Quản lý nhà nước về hoạt động khai thác hải sản xa bờ tại thành phố đà nẵng

Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước về hoạt động khai tháchải sản xa bờ tại thành phố Đà Nẵng gặp phải một số tồn tại như môhình liên kết khai thác và dịch vụ hậu cần trên biển chưa phá

Người hướng dẫn KH: PGS.TS Bùi Quang Bình

Phản biện 1: TS Lê Dân

Phản biện 2: TS Lâm Minh Châu

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệpthạc sĩ Quản lý kinh tế họp tại Trường Đại Kinh tế, Đại học ĐàNẵng vào ngày 14 tháng 11 năm 2020

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm thông tin-Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thành phố Đà Nẵng sở hữu bờ biển dài 92 km, là 1 trong 28tỉnh, thành phố ven biển của cả nước, có 6/8 quận, huyện tiếp giápvới biển, trong đó có huyện đảo Trường Sa Thành phố có nguồn tàinguyên biển nằm trong ngư trường trọng điểm của Miền Trung cónhiều hải sản giá trị kinh tế cao Để phát huy lợi thế về biển củamình, UBND thành phố Đà Nẵng đã ban hành nhiều chủ trương,chính sách nhằm phát triển ngành thủy sản trở thành một trongnhững ngành kinh tế mũi nhọn của thành phố Trong những năm qua,công tác quản lý nhà nước về hoạt động khai thác hải sản xa bờ pháttriển theo chiều sâu và tạo bước đột phá Số lượng tàu cá có côngsuất lớn tăng nhanh, số lượng tàu có công suất dưới 90CV giảmmạnh Cơ cấu nghề khai thác chuyển biến đáng kể theo hướng giảmmạnh các nghề khai thác cấm và hủy diệt nguồn lợi thủy sản, tăngcác nghề khai thác vùng khơi có hiệu quả kinh tế cao Trong nhiềunăm liền, Đà Nẵng là một trong những địa phương không có tàuđánh bắt xâm phạm chủ quyền vùng biển nước ngoài

Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước về hoạt động khai tháchải sản xa bờ tại thành phố Đà Nẵng gặp phải một số tồn tại như môhình liên kết khai thác và dịch vụ hậu cần trên biển chưa phát triển,cách thức tổ chức cảng cá chưa khoa học dẫn đến mất an ninh trật tự,quản lý khai thác chưa đi cùng quản lý bảo vệ trữ lượng tài nguyênbiển, … Những vấn đề này cho thấy công tác quản lý nhà nước vềhoạt động khai thác hải sản xa bờ tại thành phố còn nhiều hạn chế,cần có giải pháp để giải quyết bất cập nhằm nâng cao hiệu quả kinh

tế, an toàn cho ngư dân, tuân thủ các quy định quốc tế và góp phầnbảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc Do đó tác giả quyết định

chọn đề tài “Quản lý nhà nước về hoạt động khai thác hải sản xa

bờ tại Thành phố Đà Nẵng” để thực hiện luận văn thạc sỹ Quản lý

- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước

về hoạt động khai thác hải sản xa bờ tại thành phố Đà Nẵng

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Công tác quản lý nhà nước về hoạt động khai thác hải sản xa

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp thu thập số liệu

Sử dụng số liệu thứ cấp: số liệu được lấy từ niên giám thống

kê, các báo cáo của UBND thành phố Đà Nẵng, Sở NN&PTNT ĐàNẵng, chi cục Thủy sản Đà Nẵng, các bài báo khoa học, đề án, tàiliệu khoa học khai thác thủy sản nói chung và khai thác hải sản xa bờtrên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Phương pháp điều tra, khảo sát: Chọn ngẫu nhiên ngư dânhoặc chủ tàu để điều tra khảo sát Các phiếu điều tra dành cho ngưdân được thực hiện ngẫu nhiên tại 04 quận Sơn Trà, Liên Chiểu, NgũHành Sơn, Thanh Khê, với tổng số phiếu 100 phiếu (bình quân 25phiếu đối với mỗi quận) Phiếu trả lời sẽ được thu thập, xử lý và sửdụng vào phân tích, đánh giá các nội dụng nghiên cứu để có được kếtquả khách quan, phục vụ cho đề tài nghiên cứu

4.2 Phương pháp phân tích

Qua các phương pháp thu thập số liệu trên, các số liệu thứcấp sẽ được xử lý và tổng hợp theo nguồn gốc và thời gian Sau đó,tác giả sẽ phân tích các số liệu thu được bằng các phương pháp phântích dữ liệu sau:

- Phương pháp thống kê mô tả: là phương pháp thu thập sốliệu thứ cấp, tóm tắt và mô tả cách thức, phương pháp trong công tácquản lý hoạt động khai thác hải sản xa bờ của cơ quan quản lý tạithành phố Đà Nẵng

- Phương pháp phân tích thống kê: như phân tích chỉ số,phân tích tỷ lệ… để tổng hợp bản chất cụ thể, tính quy luật của hoạtđộng quản lý và khai thác hải sản xa bờ trong thời gian nghiên cứu từ2014-2019, nhằm đưa ra căn cứ cho hoạt động quản lý

- Phương pháp phân tích so sánh: là phương pháp so sánh số

liệu về các chỉ tiêu trong công tác quản lý hoạt động khai thác hảisản với kết quả của hoạt động khai thác hải sản Qua đó, phân tích,đánh giá công tác quản lý hoạt động khai thác hải sản xa bờ trên địabàn thành phố.

- Phương pháp phân tích tổng hợp: là phương pháp liên kết,tổng hợp những cơ sở lý luận, kết quả khảo sát về thực trạng côngtác quản lý nhà nước về hoạt động khai thác hải sản xa bờ trên địabàn thành phố Từ đó đánh giá tồn tại và hạn chế trong công tác quản

lý đưa ra giải pháp

5 Bố cục đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, các danh mục có liên quan,tác giả dự kiến nội dung chính của Luận văn được trình bày trong 03chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước về hoạt động khai thác hải sản xa bờ

Chương 2 Thực trạng quản lý nhà nước về hoạt động khai thác hải sản xa bờ trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng

Chương 3 Giải pháp quản lý nhà nước về hoạt động khai thác hải sản xa bờ

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT

ĐỘNG KHAI THÁC HẢI SẢN XA BỜ

1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC HẢI SẢN XA BỜ

1.1.1 Khái niệm khai thác hải sản xa bờ

- Khai thác thủy sản (đánh bắt thủy sản) là hoạt động liênquan đến việc khai thác nguồn lợi thủy sản trên biển và các vùngnước lợ Hoạt động khai thác thủy sản là các tác động của con ngườithông qua các công cụ hỗ trợ và các phương pháp nhằm khai tháccác tài nguyên sinh vật, chủ yếu là cơ thể sống như tôm, cá, các loạinhuyễn thể, thân giáp, rong biển, nhằm đáp ứng nhu cầu của conngười về các sản phẩm hàng hóa hải sản

- Giải thích từ ngữ trong Luật Thủy sản năm 2017, khai thácthủy sản là “hoạt động đánh bắt hoặc hoạt động hậu cần đánh bắtnguồn lợi thủy sản”

- Khai thác hải sản xa bờ: Là việc khai thác các nguồn lợi thủysản ở vùng biển giới hạn bởi tuyến lộng và ranh giới ngoài của vùngđặc quyền kinh tế (từ 24 hải lý) được trang bị bởi tàu thuyền có côngsuất từ 90 CV trở lên và có chiều dài trên 15 m

1.1.2 Khái niệm quản lý nhà nước về hoạt động khai thác hải sản xa bờ

- Khái niệm quản lý: Theo giáo trình kinh tế nông nghiệp(2004) Nhà xuất bản thống kê, “quản lý là sự tác động có mục đíchcủa chủ yếu quản lý lên đối tượng quản lý trong quá trình hoạt độngnhằm đạt đến mục tiêu nhất định”

- Khái niệm quản lý nhà nước: Theo tác giả Đỗ Hoàng Toàn

và Mai Văn Bưu (2005) “quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức

và bằng pháp quyền của Nhà nước lên kinh tế quốc dân nhằm sửdụng có hiệu quả nhất các nguồn lực kinh tế trong và ngoài nước, các

cơ hội có thể có, để đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế đất nước

đã đặt ra, trong điều kiện hội nhập và mở rộng giao lưu quốc tế”

- Khái niệm quản lý nhà nước về hoạt động khai thác hải sản

xa bờ: là sự tác động có tổ chức và được điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước thông qua hệ thống các công cụ quản lý bao gồm pháp luật, chính sách, kế hoạch của Nhà nước đối với hoạt động khai thác hải sản xa bờ của tổ chức, cá nhân để duy trì và phát triển ngày càng cao các hoạt động khai thác hải sản xa bờ trong nước và tại các vùng biển quốc tế nhằm đạt được hiệu quả kinh tế - xã hội đặt ra.

1.1.3 Đặc điểm quản lý nhà nước về hoạt động khai thác hải sản xa bờ

Quản lý nhà nước về thủy sản được quy định tại Chương VIIILuật thủy sản 2017, trong đó phân cấp rõ ràng trách nhiệm của ChínhPhủ, Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND các cấp Ngoài ra, tại Thông tư số15/2015/TT-BNNPTNT ngày 26/3/2015 của Bộ NN&PTNT hướng dẫnnhiệm vụ các Chi cục và các tổ chức sự nghiệp trực thuộc SởNN&PTNT đã hướng dẫn nhiệm vụ của Chi cục Thủy sản

1.1.4 Vai trò quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác hải sản xa bờ

Hoạt động khai thác hải sản xa bờ có một vị trí quan trọng đốivới sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và của cácvùng ven biển, hải đảo nói riêng

Hoạt động khai thác hải sản xa bờ còn mang ý nghĩa quantrọng cả về mặt chính trị, đó là việc tái khẳng định chủ quyền quốcgia của Việt Nam trên Vùng đặc quyền kinh tế

Do đó, quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác hải sản

1.2.2 Ban hành các chính sách, quy định và tổ chức triển khai thực hiện các chính sách, quy định của Nhà nước trong hoạt động khai thác hải sản xa bờ

Để quản lý và điều tiết có sự thống nhất toàn bộ hoạt động củangành thủy sản, tạo ra hành lang pháp lý cho hoạt động của ngành thìnhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước là phải ban hành các vănbản, chính sách, quy phạm pháp luật Thông qua các văn bản, chínhsách này thì mới có cơ sở để điều chỉnh các quan hệ phát sinh trongquản lý nhà nước đối với ngành thủy sản

Bên cạnh việc ban hành các quy định, chính sách thì cơ quanquản lý nhà nước phải tổ chức triển khai thực hiện các chính sách,quy định Tổ chức thực hiện là việc tuyên truyền, phổ biến, triển khai

và giám sát việc tuân thủ thực hiện các quy định pháp luật của cácđơn vị, cá nhân tham gia vào quá trình quản lý nhà nước ngành thủysản

1.2.3 Cấp phép cho hoạt động khai thác hải sản xa bờ

Giấy phép khai thác thủy sản trên biển được quy định rõ tạiLuật Thủy sản được ban hành vào năm 2017 của Quốc hội, gồm cácnội dung:

- Căn cứ xác định hạn ngạch Giấy phép khai thác thủy sảntrên biển.

- Điều kiện để được cấp giấy phép

- Nội dung chủ yếu của Giấy phép khai thác thủy sản

- Các trường hợp được cấp lại Giấy phép khai thác thủy sản

- Các trường hợp bị thu hồi Giấy phép khai thác thủy sản

- Thời hạn của giấy phép khai thác thủy sản

1.2.4 Hướng dẫn xây dựng mô hình tổ chức khai thác hải sản xa bờ

Các mô hình tổ chức khai thác hải sản xa bờ hiện nay:

a Mô hình hợp tác đội, tổ khai thác xa bờ: gồm các tàu cùng nơi cư trú, chung ngư trường khai thác và cùng góp vốn vào

mua sắm tàu thuyền, ngư lưới cụ… tự thỏa thuận hợp tác

b Mô hình kinh doanh tàu dịch vụ: Tàu dịch vụ cung cấp

nhiên liệu, trực tiếp thu mua hải sản từ các tàu thuyền khai thác xa

bờ, vận chuyển vào bờ tiêu thụ

Công tác hướng dẫn, xây dựng mô hình phải phù hợp với điều kiện thực tế của ngư dân và tình trạng tàu cá đang hoạt động

1.2.5 Thanh - kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm đối với hoạt động khai thác hải sản xa bờ

Nhằm đảm bảo việc thi hành pháp luật trong hoạt động khaithác thủy sản, một lực lượng chuyên trách của Nhà nước được gọi làkiểm ngư sẽ tiến hành kiểm tra, kiểm soát các hoạt động khai thácthủy sản, áp dụng các biện pháp ngăn chặn hành vi vi phạm theo quyđịnh của pháp luật

a Cơ quan thanh tra, kiểm tra, kiểm soát

 Cơ quan chủ trì tổ chức triển khai kế hoạch:

Hình 1.1: Cơ quan chủ trì tổ chức triển khai kế hoạch thanh tra, kiểm tra, kiểm soát

quận, huyện sản/Sở NN&

PTNT

Tại các cảng cá

SởNN&PTNTthành lập vănphòng đạidiện

 Cơ quan phối hợp

- Thanh tra, kiểm tra, kiểm soát các hoạt động khai thác thủysản tại vùng lộng: BCH Bộ đội Biên phòng tỉnh, Công an tỉnh,UBND các huyện, thành phố, thị xã và các cơ quan, đơn vị cóliên quan, BCH bộ đội biên phòng tỉnh bố trí cán bộ thườngxuyên phối hợp với văn phòng để thực hiện thanh tra, kiểm soáthoạt động KTTS

- Thanh tra, kiểm tra, kiểm soát các hoạt động khai thác hải sản xa bờ: BCH bộ đội biên phòng tỉnh, Chi cục Kiểm ngư.

b Quy trình tổ chức kiểm tra

 Hoạt động kiểm tra, kiểm soát trước khi tàu cá xuất bến (tại

Trạm kiểm soát Biên phòng):

 Hoạt động kiểm tra, kiểm soát khi tàu cá cập bến, lên cá:  Tuần

tra, kiểm tra, kiểm soát xử lý vi phạm pháp luật thủy

sản trên biển:

1.3 NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC HẢI SẢN XA BỜ

1.3.1 Các điều kiện tự nhiên

Cơ quan quản lý nhà nước dựa vào điều kiện tự nhiên làm cơ

sở cho việc quy hoạch phát triển ngành thủy sản và xây dựng, banhành các quy định, chính sách để phát triển ngành thủy sản, khai thác

và bảo vệ tài nguyên

Sự biến đổi về môi trường cũng có thể ảnh hưởng đến sự tập trung của nguồn lợi thủy sản

1.3.2 Các điều kiện kinh tế

Tình hình phát triển kinh tế của địa phương là nhân tố quantrọng tác động đến sự phát triển của ngành thủy sản và quản lý hoạtđộng khai thác hải sản xa bờ Hiệu quả kinh tế của nghề cá chịu tácđộng mạnh của tình hình kinh tế

1.3.3 Các điều kiện xã hội

Sự phát triển của nền sản xuất xã hội có tầm quan trọng làmxuất hiện nhu cầu về tiêu thụ các sản phẩm thủy sản Trình độ dântrí, yếu tố văn hóa cũng có ảnh hưởng nhất định đến công tác quản lýnhà nước về kinh tế đối với hoạt động khai thác hải sản như văn hóa

ẩm thực các loài thủy sản bản địa, thủy sản đặc trưng sẽ dẫn đến hoạt

động khai thác đánh bắt quá mức, khai thác trái phép các loài quý hiếm, dễ dẫn đến quy kiệt một số loài.

Trình độ nhận thức của ngư dân, của chủ tàu đóng vai trò quantrọng trong công tác thực thi các quyết định quản lý của Nhà nước

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC HẢI SẢN XA BỜ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ

ĐÀ NẴNG 2.1 ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI

VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KHAI THÁC HẢI SẢN XA BỜ

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên

Thành phố Đà Nẵng nằm ở trung độ đất nước, có diện tích tựnhiên là 1.283,42 km2, Nẵng gồm vùng đất liền và vùng quần đảotrên biển Đông

Đà Nẵng nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa điển hình,nhiệt độ cao và ít biến động

Về ngư trường khai thác: chia làm 4 ngư trường khai thácchính Đó là ngư trường vịnh Bắc bộ, ngư trường miền Trung, ngưtrường Đông Nam bộ và ngư trường Tây Nam bộ Sự hoạt động củagió mùa đã tạo nên sự thay đổi cơ bản điều kiện hải dương sinh học,làm cho sự phân bố các loài thủy – hải sản mang tính chất mùa vụ rõrệt

2.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội của Thành phố Đà Nẵng

Năm 2019, GRDP thành phố đã đạt gần 70 ngàn tỷ đồng gấp 8lần so với năm 1997 GRDP bình quân/người xấp xỉ 4.700USD/người Kinh tế thành phố cũng đã duy trì tốc độ tăng trưởngkhá cao; bình quân giai đoạn 2011-2019 đạt 8,12%/năm Theo giá

2010, GRDP/người tăng dần từ mức 13 triệu đồng năm 1997 đã tănglên hơn 97 triệu đồng năm 2019, tăng gấp 7 lần (đạt 4700 USD theogiá hiện hành)

Tỷ lệ GRDP/GTSX giảm dần, từ mức hơn 55% năm 1997,

giảm xuống 45,10 % năm 2005, 48.54 % năm 2010 và tăng lên hơn54% năm 2019.

2.1.3 Sự phát triển của hoạt động khai thác hải sản xa bờ trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng

Sản lượng từ hoạt động thủy sản của thành phố Đà Nẵng giaiđoạn 2014-2018 đã tăng qua các năm Trong đó tỷ trọng sản lượngkhai thác thủy sản chiếm đều đặn xấp xỉ 98%

Giai đoạn 2014-2018, số lượng tàu đánh bắt được mở rộng,nhất là tàu đánh bắt có công suất từ 90% trở lên tăng nhanh, tỷ lệ sovới tổng số tàu trên toàn thành phố từ 12,62% năm 2014 đã tăng lên35,84% vào năm 2018 Tương ứng là tổng công suất tàu đánh bắttoàn thành phố là 102.041 CV vào năm 2014 đã tăng lên đến 358.363

CV năm 2018

Tình hình hoạt động thuỷ sản trong năm 2019 trên địa bànthành phố Đà Nẵng có nhiều thuận lợi: thời tiết biển ít biến động,chính sách hỗ trợ như đóng tàu mới, cải hoán tàu thuyền tiếp tụcđược triển khai thực hiện tại nhiều địa phương, giá nhiên liệu và cácmặt hàng thiết yếu bình ổn, ngư trường thuận lợi, đảm bảo nguồn lực

về thủy sản, tạo điều kiện giúp ngư dân khai thác được sản lượngkhá

2.2 HIỆN TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC HẢI SẢN XA BỜ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ

nhiều hình thức tuyên truyền và phối hợp với nhiều cơ quan banngành để tổ chức tuyên truyền.

2.2.2 Ban hành các chính sách, quy định và tổ chức triển khai thực hiện các chính sách, quy định của Nhà nước trong hoạt động khai thác hải sản xa bờ

Công tác ban hành các chính sách, quy định và tổ chức triểnkhai thực hiện các chính sách quy định trong hoạt động khai thác hảisản xa bờ của thành phố đều bám sát các nội dung văn bản quy phạmpháp luật, chính sách của Đảng và Nhà nước

Giai đoạn 2015-2019, đã có 132 quy định, chính sách, hướngdẫn được ban hành trên địa bàn thành phố về hoạt động khai thác hảisản xa bờ

2.2.3 Cấp phép cho hoạt động khai thác hải sản xa bờ

Hình 2.1: Cơ quan cấp giấy phép khai thác thủy

cá thuộc thẩm quyền quản

lý, đăng ký của UBNDsản thành

phố

thành phố, trừ tàu cá phâncấp cho UBND các quận,