Bài giảng Tư pháp quốc tế: Bài 1 – ThS. Bùi Thị Thu

Bài giảng Tư pháp quốc tế - Bài 1: Lý luận chung về tư pháp quốc tế trình bày được khái niệm Tư pháp quốc tế; đối tượng điều chỉnh và phương pháp điều chỉnh của Tư pháp quốc tế; khái niệm nguồn của Tư pháp quốc tế và các loại nguồn trong Tư pháp quốc tế; nguyên tắc cơ bản trong Tư pháp quốc tế; phân biệt Tư pháp quốc tế với các ngành luật khác trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

_—— BÀI 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ TU’ PHAP QUOC TE

Giảng viên: ThS Bùi Thị Thu

MUC TIEU BAI HOC

¢ Trinh bay duoc khai niém Tu phap quéc té

¢ Trinh bay duoc déi tượng điều chỉnh và phương pháp

điều chỉnh của Tư pháp quốc tế

¢ - Trình bày khái niệm nguồn của Tư pháp quốc tế và

các loại nguôn trong Tư pháp quôc tê

- Trình bày được các nguyên tắc cơ bản trong Tư pháp quốc tế

¢ Phân biệt Tư pháp quốc tế với các ngành luật khác trong hệ thống pháp luật

Việt Nam

v1.0015103207

CÁC KIÉN THỨC CAN CO

Để học được môn học này, sinh viên phải học xong các F

mon hoc:

¢ bLuat Dan su:

¢ Luat Thương mại;

¢ Luat Hon nhan va gia dinh

v1.0015103207

HƯỚNG DẪN HỌC

-Ò - Đọc tài liệu tham khảo

¢ Thao luận với giáo viên và các sinh viên khác về

những vẫn dé chưa hiểu rõ

¢ Tra loi các câu hỏi của bài học

° - Đọc và tìm hiểu thêm các van đề lý luận chung về Tư

pháp quốc tê

v1.0015103207

CAU TRUC NOI DUNG

Đối tượng điều chỉnh của Tư pháp quốc tế Phương pháp điều chỉnh của Tư pháp quốc tế

Vị trí của Tư pháp quốc tế trong hệ thông pháp luật Việt Nam Nguyên tắc của Tư pháp quốc tế

Nguồn của Tư pháp quốc tế

v1.0015103207

1.1 DOI THONG DIEU CHINH CUA TU’ PHAP QUOC TE

1.1.1 Khai niém quan he dân sự theo nghĩa rộng có

yêu tô nước ngoài

1.1.1 KHÁI NIỆM QUAN HỆ DẪN SỰ THEO NGHĨA RỘNG CÓ YÉU TÓ NƯỚC NGOÀI

Quan hệ dân sự theo nghĩa rộng bao gồm toàn bộ các quan hệ pháp luật thuộc lĩnh vực

luật tư, phát sinh chủ yêu giữa các chủ thê tư (cá nhân, pháp nhân)

Quan hệ dân sự (nghĩa hẹp)

Quan hệ luật tư Quan hệ thương mại

1.1.1 KHÁI NIỆM QUAN HỆ DẪN SỰ THEO NGHĨA RỘNG CÓ YÉU TÓ NƯỚC NGOÀI

Quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài là quan hệ dân sự có ít nhất một trong các bên

tham gia là cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước

ngoài hoặc là các quan hệ dân sự giữa các bên tham gia là công dân, tổ chức Việt Nam

nhưng căn cứ để xác lập, thay đổi, châm dứt quan hệ đó theo pháp luật nước ngoài,

phát sinh tại nước ngoài hoặc tài sản liên quan đến quan hệ đó ở nước ngoài (Điều 758

Bộ luật dân sự 2005)

1.1.2 DAC DIEM QUAN HE DAN SU’ CO YEU TO NUO'C NGOAI

Một quan hệ pháp lý có thể chịu sự điều chỉnh của hai hay nhiều hệ thông pháp luật khác nhau

10

v1.0015103207

1.2 PHUONG PHAP DIEU CHINH CUA TU’ PHAP QUOC TE

1.2.1 Khái niệm 1.2.2 Các phương pháp

điều chỉnh

1.2.1 KHAI NIEM

Phương pháp điêu chỉnh là cách thức, biện pháp mà Nhà

nước thông qua việc xây dựng các quy phạm Tư pháp

quốc tế tác động (điều chỉnh) các quan hệ dân sự có yêu

tô nước ngoài nhằm đảm bảo sự cân bằng và hài hòa lợi

ích của các bên, phù hợp với tính chất, đặc điểm của

quan hệ dân sự quốc tế

1.2.2 CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU CHỈNH

Phương pháp điều chỉnh trực tiếp (phương pháp thực chất)

¢ Khái niệm: Là phương pháp mà Nhà nước xây dựng hoặc công nhận các quy phạm thực

chất (quy phạm luật nội dung) trực tiếp điều chỉnh các quan hệ của Tư pháp quốc tế

° - Ví dụ:

> Các quy định trong các Điều ước quốc tê về mua bán hàng hóa quốc tế (CISG), hoặc

các quy định trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ (Công ước Bern 1886 về bảo hộ quốc tế

quyên tác giả) Đây là các quy phạm thực chất thống nhất

> Các quy định trong Luật Đầu tư, Luật Thương mại trong nước có các quy định về

quyên và nghĩa vụ của người nước ngoài tại Việt Nam Đây là các quy phạm thực

chất thông thường

13

v1.0015103207

1.2.2 CAC PHUONG PHAP DIEU CHINH

Phương pháp điều chỉnh gián tiếp (phương pháp xung đột)

‹ - Khái niệm: Là phương pháp đặc thù của Tư pháp quốc tế, thông qua việc xây dựng

các quy phạm xung đột nhằm xác định luật áp dụng trong một quan hệ pháp lý của

Tư pháp quốc tế

¢ Ví dụ: Các quy phạm xung đột được xây dựng trong các Điều ước quốc tế như các

Hiệp định Tương trợ tư pháp song phương giữa Việt Nam và các nước (quy phạm

xung đột thông nhất) hoặc trong pháp luật quốc gia như tại phan VII Bộ luật dân sự

2005 (quy phạm xung đột thông thường)

1.3 VI TRI CUA TU PHAP QUOC TE TRONG HE THONG PHAP LUAT VIET NAM

¢ Tu phap quoc té va Céng phap quéc tế: Tính chat quốc tê

¢ Tư pháp quốc tế và các ngành luật tư khác (Dân sự, Thương mại, Lao động, Hôn

nhân gia đình )

¢ Định nghĩa: Tư pháp quốc tế là một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật quốc gia, bao gồm các nguyên tắc, các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ

luật tư có tính chất quốc tế (quan hệ dân sự theo nghĩa rộng có yêu tố nước ngoài)

Đây là các quan hệ phát sinh chủ yêu giữa công dân, pháp nhân của các nước khác

nhau, quốc gia là chủ thể đặc biệt

1.4 NGUYEN TAC CUA TU’ PHAP QUOC TE

Nguyên tặc có đi có lại

Nguyên tắc tôn trọng quyên miễn trừ tư

pháp của quốc gia trong quan hệ dân sự

có yêu tô nước ngoài

1.5 NGUON CUA TU’ PHAP QUOC TE

v1.0015103207

17

1.5.1 KHAI NIEM, DAC DIEM NGUON CUA TU PHAP QUOC TE

Khái niệm nguồn của Tư pháp quốc tế

Là tông thể các căn cứ dưới hình

thức là cơ sở lý luận, cơ sở thực

tiễn, cơ sở pháp lý mà thông qua

đó cơ quan có thâm quyên có thể

1.5.1 KHAI NIEM, DAC DIEM NGUON CUA TU PHAP QUOC TE

Mục đích: Thông nhất hóa các quy

định của luật pháp; cân bằng và hài

hòa lợi ích trong quan hệ dân sự

quốc tê

y

v1.0015103207

1.5.2 PHAN LOAI NGUON TRONG TU’ PHAP QUOC TE

1.5.2 PHAN LOAI NGUON TRONG TU’ PHAP QUOC TE

¢ Ngudn Diéu wéc quéc té:

Điều ước quốc tế được coi là nguồn của Tư pháp quốc tế khi các Điều ước quốc tế

đó chứa đựng các nguyên tắc, các quy phạm điều chỉnh các quan hệ dân sự theo

nghĩa rộng có yếu tố nước ngoài

1.5.2 PHAN LOAI NGUON TRONG TU’ PHAP QUOC TE

¢ PDiéu wdc quéc té vé Tu phap quoc tế

Hiệp định thương mại Việt Nam và các nước

Công ước Viên 1980 về mua bán hàng hoá quốc tế (Vien Convention

international on sale of goods)

Các công ước về Sở hữu trí tuệ : Bern, Paris, Trips

Hiệp định tương trợ tư pháp về các vẫn đề dân sự, hình sự, hôn nhân gia đình

Công ước Hamburg 1978 về vận tải hàng hoá bằng đường biển (The United

natiions convention on the carriage of goods by sea

Hệ thống các công ước của Hội nghị quốc tế La Hay về Tư pháp quốc tế

(hftp:/Awww.hcch.net/)

22

1.5.2 PHAN LOAI NGUON TRONG TU’ PHAP QUOC TE (tiép theo)

- _ Nguồn pháp luật trong nước:

> Tư pháp quốc tế là ngành luật quốc nội, mỗi quốc gia đều xây dựng một hệ thống pháp luật riêng về Tư pháp quốc tế

> Trên thế giới có hai xu thế về Tư pháp quốc tế:

„ Xây dựng đạo luật riêng về Tư pháp quốc tế (Nhật, Trung Quốc, Bỉ, Ý,

Thụy Sĩ )

= Xây dựng các quy định về Tư pháp quốc tế nằm trong hệ thông văn bản pháp

luật trong nước (Pháp, Đức, Viet Nam)

> Ở Việt Nam:

v1.0015103207

= Bộ luật Dân sự 2005 (Dự thảo 2015);

" Luật Thương mại 2005;

" Luật Hôn nhân gia đình 2015;

m Luật Nuôi con nuôi 2010;

1.5.2 PHAN LOAI NGUON TRONG TU’ PHAP QUOC TE (tiép theo)

¢ Ngu6dn phap luat quéc gia

> Đặc điểm nguôn pháp luật quốc gia?

> Điêu kiện áp dụng:

= Được các bên trong hợp đồng thoả thuận lựa

chọn áp dụng

" tược cơ quan tài phán lựa chọn áp dụng thông

qua các quy phạm xung đột của Tư pháp quốc tế

"Luật được lựa chọn không trái trật tử công của

nước có Tòa án giải quyết

1.5.2 PHAN LOAI NGUON TRONG TU’ PHAP QUOC TE (tiép theo)

¢ Ngudn Tap quan thuong mai quéc tế

>

>

v1.0015103207

Khái niệm: Là thói quen trong thương mại được hình

thành từ lâu đời, có nội dụng rõ ràng, cụ thê, được áp

dụng liên tục, phố biên được các chủ thê trong thương

mại quốc tê công nhận

Một số Tập quán thương mại quốc tế phổ biến:

= INCOTERMS - Điều kiện thương mại quốc tế

(International Commercial Term- ICC)

= PICC — Nguyén tac hop dong thuong mai quéc té

(Principles international commercial —contract- UNIDROIT)

= UCP -—ICC Quy tắc tín dụng chứng từ (Rule on

1.5.2 PHAN LOAI NGUON TRONG TU’ PHAP QUOC TE (tiép theo)

> INCOTERMS

v1.0015103207

Là bộ quy tắc quốc tế (international rules) nhằm giải thích

các điều kiện thương mại thông dụng nhất trong thương

mại quốc tế, tránh việc giải thích khác nhau các điều kiện

thương mại tại các nước

Được soạn thảo và tập hợp bởi Phòng Thương mại quốc

té tai Paris (ICC) nam 1936, được hoàn thiện và sửa đổi

nhiều lần năm 1953, 1967, 1980, 1990, 2000, 2010

Nội dung: Quyên và nghĩa vụ giao nhận hàng hóa của các

bên; điều kiện giao hàng từ người bán sang người mua

26

1.5.2 PHAN LOAI NGUON TRONG TU’ PHAP QUOC TE (tiép theo)

v1.0015103207

Nguồn bỗ trợ

Án lệ của Tòa án hoặc Trọng tài quốc tế

Luật mẫu, quy định của các tổ chức

quốc tế (UNCITRAL, UNIDROIT )

Công trình nghiên cứu khoa học: Tạp chí chuyên ngành, sách

27

1.5.3 MOI QUAN HE GIU’A CAC LOAI NGUON TRONG TU’ PHAP QUOC TE

Vị trí ưu tiên áp dụng Điều ước quốc tê

Tôn trọng quyên tự do ý chí của các bên

trong việc thỏa thuận chọn luật áp dụng

Vị trí, vai trò của Tập quán quốc tế

TOM LƯỢC CUỚÓI BÀI

Trong bài học này, chúng ta đã nghiên cứu các nội dung chính sau:

¢ Đối tượng điều chỉnh, phương pháp điều chỉnh của Tư pháp quốc tế:

°Ò - Vị trí của Tư pháp quốc tế trong hệ thông pháp luật Việt Nam;

- - Nguyên tắc của Tư pháp quốc tế;

° - Nguồn của Tư pháp quốc tế