Bài giảng Luật Hình sự 1: Bài 1 - ThS. Nguyễn Thị Lan

Bài giảng Luật Hình sự 1 - Bài 1: Khái quát chung về luật hình sự Việt Nam được biên soạn cung cấp các kiến thức Ngành Luật hình sự Việt Nam; đạo luật hình sự Việt Nam; khoa học luật hình sự.

v1.0015102204 1

LUẬT HÌNH SỰ I

Giảng viên: ThS Nguyễn Thị Lan

BÀI 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

Giảng viên: ThS Nguyễn Thị Lan

MỤC TIÊU BÀI HỌC

• Phân tích được ý nghĩa của thuật ngữ Luật Hình sự

với tư cách là một ngành luật;

• Phân tích được ý nghĩa của thuật ngữ Luật Hình sự

với tư cách là một đạo luật;

• Phân tích được ý nghĩa của thuật ngữ Luật Hình sự

với tư cách là một môn khoa học

3

CÁC KIẾN THỨC CẦN CÓ

• Để học được tốt môn học này, người học phải học

xong các môn sau:

 Lý luận nhà nước và pháp luật;

 Luật Hành chính

HƯỚNG DẪN HỌC

• Đọc giáo trình;

• Sưu tầm và đọc các tài liệu tham khảo có liên quan

• Thảo luận với giáo viên và các sinh viên khác về

CẤU TRÚC NỘI DUNG

Ngành Luật hình sự Việt Nam

1.1 NGÀNH LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

1.1.1 Khái niệm ngành Luật hình sự Việt Nam

1.1.2 Đối tượng và phương pháp điều chỉnh của Luật hình sự Việt Nam

1.1.3 Nhiệm vụ của Luật hình sự Việt nam

1.1.4 Các nguyên tắc cơ bản của Luật hình sự

Việt Nam

7

1.1.1 KHÁI NIỆM NGÀNH LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

Là một ngành luật trong hệ thống pháp luật của Nhà nước, bao gồm tổng thể các quyphạm pháp luật điều chỉnh những quan hệ xã hội phát sinh giữa Nhà nước và ngườithực hiện tội phạm bằng việc quy định phạm vi những hành vi nguy hiểm cho xã hội làtội phạm và hình phạt đối với các tội phạm cũng như những vấn đề liên quan đến việcxác định trách nhiệm hình sự của người phạm tội

1.1.2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU CHỈNH CỦA LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

• Đối tượng điều chỉnh: là các quan hệ xã hội giữa Nhà nước và người phạm tội xuấthiện khi người phạm tội thực hiện một tội phạm mà Luật Hình sự đã quy định

• Phương pháp điều chỉnh: phương pháp quyền uy

9

1.1.3 NHIỆM VỤ CỦA LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

• Bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân,của tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa

• Đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm

• Giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật, ý thức đấu tranh phòng ngừa vàchống tội phạm

1.1.4 CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

11

Nguyên tắc pháp chế

Nguyên tắc bình đẳng trước Luật Hình sự

Nguyên tắc công minh

Nguyên tắc không tránh khỏi trách nhiệm

Nguyên tắc trách nhiệm do lỗi

Nguyên tắc trách nhiệm hình sự cá nhân

Các nguyên tắc

Nguyên tắc nhân đạo

1.2 ĐẠO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

1.2.1 Khái niệm đạo luật

1.2.1 KHÁI NIỆM ĐẠO LUẬT HÌNH SỰ

• Đạo luật hình sự Việt Nam là văn bản chứa đựng các quy phạm quy định về tội phạm

và hình phạt do Quốc hội ban hành theo một trình tự, thủ tục nhất định

• Đạo luật hình sự có thể là Bộ luật hình sự hoặc một đạo luật hình sự đơn hành quyđịnh trách nhiệm hình sự đối với một hoặc một số tội phạm nhất định

13

1.2.2 CẤU TRÚC CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ

• Phần chung của Bộ luật hình sự gồm các quy phạm quy định nhiệm vụ của Bộ luậthình sự, nguyên tắc của Luật Hình sự, cơ sở của trách nhiệm hình sự, hiệu lực của

Bộ luật hình sự, các khái niệm chung về tội phạm và hình phạt, các chế định khácliên quan việc xác định tội phạm và quyết định hình phạt, những quy định về tráchnhiệm hình sự, với người chưa thành niên phạm tội

1.2.3 HIỆU LỰC CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ

• Hiệu lực theo không gian

 Nguyên tắc lãnh thổ:

 Hiệu lực đối với mọi hành vi phạm tội thực hiện trên lãnh thổ Việt Nam

 Tính cả tàu quân sự, máy bay quân sự, tàu biển dân dụng và máy bay dândụng của Việt Nam

 Là tội phạm được thực hiện trên lãnh thổ Việt Nam nếu:

– Bắt đầu và kết thúc trên lãnh thổ Việt Nam;

– Chỉ bắt đầu hoặc chỉ kết thúc trên lãnh thổ Việt Nam;

– Tuy không bắt đầu hay kết thúc trên lãnh thổ Việt Nam nhưng có ít nhấtmột giai đoạn nào đó diễn ra trên lãnh thổ Việt Nam

 Trường hợp ngoại lệ: các trường hợp người phạm tội được hưởng quyềnmiễn trừ tư pháp

• Hiệu lực theo thời gian:

 Từ ngày được công bố;

 Từ thời điểm được quy định cụ thể trong văn bản pháp luật

• Vấn đề hiệu lực hồi tố: về cơ bản không áp dụng hiệu lực hồi tố

1.2.4 GIẢI THÍCH ĐẠO LUẬT HÌNH SỰ

Giải thích chính thức Giải thích của cơ quan xét xử

Giải thích mang tính khoa học

luật hình sự

1.3.4 Phương hướng hoàn thiện của Luật hình

sự Việt Nam

19

1.3.1 KHÁI NIỆM KHOA HỌC LUẬT HÌNH SỰ

• Khoa học luật hình sự là một ngành khoa học pháp lý, một bộ phận của khoa họcpháp lý nói chung và có nhiệm vụ:

 Nghiên cứu, cung cấp các dữ liệu khoa học cho việc xây dựng và hoàn thiệnpháp luật hình sự

 Làm sáng tỏ các nguyên tắc của pháp luật hình sự

1.3.2 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU CỦA KHOA HỌC LUẬT HÌNH SỰ

• Khoa học luật hình sự nghiên cứu toàn diện các vấn đề thuộc đối tượng điều chỉnhcủa luật hình sự nghiên cứu các quy phạm, các chế định của luật hình sự về tộiphạm, cấu thành tội phạm, cơ sở trách nhiệm hình sự, trách nhiệm hình sự trongđồng phạm, trách nhiệm hình sự đối với chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt,những tình tiết loại trừ tính chất tội phạm của hành vi, mục đích của hình phạt và hệthống hình phạt, các nguyên tắc quyết định hình phạt

• Khoa học luật hình sự còn nghiên cứu lịch sử xây dựng pháp luật hình sự, tìm ranhững kinh nghiệm tốt kế thừa để hoàn thiện Luật Hình sự hiện hành

21

1.3.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA KHOA HỌC LUẬT HÌNH SỰ

• Phương pháp luận của khoa học luật hình sự là chủ nghĩa duy vật biện chứng vàchủ nghĩa duy vật lịch sử lịch sử: nghiên cứu tội phạm và hình phạt như là nhữnghiện tượng có tính chất pháp lý và xã hội, có liên hệ hữu cơ với các điều kiện vậtchất - xã hội, trong sự vận động và phát triển

• Phương pháp thống kê và điều tra xã hội học, phương pháp so sánh, phân tích,tổng hợp…

• Để thực hiện tốt nhiệm vụ nghiên cứu của mình, khoa học luật hình sự phải dựa trêncác thành tựu của các ngành khoa học khác, nhất là những tri thức về triết học.Khoa học luật hình sự có liên hệ mật thiết với các khoa học pháp lý khác như tội

v1.0015102204 23

• Sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự theo hướng nhân

đạo hóa, bảo vệ tốt hơn các quyền con người, quyền

cơ bản của công dân

• Sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự nhằm góp phần

bảo vệ và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của nền

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

1.3.4 PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN CỦA LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

• Sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự nhằm góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướngmắc trong thực tiễn, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, góp phầnbảo đảm trật tự, an toàn xã hội, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước

và duy trì môi trường sống an lành cho người dân

• Sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự theo hướng làm hài hòa các quy định của Bộ luậthình sự với các quy định của điều ước quốc tế về phòng, chống tội phạm mà nước

ta là thành viên, góp phần tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm

Bài học này đã đề cập đến các nội dung sau:

• Đối tượng và phương pháp điều chỉnh của Luật Hình sự;

• Cấu trúc của đạo luật hình sự Việt Nam;

• Đối tượng và phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý hình sự

TÓM LƯỢC CUỐI BÀI