Thực hiện một số thí nghiệm hóa học đơn giản gắn với hiện tượng tự nhiên

Dựa trên nội dung giảng dạy thực hiện ở các trung tâm GDTX, các tác giả đã thiết kế, tự tạo và hướng dẫn người học tự làm và thực hiện một số thí nghiệm hóa học có sử dụng chung thiết bị môn học vật lý và mang nội dung gắn liền với thực tiễn đời sống và sản xuất

THÜC HI›N MËT SÈ TH NGHI›M HÂA HÅC ÌN GIƒN

GN VÎI HI›NT×ÑNG TÜ NHI–N

Tr¦n Quèc­c

Vi»nChi¸n l÷ñc v  Ch÷ìngtr¼nh Gi¡o döc

Nguy¹n Thà Kim Th nh

Tr÷íng HSP H Nëi

Hâa håcl bëmænkhoahåcthücnghi»m,câthºnâith½nghi»mhâahåcl cìsðº

ng÷íi håc håc tªpv  r±nkÿ n«ng thüch nh Th½nghi»m hâa håc khæng thº thi¸u÷ñc

trong ho¤t ëngnhªn thùc, l ph÷ìng ti»n nhªnthùc, l nguçn tri thùc, l  ph÷ìng ti»n

trücquan câhi»uqu£giópng÷íi håcd¹ hiºuhìnv t¤o §n t÷ñngs¥us­cc¡chi»nt÷ñng

hâa håcx£yra

Thüc hi»n th½ nghi»m hâa håc ìn gi£n trong lîphåc, mang nëi dungg­n s¡t vîi

íi sèng h ng ng y v  gi£i th½ch ÷ñc nhúng hi»n t÷ñng th÷íng x£y ra trong tü nhi¶n

giópng÷íi håcn­m ki¸nthùcmët c¡chhùngthó v s¥us­c

2 Nëi dung nghi¶n cùu

2.1 Vai trá cõa th½ nghi»m ìn gi£n tü l m trong d¤y håc hâa håc

Vi»c ch¸ t¤o v  sû döngc¡c döng cö th½ nghi»m ìn gi£n tü l m câ vai tráto lîn

trong d¤yhåc hâa håc ð tr÷íng phê thæng nâichung Ðc¡c trungt¥m Gi¡o döcth÷íng

xuy¶n (GDTX)v§n · n y l¤ic ngquan trånghìn v¼ nhúnglþ dosau¥y:

- B¬ngc¡cvªt li»us®ncâng÷íi håc câ thºthi¸tk¸ v thüchi»nmët sèth½nghi»m

hâa håc ìn gi£n, hå d¹ d ng quan s¡t hi»n t÷ñng ph£n ùng C¡c th½ nghi»m ìn gi£n

tü l m câ t¡cdöng tètèi vîi ho¤t ëngnhªnthùc cõa ng÷íi håc, gióphå hiºu rã t½nh

n«ng, t¡c döngcõa c¡c döngcö, nguy¶n t­c ho¤tëng cõa chóng v  tü tin khisûdöng

¸nc¡cph÷ìngti»n hi»n¤i

- Giópph¡t triºn kÿ n«ngthüc h nh, n«nglüc s¡ng t¤o trong vi»c t¼m ra c¡cgi£i

ph¡pº cho c¡cdöngcö th½ nghi»mho¤tëngcâ k¸tqu£

- Gióp g­nli·nki¸nthùchâa håc vîiíisèng, vîi ho¤tëngs£nxu§t

- Vi»c giao cho ng÷íihåc nhi»mvöthi¸tk¸,ch¸ t¤o,t¼m ki¸m v  thüchi»n mëtsè

th½ nghi»m hâa håc ìn gi£n câ t¡c döngnhi·u m°t nh÷: gâp ph¦ncõng cè ki¸nthùc,

ph¡ttriºn n«nglücho¤t ëngtr½ tu», ph¡thuykh£n«ng l mvi»c ëc lªp,s¡ng t¤ocõa

hå,g¥yhùngthó håc tªpcho hå

Ch½nh v¼ nhúng lþ do ¢ ph¥n t½ch ð tr¶n, b¶n c¤nh sü c¦n thi¸t ph£i ¦u t÷ v 

cung c§p mët sè thi¸t bà th½ nghi»m hi»n ¤i, th¼ vi»c nghi¶n cùu thi¸t k¸ v  thüc hi»n

c¡cth½nghi»mìn gi£ntr¶n lîphayðnh  luænluænl mëth÷îngnghi¶ncùunh¬mêi

mîi ph÷ìng ph¡p, bi»n ph¡p tê chùc d¤y håc hâa håc cho ng÷íi lîn t¤i c¡c trung t¥m

Gi¡odöcTh÷íngxuy¶n (GDTX) H¼nh thùcn ykhæng ch¿¡p döngðn÷îc ta m  cán ð

c¡cn÷îc¢v angph¡ttriºntrongkhuvücCh¥u-Th¡iB¼nh D÷ìngnh÷:NhªtB£n,

Ma-lay-si-a, H nQuèc,Th¡iLan, Phi-lip-pin

2.2 Mët sè y¶u c¦u khoa håc s÷ ph¤m v  kÿ thuªt èi vîi döng cö th½

nghi»m ìn gi£n tü l m

C¡c döngcö th½ nghi»mìn gi£n tü l m ph£i thºhi»n rã hi»n t÷ñng hâa håc c¦n

quans¡t.Bðivªy,khithi¸tk¸döngcöth½nghi»mn yc¦nìngi£n¸nmùctèia,tr¡nh

måi chi ti¸t r÷ím r  Cè g­ng º nhúng bë phªn ð â thº hi»n rã hi»n t÷ñng hâa håc

i·u n ykhæng ph£i bao gií côngd¹ thüc hi»n v¼ döngcö câ nhi·u lîp trongngo i bao

båc l§ynhau

C¡c döngcö, chiti¸t, vªt li»uc¦n dòngph£i d¹ ki¸m, r´ ti·n º cho ng÷íi håc câ

thºtü l m÷ñc.i·u n ykhængìn thu¦n câþngh¾av· m°tkinht¸m cáncâ þngh¾a

s¥us­c v·m°t nhªnthùcl m chohå th§y÷ñc mèi li¶nh»giúa hâa håc vîiíi sèngv 

s£nxu§t

×u ti¶n nhúngdöngcöth½ nghi»mm håcâ thºth§ydi¹nbi¸ncõa hi»nt÷ñnghâa

håc thªt ¥y l  ÷u iºm nêibªt cõa th½ nghi»mhâa håc,câ gi¡ trà nhªnthùc hìn h¯n

c¡cph÷ìngti»n d¤yhåckh¡c nh÷phim£nh,m¡yvi t½nh

2.3 Thüc hi»n mët sè th½ nghi»m hâa håc ìn gi£n g­n vîi hi»n t÷ñng

tü nhi¶n

Vi»c thücmëtsèth½nghi»mhâahåcìngi£ng­n li·nvîiíisèngthüct¸¢÷ñc

chóng tæi thû nghi»m t¤i c¡c trung t¥m GDTX ð H  Nëi (Ba ¼nh), H  T¥y (Th÷íng

T½n), H£i D÷ìng (th nh phè H£i D÷ìng) C¡c th½ nghi»m ìn gi£n â l : B¼nh K½p

ki¶m kh½ k¸ ìn gi£n; Th½nghi»m chuyºn oxy th nh ozon; Th½nghi»m v· ph£n ùng cõa

oxy vîi nitì; gióp håc vi¶nbi¸t c¡ch ch¸ t¤o mët sè bë phªnìn gi£n tø vªn li»ur´

ti·n câs®n, bi¸t c¡ch l­pr¡pv ti¸n h nhth½nghi»m.Thængqua vi»cl m n y, gióphåc

vi¶nn­mvúng ki¸nthùc tèthìn,°c bi»t l  c¡cki¸nthùccâ g­n li·nvîi íisèngh ng

ng y

Sau ¥ychóng tæixingiîithi»uhaith½döv· c¡chthi¸tk¸ v  thüchi»nth½nghi»m

hâa håcìn gi£n g­nli·nvîiíisèng, â l :

a i·uch¸ v nhªn bi¸t ozon trongmët èng nghi»m

+ Döngcö v vªt li»uc¦n thi¸t:

- Cuën Rumcop v bëên ¡p câ trongphángth½ nghi»mvªt lþ

- Èng nghi»m÷íngk½nh18mm, d i180mmk±m nót cao su

- o¤nd¥yçng÷íngk½nh1,5mm,d i kho£ng1,5m (câthºdòngd¥yemayqu§n

qu¤t ho°clãi d¥y i»nìn bâc vä)

- C°p d¥yd¨n i»nd ikho£ng 50cm hai¦u câ kµp c¡ s§u

- Bë gi¡th½ nghi»m

+ L­pr¡pth½nghi»m:

- Qu§no¤nd¥yçngthùnh§tquanhèngnghi»mth nhh¼nhèngv chi¸mkho£ng

3/4 chi·u d i èng nghi»m.Dòng nàt cao su giú mët ¦u d¥yc¡ch ¡y èng chøng4 -5cm

(h¼nh 1)

H¼nh 1 Håc vi¶n chu©n bà c¡c döng cö c¦n thi¸t trong th½ nghi»m

chuyºn oxy th nh ozon

- Dòngo¤nnanhoa xe¤p¦unhånxuy¶nquagiúanótcao su,sauâ luçno¤n

d¥y çngthù hai (d i kho£ng 23cm) qua nót cao su cho ¸nkhi ¦u d¥y c¡ch m°t nhä

cõa nót chøng13cm

- Kµp th¯ng ùngèng nghi»m tr¶n gi¡ th½ nghi»m,l÷u þ °t kµp g¦n ¡y èng rçi

ªynótcao su câk±m o¤nd¥yçngv omi»ng èngnghi»m (h¼nh2)

- Dòngd¥yd¨n i»n nèi v o ¦u ph½a d÷îi cõa èng d¥yvîi mët i»ncüc cõa m¡y

Rumcop

- Nèi ¦ud¥yxuy¶n quanót cao suvîii»ncüccán l¤i cõam¡yRumcopv  bëên

¡p

+ Ti¸nh nhth½nghi»m:

H¼nh 2 L­p r¡p v  ti¸n h nhth½ nghi»m chuyºn oxy th nh ozon

- Nhäv o èngnghi»mv igiåt dungdàchKIcâ trënmët½thçtinhbët¢n§u ch½n

- i·u ch¸ oxy tø K M nO 4 ho°c hén hñp K C lO 3 v  M nO 2 rçi n¤p v o ¦y èng nghi»mtr¶n

- âng m¤ch i»n

+H÷îngd¨n håc sinhquan s¡tv  gi£ith½ch:

chùa oxy v o¤n d¥y°ttrong èng nghi»m,ozon÷ñct¤o th nhtø oxy:

3O 2 → 2O 3

- Dung dàch khæng m utrong èng nghi»mchuyºn th nhm u xanhdo ozon¢ oxy

hâa ionI −

th nh I 2 v  I 2 ¢ l m xanhdungdàchhç tinhbët

Ph÷ìng tr¼nhhâa håc:

2KI + O 3 + H 2 O → 2KOH + I 2 + O 2

Qua th½ nghi»m tr¶n ng÷íi håc li¶n h» hi»n t÷ñng x£y ra trong tü nhi¶n sau cìn

m÷agiæng ta c£mth§y kh½tríitrð n¶nm¡tm´, trong l nhdo:

- N÷îcm÷a¢ l m s¤ch c¡cluçng böib©n træinêitrong khængkh½

- S§m s²t (tia lûa i»n phâng ra giúa c¡c ¡m m¥y t½ch i»n tr¡i d§u tr¶n khæng

trung) t¤o ra mët l÷ñng ozon tø oxy Ozon câ t½nh oxy hâa cao, l÷ñng nhä ozon trong

khæng kh½câ thºl m s¤chkhæng kh½ l mcho khæng kh½trð n¶nm¡tm´ trongl nh

b Thüc hi»n ph£n ùng trong èng thu tinh giúa oxyv  nitì c s®n trong khæng kh½

+ Döngcö v vªt li»uc¦n thi¸t:

- Èng thutinh h¼nhtrö÷íngk½nh16mm, d ikho£ng 30cm

- Hai o¤nnan hoa xe¤p ¦u m inhån, méi o¤nd ikho£ng 27cm

- M¡yRumcop k±m bi¸nth¸

- Hai o¤nd¥yd¨n i»ncâ k±mkµp c¡ s§u

- Hai nótcao suªymi»ng èngh¼nh trö

+L­p r¡pth½ nghi»m:

Xuy¶n nan hoa xe¤p qua giúa nót cao susao cho khi ªy hainót v o mi»ngèng

h¼nhtrö, hai¦u nhånc¡ch nhaukho£ng 2cm

- Kµp èng n¬mngangtr¶n gi¡th½ nghi»m

Dòngd¥yd¨ni»nnèiméi¦unan hoaxe¤pvîii»ncüccõam¡yRumcop(h¼nh

3)

+ Ti¸nh nhth½nghi»m:

H¼nh 3 L­p r¡p v  ti¸n h nh th½ nghi»m i·u ch¸ kh½ N O 2

-ângm¤chi»n.N¸ucuënRumcopcâk±mbi¸nth¸th¼i·uch¿nhi»nth¸kho£ng

6 12 von

+ H÷îngd¨n håcsinhquans¡t v  gi£ith½chhi»n t÷ñng:

- Giúa ¦u nhån cõa hai nan hoa xu§t hi»n tia lûa i»n, sau kho£ng 1 phót trong

èng h¼nhtröxu§t hi»n kh½m u n¥u äcõa N O 2:

N 2 + O 2  2N O

Kh½ NO khængm u k¸thñp ngayvîioxi trongkhæng kh½,t¤orakh½ N O 2:

2N O + O 2 → 2N O 2

Qua th½ nghi»m tr¶n gi¡o vi¶n h÷îngd¨n ng÷íi håc gi£ith½ch hi»n t÷ñng s§m s²t

trongm÷agiæng cungc§pn«ngl÷ñngl m mëtph¦nnitìtü dotrong kh½quyºnt¡cdöng

vîi oxy t¤o th nh NO rçi th nh N O 2 v  H N O 3 H N O 3 theo n÷îc m÷a rìi xuèng §t,

ð ¥ynâ ÷ñcchuyºn hâa th nhmuèi nitrat, mët d¤ngph¥nbân hâa håc l m cho mòa

m ngt÷ìi tèt

Chó þ:

- N¶n°ttí gi§ytr­ng l m phæng ph½asau èng h¼nhtrö º håcsinhd¹ nhªn bi¸t

m un¥u ä cõa kh½ N O 2

- Thæng th÷íng sau10 15 phót,trong èng h¼nhtrös³ câkh¡ nhi·ukh½ N O 2

º ph£nùng x£yranhanh hìn,ta ªy nót cao suk±m i»n cücthùnh§t v o mët

¦uèngh¼nhtrörçigiúth¯ngùngèng,d¨nv oèng mëtl÷ñngnhäkh½oxy nguy¶nch§t

tr÷îckhiªyèng b¬ngnót cao sucâ k±m i»ncücthùhai (h¼nh4)

H¼nh 4

3 K¸t luªn

Düa tr¶n nëi dung gi£ng d¤y v  thüc ti¹n ð c¡c trung t¥m GDTX, chóng tæi ¢

thi¸tk¸,tü t¤o v  h÷îngd¨n ng÷íi håctü l m v  thüc hi»nmët sèth½ nghi»mhâa håc

câ sû döngchung thi¸t bà mæn vªt lþ v  mang nëi dung g­n li·n vîi thüc ti¹n íi sèng

v  s£n xu§t Nhúng döng cö n y câ °c iºm r§t ìn gi£n, r´ ti·n, d¹ l m, d¹ sû döng

mang t½nh a n«ng nh÷ng v¨n £m b£o hi»u qu£ khoa håc v  s÷ ph¤m Vi»c l m n y

gióp ng÷íi håc tü t¤o cì sð vªt ch§t v  thi¸t bà d¤y håc ð trung t¥m GDTX, gióp hå

n­m ki¸nthùc, hùngthó,s¥u s­c, nëi dunghåc tªpg­n vîiíi sèng laoëng s£nxu§t

T€I LI›U THAM KHƒO

[1].Nguy¹n Xu¥n Tr÷íng,Nguy¹n ùc Chuy,L¶ Mªu Quy·n, L¶ Xu¥nTrång Hâa

håc 10.NXB Gi¡odöc, 2006

[2].Nguy¹nC÷ìng,Nguy¹nXu¥nTr÷íng,Nguy¹nThàSûu,°ngThàOanh,Ho ng

V«nCæi,Tr¦nTrungNinh.Th½ nghi»mthüch nh Ph÷ìngph¡p d¤y håchâa håc(tªpIII)

NXB ¤i håc S÷ ph¤m- 2005

[3].Tr¦nQuèc ­c(90).Cì sð v  nguy¶n t­c x¥y düng b£n ti¶u chu©n thi¸tbà gi¡o

döc ð tr÷íng phê thæng NCGD.4

[4].Nguy¹n Ngåc H÷ng(1997).Khai th¡c ti·m n«ng cõaph÷ìng ti»n d¤y håctrong

d¤y håcvªt lþ ð phê thæng T¤pch½NCGD 10/1997

[5].BusshoffL.D' Hainaut.Curricula and Lifelong Education,UNESCO.1981

ABSTRACT

Some Simple Chemical Experiments dealing withNatural Phenomenon

Some simple chemical experiments is made b the cheap materials existing in

ev-eryday life There fore, thisones are implemented to help learner understanding and

in-teresting inknowledge deeply