Bài giảng Luật Hành chính 1: Bài 6 - TS. Tạ Quang Ngọc

Bài giảng Luật Hành chính 1 - Bài 6: Trách nhiệm hành chính trình bày khái niệm, đặc điểm của trách nhiệm hành chính; xử phạt vi phạm hành chính; các hình thức xử phạt vi phạm hành chính; các biện pháp khắc phục hậu quả do vi phạm hành chính gây ra; thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính; thủ tục xử phạt vi phạm hành chính; các biện pháp xử lý hành chính.

Giảng viên: TS Tạ Quang Ngọc

BÀI 6 TRÁCH NHIỆM HÀNH CHÍNH

3 v1.0014109222

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG BÀI (tiếp theo)

 Các bạn hãy bình luận về vụ việc trên Trong trường hợp Q khôngcó tiền nộp phạt, bố mẹ của Q có phải chịu trách nhiệm pháp lý

hành chính thay Q không? Tại sao?

hành chính Khái niệm, đặc điểm và nội dung cơ bản

của các biện pháp xử lý hành chính theo quy định

của pháp luật hiện hành

5 v1.0014109222

CÁC KIẾN THỨC CẦN CÓ

Để hiểu bài này, yêu cầu sinh viên cần có các kiến

thức cơ bản liên quan đến các môn học sau:

• Lý luận Nhà nước và pháp luật;

• Luật Hình sự

HƯỚNG DẪN HỌC

• Chuẩn bị tài liệu đầy đủ cho môn học bao gồm: Giáo

trình, văn bản pháp luật

• Đọc tài liệu và tóm tắt những nội dung chính của bài

• Ôn lại kiến thức cơ bản của môn Luật Hiến pháp,

Luật Hành chính

• Làm bài tập và luyện thi trắc nghiệm theo yêu cầu

7 v1.0014109222

Khái niệm, đặc điểm của trách nhiệm hành chính

6.1

Xử phạt vi phạm hành chính

6.2 CẤU TRÚC NỘI DUNG

6.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA TRÁCH NHIỆM HÀNH CHÍNH

6.1.1 Khái niệm 6.1.2 Đặc điểm

9 v1.0014109222

11 v1.0014109222

hành chính

6.2.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH

• Khái niệm: Xử phạt vi phạm hành chính là hoạt động của các chủ thể có thẩm quyềntheo quy căn cứ vào quy định pháp luật hiện hành, quyết dịnh áp dụng các biệnpháp xử lý vi phạm hành chính và các biện pháp cưỡng chế hành chính khác khi cầnthiết đối với chủ thể vi phạm hành chính

• Đặc điểm của xử phạt vi phạm hành chính:

 Hành vi vi phạm hành chính là cơ sở để tiến hành hoạt động xử phạt vi phạmhành chính

 Hoạt động xử phạt vi phạm hành chính do chủ thể có thẩm quyền tiến hành

 Việc xử phạt phải theo đúng nguyên tắc, trình tự thủ tục do pháp luật quy định

 Kết quả của hoạt động xử phạt phải được thể hiện bằng văn bản

13 v1.0014109222

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH

a Nguyên tắc chung xử lý vi phạm hành chính

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

• Mọi vi phạm hành chính phải được phát hiện kịp thời, đình chỉ ngay, xử lý công minh,nhanh chóng theo đúng pháp luật

• Cá nhân, tổ chức chỉ bị xử phạt hành chính khi có vi phạm hành chính do pháp luậtquy định

• Việc xử lý vi phạm hành chính phải do người có thẩm quyền tiến hành theo đúng quyđịnh của pháp luật

• Một hành vi vi phạm hành chính chỉ bị xử phạt hành chính một lần, được hiểunhư sau:

 Một hành vi vi phạm đã được người có thẩm quyền xử phạt ra quyết định xử phạthoặc đã lập biên bản để xử phạt thì không được lập biên bản, ra quyết định xửphạt lần thứ hai đối với chính hành vi đó nữa

 Trong trường hợp hành vi vi phạm vẫn tiếp tục được thực hiện mặc dù đã bịngười có thẩm quyền xử phạt ra lệnh đình chỉ thì bị áp dụng tình tiết tăng nặng

 Một hành vi vi phạm hành chính đã được người có thẩm quyền xử phạt ra quyếtđịnh xử phạt thì không đồng thời áp dụng biện pháp xử lý hành chính khác đốivới hành vi đó

15 v1.0014109222

a Nguyên tắc chung xử lý vi phạm hành chính

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

• Nhiều người cùng thực hiện một hành vi vi phạm hành chính thì mỗi người vi phạmđều bị xử phạt

• Một người thực hiện nhiều hành vi vi phạm hành chính thì bị xử phạt về từng hành vi

vi vi phạm hành chính phải căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm, nhân thân người viphạm và những tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng để quyết định hình thức, biện pháp xử

lý thích hợp

• Tình tiết giảm nhẹ:

 Người vi phạm hành chính đã ngăn chặn, làm giảm bớt tác hại của vi phạm

hoặc tự nguyện khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại

 Người vi phạm hành chính đã tự nguyện khai báo, thành thật hối lỗi

 Vi phạm trong tình trạng bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật

của người khác gây ra

 Vi phạm do bị ép buộc hoặc bị lệ thuộc về vật chất hoặc tinh thần

 Vi phạm vì hoàn cảnh đặc biệt khó khăn mà không do mình gây ra

 Vi phạm do trình độ lạc hậu

 Tình tiết khác được Chính phủ quy định trong văn bản xử phạt vi phạm

hành chính

 Người vi phạm là phụ nữ có thai, người già yếu, người có bệnh hoặc tàn

tật làm hạn chế khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

a Nguyên tắc chung xử lý vi phạm hành chính (tiếp theo)

17 v1.0014109222

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

a Nguyên tắc chung xử lý vi phạm hành chính (tiếp theo)

• Tình tiết tăng nặng:

 Vi phạm có tổ chức

 Vi phạm nhiều lần trong cùng lĩnh vực hoặc tái phạm trong cùng lĩnh vực

 Xúi giục, lôi kéo người chưa thành niên vi phạm, ép buộc người bị lệ thuộc vàomình về vật chất, tinh thần vi phạm

 Vi phạm trong tình trạng say do dùng rượu, bia hoặc các chất kích thích khác

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

a Nguyên tắc chung xử lý vi phạm hành chính (tiếp theo)

• Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, hoàn cảnh thiên tai hoặc những khó khăn đặc biệtkhác của xã hội để vi phạm

• Vi phạm trong thời gian đang chấp hành hình phạt của bản án hình sự hoặc đangchấp hành quyết định xử lý vi phạm hành chính

• Tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm hành chính mặc dù người có thẩm quyền đã yêucầu chấm dứt hành vi đó

• Sau khi vi phạm đã có hành vi trốn tránh, che giấu vi phạm hành chính

• Không xử lý vi phạm hành chính trong các trường hợp:

19 v1.0014109222

b Nguyên tắc về thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính, thời hạn được coi là chưa

bị xử phạt vi phạm hành chính

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

• Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính là 1 năm, kể từ ngày vi phạm hành chínhđược thực hiện

• Đối với vi phạm hành chính trong các lĩnh vực tài chính, chứng khoán, sở hữu trí tuệ,xây dựng, môi trường, an toàn và kiểm soát bức xạ, nhà ở, đất đai, đê điều, xuấtbản, xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh hoặc vi phạm hành chính là hành

vi buôn lậu, sản xuất, buôn bán hàng giả thì thời hiệu là 2 năm

• Người có thẩm quyền xử phạt nếu có lỗi trong việc để quá thời hiệu xử phạt vi phạmhành chính thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hoặc bị truycứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định củapháp luật

b Nguyên tắc về thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính, thời hạn được coi là chưa

từ ngày người có thẩm quyền xử phạt nhận được quyết định đình chỉ và hồ sơ vụ

vi phạm

 Cá nhân, tổ chức lại thực hiện vi phạm hành chính mới trong cùng lĩnh vực trướcđây đã vi phạm hoặc cố tình trốn tránh, cản trở việc xử phạt thì không áp dụngthời hiệu trên

 Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính được tính lại kể từ thời điểm thực hiện viphạm hành chính mới hoặc thời điểm chấm dứt hành vi trốn tránh, cản trở việc

xử phạt

21 v1.0014109222

• Thời hạn được coi là chưa bị xử lý vi phạm hành chính:

 Cá nhân, tổ chức bị xử phạt vi phạm hành chính, nếu qua 1 năm, kể từ ngàychấp hành xong quyết định xử phạt hoặc từ ngày hết thời hiệu thi hành quyếtđịnh xử phạt mà không tái phạm thì được coi như chưa bị xử phạt vi phạmhành chính

 Cá nhân bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính khác, nếu qua 2 năm, kể từ ngàychấp hành xong quyết định xử lý hoặc từ ngày hết thời hiệu thi hành quyết định

xử lý mà không thực hiện hành vi cần phải áp dụng biện pháp xử lý hành chínhkhác thì được coi như chưa bị áp dụng biện pháp đó

b Nguyên tắc về thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính, thời hạn được coi là chưa

bị xử phạt vi phạm hành chính (tiếp theo)

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

• Chủ tịch UBND các cấp có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong các

lĩnh vực quản lý nhà nước ở địa phương

• Người có thẩm quyền trong lĩnh vực nào xử phạt trong lĩnh vực đó (công an,

hải quan )

• Thẩm quyền xử phạt của những người này là thẩm quyền áp dụng đối với một

hành vi vi phạm hành chính Trong trường hợp phạt tiền, thẩm quyền xử phạt

được xác định căn cứ vào mức tối đa của khung tiền phạt quy định đối với từng

hành vi vi phạm cụ thể

c Nguyên tắc phân định thẩm quyền xử lý

23 v1.0014109222

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

c Nguyên tắc phân định thẩm quyền xử lý

• Trong trường hợp xử phạt một người thực hiện nhiều hành vi vi phạm hành chính thìthẩm quyền xử phạt được xác định theo nguyên tắc sau đây:

 Nếu hình thức, mức xử phạt được quy định đối với từng hành vi đều thuộc thẩmquyền của người xử phạt, thì thẩm quyền xử phạt vẫn thuộc người đó

 Nếu hình thức, mức xử phạt được quy định đối với một trong các hành vi vượtquá thẩm quyền của người xử phạt, thì người đó phải chuyển vụ vi phạm đếncấp có thẩm quyền xử phạt

 Trong trường hợp vi phạm hành chính thuộc thẩm quyền xử phạt của nhiềungười, thì việc xử phạt do người thụ lý đầu tiên thực hiện Nếu các hành vi thuộcthẩm quyền xử phạt của nhiều người thuộc các ngành khác nhau, thì quyền xửphạt thuộc Chủ tịch Ủy ban nhân dân quyết định

• Nghiêm cấm việc lạm dụng chức vụ, quyền hạn, sách nhiễu, dung túng, bao che, xử

lý không nghiêm minh vi phạm hành chính

• Công dân có quyền và nghĩa vụ phát hiện, tố cáo mọi hành vi vi phạm hành chính vàhành vi vi phạm pháp luật của người có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính

• Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận, trongphạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm giám sát việc thihành pháp luật trong xử lý vi phạm hành chính

d Nguyên tắc trách nhiệm đấu tranh, phòng ngừa và chống vi phạm hành chính

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

• Cơ quan, tổ chức và mọi công dân phải nghiêm chỉnh tuân thủ những quy định củapháp luật về xử lý vi phạm hành chính

• Cơ quan, tổ chức có nhiệm vụ giáo dục thành viên về ý thức bảo vệ và tuân theopháp luật, các quy tắc của cuộc sống xã hội, kịp thời có biện pháp loại trừ nguyênnhân, điều kiện gây ra vi phạm hành chính trong cơ quan, tổ chức mình

• Khi phát hiện có vi phạm hành chính, người có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính

có trách nhiệm xử lý vi phạm đó theo đúng quy định của pháp luật

25 v1.0014109222

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

e Nguyên tắc giám sát, kiểm tra trong xử lý vi phạm hành chính

• Hội đồng dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hội, Hội đồng nhân dân trong phạm vinhiệm vụ, quyền hạn của mình giám sát việc thi hành pháp luật trong xử lý vi phạmhành chính

• Thủ trưởng cơ quan nhà nước có trách nhiệm thường xuyên kiểm tra việc xử lý viphạm hành chính của người có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính thuộc phạm viquản lý của mình, kịp thời xử lý vi phạm pháp luật và giải quyết khiếu nại, tố cáotrong xử lý vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật

• Giám sát của Hội đồng dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hội

 Giám sát việc xử lý vi phạm hành chính và yêu cầu các cơ quan, tổ chức, cánhân hữu quan báo cáo tình hình xử lý vi phạm hành chính

 Khi nhận được khiếu nại, tố cáo về xử lý vi phạm hành chính, nếu phát hiện có viphạm pháp luật thì yêu cầu người có thẩm quyền xem xét, giải quyết và báo cáo

về việc giải quyết đó; trong trường hợp không đồng ý với kết quả giải quyết thìkiến nghị với thủ trưởng cấp trên của người đó để yêu cầu giải quyết

 Trong khi tiến hành giám sát, nếu phát hiện có vi phạm pháp luật gây thiệt hạiđến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổchức thì yêu cầu người có thẩm quyền áp dụng ngay các biện pháp cần thiết đểkịp thời chấm dứt vi phạm và xem xét trách nhiệm của người vi phạm

• Giám sát của hợp đồng nhân dân:

 Giám sát việc xử lý vi phạm hành chính trong phạm vi địa phương

 Định kỳ xem xét các báo cáo của UBND cùng cấp về tình hình xử lý vi phạmhành chính tại địa phương

 Khi nhận được khiếu nại, tố cáo về xử lý vi phạm hành chính, nếu phát hiện có viphạm pháp luật thì yêu cầu người có thẩm quyền xem xét, giải quyết và báo cáo

về việc giải quyết đó

 Trong khi tiến hành giám sát việc xử lý vi phạm hành chính tại địa phương, nếuphát hiện có vi phạm pháp luật gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền vàlợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức thì yêu cầu người có thẩmquyền áp dụng ngay các biện pháp cần thiết để kịp thời chấm dứt vi phạm vàxem xét trách nhiệm của người vi phạm

e Nguyên tắc giám sát, kiểm tra trong xử lý vi phạm hành chính (tiếp theo)

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

27 v1.0014109222

e Nguyên tắc giám sát, kiểm tra trong xử lý vi phạm hành chính (tiếp theo)

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

• Kiểm tra của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ

 Thường xuyên kiểm tra việc xử lý vi phạm hành chính của người có thẩm quyền

xử lý vi phạm hành chính thuộc phạm vi quản lý của mình

 Giải quyết kịp thời các khiếu nại, tố cáo trong xử lý vi phạm hành chính trongngành, lĩnh vực mình phụ trách theo quy định của pháp luật

 Xử lý kỷ luật đối với người có sai phạm trong xử lý vi phạm hành chính thuộcphạm vi quản lý của mình

 Thực hiện chế độ báo cáo về tình hình vi phạm hành chính trong ngành, lĩnh vựcmình phụ trách theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền

e Nguyên tắc giám sát, kiểm tra trong xử lý vi phạm hành chính (tiếp theo)

6.2.2 CÁC NGUYÊN TẮC TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (tiếp theo)

• Kiểm tra của chủ tịch UBND các cấp:

 Thường xuyên kiểm tra việc xử lý vi phạm hành chính của người có thẩmquyền xử lý vi phạm hành chính thuộc phạm vi quản lý của mình

 Giải quyết kịp thời các khiếu nại, tố cáo trong xử lý vi phạm hành chính tại địaphương theo quy định của pháp luật

 Xử lý kỷ luật đối với người có sai phạm trong xử lý vi phạm hành chính thuộcphạm vi quản lý của mình;

 Định kỳ hoặc theo yêu cầu, báo cáo Hội đồng nhân dân và trả lời chất vấn củađại biểu Hội đồng nhân dân cùng cấp về tình hình xử lý vi phạm hành chính ởđịa phương

29 v1.0014109222

6.3.1 CÁC HÌNH THỨC XỬ PHẠT CHÍNH

Cảnh cáo Phạt tiền

Trục xuất đối với người nước ngoài vi phạm hành chính ởViệt Nam

Các hình thức xử phạt

31 v1.0014109222

6.3.2 CÁC HÌNH THỨC XỬ PHẠT BỔ SUNG

Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ

hành nghề

Tịch thu tang vật, phương tiện sử dụng

để vi phạm hành chính

Các hình thức xử phạt bổ sung

6.4 CÁC BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC HẬU QUẢ DO VI PHẠM HÀNH CHÍNH GÂY RA

• Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu

• Buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép

• Buộc thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây landịch bệnh

• Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc buộc tái xuất hàng hoá, vật phẩm,phương tiện

• Buộc tiêu huỷ vật phẩm gây hại cho sức khoẻ con người, vật nuôi và cây trồng,văn hoá phẩm độc hại

• Buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn

• Buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên hàng hoá

• Buộc thu hồi sản phẩm, hàng hoá không bảo đảm chất lượng

• Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp, hoặc buộc nộp số tiền bằng giá trị tang vật đã

bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu huỷ trái pháp luật

33 v1.0014109222

6.5 THẨM QUYỀN XỨ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH

• Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã

• Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện

• Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh

• Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính của Công an nhân dân

• Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính của Bộ đội biên phòng

• Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính của Cảnh sát biển

• Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính của Kiểm lâm

• Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính của Hải quan

• Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính của Ủy ban chứng khoán

• Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính của cơ quan quản lý thị trường

• Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính của Thanh tra chuyên ngành

• Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính của giám đốc Cảng vụ hàng hải, Cảng vụđường thuỷ nội địa, Cảng vụ hàng không

• Người có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính có thể ủy quyền cho cấp phó thựchiện thẩm quyền vi phạm hành chính Việc uỷ quyền phải được thực hiện bằng vănbản Cấp phó được ủy quyền phải chịu trách nhiệm về quyết định xử lý vi phạmhành chính của mình trước cấp trưởng và trước pháp luật