÷ñc theob£ng1

K¸t qu£ (b£ng1, 2) cho th§ych§tl÷ñng n÷îc ng¦m ð khu vüctr¶n ¤tti¶u chu©n

n÷îc sû döng cho sinh ho¤t H m l÷ñng As, Hg, Cd, Mn r§t th§p so vîi ti¶u

chu©n Vi»t Namèivîin÷îcng¦m.Câthºnâir¬ng c¡cionn ych¿xu§t hi»nd÷îi

d¤ngv¸t, khæng ¡ngkº.Tø thüct¸ tr¶n,chóng tæiti¸n h nhnghi¶ncùuc§u tróc

v  th nhph¦nc¡ckho¡ng ch½nh cõa ¡ ongð nhúngvòngtr¶n

2 Th nhph¦nkho¡ng ch§tcõa ¡ ong

ºnghi¶ncùuch½nhx¡cth nhph¦ncõa ¡ong,m¨u¡ongl§yðc¡cvòngt¤iHáa

B¼nh, Sìn T¥y tr¶n theo d¤ng m¨u tê hñp, kþ hi»u DO1 v  DO4, ÷ñc ti¸n h nh

ph¥n t½ch t¤i pháng Ph¥nt½ch kho¡ng vªt thuëc Cöc àa ch§t v  kho¡ng s£n Vi»t

Nam.B¬ng ph÷ìng ph¡pchöp phê Rìnghen b¬ng m¡y D8- ADVANCE(ùc), ë

nh¤y±3%

K¸t qu£thu ÷ñcthº hi»ntrong (b£ng3)

Trong â: Geothite: F e 2 O 3 H 2 O. Hematite:F e 2 O 3 Lepidokrocite: syn − F eOOH.

Sericite: 2M 1˘(K 0,727 N a 0,170 Ca 0,011 )(Al 0,933 F e 0,016 M g 0,011 )2(Si 0,782 Al 0,22 ) Quartz alpha:syn−SiO 2 Feldsparpotassian−K.5Na.5AlSi 3 O 8 Kaolinite:Al 2 (Si 2 O 5 )(OH) 4

.Tr÷îckhi÷av osûdöngnh÷mëtlo¤ivªtli»ulåcn÷îc,¡ong÷ñcªpnhä,lo¤i

bä c¡cph¦nmòn, §t, s²t, ch¿ giúl¤i ph¦nlãi cùng.Sau â ph¦nlãi n y ÷ñcrûa

s¤ch,phìi khæ, v ÷a ¸npháng ph¥nt½ch º x¡c ành mëtsè h ml÷ñng kho¡ng

ch½nh trong¡ ong

Tr¶nh¼nh1,£nhchöp¡ong b¬ngk½nhhiºnvii»ntû,choth§yb·m°t¡ongr§t

xèp, câ nhi·u lé trèng, d¨n ¸n têng di»n t½ch b· m°t h§p phö r§t lîn, v¼ vªy cho

kh£ n«ngh§pphö cao

K¸tqu£chöp phêRìnghenchoth§ycâtîi3d¤ngoxits­ttrongth nhph¦n¡ ong

vîi h ml÷ñngt÷ìng ùngnh÷trong b£ng3.4:

+Geothite:α − F eOOH

+Lepiocrokite: γ − F eOOH (haysyn −F eOOH)

+Hematite: F e 2 O 3

Trongqu¡tr¼nhh¼nhth nhc¡ckho¡ngch§ttrong§t,s­t(III)hyroxit÷ñcnung

nâng, h¼nhth nh2 d¤ngthòh¼nh α − F e 2 O 3,γ − F e 2 O 3.Chóng câ d¤ngbët m u n¥u s¨m, γ − F e 2 O 3 l  tinh thº câ c§u tróc lªp ph÷ìng t¥m khèi, câ t½nh s­t tø,

÷ñc t¤o th nh trong qu¡ tr¼nhoxy hâa chªm oxit s­t tø, nung γ − F e 2 O 3 l¶n tîi tr¶n 300

o C nâ s³ chuyºn sang d¤ng α, b·n vúng v  thuªn tø D¤ng α − F e 2 O 3 câ ho¤t t½nh cao, r§t xèp, nh÷ng r­n ch­c, nâ câ kh£ n«ng h§p phö, xóc t¡c cao do

câ nhi·u khuy¸t tªt v· m°t c§u tróc tinh thº, v  di»n t½ch b· m°t câ thº tîi 200

-300m 2

/g

Düav ok¸tqu£ph¥nt½ch th nhph¦nc§u tróc¡ong cho chóng ta th§ykh£ n«ng

ùng döng xûlþ nguçn n÷îc bàæ nhi¹m ¥y l h÷îng chóng tæis³ ti¸p töc nghi¶n

cùutrong c¡ccængtr¼nhsau

3 K¸t luªn

1 ¢ ph¥nt½ch x¡c ành ÷ñc ch§t l÷ñng n÷îc ng¦m t¤i vòng khaith¡c ¡ ong ð Háa

B¼nh, Sìn T¥y K¸t qu£ thu ÷ñc cho th§y ch§t l÷ñng n÷îc t¤i c¡c vòng n y ¤t ti¶u

chu©n n÷îcs¤chdòngcho sinhho¤t

2.¢x¡cành÷ñch ml÷ñngkimlo¤in°ng:Cd,Mn,As,Hgtrong c¡cm¨un÷îcng¦m

t¤ivòngkhaith¡c¡ong ðHo  B¼nh,H T¥yb¬ngph÷ìngph¡ph§pthö nguy¶n tû,k¸t

qu£côngcho th§y·un÷îc ch÷a bà ænhi¹m ¥y côngcâ thºl cì sðv  l b¬ngchùng

thüct¸chokh£ n«ngxûlþ n÷îcng¦m nhi¹mkimlo¤in°ngcõa ¡ ong

3.K¸tqu£chöp£nh¡ ongb¬ngk½nhhiºnvii»ntûchoth§yb·m°t¡ongl§ytøvòng

khaith¡c ¡r§t xèp, câ nhi·ulétrèng, b· m°t¡ câ kh£ n«ngh§pphö cao

4.B¬ngph÷ìngph¡pchöpphêRìnghenèivîi¡ongkhich÷aquaxûlþ(m¨uDO-01A;

DO-04A)v  m¨u ¡ ong ¢ qua xû lþ (m¨u DO-01B; DO-04B) ¢ x¡c ành ÷ñc th nh

ph¦nkho¡ng cõa ¡ ong mëtsèvòng Háa B¼nh,Sìn T¥y.Trongc¡ckho¡ng â,°c bi»t

l c¡clo¤ikho¡ngs­tnh÷goethite, hematite,lepiocrokite¢mðrakh£n«nglo¤ibäc¡c

kimlo¤in°ngnh÷mangan,s­tv  asen

T€I LI›U THAM KHƒO

1.L¶ V«n C¡t Cì sðhâa håc v  kÿ thuªt xû lþ n÷îc.Nxb ThanhNi¶n(1999)

2.L¶V«n C¡t.H§pphö v  traoêiiontrong kÿ thuªtxû lþn÷îcv n÷îcth£i.NxbThèng

k¶,2002

3.Ph¤mV«nTh÷ðng, °ng¼nh B¤ch.Gi¡o tr¼nh c sð hâa håc mæitr÷íng NxbKhoa

håc v Kÿ thuªt, H  Nëi,1997

4 Phòng Ti¸n ¤t, Nguy¹n V«n H£i, Nguy¹n V«n Nëi Gi¡o tr¼nh Cì sð hâa håc mæi

tr÷íng,Nxb ¤ihåc S÷ph¤m,2006

5 Mai ùc Th­ng, Bòi Thà An, é Thà Lan Câ thº th§y g¼ qua 2 cuëc kh£o s¡t ch§t

l÷ñng n÷îc t¤i Ho ng Li»t  mët vòng æ thà hâa ph½a Nam H  Nëi.Tuyºn tªp b¡o c¡o

Hëinghàhâa håc to nquèc l¦nthùIV  th¡ng10/2003

6.Cæng ty kinh doanhn÷îc s¤ch ð H  Nëi.¡nh gi¡ hi»n tr¤ng ch§t l÷ñng n÷îc ng¦m,

n÷îc xû lþ quakiºm tra ch§t l÷ñng n÷îc t¤i cæng ty kinh doanh n÷îc s¤ch H Nëi, 2000

7.Environment soil chemistry.Donal L.Sparks Academic Press

8 C¡c trang web ÷ñct¼m tø trang www.google.com Tø khâa :Treatment of Iron and

Manganese in DrinkingWater; water pollution