TIỂU LUẬN: "TÁC DỤNG VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA TÍCH LŨY TƯ BẢN TỚI SỰ PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở VIỆT NAM"

TIỂU LUẬN: TÁC DỤNG VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA TÍCH LŨY TƯ BẢN TỚI SỰ PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở VIỆT NAMNội dung của bài tiểu luận nghiên cứu về:1. Khái quát lý luận về tích lũy Tư bản1.1 Tư bản1.2 Quy luật tích lũy Tư bản1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến tích lũy Tư bản2. Tác dụng của tích lũy Tư bản đến nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở ViệtNam2.1 Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam2.2 Tác dụng của tích lũy Tư bản đến nền kinh tế thị trường ở Việt Nam3. Một số khuyến nghị nhằm phát huy tác dụng của tích lũy Tư bản3.1 Mục tiêu3.2 Một số khuyến nghị

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

****************

TIỂU LUẬN MÔN HỌC KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

(Mã học phần SSH 1121)

ĐỀ TÀI: TÁC DỤNG VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA TÍCH LŨY TƯ BẢN TỚI

SỰ PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở

VIỆT NAM ĐIỂM NHẬN XÉT VÀ CHỮ KÝ CỦA GIẢNG VIÊN

Sinh viên thực hiện:

Lớp:

Giảng viên hướng dẫn:

Hà Nội, tháng 12 năm 2020

Mục lục

Phần mở đầu: 3

1 Sự cần thiết của đề tài 3

2 Đối tượng nghiên cứu 3

3 Phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Giới thiệu nội dung nghiên cứu 4

Phần nội dung: 5

1 Khái quát lý luận về tích lũy Tư bản 5

1.1 Tư bản 5

1.2 Quy luật tích lũy Tư bản 5

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến tích lũy Tư bản 6

2 Tác dụng của tích lũy Tư bản đến nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 7

2.1 Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 7

2.2 Tác dụng của tích lũy Tư bản đến nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 10

3 Một số khuyến nghị nhằm phát huy tác dụng của tích lũy Tư bản 11

3.1 Mục tiêu 11

3.2 Một số khuyến nghị 13

Phần kết luận: 16

Danh mục tài liệu tham khảo 17

Phần mở đầu:

1 Sự cần thiết của đề tài

Đất nước ta đang trong quá trình hội nhập, phát triển năng động nhất từ trước đến nay và đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng cả về kinh tế, chính trị, nâng cao vị thế đất nước trên thế giới Đó là những thành quả rất đáng tự hào mà mỗi chúng ta đều cảm nhận được, là kết quả của sự lựa chọn đúng đắn đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN và sự vận dụng sáng tạo các phương pháp, nguyên lý cơ bản của phát triển kinh tế vào điều kiện Việt Nam Với mô hình nền kinh tế hiện đại, vốn có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tăng trưởng kinh tế Nhà kinh tế học hiện đại Samuelson cho rằng một trong những đặc trưng quan trọng của kinh tế hiện đại là "kĩ thuật công nghiệp tiên tiến hiện đại dựa vào việc sử dụng vốn lớn" Vốn là cơ sở để tạo

ra việc làm, tạo ra công nghệ tiên tiến, tăng năng lực sản xuất của các doanh nghiệp và của cả nền kinh tế, góp phần thúc đẩy phát triển sản xuất theo chiều sâu Với nhận thức sâu sắc về vai trò của việc tích luỹ vốn phục vụ phát triển kinh tế đất nước, trong bài tiểu luận này, với sự hướng dẫn của giáo viên bộ môn em xin trình bày những lý luận chung về tích luỹ tư bản, tác dụng và ảnh hưởng của tích lũy tư bản tới sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt nam Do hạn chế về thời gian và trình độ, bài viết sẽ khó tránh khỏi những sai sót trong quá trình nghiên cứu, em rất mong nhận được sự đánh giá của các thầy, cô giáo Em xin trân trọng cảm ơn

2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của bài tiểu luận này là sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam khi chịu ảnh hưởng, tác động của tích lũy tư bản

3 Phạm vi nghiên cứu

Do đây chỉ là một bài tiểu luận nên có sự giới hạn của nó trong việc nghiên cứu Vì thế ở bài tiểu luận này em chỉ làm rõ một phần nội dung của tích lũy tư bản Để từ đó

biểu hiện được những tác dụng và ảnh hưởng của tích lũy tư bản tới sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin là cơ sở phương pháp luận định hướng nghiên cứu Ngoài phương pháp luận, bài tiểu luận còn sử dụng các phương pháp cụ thể như phân tích, tổng hợp, đối chiếu, so sánh,

5 Giới thiệu nội dung nghiên cứu

Nội dung của bài tiểu luận nghiên cứu về:

1 Khái quát lý luận về tích lũy Tư bản

1.1 Tư bản

1.2 Quy luật tích lũy Tư bản

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến tích lũy Tư bản

2 Tác dụng của tích lũy Tư bản đến nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

2.1 Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

2.2 Tác dụng của tích lũy Tư bản đến nền kinh tế thị trường ở Việt Nam

3 Một số khuyến nghị nhằm phát huy tác dụng của tích lũy Tư bản

3.1 Mục tiêu

3.2 Một số khuyến nghị

Phần nội dung:

1 Khái quát lý luận về tích lũy Tư bản

1.1 Tư bản

Tư bản là giá trị nhằm mục đích mang lại giá trị thăng dư cho nhà tư bản bằng cách bóc lột sức lao động của công nhân làm thuê Tư bản là một quan hệ xã hội, là quan hệ sản xuất phản ánh mối quan hệ cơ bản giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản làm thuê

Công thức chung của tư bản được xác định là: T - H - T’ với T’ > T, bởi vì mục đích của công thức này là thặng dư (kinh tế), chứ không phải tiêu dùng; xu thế vận động của công thức này là không giới hạn, nên mới đại diện được cho một phương thức sản xuất

1.2 Quy luật tích lũy Tư bản

Tích tụ tư bản là sự tăng thêm quy mô của tư bản cá biệt bằng cách tư bản hóa giá trị thặng dư trong một xí nghiệp nào đó, nó là kết quả trực tiếp của tích lũy tư bản Chẳng hạn, một tư bản 1.000 đôla cộng thêm 100 đôla giá trị thặng dư tư bản hóa thành một tư bản lớn hơn là 1.100 đôla Tích lũy tư bản xét về mặt làm tăng thêm quy mô của

tư bản cá biệt là tích tụ tư bản Tích tụ tư bản, một mặt là yêu cầu của tái sản xuất mở rộng, của sự ứng dụng tiến bộ kỹ thuật; mặt khác sự tăng lên của khối lượng giá trị thặng dư trong quá trình phát triển của sản xuất tư bản chủ nghĩa tạo khả năng hiện thực cho tích tụ tư bản

Tập trung tư bản là sự tăng thêm quy mô của tư bản cá biệt bằng cách hợp nhất những tư bản cá biệt có sẵn trong xã hội thành một tư bản cá biệt khác lớn hơn Thí dụ một tư bản 3.000 đôla hợp lại với một tư bản 2.000 đôla thành một tư bản lớn hơn là 5.000 đôla Cạnh tranh và tín dụng là những đòn bẩy mạnh nhất thúc đẩy tập trung tư bản Do cạnh tranh mà dẫn tới sự liên kết tự nguyện hay sáp nhập các tư bản cá biệt Tín dụng tư bản chủ nghĩa là phương tiện để tập trung các khoản tiền nhàn rỗi trong xã hội vào tay các nhà tư bản

Nếu tích tụ tư bản làm tăng quy mô tư bản cá biệt và tăng quy mô tư bản xã hội và phản ánh mối quan hệ trực tiếp giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản thì tập trung

tư bản không làm tăng quy mô tư bản xã hội mà chỉ phân phối lại và tổ chức lại tư bản

xã hội; nó phản ánh quan hệ trực tiếp giữa các nhà tư bản Tích tụ và tập trung tư bản có quan hệ với nhau và tác động thúc đẩy nhau Tích tụ tư bản làm tăng quy mô tư bản cá biệt khiến cho cạnh tranh gay gắt hơn, dẫn đến sự tập trung tư bản Tập trung tư bản tạo

ra điều kiện để tăng cường bóc lột giá trì thặng dư và đẩy mạnh tích tụ tư bản

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến tích lũy Tư bản

Với khối lượng giá trị thặng dư nhất định thì qui mô tích luỹ tư bản phụ thuộc vào

tỉ lệ phân chia giữa tích luỹ và tiêu dùng Nếu tỉ lệ đó được xác định thì quy mô tích luỹ

tư bản phụ thuộc vào khối lượng giá trị thặng dư; Có 4 nhân tố ảnh hưởng đến khối lượng giá trị thặng dư:

Một là trình độ bóc lột giá trị thặng dư (m') Thông thường, muốn tăng khối lượng giá trị thặng dư, nhà tư bản phải tang thêm máy móc, thiết bị và công nhân Nhưng ở đây, nhà tư bản không tăng thêm công nhân mà bắt buộc số công nhân hiện có cung cấp thêm một lượng lao động bằng cách tăng thời gian lao động và cường độ lao động, đồng thời tận dụng một cách triệt để công suất của số máy móc hiện có, chỉ tăng thêm nguyên liệu tương ứng Nhà tư bản có lợi là không cần ứng thêm tư bản để thuê thêm công nhân

và máy móc, mặt khác thiết bị và máy móc được khấu hao nhanh hơn, giảm được hao mòn vô hình và chi phí bảo quản Trong ngành khai thác, đối tượng lao động là tặng vật

tự nhiên; Tư bản bất biến chủ yếu là tư liệu lao động, chỉ cần dựa vào sức lao động có thể tăng qui mô tích luỹ mà không cần ứng tư bản mua thêm nguyên liệu Trong nông nghiệp cũng vậy, với một số nông cụ, vật tư như cũ, độ phì của đất thì sản lượng tăng lên nếu như một số công nhân như cũ lại cung cấp một lượng lao động lớn hơn

Hai là năng suất lao động Năng suất lao động xã hội tăng lên thì giá cả tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng giảm Sự giảm này đem lại hai hệ quả cho tích luỹ: một là, với khối lượng giá trị thặng dư nhất định, phần dành cho tích luỹ có thể lấn sang phần tiêu dùng, trong khi sự tiêu dùng của nhà tư bản không giảm mà vẫn có thể có thể bằng hoặc

cao hơn trước; hai là, một lượng giá trị thặng dư nhất định dành cho tích luỹ cũng có thể chuyển hoá thành một khối lượng tư liệu sản xuất và sức lao động phụ thêm nhiều hơn trước Sự tiến bộ của khoa học và công nghệ đã tạo ra nhiều yếu tố phụ thêm cho tích luỹ nhờ việc sử dụng vật liệu mới và công cụ mới của vật liệu hiện có đó là những phế thải vốn không có giá trị trong tiêu dùng sản xuất và tiêu dùng cá nhân của xã hội Cuối cùng, năng suất lao động tăng sẽ làm cho giá trị của tư bản cũ tái hiện dưới hình thái hữu dụng mới càng nhanh

Ba là: Chênh lệch giữa tư bản sử dụng và tư bản tiêu dùng Tư bản sử dụng là khối lượng giá trị những tư liệu lao động mà toàn bộ qui mô hiện vật của chúng đều hoạt động trong quá trình sản xuất sản phẩm; còn tư bản tiêu dùng là phần giá trị những tư liệu lao động ấy được chuyển vào sản phẩm theo từng chu kì sản xuất dưới dạng khấu hao Do đó, có sự chênh lệch giữa tư bản sử dụng và tư bản tiêu dùng Sự chênh lệch này là thước đo sự tiến bộ của lực lượng sản suất Sau khi trừ đi những tốn phí hàng ngày trong việc sử dụng máy móc và công cụ lao động, nghĩa là sau khi trừ đi giá trị hao mòn của chúng đã chuyển vào sản phẩm, nhà tư bản sử dụng những máy móc và công cụ lao động đó mà không đòi hỏi một chi phí khác Kĩ thuật càng hiện đại, sự chênh lệch giữa tư bản sử dụng và tư bản tiêu dùng càng lớn, thì sự phục vụ không công của tư liệu lao động càng lớn

Bốn là đại lượng tư bản ứng trước Muốn tăng khối lượng giá trị thặng dư thì phải tăng qui mô tư bản Đại lượng tư bản ứng trước càng lớn thì quy mô sản xuất càng được

mở rộng theo cả chiều rộng lẫn chiều sâu, khối lượng giá trị thặng dư tăng lên càng nhiều

2 Tác dụng của tích lũy Tư bản đến nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

2.1 Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

2.1.1 Khái niệm nền kinh tế thi trường định hướng XHCN

Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời bảo đảm định hướng XHCN phù hợp

với từng giai đoạn phát triển của đất nước Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nhằm mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

2.1.2 Nguyên nhân hình thành nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam Việc nước ta phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một tất yếu khách quan Nền kinh tế nước ta khi bước vào thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội còn mang nặng tính tư cung tư cấp, vì vậy sản xuất hàng hoá phát triển sẽ phá vỡ dần kinh tế tư nhiên chuyển dần sang nền kinh tế hàng hoá, thúc đẩy sự xã hội hoá sản xuất Khi kinh tế hàng hoá phát triển tới một mức nào đó cao hơn nó sẽ chuyển sang nền kinh tế thị trường Như vậy sự phát triển kinh tế thị trường sẽ thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, do đó tạo điều kiện cho sự ra đời của sản xuất lớn mang tính xã hội hoá cao, đồng thời chọn lọc được những người sản xuất kinh doanh giỏi, hình thành đội ngũ cán bộ quản lý có trình độ cao, lao động lành nghề đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước Mặt khác phát triển nền kinh tế thị trường sẽ giúp chúng ta giải phóng sức sản xuất, động viên mọi nguồn lực trong và ngoài nước để thực công cuộc công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật của chủ nghĩa

xã hội, nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội , cải thiện tưng bước đời sống của nhân dân Việc phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp tích cực cải tiến trang thiết bị để có thể cạnh tranh với các doanh ngiệp nước ngoài Qua đó nhằm cải tiến kỹ thuật và nâng cao chất lượng sản phẩm, và năng suất lao động Và với một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì chúngta mới đi đến mục tiêu không còn áp bức bóc lột, xã hội dân chủ công bằng văn minh, đời sống của nhân dân ngày càng được cải thiện, nhằm xây dựng tổ quốc xã hội chủ nghĩa ngày càng phát triển, cùng sánh vai với các cường quốc năm châu và thực hiện ước muốn của chủ tịch Hồ Chí Minh và toàn thể nhân dân ta

2.1.3 Đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng XHCNở Việt Nam

Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN mà nước ta xây dựng là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời bảo đảm định hướng XHCN phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền XHCN,

do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh"

Có hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách và các yếu tố thị trường, các loại thị trường đầy đủ, đồng bộ, vận hành thông suốt, gắn kết chặt chẽ với các nền kinh tế trên thế giới; vai trò, chức năng của Nhà nước và thị trường được xác định và thực hiện phù hợp với thông lệ, nguyên tắc, chuẩn mực quốc tế phổ biến

Là nền kinh tế có quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh

tế Doanh nghiệp nhà nước giữ vị trí then chốt và là một lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước

Trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật Khuyến khích làm giàu hợp pháp Thực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồng thời theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác và phân phối thông qua hệ thống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội

Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế; tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và lành mạnh; sử dụng các công cụ, chính sách và các nguồn lực của Nhà nước để định hướng và điều tiết nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và bảo vệ môi trường; phát triển các lĩnh vực văn hóa, xã hội Thị trường đóng vai trò chủ yếu trong huy động và phân bổ có hiệu quả các nguồn lực, là động lực chủ yếu để giải phóng sức sản xuất; các nguồn lực nhà nước được phân bổ theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù hợp với cơ chế thị trường

2.2 Tác dụng của tích lũy Tư bản đến nền kinh tế thị trường ở Việt Nam

Thành quả của những quốc gia phát triển nhanh trên thế giới đã khẳng định một điều rằng tích tụ và tập trung tư bản có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình tăng trưởng và phát triển nền kinh tế quốc gia Đó là động lực, cơ sở cho sự thăng tiến của cả nền kinh tế, từ đó mở ra những hướng đi mới cho các ngành, các lĩnh vực hoạt động có hiệu quả hơn Ở Việt Nam, vấn đề vốn càng trở nên quan trọng hơn, chỉ có trên cơ sở một lượng đầu tư mạnh, với lượng vốn lớn mới có thể xây dựng một nền công nghiệp hiện đại có kĩ thuật cao ngang tầm các nước phát triển, khai thác hiệu quả các nguồn tài nguyên đất nước

Khái niệm vốn trong nước đó là toàn bộ những yếu tố cần thiết để cấu thành quá trình sản xuất kinh doanh, được hình thành nên từ các nguồn lực kinh tế và sản phẩm thặng dư được tích lũy qua các thời kì

Vốn hiểu theo nghĩa hẹp đó là tiềm lực tài chính của mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp, và mỗi quốc gia Còn hiểu theo nghĩa rộng vốn là tổng thể nguồn nhân lực, chất xám, tài nguyên Vì thế, việc tích tụ và tập trung vốn nói chung là cực kỳ cần thiết cho

sự phát triển của Việt Nam trong hiện tại và tương lai

Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với tích tụ và tập trung vốn rất chặt chẽ Sự tăng trưởng vừa là nguyên nhân vừa là kết quả của tích tụ và tập trung Khi nền kinh tế đạt tăng trưởng cao, mức sống người dân thay đổi, doanh thu xí nghiệp tăng lại tạo điều kiện tích lũy tăng Ngược lại quá trình tích tụ và tập trung hiệu quả trở thành đòn bẩy cho sự tang trưởng kinh tế Tích tụ và tập trung vốn càng nhiều, thì qui mô vốn đầu tư càng lớn hoạt động kinh tế diễn ra được nhanh chóng Do đó, con dường tích lũy vốn trong nước có hiệu quả là bài toán cần tháo gỡ để tăng tốc nền kinh tế Việt Nam Khi nào các nguồn lực: tiền bạc, của cải, đất đai, tài nguyên, trí tuệ con người được tập trung tối đa vào dòng chảy của đầu tư để sản sinh ra những dòng lợi nhuận mới cao gấp nhiều lần số vốn ban đầu, thì khi đó mỗi doanh nghiệp hay cả quốc gia chúng ta mới có thể đạt được những bước phát triển vượt bậc về kinh tế Vốn là nhân tố vô cùng quan trọng để thực hiện quá trình ứng dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật, phát triển cơ sở hạ