Nghị luận về một tư tưởng đạo lí, Nghị luận về một hiện tượng đời sống Phát biểu theo chủ đề II. XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU BÀI HỌC

GV hướng dẫn HS thảo luận để biết cách làm một bài nghị luận về một hiện tượng đời sống?. - Tiếp theo hướng dẫn HS thực hiện các yêu cầu trong SGK?[r]

TRƯỜNG THPT CAO THẮNG

MÔN: NGỮ VĂN

CHỦ ĐỀ: NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

I XÁC ĐỊNH CHỦ ĐỀ

- Gồm các vấn đề:

Nghị luận về một tư tưởng đạo lí,

Nghị luận về một hiện tượng đời sống

Phát biểu theo chủ đề

II XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Về kiến thức:

- Nắm được cách viết một bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí, trước

hết là kĩ năng tìm hiểu đề và lập dàn ý

- Cách làm bài nghị luận về một hiện tượng đời sống; Nội dung, yêu cầu của

dạng bài nghị luận về một hiện tượng đời sống Cách thức triển khai nghị luận về một hiện tượng đời sống

- Khái quát về phát biểu theo chủ đề; Những yêu cầu và các bước chuẩn bị

phát biểu theo chủ đề

2 Về kĩ năng

- Có ý thức và khả năng tiếp thu những quan niệm đúng đắn và phê phán

những quan điểm sai lầm về đạo lí;

- Biết vận dụng các kiến thức và kĩ năng về nghị luận xã hội để bình luận,

đánh giá một hiện tượng đời sống

- Biết chuẩn bị nội dung, xây dựng đề cương để trình bày vấn đề theo chủ đề

có sức thuyết phục

3 Về thái độ

- Từ nhận thức về những vấn đề tư tưởng đạo lí, có ý thức tiếp thu những

quan niệm đúng đắn và phê phán những quan niệm sai lầm

- Có nhận thức, tư tưởng, thái độ và hành động đúng trước những hiện tượng

đời sống hằng ngày

- Biết trình bày vấn đề với thái độ, cử chỉ đúng mực, lịch sự; biết điều chỉnh

giọng nói phù hợp với nội dung và cảm xúc

4 Các năng lực hướng tới hình thành và phát triển ở học sinh

- Năng lực viết văn bản nghị luận xã hội (nghị luận về một tư tưởng, đạo lý;

hiện tượng đời sống);

- Năng lực đọc – hiểu một văn bản nghị luận về một tư tưởng, đạo lý;hiện

tượng đời sống;

- Năng lực phát biểu theo chủ đề

- Các năng lực chung như: thu thập kiến thức xã hội có liên quan; năng lực

giải quyết vấn đề; năng lực sáng tạo; năng lực sử dụng, giao tiếp bằng tiếng Việt;

III XÂY DỰNG BẢNG MÔ TẢ MỨC ĐỘ CÂU HỎI / BÀI T PẬP

Mức độ

Nội dung

Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Vận dụng cao

Nghị luận về

tư tưởng đạo

lí

- Nắm được khái niệm kiểu bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lý

- Nhận thức được những vấn đề tư tưởng đạo lý cần thiết với tuổi trẻ hiện nay (như tư tưởng yêu nước, tư tưởng nhân nghĩa… ; đạo lý uống

nguồn, thương người như thể thương thân … v.v

Biết được kỹ

- Xác định đúng vấn đề cần nghị luận trong văn bản nghị luận về một tư tưởng, đạo lý (luận đề)

- Giải thích được các thuật

niệm, dùng

để diễn đạt tư tưởng đạo lý;

hiện tượng đời sống, từ đó hiểu đúng về vấn đề tư tưởng, đạo lý

- Xây dựng, xác định được

hệ thống luận

- Xây dựng được dàn ý cho bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lý

- Trình bày được dàn ý bài văn nghị luận

về một tư tưởng

- Viết câu chủ

đề, câu chuyển đoạn

- Viết được các đoạn văn:

mở bài, kết bài

và các đoạn văn triển khai từng luận điểm

ở phần thân bài

Viết được bài văn nghị luận

về một tư tưởng, đạo lý

có bố cục

logic

Trình bày bài văn bằng miệng

Sử dụng đúng phong cách

chính luận, diễn đạt trôi chảy để tạo lập văn bản nghị luận về tư tưởng, đạo lý Bộc lộ được quan điểm, thái độ, nêu

năng làm bài.

- Xác định được phạm vi dẫn chứng, đối tượng và chủ

thể

điểm, luận cứ

làm sáng tỏ tư tưởng, đạo lý

- Chọn được dẫn chứng phù hợp (luận đề)

được những nhận xét, đánh giá xác

Đưa ra được những bàn luận mở rộng, nâng cao

về tư tưởng, đạo lý

Tích hợp với kiến thức GDCD để thực hiện chủ

đề : CÔNG DÂN VỚI TỔ QUỐC đáng

của bản thân

về vấn đề tư tưởng, đạo lý

Nghị luận về

một hiện

tượng đời

sống

- Nắm được khái niệm kiểu bài văn nghị luận về một hiện tượng đời sống

Xác định được phạm vi dẫn chứng, đối tượng và chủ

thể

- Nhận thức được những vấn đề hiện tượng đời sống ( tốt/xấu) diễn

- Xác định đúng vấn đề cần nghị luận trong văn bản nghị luận về một hiện tượng đời sống

- Giải thích được các thuật

niệm, dùng

để diễn đạt hiện tượng đời sống, từ đó hiểu đúng về vấn đề tư

- Xây dựng được dàn ý cho bài văn nghị luận về một hiện tượng đời sống

- Trình bày được dàn ý bài văn nghị luận

về hiện tượng đời sống bằng văn bản nói hoặc văn bản viết phù hợp với các tình huống thực tế

Viết được bài văn nghị luận

về một hiện tượng đời sống có bố cục mạch lạc, logic

Trình bày bài văn bằng miệng

Sử dụng đúng phong cách ngôn ngữ chính luận, diễn đạt trôi chảy để tạo lập

ra hằng ngày liên quan với tuổi trẻ hiện nay

- Biết được kỹ năng làm bài

- Xác định được phạm vi dẫn chứng, đối tượng và chủ

thể

tưởng, đạo lý;

hiện tượng đời sống cần bàn

- Xây dựng, xác định được

hệ thống luận điểm, luận cứ

làm sáng tỏ tư tưởng, đạo lý (luận đề);hiện tượng đời sống

- Biết cách sử dụng phối hợp các thao tác lập luận khi trình bày vấn đề

Chọn được dẫn chứng phù hợp

Viết câu chủ

đề, câu chuyển đoạn

Viết được các đoạn văn: mở bài, kết bài và các đoạn văn triển khai từng luận điểm ở phần thân bài

văn bản hiện tượng đời sống Bộc lộ được quan điểm, thái độ, nêu được những nhận xét, đánh giá xác đáng của bản thân

về vấn đề hiện tượng đời sống

Đưa ra được những bàn luận mở rộng, nâng cao

về hiện tượng đời sống

Tích hợp với kiến thức GDCD để thực hiện chủ

đề : CÔNG DÂN VỚI TỔ QUỐC.

Phát biểu

theo chủ đề

- Xác định nội dung cần phát biểu

- Dự kiến đề cương phát biểu

- Rút ra kết luận

- Nắm được những công việc chủ yếu khi phát biểu ý

Dựa vào đề cương, HS triển khai thành lời phát biểu

- Biết được những thái độ cần thiết trong quá trình phát biểu ý kiến

Biên so n các câu h i/ b i t p c th theo các m c ỏi/ bài tập cụ thể theo các mức độ, yêu cầu đã mô tả ài tập cụ thể theo các mức độ, yêu cầu đã mô tả ập cụ thể theo các mức độ, yêu cầu đã mô tả ụ thể theo các mức độ, yêu cầu đã mô tả ể theo các mức độ, yêu cầu đã mô tả ức độ, yêu cầu đã mô tả độ, yêu cầu đã mô tả, yêu c u ã mô tầu đã mô tả đ ả

Nội dung

Mức độ

Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Vận dụng cao

Nghị luận về

một tư tưởng

đạo lý

Xác định phạm vi đề tài? Ví dụ?

Thế nào là nghị luận về một tư tưởng đạo lý?

Xác định vấn

đề cần nghị luận? Xác định các thao tác lập luận cần sử dụng? Phạm vi

tư liệu dẫn chứng?

Xác định luận điểm, luận cứ ?

Viết một bài

chỉnh

Nghị luận về

một hiện

tượng đời

sống

Hãy nêu một

số hiện tượng đời sống mà

em thường gặp? Những hiện tượng đó

có gì giống và khác nhau?

Thế nào là nghị luận về một hiện tượng đời sống?

Xác định vấn

đề cần nghị luận? Xác định các thao tác lập luận cần sử dụng? Phạm vi

tư liệu dẫn chứng?

Xác định luận điểm, luận cứ ?

Viết một bài

chỉnh

Phát biểu

theo chủ đề

- Xác định cụ thể những ND vấn đề phát biểu phù hợp với chủ đề chung?

HS trình bày chủ đề (đề tài) của nhóm mình

- Chọn một ND (đề tài) cụ thể

để phát biểu

- Lập đề cương phát biểu

- Rút ra kết luận

- Những công việc chủ yếu khi phát biểu ý kiến?

- Những thái

độ cần thiết trong quá trình phát biểu ý kiến?

IV Thiết kế tiến trình dạy học

Hoạt động 1 : Khởi động

* Thao tác 1 :

-Hướng dẫn HS luyện tập để biết cách làm

bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí

- GV chia HS làm việc theo nhóm 4 : Đọc

kĩ đề bài và câu hỏi, trao đổi thảo luận, ghi

kết quả vào phiếu học tập (ý khái quát,

ngắn gọn) và đại diện nhóm trình bày (3-5

phút)

- GV dựa vào đề bài trong SGK và những

câu hỏi gợi ý, hướng dẫn HS thảo luận

hình thành lí thuyết

-GV gọi đại diện các nhóm trình bày, ghi

bảng tổng hợp, nhận xét

I Đề tài nghị luận về tư tưởng, đạo lí: vô cùng phong phú, bao gồm các

vấn đề:

- Về nhận thức (lí tưởng, mục đích sống)

- Về tâm hồn, tính cách (lòng yêu nước, lòng nhân ái, vị tha, bao dung,

độ lượng; tính trung thực, dũng cảm, chăm chỉ, cần cù, thái độ hoà nhã, khiêm tốn; thói ích kỉ, ba hoa, vụ lợi,

…)

- Về các quan hệ gia đình (tình mẫu

tử, tình anh em,…); về quan hệ xã hội (tình đồng bào, tình thây trò, tình bạn,

…)

- Về cách ứng xử, những hành động

* Thao tác 2 :

- Hướng dẫn HS sơ kết, nêu hiểu biết về

cách làm bài văn nghị luận về một vấn đề

tư tưởng đạo lí

- Hướng dẫn HS củng cố kiến thức qua

phần ghi nhớ trong SGK

của mỗi người trong cuộc sống,…

II Tìm hiểu đề và lập dàn ý:

Đề bài: Em hãy trả lời câu hỏi sau của nhà thơ Tố Hữu: Ôi, Sống đẹp là thế nào, hỡi bạn ?

a Tìm hiểu đề:

- Câu thơ viết dưới dạng câu hỏi, nêu lên vấn đề “sống đẹp” trong đời sống của mỗi người muốn xứng đáng là

“con người” cần nhận thức đúng và rèn luyện tích cực

- Để sống đẹp, mỗi người cần xác định: lí tưởng (mục đích sống) đúng đắn, cao đẹp; tâm hồn, tình cảm lành mạnh, nhân hậu; trí tuệ (kiến thức)

mỗi ngày thêm mở rộng, sáng suốt;

hành động tích cực, lương thiện…Với

thanh niên, HS, muốn trở thành người

sống đẹp, cần thường xuyên học tập

và rèn luyện để từng bước hoàn thiện nhân cách

- Như vậy, bài làm có thể hình thành

4 nội dung để trả lời câu hỏi cả Tố Hữu: lí tưởng đúng đắn; tâm hồn lành mạnh; trí tuệ sáng suốt; hành động tích cực

- Với đề văn này, có thể sử dụng các

thao tác lập luận như: giải thích (sống đẹp); phân tích (các khía cạnh biểu hiện của sống đẹp); chứng minh, bình

luận (nêu những tấm gương người tốt, bàn cách thức rèn luyện để sống đẹp,; phê phán lối sống ích kỉ, vô trách nhiệm, thiếu ý chí, nghị lực,…)

- Dẫn chứng chủ yếu dùng tư liệu

HS dựa vào phần tìm hiểu đề để lập dàn ý:

A Mở bài:

- Giới thiệu về cách sống của thanh niên

hiện nay

- Dẫn câu thơ của Tố Hữu

B Thân bài:

- Giải thích thế nào là sống đẹp?

- Các biểu hiện của sống đẹp:

+ lí tưởng (mục đích sống) đúng đắn, cao

đẹp

+ tâm hồn, tình cảm lành mạnh, nhân hậu.

+ trí tuệ (kiến thức) mỗi ngày thêm mở

rộng, sáng suốt

+ hành động tích cực, lương thiện…

Với thanh niên, HS, muốn trở thành người

sống đẹp, cần thường xuyên học tập và rèn

luyện để từng bước hoàn thiện nhân cách

C Kết bài: Khẳng định ý nghĩa của sống

đẹp

thực tế, có thể lấy dẫn chứng trong thơ văn nhưng không cần nhiều

b Lập dàn ý:

III Cách làm bài nghị luận về một

tư tưởng, đạo lí:

Ghi nhớ: (SGK).

1 Mở bài: Giới thiệu tư tưởng, đạo lí cần bàn luận, trích dẫn (nếu đề đưa ý kiến, nhận định)

2 Thân bài:

a Giải thích, nêu nội dung vấn đề cần

bàn luận Trong trường hợp cần thiết, người viết chú ý giải thích các khái niệm, các vế và rút ra ý khái quát của vấn đề

* Lưu ý: Cần giới thiệu vấn đề một cách ngắn gọn, rõ ràng, tránh trình bày chung chung Khâu này rất quan trọng, có ý nghĩa định hướng cho toàn bài

b Phân tích vấn đề trên nhiều khía

cạnh, chỉ ra biểu hiện cụ thể

c Chứng minh: Dùng dẫn chứng để

làm sáng tỏ vấn đề

d Bàn bạc vấn đề trên các phương

diện, khía cạnh: đúng- sai, tốt- xấu, tích cực- tiêu cực, đóng góp- hạn chế,

…

* Lưu ý: Sự bàn bạc cần khách quan, toàn diện, khoa học, cụ thể, chân thực, sáng tạo của người viết

e Khẳng định ý nghĩa của vấn đề trong lí luận và thực tiễn đời sống

3 Kết bài: Liên hệ, rút ra bài học

nhận thức và hoạt động về tư tưởng đạo lí (trong gia đình, nhà trường, ngoài xã hội)

Hoạt động 3: Thực hành

- Đề ra: Suy nghĩ của anh (chị) về cách ứng xử của con người trong xã hội thông

qua câu chuyện sau: Người ăn xin

Một người ăn xin đã già Đôi mắt ông đỏ hoe, nước mắt ông giàn giụa, đôi môi tái nhợt, áo quần tả tơi Ông chìa tay xin tôi.

Tôi lục hết túi nọ đến túi kia, không có lấy một xu, không có cả khan tay, chẳng có gì hết Ông vẫn đợi tôi Tôi chẳng biết làm thế nào Bàn tay tôi run run nắm chặt lấy bàn tay run rẩy của ông:

- Xin ông đừng giận cháu! Cháu không có gì cho ông cả.

Ông nhìn tôi chăm chăm, đôi môi nở nụ cười:

- Cháu ơi, cảm ơn cháu! Như vậy là cháu đã lão rồi.

Khi ấy tôi chợt hiểu ra: cả tôi nữa, tôi vừa nhận được một cái gì đó của ông.

( Theo Tuốc-ghê-nhép)

- Xác định thể loại

- Xác định vấn đề cần nghị luận

- Xác định các thao tác lập luận cần sử dụng

- Xác định phạm vi tư liệu

- Lập dàn ý cho đề bài trên

Hoạt động 4: Vận dụng.

Bài kiểm tra 15 phút:

Hoạt động 5: Mở rộng vận dụng: GV giao bài cho HS về nhà viết một bài nghị

luận hoàn chỉnh

NGHỊ LUẬN VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG

Hoạt động 1 : Khởi động I Đề tài nghị luận về một hiện

tượng đới sống:

Phong phú và đa dạng như vấn đề ô nhiễm môi trường, vấn đề an toàn

Thao tác 1:

Tìm hiểu cách làm một bài nghị luận về

một hiện tượng đời sống

GV hướng dẫn HS thảo luận để biết cách

làm một bài nghị luận về một hiện tượng

đời sống

- Tiếp theo hướng dẫn HS thực hiện các

yêu cầu trong SGK

a Tìm hiểu đề:

- Đề bài yêu cầu bàn về hiện tượng gì?

GV cho HS thực hiện yêu cầu của câu hỏi

2 và trình bày

Hỏi: Nên chọn những dẫn chứng nào?

-Cần vận dụng những thao tác lập luận

nào?

Thao tác 2:

Lập dàn ý:

- SGK đã gợi ý, dẫn dắt cụ thể Sử dụng

các câu hỏi của SGK và dựa vào kết quả

giao thông…

II Tìm hiểu đề và lập dàn ý:

Đề bài: Bày tỏ ý kiến của mình về

hiện tượng “Chia chiếc bánh của mình cho ai?”

1 Tìm hiểu đề:

- Đề bài yêu cầu :

- Luận điểm:

- Dẫn chứng:

- Thao tác nghị luận: phân tích, chứng minh, bình luận, bác bỏ

2 Lập dàn ý:

a Mở bài:

tìm hiểu đề ở trên, GV yêu cầu HS thảo

luận để lập dàn ý (GV chia lớp thành 4

nhóm và đưa ra nhiệm vụ cụ thể)

Nhóm 1: Phần mở bài cần nêu lên những

gì? Giới thiệu về hiện tượng như thế nào?

Nhóm 2: Phần thân bài có những ý chính

nào? Tại sao?

Nhóm 3: Hiện tượng Nguyễn Hữu Ân có

ý nghĩa gì, tiêu biểu cho phẩm chất nào

của thanh niên ngày nay?

Nhóm 4: Em hãy đánh giá chung về

những hiện tượng tương tự như hiện tượng

Nguyễn Hữu Ân?

- Những hiện tượng nào cần phê phán

3 Cách làm bài nghị luận về hiện tượng

đời sống:

- Nghị luận đời sống:

- Bài nghị luận cần:

- Ngoài việc vận dung các thao tác lập luận

như phân tích, chứng minh, so sánh, bác

bỏ, bình luận…, cần: diễn đạt sáng sủa,

ngắn gọn, giản dị, nhất là phần nêu cảm

nghĩ của riêng mình

b Thân bài:

- Tóm tắt hiện tượng:

Nguyễn Hữu Ân đã dành hết thời gian của mình cho những người ung thư giai đoạn cuối

- Phân tích hiện tượng:

Hiện tượng Nguyễn Hữu Ân có ý nghĩa giáo dục rất lớn đối với thanh niên, học sinh ngày nay:

- Bình luận:

+ Đánh giá chung về hiện tượng: + Phê phán:

+ Kêu gọi:

Thanh niên, học sinh ngày nay hãy noi gương Nguyễn Hữu Ân để thời gian của mình không trôi đi vô ích

c Kết bài:

Bày tỏ suy nghĩ riêng của người viết đối với hiên tượng

III Cách làm bài nghị luận về một hiện tượng đời sống

Ghi nhớ: (SGK).

- Nghị luận đời sống là gì?

- Cần đạt được những yêu cầu nào khi làm bài một bài văn nghị luận về một hiện tượng đời sống?