Giải pháp quản lý nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường làng nghề huyện thạch thất

+ Ph ng pháp phân tích so sánh... Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. Bookmark not defined... Bookmark not defined.. Bookmark not

Trung D ng - chuyên ngành Qu n lý tài nguyên thiên nhiên và môi tr ng – gi ng viên khoa Kinh t và Qu n lý đã đ nh h ng, ch b o trong quá trình h c t p và nghiên c u đ tài

Tác gi xin trân tr ng c m n các th y cô trong khoa Kinh t và Qu n lý cùng t t c các th y cô giáo tr ng i h c Th y l i đã giúp đ trong quá trình h c

t p, quá trình hoàn thành lu n v n này

Xin trân tr ng c m n các Phòng, ban – UBND huy n Th ch Th t, các c quan ban ngành, đ a ph ng có liên quan đã t o đi u ki n giúp đ tác gi trong quá trình nghiên c u và th c hi n đ tài

Cu i cùng, v i lòng bi t n sâu s c g i t i gia đình và b n bè đã đ ng viên giúp đ v v t ch t và tinh th n đ tác gi hoàn thành ch ng trình h c t p c ng

nh đ tài nghiên c u này

M t l n n a tác gi xin chân thành c m n!

Hà N i, ngày tháng n m 2014 Tác gi lu n v n

Th Thu Trang

Tôi xin cam đoan lu n v n là k t qu nghiên c u c a riêng tôi, không sao

chép c a ai N i dung lu n v n có tham kh o và s d ng các tài li u, thông tin đ c

đ ng t i trên các tác ph m, t p chí theo danh m c tài li u c a lu n v n

Tác gi lu n v n

Th Thu Trang

Làng ngh có ý ngh a l n thúc đ y phát tri n kinh t - xã h i nông thôn

Ho t đ ng làng ngh thu hút nhi u thành ph n kinh t tham gia, gi i quy t vi c làm cho h n 11 tri u lao đ ng (chi m 30% l c l ng lao đ ng nông thôn) Kim ng ch

xu t kh u t l nh v c làng ngh n m 2008 đ t 8500 tri u USD C ng nh s phát tri n các làng ngh , b m t nông thôn đã đ c đ i m i, c s h t ng t i nhi u làng ngh đã phát tri n khá h n so v i các làng thu n nông

Ho t đ ng làng ngh đóng vai trò r t quan tr ng đ i v i v n đ xóa đói gi m nghèo, góp ph n nâng cao ch t l ng cu c s ng cho ng i lao đ ng T i các làng ngh , trung bình m i c s doanh nghi p chuyên làm ngh t o vi c làm n đ nh cho

27 lao đ ng th ng xuyên và 8-10 lao đ ng th i v c bi t, làng ngh d t, thêu ren, mây tre đan thì m i c s có th thu hút 200-250 lao đ ng M c thu nh p c a

ng i lao đ ng các làng ngh cao g p t 3-4 l n so v i thu nh p c a ng i lao

đ ng thu n nông (Nghiên c u c a T ng c c môi tr ng, 2010)

Vi c duy trì và m r ng ho t đ ng làng ngh đã đem l i nhi u l i ích, góp

ph n thúc đ y phát tri n kinh t - xã h i các đ a ph ng Tuy nhiên, s phát tri n này c ng mang l i nhi u b t c p, đ c bi t v v n đ môi tr ng và xã h i

K t qu kh o sát 52 làng ngh đi n hình trong c n c c a tài KC 08.09 cho th y, có đ n 46% làng ngh có môi tr ng b ô nhi m n ng, 27% ô nhi m v a

và 27% ô nhi m nh Ho t đ ng làng ngh gây tác đ ng đ n c môi tr ng không khí, n c, đ t và con ng i [6]

Ô nhi m môi tr ng làng ngh gây tác đ ng x u t i s c kh e c ng đ ng trong chính làng ngh và các khu v c lân c n, làm t ng chi phí khám ch a b nh cho

c ng đ ng c ng nh chi phí đ x lý, c i thi n môi tr ng T l ng i m c b nh

và tai n n th ng tích t i các làng ngh cao còn là gánh n ng đ i v i toàn xã h i Ngoài ra, còn xu t hi n s mâu thu n gi a các nhóm dân c trong c ng đ ng làng ngh ó là nh ng thái đ b t bình đ i v i ng i gây ô nhi m, và có khi là tr ng

ph t nhau b ng v l c M t khác, trong khi các c ng đ ng làm ngh thu đ c l i

Huy n Th ch Th t g m 22 xã và 01 th tr n H th ng giao thông chính có

qu c l 32 (phía B c), qu c l 21 (phía Tây), đ ng cao t c Láng - Hoà L c (phía Nam), t nh l 419, 420 ch y qua huy n đã t o ra m ng l i giao thông thu n l i cho

s phát tri n kinh t xã h i c a huy n Huy n có 10 làng ngh đ c công nh n làng ngh truy n th ng Các làng ngh truy n th ng nh : C kim khí Phùng Xá; Mây tre đan Bình Phú; M c, May H u B ng; M c Chàng S n ngày càng phát tri n m nh, khai thác t t nh ng ti m n ng, l i th c a làng t o nên nh p đ s n xu t sôi đ ng và

có xu h ng phát tri n Hi n nay giá tr s n xu t Công nghi p – ti u th công

nghi p (TTCN) c a 10 làng ngh chi m trên 70% giá tr s n xu t Công nghi p - TTCN c a huy n Các làng ngh s n xu t ra các s n ph m đa d ng v m u mã, m t hàng, ph c v nhu c u trong n c và xu t kh u đã thu hút đ c trên 20.000 lao

đ ng trong và ngoài đ a ph ng tham gia v i m c thu nh p bình quân t 1.700.000 đ ng/1ng i/1 tháng

1.100.000-S phát tri n c a các làng ngh đã góp ph n làm phát tri n kinh t đ a

ph ng, nâng cao thu nh p và gi i quy t vi c làm cho ng i dân Th ch Th t Tuy nhiên, bên c nh s phát tri n đó là v n đ b c xúc v môi tr ng Làng ngh Phùng

Xá, v i các công đo n m , cán phôi thép làm cho ngu n n c th i ô nhi m n ng, cùng v i không khí c ng ch a đ y b i đ c và nh h ng c a ti ng n, rung do ho t

đ ng c a máy búa, máy d p, lò cán thép B u không khí t i các làng ngh m c,

c ng r t ng t ng t b i mùi dung môi s n và các hóa ch t t o màu cho s n ph m, làm gi m trí l c, th l c và gây ra nhi u b nh liên quan đ n đ ng hô h p, da li u,

đ ng ru t cho ng i tr c ti p s n xu t c ng nh c dân trong khu v c T i các làng ngh c a huy n, s c giàu c a c i thì có nh ng môi tr ng s ng n i đây nghèo

đi vì t b ô nhi m: ô nhi m t ngu n n c, đ n không khí cùng không gian s ng

Xu t phát t th c tr ng ô nhi m môi tr ng các làng ngh c a huy n

Th ch Th t, c n thi t tìm gi i pháp nh m gi m thi u ô nhi m môi tr ng, tác gi

2 M c đích nghiên c u

M c đích c a đ tài là nghiên c u c s khoa h c và th c ti n đ xu t m t s

gi i pháp qu n lý nh m gi m thi u ô nhi m môi tr ng t i các làng ngh huy n

- Ph ng pháp thu th p thông tin

+ Thu th p thông tin th c p: Các v n b n pháp lu t, quy chu n, tiêu chu n c a Nhà n c, các v n b n c a thành ph Hà N i, c a UBND huy n Th ch Th t v

v n đ ô nhi m môi tr ng, làng ngh , v qu n lý ô nhi m môi tr ng làng ngh Các thông tin và s li u v tình hình kinh t , xã h i, th c tr ng s n xu t

c a các làng ngh , hi n tr ng môi tr ng, công tác qu n lý môi tr ng

+ Thu th p thông tin s c p: Thông qua đi u tra, ph ng v n các cán b , h dân, chuyên gia, th o lu n nhóm

- Ph ng pháp phân tích, t ng h p thông tin, d li u

+ Ph ng pháp th ng kê mô t

Ph ng pháp nghiên c u các hi n t ng kinh t xã h i b ng vi c mô t thông qua các s li u thu th p đ c Ph ng pháp này dùng đ phân tích tình hình kinh t xã h i trên đ a bàn nghiên c u và th c tr ng v ô nhi m do phát tri n làng ngh gây ra

+ Ph ng pháp phân tích so sánh

ho c cùng m t hi n t ng các th i đi m khác nhau

Ph ng pháp này đ so sánh các v n đ v môi tr ng các làng ngh v i các vùng khác t đó tìm ra nguyên nhân gây nên ô nhi m môi tr ng các làng ngh

T p trung nghiên c u th c tr ng ô nhi m môi tr ng và gi i pháp qu n lý

vi c gi m thi u ô nhi m môi tr ng làng ngh

6.2 Ý ngh a th c ti n

xu t m t s gi i pháp qu n lý nh m gi m thi u ô nhi m môi tr ng các

làng ngh huy n Th ch Th t

Hình 2.3 Quy trình s n xu t đ m c và các v n đ ô nhi m phát sinh Error! Bookmark not defined.

Hình 2.4 Quy trình công ngh gia công c khí và các v n đ ô nhi m phát sinh

Error! Bookmark not defined Hình 2.5 o n kênh g n c m CN Bình Phú trên tr c đ ng 419 Error! Bookmark not defined.

Hình 2.6 N c ao g n DNTN C ng Thành trên tr c đ ng 419Error! Bookmark not defined.

Hình 2.7 Rác th i gây ô nhi m t i đ ng liên xã H ng ng i – Canh N u Error! Bookmark not defined.

Hình 2.8 S đ t ch c các c quan qu n lý môi tr ngError! Bookmark not defined.

Hình 3.1 Mô hình x lý b i cho máy c a và chà g Error! Bookmark not defined.

Hình 3.2 Quy trình x lý n c th i b ng công ngh na nô s t hóa tr 0 Error! Bookmark not defined.

Hình 3.3 Hi u qu x lý n c th i b ng công ngh na nô s t hóa tr 0 Error! Bookmark not defined.

B ng 2.3 Giá tr s n xu t ngành công nghi p Error! Bookmark not defined.

B ng 2.4 Dân s huy n Th ch Th t trong nh ng n m g n đâyError! Bookmark not defined.

B ng 2.5 M t s ch tiêu c b n giáo d c ph thông n m 2012Error! Bookmark not defined.

B ng 2.6 Th ng kê 10 làng ngh truy n th ng Error! Bookmark not defined.

B ng 2.7 Quy mô và c c u s n xu t c a các làng ngh truy n th ng n m 2013

Error! Bookmark not defined.

B ng 2.8 Các c m công nghi p làng ngh huy n Th ch Th tError! Bookmark not defined.

B ng 2.9 Các ch tiêu phân tích m u đ t và m t s ch tiêu phân tích vi l ng

(mg/kg) môi tr ng đ t t i huy n Th ch Th t Error! Bookmark not defined.

B ng 2.10 K t qu phân tích m t s ch tiêu n c m tError! Bookmark not defined.

B ng 2.11 K t qu phân tích n c ng m – môi tr ng và 1 s ch tiêu vi l ng

Error! Bookmark not defined.

B ng 2.12 K t qu phân tích m t s ch tiêu c a các m u n c th i khu công

nghi p làng ngh Error! Bookmark not defined.

B ng 2.13 Ch t l ng môi tr ng không khí t i huy n Th ch Th t Error! Bookmark not defined.

B ng 2.14 Hi n tr ng d ch v thu gom rác th i t i m t s xã trên đ a bàn huy n

Th ch Th t Error! Bookmark not defined.

B ng 2.15 M c thu phí v sinh đ i v i ch t th i r n công nghi p thông th ng trên

đ a bàn huy n Th ch Th t Error! Bookmark not defined.

B ng 3.1 Gi i pháp k thu t công ngh h n ch ô nhi m môi tr ng không khí cho

làng ngh m c Error! Bookmark not defined.

B ng 3.2 B ng thông s kh o sát t i m t s công trình x lý n c th i Error! Bookmark not defined.

DANH M C CÁC CH VI T T T

CNH-H H Công nghi p hóa-hi n đ i hóa

CN –TTCN Công nghi p – ti u th công nghi p

3R Gi m thi u, tái ch , tái s d ng

M C L C

CH NG 1 C S LÝ LU N VÀ TH C TI N V QU N LÝ Ô NHI M MÔI

TR NG LÀNG NGH Error! Bookmark not defined 1.1 T ng quan v làng ngh Error! Bookmark not defined 1.1.1 Phân lo i và vai trò c a làng ngh Error! Bookmark not defined.

a Khái ni m làng ngh Error! Bookmark not defined.

b Phân lo i làng ngh Error! Bookmark not defined.

c Vai trò c a làng ngh trong phát tri n kinh t xã h iError! Bookmark not defined.

d c đi m s n xu t kinh doanh c a làng ngh Error! Bookmark not defined.

1.1.2 Ô nhi m môi tr ng làng ngh Error! Bookmark not defined.

a Khái ni m v môi tr ng, ô nhi m môi tr ngError! Bookmark not defined.

b Ô nhi m môi tr ng làng ngh Error! Bookmark not defined 1.2 Qu n lý ô nhi m môi tr ng làng ngh Error! Bookmark not defined.

1.2.1 Quan đi m c a ng và Nhà n c v b o v môi tr ng làng ngh

Error! Bookmark not defined 1.2.2 Qu n lý môi tr ng và các công c qu n lý môi tr ng Error! Bookmark not defined.

1.2.2.1 Qu n lý môi tr ng Error! Bookmark not defined 1.2.2.2 Các công c qu n lý môi tr ng Error! Bookmark not defined 1.2.3 C s pháp lý v qu n lý môi tr ng làng ngh Error! Bookmark not defined.

1.2.4 Quy ho ch không gian s n xu t làng ngh Error! Bookmark not defined.

1.3 Các y u t nh h ng đ n vi c th c hi n các gi i pháp qu n lý nh m gi m

thi u ô nhi m môi tr ng làng ngh Error! Bookmark not defined 1.3.1 Con ng i Error! Bookmark not defined 1.3.2 Chính sách pháp lu t c a Nhà n c Error! Bookmark not defined 1.3.3 Khoa h c công ngh Error! Bookmark not defined 1.4 C s th c ti n v qu n lý môi tr ng làng ngh Error! Bookmark not defined.

1.4.1 Kinh nghi m c a m t s n c trên th gi i trong qu n lý môi tr ng

làng ngh Error! Bookmark not defined 1.4.1.1 Trung Qu c Error! Bookmark not defined.

1.4.1.2 Nh t B n Error! Bookmark not defined.

1.4.2 Kinh nghi m v qu n lý gi m thi u ô nhi m môi tr ng làng ngh

Vi t Nam Error! Bookmark not defined.

1.4.2.1 Kinh nghi m x lý ô nhi m môi tr ng khí th i t i các làng ngh tái

ch kim lo i màu B c Ninh Error! Bookmark not defined.

1.4.2.2 Kinh nghi m t mô hình qu n lý ch t th i t i làng ngh tái ch

nhôm Bình Yên, Nam nh Error! Bookmark not defined 1.5 Nh ng nghiên c u có liên quan đ n đ tài Error! Bookmark not defined.

K t lu n ch ng 1 Error! Bookmark not defined.

CH NG 2 TH C TR NG Ô NHI M MÔI TR NG VÀ QU N LÝ Ô NHI M MÔI TR NG T I CÁC LÀNG NGH HUY N TH CH TH T Error! Bookmark not defined.

2.1 c đi m đ a bàn nghiên c u Error! Bookmark not defined 2.1.1 i u ki n t nhiên Error! Bookmark not defined 2.1.1.1 V trí đ a lý lãnh th và s phân chia hành chínhError! Bookmark not defined.

2.1.1.2 i u ki n t nhiên và tài nguyên thiên nhiên huy n Th ch Th t

Error! Bookmark not defined 2.1.2 i u ki n kinh t - xã h i Error! Bookmark not defined 2.1.2.1 Tình hình phát tri n kinh t Error! Bookmark not defined 2.1.2.2 c đi m v n hóa xã h i Error! Bookmark not defined 2.1.3 K t c u c s h t ng k thu t Error! Bookmark not defined 2.1.3.1 H th ng giao thông Error! Bookmark not defined 2.1.3.2 H th ng th y l i Error! Bookmark not defined 2.1.3.3 H th ng đi n Error! Bookmark not defined 2.1.3.4 B u chính vi n thông Error! Bookmark not defined.

2.2 Th c tr ng s n xu t và ô nhi m môi tr ng t i các làng ngh huy n Th ch

Th t Error! Bookmark not defined.

2.2.1 Th c tr ng s n xu t làng ngh huy n Th ch Th tError! Bookmark not defined.

2.2.1.1 S l ng, quy mô và hình th c t ch c s n xu t kinh doanh c a các

làng ngh Error! Bookmark not defined 2.2.1.2 Các ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a các làng ngh Error! Bookmark not defined.

2.2.2 Th c tr ng v ô nhi m môi tr ng làng ngh huy n Th ch Th t Error! Bookmark not defined.

2.2.2.1 Hi n tr ng môi tr ng đ t Error! Bookmark not defined 2.2.2.2 Hi n tr ng môi tr ng n c Error! Bookmark not defined.

2.2.2.3 Hi n tr ng môi tr ng không khí Error! Bookmark not defined 2.2.2.4 Hi n tr ng rác th i, ch t th i r n và v sinh môi tr ng Error! Bookmark not defined.

2.3 Th c tr ng công tác qu n lý môi tr ng làng ngh huy n Th ch Th t

Error! Bookmark not defined 2.3.1 H th ng t ch c và c ch qu n lý Error! Bookmark not defined 2.3.2 Chính sách qu n lý Error! Bookmark not defined 2.3.3 Công tác quy ho ch Error! Bookmark not defined 2.3.4 Công tác ki m soát ô nhi m Error! Bookmark not defined 2.3.5 Tình hình thu, chi trong công tác b o v môi tr ngError! Bookmark not defined.

2.3.6 Công tác tuyên truy n giáo d c nâng cao nh n th c v b o v môi

tr ng Error! Bookmark not defined.

2.3.7 K t qu c a vi c qu n lý gi m thi u ô nhi m môi tr ng làng ngh

Error! Bookmark not defined 2.3.7.1 Các k t qu đ t đ c Error! Bookmark not defined.

2.3.7.2 Nh ng t n t i, nguyên nhân Error! Bookmark not defined.

K t lu n ch ng 2 Error! Bookmark not defined.

CH NG 3 XU T M T S GI I PHÁP QU N LÝ NH M GI M THI U

Ô NHI M MÔI TR NG LÀNG NGH HUY N TH CH TH T Error! Bookmark not defined.

3.1 C n c đ xu t gi i pháp qu n lý nh m gi m thi u ô nhi m môi tr ng làng

ngh huy n Th ch Th t Error! Bookmark not defined 3.1.1 nh h ng phát tri n kinh t - xã h i c a huy n Th ch Th t Error! Bookmark not defined.

3.1.2 Quan đi m phát tri n làng ngh c a huy n Th ch Th t Error! Bookmark not defined.

3.1.3 C n c vào th c tr ng nghiên c u Error! Bookmark not defined.

3.2 xu t m t s gi i pháp qu n lý nh m gi m thi u ô nhi m môi tr ng làng

ngh huy n Th ch Th t Error! Bookmark not defined 3.2.1 Quy ho ch làng ngh Error! Bookmark not defined 3.3.2 T ng c ng n ng l c cho c quan qu n lý môi tr ngError! Bookmark not defined.

3.3.3 S d ng công c kinh t trong qu n lý môi tr ngError! Bookmark not defined.

3.3.4 T ng c ng công tác tuyên truy n giáo d cError! Bookmark not defined.

3.3.5 Gi i pháp k thu t Error! Bookmark not defined.

a i v i ô nhi m không khí làng ngh m cError! Bookmark not defined.

b i v i ô nhi m n c th i Error! Bookmark not defined.

K t lu n ch ng 3 Error! Bookmark not defined.

K T LU N VÀ KI N NGH Error! Bookmark not defined TÀI LI U THAM KH O Error! Bookmark not defined.

T xa x a, ng i nông dân Vi t Nam đã bi t s d ng th i gian nông nhàn đ

s n xu t nh ng s n ph m th công, phi nông nghi p ph c v cho nhu c u đ i s ng

nh : các công c lao đ ng nông nghi p, gi y, l a, v i, th c ph m qua ch bi n … Các ngh này đ c l u truy n và m r ng qua nhi u th h , d n đ n nhi u h dân

có th cùng s n xu t m t lo i s n ph m Bên c nh nh ng ng i chuyên làm ngh ,

đa ph n lao đ ng v a s n xu t nông nghi p, v a làm ngh , ho c làm thuê (ngh

ph ) Nh ng do nhu c u trao đ i hàng hoá, các ngh mang tính ch t chuyên môn sâu h n, đ c c i ti n k thu t h n và th ng đ c gi i h n trong quy mô nh (làng), d n d n tách h n nông nghi p đ chuy n sang ngh th công Nh v y, làng ngh đã xu t hi n

Có th hi u “làng ngh là làng nông thôn Vi t Nam có ngành ngh ti u th công nghi p, phi nông nghi p chi m u th v s lao đ ng và thu nh p so v i ngh nông”

Theo thông t s 116/2006/TT-BNN ngày 18/12/2006 c a B NN&PTNT

h ng d n th c hi n n i dung c a ngh đ nh s 66/2006/N -CP ngày 07/07/2006

c a Chính ph v phát tri n ngành ngh nông thôn thì khái ni m làng ngh : “ là

m t ho c nhi u c m dân c c p thôn, p, b n, làng, buôn, phum, sóc ho c các đi m dân c t ng t trên đ a bàn m t xã, th tr n, có các ho t đ ng ngành ngh nông thôn, s n xu t ra m t ho c nhi u lo i s n ph m khác nhau” và ngh truy n th ng, làng ngh , làng ngh truy n th ng đ c công nh n d a trên các tiêu chí nh sau:

 Tiêu chí công nh n ngh truy n th ng:

- Ngh đã xu t hi n t i đ a ph ng t trên 50 n m tính đ n th i đi m đ ngh công nh n;

- Ngh t o ra nh ng s n ph m mang b n s c v n hoá dân t c;

- Ngh g n v i tên tu i c a m t hay nhi u ngh nhân ho c tên tu i c a làng ngh

B NN&PTNT i v i nh ng làng ch a đ t tiêu chu n a, b c a tiêu chí công nh n làng ngh t i đi m 2, nh ng c ng có ít nh t m t ngh truy n th ng đ c công nh n theo quy đ nh c a thông t này thì c ng đ c công nh n là làng ngh truy n th ng Làng ngh không ch là trung tâm s n xu t s n ph m th công mà còn là đi m

v n hoá c a khu v c, c a vùng Làng ngh là n i h i t nh ng ng i th th công

có tay ngh cao mà tên tu i đã g n li n v i s n ph m trong làng Ngoài ra, làng ngh c ng chính là đi m t p k t nguyên v t li u, là n i t p trung nh ng tinh hoa trong k thu t s n xu t s n ph m c a làng Trong vài n m g n đây, làng ngh đang thay đ i nhanh chóng theo n n kinh t thì tr ng, các ho t đ ng s n xu t ti u th công ph c v tiêu dùng trong n c và xu t kh u đ c t o đi u ki n phát tri n Quá trình công nghi p hoá cùng v i vi c áp d ng các chính sách khuy n khích phát tri n ngành ngh nông thôn, thúc đ y s n xu t t i các làng ngh đã làm t ng m c thu

nh p bình quan c a ng i dân nông thôn, các công ngh m i đang ngày càng đ c

áp d ng ph bi n Các làng ngh m i và các c m công nghi p không ng ng đ c khuy n khích phát tri n nh m đ t đ c s t ng tr ng, t o công n vi c làm và thu

nh p n đ nh khu v c nông thôn Các làng ngh m i đ c hi u là các làng ngh không ph i làng ngh truy n th ng Nh ng làng ngh này đ c hình thành trong

th i gian g n đây, ch y u xu t phát t :

- Vi c t ch c gia công cho các xí nghi p l n, các t ch c kinh doanh nh p kh u;

- Vi c h c t p kinh nghiêm c a vài h gia đình nh y bén th tr ng và có đi u

ki n đ u t s n xu t ho c c a các làng ngh lân c n;

- T hình thành do nhu c u m i c a th tr ng tiêu th s n ph m và thi tr ng nguyên li u s n có

- Các làng ngh truy n th ng đóng vai trò quan tr ng đ i v i s phát tri n kinh t

xã h i c a Vi t Nam, đ c bi t là khu v c kinh t nông thôn:

- S n xu t ti u th công nghi p t n d ng ngu n nguyên li u phong phú v i giá thành r Các ngh truy n th ng ch y u s d ng các nguyên li u s n có trong

n c, v n là các tài nguyên thiên nhiên đi n hình c a mi n nhi t đ i: tre, g ,

n a, t t m, các v t li u xây d ng, các s n ph m c a nông nghi p (lúa g o, hoa

qu , ngô,…)

- M t khác, s n ph m t các làng ngh không ch đáp ng các th tr ng trong

n c v i m c đ nhu c u khác nhau mà còn xu t sang các th tr ng n c b n

v i nhi u m t hàng phong phú, có giá tr cao Trong đó, đi n hình nh t là các

m t hàng th công m ngh Giá tr hàng hoá t các làng ngh hàng n m đóng góp cho n n kinh t qu c dân t 40 – 50 ngàn t đ ng Góp ph n vào chuy n

d ch c c u kinh t thúc đ y nhanh quá trình công nghi p hoá - hi n đ i hoá nông thôn

- c bi t, phát tri n các ngành ngh truy n th ng đang góp ph n gi i quy t công

n vi c làm cho h n 11 tri u lao đ ng chuyên mà hàng ngàn lao đ ng nông nhàn nông thôn, góp ph n nâng cao thu nh p cho ng i dân

- H n n a, nhi u làng ngh hi n nay có xu h ng phát tri n theo h ng ph c v các d ch v du l ch ây là h ng đi m i nh ng phù h p v i th i đ i và mang

l i hi u qu kinh t cao, đ ng th i có th gi m thi u tình tr ng ô nhi m môi

tr ng, nâng cao đ i s ng v v t ch t và tinh th n cho ng i dân, ph c v m c tiêu phát tri n b n v ng

b Phân lo i làng ngh

D a trên các tiêu chí khác nhau, có th phân lo i làng ngh theo m t s d ng

nh sau:

đi h c ngh n i khác r i v d y cho dân đ a ph ng nh m t o vi c làm cho

ng i dân đ a ph ng mình

 Theo ngành s n xu t, lo i hình s n ph m

 Theo quy mô s n xu t, theo quy trình công ngh

 Theo ngu n th i và m c đ ô nhi m: Theo cách phân lo i này ta có làng ngh ô nhi m n ng, làng ngh ô nhi m trung bình và làng ngh ô nhi m nh C n c đ xác đ nh m c đ ô nhi m c a làng ngh có th minh ho hình 1.1

Hình 1.1 S đ đánh giá m c đ ô nhi m t i các làng ngh

 Theo m c đ s d ng nguyên/nhiên li u

 Theo th tr ng tiêu th s n ph m, ti m n ng t n t i và phát tri n

M i cách phân lo i nêu trên có nh ng đ c thù riêng và tu theo m c đích mà có

Ô nhi m n ng

Có ít nh t m t thông s môi tr ng đ c tr ng cho làng ngh t 2 đ n 5 l n

Ô nhi m trung bình

Ô nhi m nh

Có ít nh t m t thông s môi tr ng đ c tr ng cho làng ngh nh h n 2 l n

Không ô nhi m

th l a ch n cách phân lo i phù h p Trên c s ti p c n v n đ môi tr ng làng ngh , cách phân lo i theo ngành s n xu t và lo i hình s n ph m là phù h p h n c ,

vì th c t cho th y m i ngành ngh , m i s n ph m đ u có nh ng yêu c u khác nhau

v nguyên nhiên li u, quy trình s n xu t khác nhau, ngu n và d ng ch t th i khác nhau, và vì v y có nh ng tác đ ng khác nhau đ i v i môi tr ng

D a trên các y u t t ng đ ng v ngành s n xu t, s n ph m, th tr ng nguyên

v t li u và tiêu th s n ph m có th chia ho t đ ng làng ngh n c ta thành 6 nhóm ngành chính, m i ngành chính có nhi u ngành nh M i nhóm ngành làng ngh có các đ c đi m khác nhau v ho t đ ng s n xu t s gây nh h ng khác nhau

Nhóm 6 Các nhóm ngành khác: bao g m các làng ngh ch t o nông c thô s

nh cày b a, cu c x ng, li m hái, m c gia d ng, đóng thuy n, làm qu t gi y, dây

th ng, đan vó, đan l i, làm l i câu,…

c Vai trò c a làng ngh trong phát tri n kinh t xã h i

 Gi i quy t vi c làm cho ng i lao đ ng nông thôn

Theo th ng kê, 75% dân s n c ta s ng nông thôn và 61% l c l ng lao

đ ng ho t đ ng trong l nh v c nông nghi p S chuy n d ch theo h ng CNH-H H nông nghi p, nông thôn kéo theo s gia t ng lao đ ng d th a khu v c nông thôn ngày m t t ng do s thu h p d n di n tích đ t cho s n xu t nông nghi p và s gi i

phóng s c lao đ ng do c gi i hoá và áp d ng các công ngh tiên ti n vào s n xu t nông nghi p M t khác, đ c đi m c a s n xu t nông nghi p là mang tính th i v

t o ra m t l c l ng l n lao đ ng không có vi c làm trong th i k nông nhàn Vì

v y gi i quy t vi c làm cho h là m t v n đ c p bách S phát tri n các làng ngh

đã gi i quy t đ c v n đ này Tr c h t, các làng ngh phát tri n đã t o ra kh i

l ng l n công vi c, công vi c này l i không đòi h i lao đ ng đ c đào t o bài b n,

có trình đ cao vì v y lao đ ng nông thôn có th đáp ng Th hai, thu nh p c a lao

đ ng làng ngh cao h n 3 – 4 l n so v i s n xu t nông nghi p đ n thu n Th ba,

s phát tri n làng ngh kéo theo s phát tri n c a các ngành ngh , d ch v khác có liên quan nh v n chuy n, cung c p nguyên v t li u,… t đó t o thêm nhi u vi c làm n a Do v y s phát tri n b n v ng làng ngh giúp gi i quy t vi c làm t i ch cho lao đ ng nông thôn

 T ng giá tr t ng s n ph m hàng hoá cho n n kinh t , thúc đ y t ng tr ng kinh

t nhanh và b n v ng

Kh i l ng s n ph m s n xu t ra t i các làng ngh không ch đáp ng đ c nhu

c u tiêu dùng t i ch , trong n c mà còn mang l i giá tr xu t kh u cao, đ c bi t là các s n ph m th công m ngh Xu t kh u s n ph m làng ngh đóng vai trò quan

tr ng trong vi c đóng góp giá tr gia t ng cho n n kinh t m i đ a ph ng nói riêng,

c n c nói chung, các s n ph m làng ngh Vi t Nam có m t nhi u n c trên th

gi i, trong đó có các th tr ng l n nh Hoa K , EU, và Nh t B n thu v hàng tr m tri u đô la m i n m (giai đo n tr c n m 2010) Ta có th th y t c đ gia t ng nhanh chóng c a giá tr kim ng ch xu t kh u s n ph m làng ngh trong c n c th

hi n thông qua bi u đ sau:

Hình 1.2 Kim ng ch xu t kh u t các s n ph m làng ngh Vi t Nam

2008: 850 2007: 760 2006: 640

2000: 300

1991: 6,8 0

100 200 300 400 500 600 700 800 900

V i t c đ t ng nhanh nh v y, đóng góp c a các s n ph m t làng ngh trong

t ng kim ng ch xu t kh u c a c n c c ng khá cao: n m 2007 kim ng ch xu t

kh u c a c n c đ t 35 t USD thì trong đó giá tr xu t kh u hàng th công m

ngh c a các làng ngh nh g m s , mây tre đan chi m 714 tri u USD Nh v y s phát tri n c a các làng ngh góp ph n t o nên s t ng tr ng và phát tri n c a đ t

n c

 Góp ph n chuy n d ch c c u kinh t nông thôn theo h ng CNH – H H

V i s phát tri n m nh m c a các làng ngh th i gian qua đã t o ra c c u kinh

t m i, h p lý, hi n đ i khu v c nông thôn, đi u này đ c th hi n nh ng m t sau:

- Làng ngh phát tri n đã t o ra vi c làm cho l ng l n lao đ ng d th a nông thôn (bao g m lao đ ng ho t đ ng s n xu t nông nghi p trong th i k nông nhàn; lao đ ng không có vi c do thu h p di n tích đ t dành cho nông nghi p và do c gi i hoá trong s n xu t nông nghi p) và thu hút thêm m t l ng lao đ ng hi n đang ho t

đ ng s n xu t nông nghi p do thu nh p t ho t đ ng s n xu t CN – TTCN cao h n nhi u so v i thu nh p t s n xu t nông nghi p đ n thu n Nh v y nó làm thay đ i

Trong xu th h i nh p và m c a nh hi n nay, làng ngh truy n th ng đang d n

l y l i v trí quan tr ng c a mình trong đ i s ng kinh t -v n hoá - xã h i Nh ng làng ngh này nh m t hình nh mang đ m b n s c dân t c, kh ng đ nh nét đ c đáo riêng không th thay th đ c, là m t cách gi i thi u sinh đ ng v đ t n c, con

ng i c a m i vùng, mi n, đ a ph ng Vì v y s phát tri n c a làng ngh g n li n

v i s phát tri n du l ch L i ích mang l i t ho t đ ng du l ch làng ngh không ch

th hi n con s t ng tr ng l i nhu n kinh t mà còn th hi n s phát tri n kéo theo c a các d ch v khác T đó thúc đ y s phát tri n c a các ngành d ch v , t ng

t tr ng ngành d ch v d n đ n c c u ngành ngh khu v c nông thôn đã thay đ i theo h ng CNH – H H

 T ng thu nh p, nâng cao m c s ng dân c và xây d ng nông thôn m i hi n đ i

v n minh, thu h p kho ng cách gi a thành th và nông thôn

Th c t đã cho th y s phát tri n làng ngh mang l i thu nh p cao h n cho

ng i lao đ ng, thu nh p c a ng i lao đ ng làng ngh cao h n g p 3 – 4 l n so

v i s n xu t nông nghi p đ n thu n, t l h nghèo khu v c có làng ngh ch chi m 3.7% trong khi m c bình quân c a c n c là 10.4% Vì v y s phát tri n làng ngh là đi u ki n đ xoá đói gi m nghèo khu v c nông thôn

Khi thu nh p c a ng i dân t ng lên đ i s ng v t ch t và tinh th n c a h c ng ngày càng đ c c i thi n Nhu c u tiêu dùng các s n ph m và d ch v t t h n t ng lên, t đó thúc đ y các ngành s n xu t hàng hoá và d ch v này phát tri n đáp

ng các nhu c u này thì đòi h i ph i phát tri n c s h t ng nông thôn nh giao thông v n t i, thông tin liên l c, m ng l i đi n, n c,… đ ph c v nhu c u sinh

ho t c a dân c và ph c v phát tri n s n xu t Trình đ dân trí c a ng i dân đ c nâng cao, các phong t c t p quán l c h u, không phù h p d n b xoá b , đ i s ng

c a dân c nông thôn ngày m t v n minh h n M t khác, phát tri n làng ngh m t cách b n v ng thì v n đ b o v môi tr ng r t đ c chú tr ng, do v y ng i dân

đ c h ng nh ng đi u ki n s ng t t h n, làm nên m t nông thôn m i hi n đ i, v n minh và thu h p d n kho ng cách v i thành th

 B o t n và phát huy các giá tr truy n th ng c a dân t c

Vi t Nam là qu c gia có b dày truy n th ng l ch s , là m t đ t n c có nhi u làng ngh truy n th ng đ c đáo i m đ c tr ng c a làng ngh Vi t Nam chính là

có s g n bó, t n t i song song v i l ch s dân t c, nh ng s n ph m làng ngh đ c làm ra d i bàn tay tài hoa c a nh ng ngh nhân, mang nh ng nét đ c tr ng riêng

và có th th y trong đó c m t chi u dài l ch s v n hoá b n lâu Vi c đem s n

ph m làng ngh t i v i các n c trên th gi i và phát tri n du l ch làng ngh là m t cách đ gìn gi và b o t n nh ng giá tr v n hoá c a dân t c, làm cho ng i Vi t Nam hi u v đ t n c mình h n và đ ng th i gi i thi u v i b n bè th gi i v đ t

n c và con ng i Vi t Nam Vi c gìn gi và phát huy các giá tr v n hoá thông qua phát tri n du l ch các làng ngh truy n th ng gi đây không ch là m i quan tâm

c a t ng đ a ph ng hay t ng qu c gia riêng l Chia s kinh nghi m v gìn gi và phát huy b n s c, n i l c c a riêng mình là nh ng cách làm phù h p đ đ t đ c

hi u qu cao v kinh t l n v n hoá khi phát tri n du l ch làng ngh

d c đi m s n xu t kinh doanh c a làng ngh

 G n li n v i nông thôn và s n xu t nông nghi p

Nh chúng ta đã bi t nông thôn thì s n xu t nông nghi p là chính Nh ng s n

xu t nông nghi p ch mang tính th i v , thông th ng ng i nông dân ch b n b u công vi c đ ng áng vào nh ng ngày đ u ho c cu i v , nh ng ngày còn l i thì l i khá nhàn h T đó nhi u ng i đã tìm ki m thêm công vi c ph đ làm nh đan lát, d t v i,… nh m m c đích ban đ u là ph c v chính nhu c u hàng ngày c a mình, v sau là t ng thêm thu nh p cho gia đình Các ngh ph d n phát tri n nhi u h gia đình và nhanh chóng phát tri n thành các làng ngh TTCN Xã h i ngày càng phát tri n kéo theo s d th a lao đ ng nông thôn ngày m t t ng làm

t ng nhu c u gi i quy t vi c làm t i ch cho h ; m t khác nguyên v t li u cho s n

xu t TTCN thông th ng là các s n ph m t ho t đ ng s n xu t nông nghi p vì v y

r t s n có; bên c nh đó nhu c u tiêu dùng s n ph m TTCN ngày m t t ng, đây là

nh m t truy n th ng t t đ p c a dân t c ta

Làng ngh truy n th ng v i các bí quy t ngh nghi p riêng là s n ph m đ c đáo

c a v n hoá Vi t Nam ây là n i hi n l u gi kho tàng di s n v n hoá v t th và phi v t th vô cùng phong phú, n i bi u hi n c th , sinh đ ng b n s c v n hóa dân

t c S n ph m chính c a làng ngh th ng là s n ph m th công đ c t o ra t bàn tay khéo léo, óc sáng t o và con m t th m m c a các ngh nhân vì v y m i s n

ph m chính là m t tác ph m ngh thu t Ng i ngh nhân th i vào trong tác ph m

c a mình cái h n c a núi sông, c a quê h ng, c a con ng i, ch a đ ng trong đó chính là m t ph n cu c s ng th t g n g i, th t thân quen v i h Kinh nghi m k t

h p v i s khéo léo sáng t o c a ng i ngh nhân đã t o nên nh ng tác ph m h t

s c tinh x o mang trong đó nh ng nét đ c s c riêng bi t c a t ng đ a ph ng, v a

hi n đ i, v a truy n th ng, t đó t o nên m t s c hút k l

 S d ng công ngh l c h u, hi u qu không cao

Quá trình s n xu t t i các làng ngh ch y u đ c th c hi n b ng ph ng th c

th công nên th ng s d ng công c thô s , k thu t l c h u, nhi u s n ph m đ c

t o ra hoàn toàn d a vào tay ngh c a ng i th nh đan lát, thêu thùa,… Vì v y

s n ph m s n xu t ra mang tính ch t đ n chi c, t c đ ch m, d gây lãng phí và ô nhi m môi tr ng, nên hi u qu không cao, khó kh n trong vi c th c hi n nh ng

h p đ ng kinh t l n; các công ngh đ c s d ng trong các làng ngh c ng không

th đ c thay th hoàn toàn b i công ngh tiên ti n hi n đ i mà ch có th thay th

m t s khâu trong toàn b quá trình s n xu t M t khác, các doanh nghi p t i làng ngh th ng ho t đ ng nh , l , v n ít nên vi c đ u t các thi t b m i thay th các công ngh l c h u là r t khó kh n t đó làm gi m s c c nh tranh c a các làng ngh ,

đ c bi t trong th i bu i th tr ng c nh tranh h t s c gay g t c v ch t l ng l n chi phí

 Lao đ ng th công là chính, ch y u d a vào s khéo léo, lao đ ng không đ c đào t o bài b n mà ch y u theo ph ng th c truy n ngh

Các ngh th công ra đ i khi công ngh k thu t còn ch a phát tri n, ng i lao

đ ng ph i làm h u h t các công đo n c a quá trình s n xu t t khâu ch n nguyên

li u, s ch đ n khâu cu i cùng là hoàn thi n s n ph m Các s n ph m này đ đ

s c c nh tranh ph i h t s c tinh x o vì v y đòi h i tay ngh và s sáng t o cao c a

ng i th c ng nh kinh nghi m trong ngh c a h H có th làm m t mình t khâu đ u đ n khâu cu i ho c có th ch làm m t vài khâu trong quá trình t o ra m t

s n ph m th hi n s chuyên môn hoá h n trong quá trình s n xu t

Kinh nghi m c a các ng i th đ c truy n qua các th h nh m t cách đ l u

gi các giá tr truy n th ng Tuy nhiên, vi c truy n ngh này không đ c ph bi n

r ng ra nh m m c đích gìn gi nh ng bí quy t riêng, vì th gi đ c nh ng nét riêng c a t ng làng ngh Nh ng h n ch là nh ng bí quy t đó có th b thui ch t và

bi n m t khi không tìm đ c ng i thích h p đ truy n l i Ngày nay, đã có s thay

đ i trong cách truy n ngh , nó không ch d ng l i vi c ch truy n ngh cho s ít

ng i n a mà có th m r ng vi c d y ngh d i nhi u hình th c đào t o ngh nh

h c vi c t i chính các c s s n xu t ho c thông qua các trung tâm d y ngh ,…nh

v y mà quy mô c a các làng ngh ngày càng đ c m r ng

 V i hình th c t ch c s n xu t kinh doanh ch y u theo h gia đình, m t s t

h p s n xu t và các doanh nghi p v a và nh đã t o nên s linh đ ng trong qu n

lý s n xu t kinh doanh

Làng ngh đi lên t s n xu t nh t i các h gia đình V i hình th c s n xu t này,

m i cá nhân trong gia đình đ u đ c huy đ ng vào quá trình s n xu t và qu n lý

Do v n đ u t ít, ho t đ ng kinh doanh nh l nên th ng s d ng chính nhà mình làm c s s n xu t kinh doanh, đi u này còn có u đi m là t n d ng đ c h t th i gian r nh r i c a m i ng i trong gia đình, h v a s n xu t l i v a có th quán xuy n vi c nhà Thông th ng ng i ch gia đình là ng i th gi i nh t và kiêm thêm công vi c qu n lý Tu vào kh i l ng công vi c mà h có th thuê thêm lao

đ ng đ phát tri n s n xu t Ngày nay, khi nhu c u v các s n ph m làng ngh ngày

m t cao h n thì vi c s n xu t theo h gia đình không th đáp ng đ c, vì v y mà

vi c liên doanh, liên k t đ c đ y m nh, hình thành các t h p s n xu t, các h p tác xã,…và cao h n là hình thành các hi p h i đ có th t o đi u ki n c i ti n công ngh , nâng cao ch t l ng, gi m thi u chi phí s n xu t, nâng cao kh n ng c nh tranh, đ ng th i gi m tác đ ng tiêu c c đ n môi tr ng làng ngh , t đó phát tri n

v i s t n t i và phát tri n c a con ng i và sinh v t ( i u 3, Lu t BVMT Vi t Nam 2014)

 Ô nhi m môi tr ng

Theo đ nh ngh a trong Lu t b o v môi tr ng c a n c C ng hoà Xã h i ch ngh a Vi t Nam: Ô nhi m môi tr ng là s bi n đ i c a các thành ph n môi tr ng không phù h p v i quy chu n k thu t môi tr ng và tiêu chu n môi tr ng gây

nh h ng x u đ n con ng i và sinh v t

Theo T ch c y t th gi i: Ô nhi m môi tr ng là vi c chuy n các ch t th i

ho c nguyên li u vào môi tr ng đ n m c có kh n ng gây h i cho s c kho con

ng i và s phát tri n c a các sinh v t ho c gi m ch t l ng môi tr ng s ng

Ô nhi m môi tr ng là hi n t ng suy gi m ch t l ng môi tr ng quá m t gi i

h n cho phép, đi l i v i m c đích s d ng môi tr ng, nh h ng đ n s c kho con

ng i và sinh v t [3]

Theo cách hi u chung, ô nhi m môi tr ng là hi n t ng m t ch t nào đó có

m t trong môi tr ng v i thành ph n và l ng ch t có kh n ng ng n c n các quá trình t nhiên v n hành m t cách bình th ng ho c làm cho các quá trình này x y ra theo xu h ng không nh mong mu n, gây nên nh ng nh h ng có h i đ i v i s c kho và s sinh t n c a con ng i ho c c a các loài sinh v t khác sinh s ng trong môi tr ng đó

Ô nhi m môi tr ng là tình tr ng môi tr ng b ô nhi m b i các ch t hóa h c, sinh h c gây nh h ng đ n s c kh e con ng i, các c th s ng khác Ô nhi m môi tr ng là do con ng i và cách qu n lý c a con ng i

V y ô nhi m môi tr ng là hi n t ng gi m ch t l ng môi tr ng và tác đ ng tiêu c c đ n s c kho con ng i và s phát tri n c a sinh v t

b Ô nhi m môi tr ng làng ngh

Các ho t đ ng c a làng ngh đã và đang làm suy thoái môi tr ng Ô nhi m môi tr ng t i làng ngh là d ng ô nhi m phân tán trong ph m vi m t khu v c và mang đ m nét đ c thù c a ho t đ ng s n xu t theo ngành ngh và lo i hình s n

ph m

Ô nhi m môi tr ng đ c chia làm 3 lo i chính:

+ Ô nhi m môi tr ng không khí

1.2.1 Quan đi m c a ng và Nhà n c v b o v môi tr ng làng ngh

Trong chi n l c phát tri n kinh t - xã h i giai đo n 2011-2020, Chính ph

c ng đ a ra nh ng h n ch , y u kém trong v n đ b o v môi tr ng: “Môi tr ng nhi u n i đang b ô nhi m n ng; tài nguyên, đ t đai ch a đ c qu n lý t t, khai thác và s d ng kém hi u qu ” T đó đ a ra quan đi m “Phát tri n kinh t - xã

h i ph i luôn coi tr ng b o v và c i thi n môi tr ng” và đ t ra m c tiêu v môi

tr ng: “C i thi n ch t l ng môi tr ng H u h t dân c thành th và nông thôn

đ c s d ng n c s ch và h p v sinh Các c s s n xu t kinh doanh m i thành

l p ph i áp d ng công ngh s ch ho c trang b các thi t b gi m ô nhi m, x lý ch t

th i; trên 80% các c s s n xu t kinh doanh hi n có đ t tiêu chu n v môi tr ng Các đô th lo i 4 tr lên và t t c các c m, khu công nghi p, khu ch xu t có h

th ng x lý n c th i t p trung 95% ch t th i r n thông th ng, 85% ch t th i nguy h i và 100% ch t th i y t đ c x lý đ t tiêu chu n C i thi n và ph c h i môi tr ng các khu v c b ô nhi m n ng ”

Trong Báo cáo chính tr c a Ban Ch p hành Trung ng ng khoá X t i i

h i đ i bi u toàn qu c l n th XI c a ng có nêu “ Quy ho ch phát tri n nông

thôn và phát tri n đô th và b trí các đi m dân c Phát tri n m nh công nghi p,

d ch v và làng ngh g n v i b o v môi tr ng Tri n khai ch ng trình xây d ng nông thôn m i phù h p v i đ c đi m t ng vùng theo các b c đi c th , v ng ch c trong t ng giai đo n; gi gìn và phát huy nh ng truy n th ng v n hoá t t đ p c a nông thôn Vi t Nam y m nh xây d ng k t c u h t ng nông thôn T o môi

tr ng thu n l i đ khai thác m i kh n ng đ u t vào nông nghi p và nông thôn,

nh t là đ u t c a các doanh nghi p nh và v a, thu hút nhi u lao đ ng Tri n khai

có hi u qu ch ng trình đào t o ngh cho 1 tri u lao đ ng nông thôn m i n m”;

“Coi tr ng b o v môi tr ng Nâng cao nh n th c và ý th c trách nhi m c a toàn

xã h i, tr c h t là c a cán b lãnh đ o các c p v b o v môi tr ng Kh n tr ng hoàn thi n h th ng pháp lu t v b o v môi tr ng; xây d ng ch tài đ m nh đ

ng n ng a, x lý nghiêm các hành vi gây ô nhi m môi tr ng ; a n i dung b o

v môi tr ng vào chi n l c, quy ho ch, k ho ch phát tri n ngành, l nh v c, vùng

và các ch ng trình, d án đ u t Các d án, công trình đ u t xây d ng m i b t

bu c ph i th c hi n nghiêm các quy đ nh b o v môi tr ng Qu n lý, khai thác

hi u qu , ti t ki m tài nguyên thiên nhiên, đ m b o cân b ng sinh thái Chú tr ng phát tri n kinh t xanh, thân thi n v i môi tr ng; t ng b c phát tri n n ng l ng

s ch, s n xu t s ch, tiêu dùng s ch”

Do v y, trong phát tri n s n xu t kinh doanh các làng ngh c n ph i k t h p

v i b o v môi tr ng và luôn h ng t i b o v môi tr ng, không hi sinh l i ích môi tr ng cho l i ích tr c m t i u này đòi h i s ph i h p c ng nh trách nhi m chung c a toàn xã h i t các c p, các ngành các t ch c, c ng đ ng s n xu t kinh doanh và c ng đ ng dân c làng ngh

1.2.2 Qu n lý môi tr ng và các công c qu n lý môi tr ng

1.2.2.1 Qu n lý môi tr ng

Hi n nay ch a có m t đ nh ngh a th ng nh t v qu n lý môi tr ng Theo m t

s tác gi , qu n lý môi tr ng bao g m hai n i dung chính là qu n lý nhà n c v môi tr ng và qu n lý c a các doanh nghi p, các khu dân c v môi tr ng

Qu n lý môi tr ng đ c th c hi n b ng t ng h p các bi n pháp lu t pháp, chính sách, kinh t , k thu t, công ngh , v n hóa, giáo d c Các bi n pháp này có

th đan xen, ph i h p, tích h p v i nhau tùy theo đi u ki n c th c a v n đ đ t ra

Có th nêu tóm t t, qu n lý môi tr ng là m t ho t đ ng trong l nh v c qu n lý

xã h i; có tác đ ng đi u ch nh các ho t đ ng c a con ng i d a trên s ti p c n có

h th ng và các k n ng đi u ph i thông tin đ i v i các v n đ môi tr ng có liên quan đ n con ng i; xu t phát t quan đi m s d ng h p lý tài nguyên và h ng t i

phát tri n b n v ng [11]

1.2.2.2 Các công c qu n lý môi tr ng

Công c qu n lý môi tr ng là các bi n pháp hành đ ng th c hi n công tác

qu n lý môi tr ng c a nhà n c, các t ch c khoa h c và s n xu t M i m t công

c có m t ch c n ng và ph m vi tác đ ng nh t đ nh liên k t và h tr l n nhau Công c qu n lý môi tr ng có th phân lo i theo ch c n ng g m: công c

đi u ch nh v mô, công c hành đ ng và công c h tr Công c đi u ch nh v mô

- Công c qu n lý hành chính (hay k thu t qu n lý );

- Công c giáo d c nâng cao nh n th c

a) Công c lu t pháp chính sách

Công c lu t pháp chính sách là các bi n pháp mang tính th ch (lu t, các quy

ch , h th ng các tiêu chu n ho c quy ph m pháp lu t khác) đ c th c hi n nh m

m c đích gây nh h ng đ i v i các ho t đ ng liên quan đ n môi tr ng c a các

ch th kinh t , thông qua vi c đi u ch nh b ng các quy đ nh pháp lu t đ i v i quy trình s n xu t, ho c các s n ph m đ c s d ng T c là các bi n pháp b t bu c

ng i gây ô nhi m ph i hu b toàn b , ho c h n ch b t m t s ho t đ ng gây t n

h i đ i v i môi tr ng trong ph m vi m t kho ng th i gian, m t vùng lãnh th hay

m t l nh v c ho t đ ng Các bi n pháp c th th ng đ c s d ng là c p phép, xác

l p các tiêu chu n, khoanh vùng lãnh th , các quy đ nh v th ng, ph t vv Nói cách khác, đây là các công c đi u ch nh tr c ti p đ i v i quan h t ng tác gi a con ng i và môi tr ng Các quy đ nh pháp lý này tác đ ng tr c ti p đ n hành vi

c a các cá nhân, c a các t ch c, đ n ho t đ ng c a các nhà máy, công x ng, các quy trình k thu t, và các s n ph m đ u vào, đ u ra c a s n xu t

Các công c lu t pháp có nh ng u đi m là: nh h ng c a chúng đ i v i môi

tr ng ch c ch n h n, tr c ti p h n; đ i v i các c quan, t ch c, các th ch nhà

n c, vi c áp d ng các công c này c ng “quen thu c” h n

b) Công c quy ho ch

Quy ho ch môi tr ng là quy ho ch t ng th trong m t không gian nh t đ nh

và d a trên c s c a quy ho ch phát tri n kinh t - xã h i, là quy ho ch các gi i pháp b o v môi tr ng trong các ho t đ ng kinh t - xã h i

Quy ho ch môi tr ng là quá trình phân tích và d báo các tác đ ng môi

tr ng c a quá trình phát tri n kinh t - xã h i , và trên c s đ nh h ng phát tri n kinh t - xã h i đ xây d ng quy ho ch môi tr ng, đ a ra các gi i pháp trong s

d ng h p lý tài nguyên và x lý các ch t th i ra môi tr ng nh m b o đ m phát tri n b n v ng Phát tri n b n v ng là s cân b ng gi a ba y u t : Kinh t , xã h i và môi tr ng nh trong hình 1.3:

môi tr ng Phát tri n c a h th ng kinh t - xã h i không v t quá kh n ng ch u

t i c a h th ng t nhiên, s d ng h p lý tài nguyên thiên nhiên, không gây ô nhi m môi tr ng làm nh h ng đ n s c kh e con ng i và không làm suy thoái môi

tr ng H th ng môi tr ng, các h sinh thái t nhiên ph i h tr cho s phát tri n

c a h th ng kinh t - xã h i Do đó, qu n lý và xây d ng quy ho ch môi tr ng đ

t ng kh n ng tái sinh c a các dòng tài nguyên, kh n ng ch u t i c a môi tr ng, không làm suy thóai môi tr ng và h n ch nh h ng t i phát tri n kinh t - xã

Trong n n kinh t th tr ng, ho t đ ng phát tri n và s n xu t c a c i v t ch t

di n ra d i s c ép c a s trao đ i hàng hóa theo giá tr Lo i hàng hóa có ch t

l ng t t và giá thành r s đ c tiêu th nhanh Trong khi đó, lo i hàng hóa kém

ch t l ng và đ t s không có ch đ ng Vì v y, chúng ta có th dùng các ph ng pháp và công c kinh t đ đánh giá và đ nh h ng ho t đ ng phát tri n s n xu t có

l i cho công tác b o v môi tr ng

Công c kinh t đ c xây d ng trên c s các quy lu t th tr ng và c ch giá, đ c s d ng đ gây nh h ng đ i v i hành vi c a ng i gây ô nhi m ngay t giai đo n chu n b cho đ n khi th c hi n quy t đ nh

Các bi n pháp khuy n khích kinh t cho phép cân nh c, trù tính k l ng gi a cái “đ c” và cái “m t” c a t ng ph ng án hành đ ng, nh m t o đi u ki n cho

vi c l a ch n ph ng án có l i nh t cho môi tr ng, so v i khi không s d ng công

c khuy n khích đó

Khác v i công c pháp lý là nh ng đi u kho n mà ng i gây ô nhi m b t bu c

ph i th c hi n, các công c kinh t cho phép ng i gây ô nhi m có nhi u kh n ng

l a ch n h n, linh ho t h n trong khi ra các quy t đ nh v các ph n ng c n ph i có

đ i v i các tác đ ng t bên ngoài Hi u theo ngh a h p, các công c kinh t là các khuy n khích v tài chính nh m làm cho ng i gây ô nhi m t nguy n th c hi n các ho t đ ng có l i h n cho môi tr ng B i các công c kinh t đ c s d ng đúng m c đích s giúp cho b n thân nh ng ng i gây ô nhi m gi m thi u nh ng tác

h i này, vì quy n l i c a chính h

Trong tr ng h p ngân sách nhà n c còn eo h p, nh t là các kho n dành chi cho các m c tiêu môi tr ng còn ch a l n, thì các công c kinh t có th đ c coi

là các bi n pháp v a giúp t ng các ngu n thu cho ngân sách, v a giúp đ t đ c các

m c tiêu môi tr ng v i nh ng chi phí nh h n Thông th ng các công c kinh t

đ c s d ng nh m các m c tiêu sau:

- T ng ngu n thu cho vi c th c hi n các bi n pháp b o v môi tr ng;

- Khuy n khích th c hi n t t h n các quy đ nh v b o v môi tr ng;

- Tác đ ng tích c c đ n n ng l c sáng t o và khuy n khích tinh th n đ i m i trong các ho t đ ng b o v môi tr ng

M t s công c kinh t đ c áp d ng trong qu n lý môi tr ng:

- Thu tài nguyên

M c đích thu tài nguyên là nh m xác l p m c t i đa v s d ng tài nguyên thiên nhiên, khuy n khích nh ng hành vi đ m b o cu c s ng b n v ng

Thu tài nguyên ph i đ c s d ng t ng b c đ tránh làm m t cân b ng kinh

t , ph i h p lý và d đi u ch nh có l i cho kinh t xã h i N u mu n gi m suy thoái tài nguyên và ô nhi m môi tr ng, Chính ph c n t ng m c thu , n u mu n t ng

vi c làm, gi m th t nghi p c n gi m m c thu i v i thu tài nguyên có phân bi t

gi a các s n ph m cùng lo i v i nh ng m c đ tác đ ng khác nhau lên môi tr ng theo h ng càng gây tác h i t i môi tr ng thu càng n ng Thu tài nguyên g m các thu ch y u: thu s d ng đ t, thu s d ng n c, thu r ng, thu tiêu th

n ng l ng

- Qu môi tr ng

nhi u n c đã xây d ng qu môi tr ng qu c gia và trên th gi i có Qu môi tr ng toàn c u (GEF)

Ngu n v n c a qu môi tr ng qu c gia là t ngân sách nhà n c, các kho n thu t phí, l phí môi tr ng, đóng góp c a nhân dân, c a các t ch c qu c gia, t

đ nh Nguyên t c đánh thu : thu ph i l n h n chi phí đ gi i quy t ph th i và kh c

ph c ô nhi m Bi n pháp đánh thu s gây s c ép, bu c nhà s n xu t ph i c i ti n

k thu t, nâng cao hi u su t s d ng nguyên, nhiên li u ho c thay th b ng nguyên, nhiên li u ít gây ô nhi m h n, áp d ng công ngh không gây ô nhi m Các lo i thu môi tr ng ch y u:

Thu đ i v i vi c gây ô nhi m b u không khí

Thu đ i v i vi c gây ô nhi m ti ng n

Thu đ i v i vi c gây ô nhi m các ngu n n c

Chính ph các n c còn áp d ng các bi n pháp mi n gi m thu nh m khuy n khích các ho t đ ng có l i cho môi tr ng nh gi m thu cho các ngành s n xu t phân bón vi sinh thay cho phân hoá h c, các ngành công nghi p x lý n c th i, rác

th i, s n xu t “s n ph m xanh”

- Các lo i phí và l phí

Các lo i phí và l phí có th coi là “cái giá” ph i tr cho s gây ô nhi m

Nh ng ng i gây ô nhi m ph i chi tr cho các ho t đ ng x lý ô nhi m, ph c h i môi tr ng

Ngu n thu phí đ i v i vi c gây ô nhi m có th đ c s d ng m t ph n đ chi phí cho các ho t đ ng nh : nghiên c u và áp d ng ti n b khoa h c, công ngh x

lý ô nhi m, ng n ng a ô nhi m môi tr ng

L phí môi tr ng đ c áp d ng cho các tr ng h p nh : l phí th m đ nh

Nh ng lo i l phí này đ c thu khi c quan qu n lý Nhà n c v môi tr ng th c

hi n nhi m v v b o v môi tr ng đã đ c Lu t b o v môi tr ng quy đ nh

Vi c áp d ng phí và l phí là m t v n đ m i trong ki m soát ô nhi m và cái

m i đó th ng khó đ c ch p nh n Có nhi u câu h i đ c đ t ra là bi n pháp thu phí và l phí có u vi t h n so v i các bi n pháp ki m soát tr c đây đã làm không? Phí và l phí có đi u ch nh thích h p v i h th ng pháp lu t hi n hành không? Tuy còn nhi u v n đ c n gi i quy t, song dù sao phí và l phí ô nhi m nói riêng và phí môi tr ng nói chung v n đang đ c ti p t c nghiên c u và áp d ng nhi u n c

- Ph m vi áp d ng c a các lo i phí môi tr ng

+ Phí đánh vào ngu n ô nhi m

ây là phí đánh vào các ch t gây ô nhi m đ c th i ra môi tr ng n c, khí quy n, đ t ho c ho t đ ng gây ti ng n, nh h ng t i môi tr ng xung quanh Phí đánh vào ngu n gây ô nhi m đ c xác đ nh trên c s kh i l ng và hàm l ng (n ng đ ) ch t ô nhi m Bi n pháp này có tác d ng khuy n khích các tác nhân gây ô nhi m gi m l ng ch t ô nhi m th i ra môi tr ng và t ng thêm ngu n thu cho ngân sách Chính ph đ s d ng vào vi c c i thi n ch t l ng môi tr ng

thu cho ngân sách Chính ph và đ i t ng thu là nh ng cá nhân hay đ n v tr c ti p

s d ng h th ng d ch v công c ng

+ Phí đánh vào s n ph m

ây là lo i phí đ c dùng đ i v i nh ng lo i s n ph m gây tác h i t i môi

tr ng m t khi chúng đ c s d ng trong các quá trình s n xu t, tiêu dùng hay lo i

b chúng

Lo i phí này đ c áp d ng đ i v i nh ng s n ph m ch a ch t đ c h i và v i

kh i l ng l n nh t đ nh, chúng s gây tác h i lâu dài t i môi tr ng Gi ng nh phí đánh vào ngu n gây ô nhi m, phí đánh vào s n ph m nh m hai m c đích là khuy n khích gi m ô nhi m b ng vi c gi m s d ng, tiêu dùng các s n ph m b đánh phí và t ng ngu n thu cho Chính ph

Phí ô nhi m môi tr ng ch phát huy tác d ng n u có đ c m t b máy hành chính t t và hi u qu , nh ng hi n t ng nh tr n, l u phí, tham nh ng đ i v i các kho n phí ph i n p do có s thông đ ng gi a các nhà ch c trách v thu ho c quan

ch c v môi tr ng v i các doanh nghi p, ng i gây ô nhi m s làm cho phí môi

tr ng b vô hi u hoá Ngoài ra, vi c xác đ nh phí ô nhi m đòi h i ph i có h th ng giám sát h u hi u đ i v i ô nhi m môi tr ng đ giám sát đ c l ng ch t th i,

ch t th i gây ô nhi m, m c đ ô nhi m… có nh v y m i có c s th c t đ xác

+ Gi y phép chuy n nh ng: Gi y này cho phép đ c đ ph th i hay s d ng

m t ngu n tài nguyên đ n m t m c đ nh t đ nh tr c do pháp lu t qui đ nh và

đ c chuy n nh ng b ng cách đ u th u ho c trên c s quy n s d ng đã có s n Các hãng kinh doanh đ c phép mua và bán gi y phép s d ng này Nh ng gi y phép chuy n nh ng này thu n ti n h n vi c đánh thu trong tr ng h p c n xác

l p m t m c đ t i đa s rác th i ho c đ nh m c s d ng tài nguyên B t c m t h

th ng gi y phép chuy n nh ng nào c ng ph i d a trên nh ng tiêu chu n thích h p

và b n v ng đ i v i ch t l ng môi tr ng xung quanh và b o v nh ng ngu n tài nguyên tái t o đ c Gi y phép chuy n nh ng s không có hi u l c n a khi nh ng

ph th i b h n ch đ n m t t l r t nh so v i toàn b chi phí s n ph m, lúc đó s không có s khuy n khích tham gia n a Nó c ng không áp d ng đ i v i nh ng

ch t ph th i đ c h i vì nh ng th này c n ph i đ c x lý đ c bi t nghiêm ng t Nói chung, nó đ c coi là m t bi n pháp t m th i trong khi ch đ có đ c nh ng tiêu chu n chính xác h n

+ H th ng đ t c c – hoàn tr : Công c này đ c s d ng trong ho t đ ng b o

v môi tr ng b ng cách quy đ nh các đ i t ng tiêu dùng các s n ph m có kh

n ng gây ô nhi m môi tr ng ph i đ t c c m t kho n ti n khi mua hàng, nh m b o

đ m cam k t sau khi tiêu dùng s đem s n ph m đó (ho c ph n còn l i c a s n

ph m đó) tr l i cho các đ n v thu gom ph th i ho c t i đ a đi m đã quy đ nh đ tái ch , tái s d ng ho c tiêu h y theo cách an toàn v i môi tr ng N u th c hi n đúng, ng i tiêu dùng s đ c hoàn tr l i kho n đ t c c tr c đó

H th ng đ t c c – hoàn tr đ c coi là m t trong nh ng công c hi u qu ,

đ c u tiên hàng đ u trong nh ng chính sách b o v môi tr ng vì nó đ m b o tính tu n hoàn, khép kín c a quy trình s n xu t không x th i

Tóm l i công c kinh t là m t trong s các công c c a qu n lý môi tr ng, chúng đ c s d ng nh m tác đ ng t i chi phí và l i ích trong ho t đ ng c a t

ch c kinh t đ t o ra các tác đ ng t i hành vi ng x c a nhà s n xu t theo h ng

có l i cho môi tr ng

Công c kinh t trong qu n lý môi tr ng đ c áp d ng d a trên hai nguyên

t c c b n là “ng i gây ô nhi m ph i tr ti n” và “ng i h ng th ph i tr ti n”,

nh ng nguyên t c này yêu c u ng i gây ô nhi m ph i tr nh ng phí t n cho kh c

ph c môi tr ng, đ n bù cho nh ng ng i b h i do ô nhi m môi tr ng, đ ng th i yêu c u nh ng ng i đ c h ng môi tr ng trong lành c ng ph i tr m t kho n phí đ dùng cho vi c phòng ng a ô nhi m và c i thi n môi tr ng

d) Côn g c k thu t qu n lý

Th c hi n vai trò ki m soát và giám sát nhà n c v ch t l ng và thành ph n môi tr ng, v s hình thành và phân b ch t ô nhi m trong môi tr ng Các công

c k thu t qu n lý có th g m các đánh giá môi tr ng, giám sát môi tr ng, x lý

ch t th i, tái ch và tái s d ng ch t th i Các công c k thu t qu n lý có th đ c

th c hi n thành công trong b t k n n kinh t phát tri n nh th nào

e) Công c giáo d c và truy n thông môi tr ng

"Giáo d c môi tr ng là m t quá trình thông qua các ho t đ ng giáo d c chính quy và không chính quy nh m giúp con ng i có đ c s hi u bi t, k n ng và giá

tr t o đi u ki n cho h tham gia vào phát tri n m t xã h i b n v ng v sinh thái"