Hiệu quả của gỗ tái sử dụng trong nội thất các công trình nhà hàng

Khai thác giá trị của gỗ tái sử dụng trong các công trình kiến trúc và không gian nội thất, đặc biệt trong nội thất các công trình dịch vụ thương mại. Nghiên cứu quy trình xử lý, kỹ thuật công nghệ áp dụng với gỗ phế liệu. Nghiên cứu tính khả thi của đề tài cũng như quan tâm đến nguồn nguyên liệu hiện có, nguồn nguyên liệu có khả năng tái tạo trong tương lai, từ đó đưa ra các ý kiến đề xuất thích hợp cho việc tái sử dụng lại nguồn nguyên liệu gỗ, bảo vệ môi trường sinh thái.

MỞ ĐẦU

Lý do chọn đề tài

Một trong các vấn đề đặt ra cho các công trình kiến trúc và nội thất

để giảm tác hại của môi trường là việc nghiên cứu tái sử dụng lại vật liệu Trong những năm gần đây việc tái sử dụng lại vật liệu đang trở nên ngày càng phổ biến trên thế giới và tại Việt Nam Các rác thải phế liệu được tái

sử dụng lại được biết đến nhiều chủ yếu là nhựa, thủy tinh, cao su, vải, gỗ… trong đó vật liệu gỗ được xem là thông dụng nhất nhờ tính linh hoạt trong quy trình tái sử dụng

Hiện nay nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm gỗ trên thế giới tăng đáng

kể, với mức tăng tối thiểu 8% trên năm Đối với các ngành chế biến gỗ tại Việt Nam cũng đang phát triển với tốc độ nhanh chóng đưa ngành chế biến

gỗ vươn lên trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu quan trọng Tuy nhiên trên thực tế việc khai thác và sử dụng nguồn gỗ trên thế giới và tại Việt Nam vẫn chưa đạt được hiệu quả cao Theo thống kê trong khai thác tỉ lệ lợi dụng gỗ chỉ đạt 30 – 35% tỉ lệ thân cây, căn cứ theo thông tư

số 35/2011/TT – BBBPTNT ngày 20/5/2011 của bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về việc hướng dẫn, thực hiện khai thác, tận thu gỗ và lâm sản ngoài gỗ thì phần lớn khối gốc, rễ, cành, ngọn, lá, cây sâu bệnh, dập hỏng … không có giá trị sử dụng được bỏ lại trở thành nguồn rác thải lớn Trong khâu cưa xẻ, tỷ lệ thành phẩm chỉ đạt trung bình 60% thể tích Tỷ lệ lợi dụng chung chỉ đạt (30-35%) x 60% = 18-21% Như vậy, một lượng rất lớn phế liệu gỗ chưa được sử dụng hợp lý, gây lãng phí rất lớn về tài

nguyên gỗ Ngoài ra, trong quá trình khai thác, vận chuyển, lưu bãi, gỗ bị suy giảm chất lượng do nấm mốc và côn trùng phá hoại

Rác thải gỗ không chỉ dừng lại trong quy trình sản xuất mà còn xuất hiện rất nhiều trong quá trình sinh hoạt Gỗ thành phẩm sau khi hết giá trị

sử dụng hoặc hết giá trị về thẩm mỹ được phát thải ra môi trường, nguồn

gỗ phế liệu này đã không được sử dụng đúng với tiềm năng và giá trị về mặt kinh tế của vật liệu gỗ gây ảnh hưởng xấu đến môi trường qua việc bổ sung lượng rác thải

Gỗ tái sử dụng được hiện nay thực tế được đưa vào nhiều trong đồ đạc, đưa vào trong các bộ phận cấu thành không gian nội thất và chủ yếu

là các công trình dịch vụ như: cafe, nhà hàng, homestay Vì với các công trình nhà ở, người sử dụng vẫn chưa hoàn toàn tin tưởng vào quy trình xử

lý sản phẩm sạch, quy trình xử lý nguồn gỗ sạch, gây tâm lý lo ngại về sức khỏe và an toàn khi sử dụng Chính vì vậy đề tài luận văn đề xuất khai thác

và nhìn nhận rõ về hiệu quả của gỗ tái sử dụng trong các công trình nhà hàng, qua đó sẽ có cơ sở, dữ liệu để đánh giá về quy trình tái sử dụng sản phẩm sạch

Nhận thấy rõ khả năng tận dụng gỗ phế liệu hiện nay còn rất hạn chế, hàng năm chúng ta đã và đang bỏ phí một khối lượng lớn gỗ phế liệu

vì vậy tái sử dụng vật liệu gỗ là một đề tài rất cần thiết

Nghiên cứu tính khả thi của đề tài cũng như quan tâm đến nguồn nguyên liệu hiện có, nguồn nguyên liệu có khả năng tái tạo trong tương lai,

từ đó đưa ra các ý kiến đề xuất thích hợp cho việc tái sử dụng lại nguồn nguyên liệu gỗ, bảo vệ môi trường sinh thái

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp chuyên gia

Giới hạn nghiên cứu đề tài

Đối tượng nghiên cứu: Vật liệu gỗ tái sử dụng

Phạm vi nghiên cứu: Trong các công trình dịch vụ thương mại

Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài

Kiến trúc của Việt Nam đang dần mất đi bản sắc, cần có những nghiên cứu đánh giá kế thừa các vật liệu truyền thống

Ý nghĩa về kinh tế: Tái sử dụng lại vật liệu gỗ sẽ giảm tải chi phí đang kể nguồn nguyên liệu đầu vào

Ý nghĩa về bảo vệ môi trường: Thay đổi nhận thức về bảo vệ môi trường sống, không gian sống thông qua tìm hiểu và sáng tạo từ việc tái sử dụng lại vật liệu gỗ

Sơ đồ cấu trúc luận văn

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÁI SỬ DỤNG VẬT LIỆU GỖ TRONG CÁC CÔNG TRÌNH DỊCH VỤ THƯƠNG MẠI

1.1 Tổng quan về vật liệu nghiên cứu

1.1.1 Phân loại gỗ tái sử dụng

Khái niệm về gỗ tái sử dụng được hiểu khác với gỗ tái chế, tái sử dụng vật liệu gỗ là việc sử dụng lại nguồn rác thải từ gỗ một cách trực tiếp hoặc sau khi sơ chế mà không làm thay đổi tính chất của gỗ Sản phẩm mới được tạo nên từ sản phẩm cũ hoặc một phần từ sản phẩm cũ và được sử dụng nhiều lần cho đến hết tuổi thọ của sản phẩm

Tái chế gỗ là việc sử dụng lại nguồn rác thải gỗ nhờ quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật để thu lại các thành phần có giá trị từ gỗ dẫn đến có thể thay đổi các tính chất cơ bản của gỗ Khi đã pha tạp cùng các vật liệu phụ gia khác, rất khó để thu hồi tái chế lại tạo ra vòng đời khép kín cho sản phẩm

Gỗ tái sử dụng được hiểu là sản phẩm phế thải sau quá trình sử dụng thực tế và các dạng nguyên liệu gỗ không hợp quy cách, không đáp ứng được yêu cầu của nguyên liệu gỗ xẻ trong ngành công nghiệp khai thác và chế biến

gỗ

Hình 1.1 Gỗ tái chế ép thành dạng tấm [11]

Hình 1.2 Gỗ pallet và cửa gỗ cũ tái sử dụng tại đường Đại Mỗ - Hà Đông

Gỗ tái sử dụng tùy thuộc vào khả năng ứng dụng, nguồn gốc và giá trị sản phẩm, sẽ được phân loại theo một số phương thức như sau

- Phân loại theo hình dạng:

+ Gỗ tái sử dụng dạng thanh, tấm: là các dạng gỗ bản dày 2 – 3cm bề rộng trung bình 15 - 20cm chủ yếu được tháo dỡ từ các thùng hàng, bobbin cáp điện, từ trần, tường sàn phá dỡ từ các công trình cũ Phổ biến nhất trên thị trường hiện nay là gỗ pallet được tháo dỡ từ các kiện hàng và gỗ cốp pha sau khi sử dụng

Hình 1.3 Gỗ tái sử dụng dạng thanh, tấm

+ Gỗ tái sử dụng dạng đồ đạc: là các dạng đồ đạc đã hỏng hoàn toàn hoặc hỏng một số bộ phận cấu thành sản phẩm đó, hầu hết chúng đã hết giá trị

sử dụng về công năng, thẩm mỹ được bỏ ra ngoài môi trường Đây là nguồn rác thải rất lớn từ quá trình sinh hoạt của con người Gỗ tái sử dụng dạng đồ đạc hình thức rất đa dạng tùy thuộc vào từng sản phẩm, chúng hầu như sẽ được sửa chữa, phục chế lại để tái sử dụng vào công trình mới

Hình 1.4 Đồ nội thất cũ hỏng tại các cơ sở giáo dục

+ Gỗ tái sử dụng dạng vụn, nhỏ: đây là phế liệu của việc khai thác gỗ

xẻ, những mẩu vụn thường được vứt bỏ, chúng là những dạng gỗ nhỏ, gỗ thừa rất khó để ứng dụng vào các sản phẩm thực tiễn Đây cũng là nguyên liệu cho sản xuất cho gỗ tái chế dạng tấm nhưng không phổ biến bằng mùn cưa vì cần thêm chi phí sản xuất cho một công đoạn nghiền nhỏ gỗ Và trên thực tế hầu

hết nguồn gỗ dạng vụn nhỏ này rất ít được tái sử dụng, chúng chỉ sử dụng làm nguyên liệu đốt

Hình 1.5 Gỗ dạng vụn nhỏ tại làng gỗ Liên Hà – Đông Anh

Hình 1.6 Gỗ củi băm cho lò hơi từ gỗ cao su [12]

- Phân loại theo giá trị:

+ Gỗ tái sử dụng có giá trị lịch sử: là những loại gỗ quý hiếm lâu năm (xưa, lim,gụ,táu ) thông thường sẽ được tháo dỡ từ những công trình cổ, hoặc những sản phẩm đã sử dụng rất lâu, được lưu giữ hoặc bỏ quên, những sản phẩm từ gỗ này ngoài giá trị lịch sử chúng còn có giá trị về tinh thần và giá trị về kinh tế so với các loại gỗ thông thường

Hình 1.7 Chợ gỗ vụn quý hiếm tại Đồng Kỵ - Từ Sơn – Bắc Ninh [13]

+ Gỗ tái sử dụng không có giá trị lịch sử: là những phế thải gỗ thông thường được đưa về tái sử dụng, đã qua phân lọc các chi tiết có giá trị lịch sử

- Phân loại theo xuất xứ, nguồn gốc:

+ Gỗ tái sử dụng từ rác thải sinh hoạt: là nguồn rác thải gỗ được bỏ ra ngoài môi trường, chúng gồm rất nhiều chi tiết, bộ phận cấu thành khác nhau, thông thường ở dạng này chúng sẽ được phân loại thêm một số lần nữa để phù hợp với nhu cầu và quy trình tái sử dụng

+ Gỗ tái sử dụng từ các ngành công nghiệp: là những rác thải từ các ngành công nghiệp, như công nghiệp xây dựng sẽ thải ra môi trường một lượng lớn gỗ cốp pha, công nghiệp khai thác biển hàng năm bỏ đi một lượng

lớn về hệ thống tàu gỗ cũ hỏng như gỗ thuyền, công nghiệp điện với bobbin cuộn cáp, chúng chủ yếu là gỗ keo

Hình 1.8 Gỗ thuyền cũ hỏng [14]

Hình 1.9 Bobbin cáp điện sau khi sử dụng

1.1.2 Đặc tính gỗ tái sử dụng

Bản chất của gỗ tái sử dụng vẫn là nguyên liệu gỗ với những đặc tính vốn có Tùy theo yêu cầu của việc ứng dụng, cần xác định được các đặc tính ảnh hưởng lớn đến quá trình xử lý, chế biến và chất lượng sản phẩm thu được.

Đặc tính chung nổi bật nhất của gỗ tái dụng là sự đa dạng về kích thước

và các chủng loại gỗ, vấn đề này ảnh hưởng rất lớn đến việc phân loại theo yêu cầu xử lý, chế biến với mục đích giảm thiểu các chi phí và giá thành sản phẩm cuối cùng

- Một số đặc tính vật lý của gỗ tái sử dụng:

+ Độ ẩm và tính hút ẩm: Độ ẩm có ảnh hưởng rất lớn đến đặc tính của

gỗ Nước nằm trong gỗ có 3 dạng là nước mao quản (tự do), nước hấp thụ và nước liên kết hóa học Nước tự do nằm trong một tế bào, khoảng trống giữa các tế bào và bên trong các ống dẫn Nước hấp thụ nằm trong vỏ tế bào và khoảng trống giữa các tế bào Nước liên kết hóa học nằm trong thành phần hóa học của các chất tạo gỗ Trong cây gỗ đang phát triển chứa cả nước hấp thụ và nước tự do, hoặc chỉ có chứa nước hấp thụ Trạng thái của gỗ chứa nước hấp thụ cực đại và không có nước tự do gọi là giới hạn bão hòa thớ

(Wbht) Tùy từng loại gỗ giới hạn bão hòa thớ có thể dao động từ 23 đến 35% Khi sấy, nước từ từ tách ra khỏi mặt ngoài, nước từ lớp gỗ bên trong chuyển dần ra thay thế Còn khi gỗ khô thì nó lại hút nước từ không khí Mức độ hút

hơi nước phụ thuộc vào nhiệt độ và độ ẩm tương đối của không khí Vì độ ẩm

của không khí không cố định nên độ ẩm của gỗ cũng luôn luôn thay đổi Độ

ẩm mà gỗ nhận được khi người ta giữ nó lâu dài trong không khí có độ ẩm tương đối và nhiệt độ không đổi gọi là độ ẩm cân bằng Độ ẩm cân bằng của

gỗ khô trong phòng là 8  12%, của gỗ khô trong không khí sau khi sấy lâu dài ở ngoài không khí là 15  18% Vì các chỉ tiêu tính chất của gỗ (khối

lượng thể tích, cường độ) thay đổi theo độ ẩm (trong giới hạn của lượng nước hấp thụ), cho nên để so sánh thường chuyển về độ ẩm tiêu chuẩn của gỗ là 18% Gỗ tái sử dụng vẫn có những đặc tính rõ nét về độ ẩm như gỗ khi ở trong môi trường và khí hậu bên ngoài

+ Độ co ngót: Gỗ khi sấy khô sẽ có hiện tượng bị co ngót dẫn đến giảm chiều dài và thể tích Nước mao quản khi bay hơi không làm gỗ co ngót Co ngót chỉ xảy ra khi gỗ mất nước hấp thụ khi đó chiều dày vỏ tế bào giảm đi các mixen (các chất hoạt động bề mặt) xích lại gần nhau làm kích thước của

gỗ giảm Sự thay đổi kích thước theo các phương không giống nhau sẽ sinh ra những ứng suất khác nhau khiến cho gỗ bị cong vênh và xuất hiện những vết nứt Gỗ tái sử dụng đã trải qua quá trình co ngót nên gần như đã đạt được tính

ổn định trong quá trình tái chế

+ Độ giãn nở: giãn nở là khả năng của gỗ tăng kích thước và thể tích

khi hút nước vào thành tế bào Gỗ bị giãn nở khi hút nước đến giới hạn bão hòa thớ Cũng giống như hiện tượng co ngót, sự giãn nở ở gỗ tái sử dụng sẽ rất hạn chế, chúng gần như đã định hình trong hình dạng khi đã phân loại + Tính dẫn nhiệt: Khả năng dẫn nhiệt của gỗ tái sử dụng không lớn và phụ thuộc vào độ rỗng, độ ẩm và phương của thớ, loại gỗ, cũng như nhiệt độ Chúng dẫn nhiệt theo phương dọc thớ lớn hơn theo phương ngang 1,8 lần Trung bình hệ số dẫn nhiệt của gỗ là 0,140,26 kCal/m0C.h Khi khối lượng thể tích và độ ẩm của gỗ tăng, tính dẫn nhiệt cũng tăng

+ Tính truyền âm: Cũng giống như gỗ, gỗ tái sử dụng là vật liệu truyền

âm tốt Chúng truyền âm nhanh hơn không khí 2 -17 lần Âm truyền dọc thớ

là nhanh nhất, theo phương tiếp tuyến là chậm nhất

- Một số đặc tính cơ học của gỗ tái sử dụng:

Về các đặc tính cơ học gỗ tái sử dụng giống như gỗ Chúng có cấu tạo không đẳng hướng nên đặc tính cơ học của nó không đều theo các phương khác nhau Đặc tính cơ học của chúng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ ẩm, khối lượng thể tích, tỉ lệ % của các lớp gỗ, tình trạng khuyết tật…

+ Cường độ chịu nén: Cường độ chịu nén gồm nén dọc thớ, nén ngang thớ pháp tuyến (xuyên tâm) nén ngang thớ tiếp tuyến và nén xiên thớ

+ Cường độ chịu kéo: Cường độ chịu kéo dọc thớ của gỗ lớn hơn nén dọc, vì khi gỗ bị kéo các thớ đều làm việc đến khi đứt, còn khi nén dọc các thớ bị tách ra và gỗ bị phá hoại chủ yếu do uốn dọc cục bộ từng thớ Cường

độ chịu kéo xuyên tâm của gỗ rất thấp Còn khi kéo tiếp tuyến thì chỉ liên kết giữa các thớ làm việc, nên cường độ của nó cũng nhở hơn so với kéo và nén dọc thớ

+ Cường độ chịu uốn: Cường độ chịu uốn của gỗ khá cao, nhỏ hơn cường độ kéo dọc và lớn hơn cường độ nén dầm, xà, vì kèo

- Một số bệnh lý thường gặp ở gỗ tái sử dụng:

+ Khuyết tật do cấu tạo: Một số khuyết tật thường gặp do cấu tạo như lệch tâm, vặn thớ, mắt gỗ, tróc lớp đều làm giảm đi chất lượng tái sử dụng của vật liệu gỗ

Hình 1.10 Các khuyết tật do cấu tạo của gỗ

+ Hư hại do nấm: Nấm có thể làm gỗ tái sử dụng bị biến màu, bị mục

và giảm đi các đặc tính vật lý

+ Hư hại do côn trùng: Chủ yếu gỗ tái sử dụng lại sẽ gặp nhiều hư hại

do mối mọt, chúng là những hư hại ở sâu trong gỗ Dạng bệnh lý này làm giảm chất lượng của gỗ rất nhiều, lâu dần sẽ phá hoại nghiêm trọng, ảnh hưởng đến quá trình và thời gian sử dụng của gỗ

Hình 1.11 Gỗ bị mốc do nấm và hỏng do mối mọt

1.2 Tình hình tái sử dụng vật liệu gỗ trong các công trình dịch vụ thương mại trên thế giới và tại Việt Nam

1.2.1 Tình hình tái sử dụng vật liệu gỗ trong các công trình dịch vụ thương

mại trên thế giới

Xu hướng tái sử dụng vật liệu gỗ trên thế giới đã được các kiến trúc sư, chủ đầu tư dự án quan tâm từ rất sớm Hiệu quả của gỗ tái sử dụng trên thế

giới được biết đến nhiều nhất thông qua các công trình công cộng, chúng

hướng đến tính cộng đồng và mang nhiều ngôn ngữ, thông điệp về truyền tải

ý thức bảo vệ môi trường sống

- Nhà bếp cộng đồng tại Terras da Costa

+ Tên dự án: Community Kitchen of Teras da Costa

+ Thiết kế: Ateliermob & Projecto Warehouse

+ Địa điểm: Costa da Caparica, Bồ Đào Nha

Đây là nơi cung cấp thức ăn cho dân Châu Phi và người gốc Romani sống bất hợp pháp ở Terras da Costa (Bồ Đào Nha) Terras da Costa là một khu đất nhỏ nhưng mật độ dân cư cao tại Bồ Đào Nha, được bao bọc bởi

thành phố ven biển Costa da Caparica ở phía Tây và những vách đá hoá thạch

ở phía Đông Khu vực này có khoảng 500 cư dân đến chủ yếu từ châu Phi và Romani cùng nhau sinh sống nhưng có mối quan hệ căng thẳng với các cơ quan chức năng tại địa phương

Hình 1.12 Công trình Community Kitchen of Teras da Costa [15] Trong khuôn khổ hội thảo Noutra Costa, Terras da Costa đã trở thành

một chủ đề học thuật với sự tham gia của Khoa Kiến trúc (DA/UAL) và Trung tâm Kiến trúc, Đô thị và nghiên cứu lãnh thổ (CEACT/UAL) thuộc trường Đại học tự trị của Lisbon (Universidade Autónoma de Lisboa) nhằm mang lại sự ủng hộ cho quan hệ hợp tác giữa cộng đồng dân cư và các cơ quan chức năng Sau đó, với sự cho phép của Hội đô thị Almada, cộng đồng Terras da Costa đã thành lập một uỷ ban khu phố với ý định vận hành một cơ

cấu mới để cải thiện, chứ không phải phá huỷ khu vực

Hình 1.13 Công trình Community Kitchen of Teras da Costa [15]

Kết quả của những hoạt động trên đã tạo ra một nhà bếp cộng đồng được lựa chọn và phát triển bởi chính những cư dân tại đây Việc thiết kế được thực hiện từ chính những thành viên tại hội thảo Noutra Costa:

Ateliermob đã phối hợp cùng Colectivo Warehouse tạo ra một công trình với hình thức bề ngoài đơn giản, sử dụng hoàn toàn bằng vật liệu tái chế với sức

mạnh tiềm ẩn và các giá trị tượng trưng cho những người dân Terras da Costa, đại diện cho một mô hình mới bao gồm những chính sách về đô thị Về góc

độ kiến trúc, công trình đã chứng tỏ khả năng và tiếng nói của KTS có thể góp phần thay đổi các chính sách trong đấu trường chính trị

Hình 1.14 Công trình Community Kitchen of Teras da Costa [15]

- Nhà hàng Cella Bar

+ Thiết kế kiến trúc:FCC Arquitectura

+ Thiết kế nội thất:Paulo Lobo

+ Địa điểm:Madalena, Bồ Đào Nha

Hình 1.15 Công trình nhà hàng Cella Bar [16]

Cella Bar do FCC Arquitecture và Paulo Lobo thiết kế đặc trưng bởi sự tương phản Một nửa của toà nhà là khu vực được phục hồi lại từ công trình bị

bỏ hoang, trái ngược và bị lu mờ bởi nửa còn lại là một khối hữu cơ hình khúc

gỗ, sử dụng gỗ ván thuyền dỡ bỏ và gỗ thùng rượu cũ vì vậy mà nơi đây các KTS nhắc đến như “Nét vẽ của hòn đảo với những khối đá, cá voi và các thùng rượu” Thiết kế của Cella Bar là sự dung hoà những bản chất của

nghịch lý trong mục tiêu thiết kế: Mong muốn tạo ra một quầy rượu đương đại trong bối cảnh ven biển truyền thống và sử dụng những cấu trúc mới để nâng cao chất lượng công trình hiện tại

Hình 1.16 Công trình nhà hàng Cella Bar [16]

Hình 1.17 Công trình nhà hàng Cella Bar [16]

Công trình là sự kết nối giữa mới và cũ, mang lại những yếu tố hấp dẫn trong giải pháp thiết kế Ở tầng thấp, nội thất bên trong khối gỗ tràn vào

chung với khu nhà trở thành một thể thống nhất, còn ở phía trên là sân thượng liên kết với khung cấu trúc cũ khi mở rộng không gian

1.2.2 Tình hình tái sử dụng vật liệu gỗ trong các công trình dịch vụ thương mại tại Việt Nam

Tại Việt Nam, vật liệu tái chế, tái sử dụng cũng dần được quan tâm, ban

đầu xuất phát điểm từ việc tiết chế chi phí đầu tư trong quá trình xây dựng, với sự sáng tạo, óc thẩm mỹ của các kiến trúc sư trẻ, tại Việt Nam cũng đã có

những công trình nhà hàng cho thấy rõ hiệu quả của gỗ tái sử dụng

- The Salvaged Ring

+ Thiết kế kiến trúc: A21 Studi

+ Địa điểm: Nha Trang

Chủ sở hữu của The Salvaged Ring vốn là thợ mộc Với mong muốn

sử dụng kho gỗ thừa một cách ý nghĩa, ông đã tìm đến a21studio để xây dựng một quán cafe thật lạ mắt nằm ở gần đường cao tốc, ngoại ô Nha Trang Từ bất lợi là sử dụng gỗ tái chế - lựa chọn eo hẹp về kích thước và chất liệu, các nhà thiết kế của a21studio đã tạo nên sự khác biệt độc đáo Tâm điểm của

công trình là vòng tròn trên mái nhà và khoảng sân đầy nắng, mang con người đến gần với thiên nhiên hơn

Hình 1.18 Công trình nhà hàng The Salvaged Ring [17]

Hình 1.19 Công trình nhà hàng The Salvaged Ring [17]

Hình 1.20 Công trình nhà hàng The Salvaged Ring [17]

Trong số hơn 20 tác phẩm dự thi được coi là sáng giá nhất của mùa giải World Architecture Festival (Liên hoan kiến trúc thế giới) năm 2014, công trình Quán cafe The Salvaged Ring tại Nha Trang do Công ty a21studio thiết

kế được được đánh giá rất cao

- Hệ thống cafe Cộng

+ Thiết kế: 9House, Cộng Architech

+ Địa điểm: Nhiều cơ cở tại Hà Nội và các tỉnh

Tại Hà Nội thì chuỗi cửa hàng cà phê mang tên Cộng cà phê đã quá nổi tiếng mà bất kỳ ai cũng biết đến Quán được thành lập đầu tiên vào năm 2007

sử dụng ý tưởng xây dựng hình thức nội thất “đồ cũ - ý tưởng mới” hoàn toàn độc đáo và mới lạ, hoàn toàn tái hiện lại cuộc sống người Hà Nội chính gốc thời xưa trong thời xã hội chủ nghĩa, hoài niệm về những điều đã qua

Hình 1.21 Cộng cafe cơ sở Nam Trung Yên – Hà Nội [18]

Với không gian đồ đạc nội thất chủ yếu được tái sử dụng lại từ các nguồn gỗ rác thải sinh hoạt Cộng cafe đã tạo được hiệu ứng rất tốt và được nhiều người đón nhận

Hình 1.22 Cộng cafe cơ sở Triệu Việt Vương – Hà Nội [18]

Sự phát triển thương hiệu theo chuỗi cửa hàng (hiện tại có gần 60 cửa hàng trên khắp cả nước và nước ngoài) Cafe Cộng đã góp phần không nhỏ vào việc tái sử dụng lại vật liệu gỗ Đây là góc nhìn rõ nét nhất về hiệu của của gỗ tái sử dụng trong nội thất

Hình 1.23 Cộng cafe cơ sở Hoàng Cầu – Hà Nội [18]

- Không gian văn hóa Nhà Sàn Art Cafe – Hoàng Hoa Thám – Hà Nội

+ Thiết kế: Nguyễn Mạnh Đức, Trần Lương

Từ không gian nghệ thuật đầu tiên của Việt Nam với cái tên Nhà sàn Studio, được thành lập năm 1997 bởi nghệ sĩ Nguyễn Mạnh Đức và nghệ sĩ Trần Lương Nhiều người đã tìm đến Nhà sàn như một nơi để đắm chìm trong

những giai điệu mộc mạc, ngắm nhìn những khoảng thời gian tưởng chừng như đã mất, hay đơn giản chỉ là để “trốn chạy khỏi thực tại"

Hình 1.24 Cổng vào Nhà Sàn Art Cafe [19]

Đây là một quán cà phê đầy tính nghệ thuật, mang hơi hướng retro,

vintage được khơi nguồn từ cảm hứng của thời kỳ bao cấp, kết hợp với nét

đẹp của ngôi nhà sàn Tây Bắc, cộng với chất liệu gỗ tái sử dụng Tất cả tạo nên một vẻ đẹp cổ điển mà rất riêng

Không gian này được sử dụng vật liệu gỗ dường như nguyên thủy kết hợp nhịp nhàng cùng các vật liệu truyền thống khác Từng đồ vật, cảnh sắc cho đến cách bài trí tại nơi đây đều in dấu ấn của một con người, một thế hệ, hay một giai thoại lịch sử của Việt Nam

Hình 1.25 Công trình Nhà Sàn Art Cafe [19]

Hình 1.26 Công trình Nhà Sàn Art Cafe [19]

1.3 Những nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nghiên cứu về gỗ tái sử dụng tại các nước trên thế giới đã tương đối phát triển và có nhiều những thành quả đáng kể, việc tận dụng gỗ tái chế, gỗ tái sử dụng trong nhiều ngành nghề cũng đã khá phổ biến và được coi là một trong những nội dung tất yếu trong quá trình sản xuất Gỗ tái sử dụng trở thành một vật liệu trọng tâm trong nghiên cứu sản phẩm ứng dụng, các đề tài nghiên cứu về vật liệu này ngày càng gia tăng và cũng có nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề này

Ở Mỹ việc nghiên cứu về tái sử dụng vật liệu được tiếp cận trên cơ sở phát triển các khía cạnh: Kỹ thuật thiết kế, kỹ thuật sản xuất, kỹ thuật tháo dỡ

và thu hồi Đối với mỗi đối tượng nghiên cứu cụ thể lại có những phạm vi riêng được xác định Các nước Đức, Nhật, Anh cũng tập trung chủ yếu vào vấn đề kỹ thuật và phương pháp tháo dỡ, thu hồi để tiến hành nghiên cứu

Văn phòng đánh giá kỹ thuật Hoa Kỳ OTA (Office of Technology

Assessment) đã xếp việc tái sử dụng gỗ vào hệ thống quy trình sản xuất sản

phẩm xanh, theo đó sản phẩm cần đáp ứng được những vấn đề sau:

+ Nguồn phế liệu thải từ các quá trình gia công chế tạo là gì?

+ Có thể thay thế các vật liệu độc hại sử dụng trong sản phẩm không? + Xử lý sản phẩm sau khi cũ hỏng như thế nào?

+ Thiết kế ảnh hưởng như thế nào đến tính thu hồi của sản phẩm? + Các chi tiết bộ phận cùng vật liệu chế tạo có ảnh hưởng như thế nào đến môi trường?

+ Người tiêu dùng sử dụng sản phẩm như thế nào?

Giáo sư Leo Alting của trường Đại học Công nghiệp – Đan Mạch, năm

1993 đã đưa ra những nền tảng đầu tiên về tái sử dụng vật liệu và về vật liệu xanh, ông đã đưa ra những nghiên cứu về “Khái niệm chu kỳ vòng đời – Nền tảng cho sản xuất bền vững” Trên cơ sở lý luận này ông đã đưa ra một mô thức thiết kế xanh nhằm giảm thiểu tác động xấu đến môi trường và sức khỏe con người, giảm thiểu hao phí tài nguyên Các nghiên cứu của Đan Mạch giai đoạn này chủ yếu tập trung vào sách lược kinh tế và chu kỳ vòng đời, kỹ thuật công nghệ sản xuất, kỹ thuật tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường

Tại Trung Quốc nghiên cứu về kỹ thuật tái sử dụng vật liệu đã được quan tâm từ rất sớm, điều này có thể nhận thấy qua một số ấn phẩm khoa học

như: Kỹ thuật xanh – Đinh Thụ Vinh (Nhà xuất bản khoa học kỹ thuật Giang

Tô, 1993) Kỹ thuật tái chế và ứng dụng – Cố Quốc Duy (Nhà xuất bản Đại học Đồng Tế, 1999) Về thiết kế năm 1999 cũng có một số ấn phẩm tiêu biểu được xuất bản như: Thiết kế xanh – Lưu Chí Phong (Nhà xuất bản công

nghiệp cơ khí, 1999) Thiết kế xanh và chế tạo xanh – Lưu Quang Phục (Nhà xuất bản công nghiệp cơ khí, 1999) Nhận thấy nhiều lợi ích từ kinh tế từ việc

tái sử dụng vật liệu mang lại như: tăng năng lực cạnh tranh của sản phẩm nhờ thương hiệu, giảm giá thành sản phẩm nhờ tiết kiệm tái chế cùng hàng loạt các lợi ích xã hội như tiết kiệm tài nguyên, giảm thiểu ô nhiễm Trung Quốc

đã không ngừng đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng của vật liệu tái chế Các

mô hình nghiên cứu này tập trung chủ yếu đến phân tích tính kinh tế của tái

sử dụng vật liệu, giải pháp đưa ra

Tại Việt Nam mặc dù vấn đề môi trường đã được Nhà nước và khác nhà nghiên cứu quan tâm, nhiều nghiên cứu về môi trường đã được triển khai, nhiều giải pháp ngăn chặn ô nhiễm được áp dụng Tuy nhiên các nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào vấn đề đánh giá tác động môi trường của sản phẩm,

quá trình sử dụng sản phẩm hay quá trình sản xuất ra sản phẩm, từ đó tìm ra cách khắc phục, hạn chế và giảm tải Nếu đánh giá vấn đề môi trường theo lý luận vòng đời sản phẩm thì hầu như chúng ta chưa quan tấm đến vấn đề rất quan trọng đó là quá trình tái sử dụng lại vật liệu Thực tế thuật ngữ “tái sử dụng” cũng chỉ mới xuất hiện tại Việt Nam và hầu như chưa có nhiều nghiên cứu liên quan

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ TÁI SỬ DỤNG VẬT LIỆU GỖ TRONG CÁC CÔNG TRÌNH DỊCH VỤ THƯƠNG MẠI

2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Các yếu tố về giá trị tinh thần

Các sản phẩm nội thất sản xuất từ gỗ tái chế là một sản phẩm tiêu dùng lâu dài quan hệ mật thiết với cuộc sống thường ngày của con người, tính năng môi trường của sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của con người Qua quá trình xử lý gỗ phế thải cùng các công nghệ hiện đại, sản phẩm tạo ra

đã hướng đến sản phẩm xanh không chỉ đạt được yếu tố thân thiện môi

trường, an toàn trong sản xuất và sử dụng mà còn mang lại giá trị về tinh thần rất lớn cho người sử dụng

Khi sử dụng lại nguồn gỗ rác thải giá trị về tinh thần phát huy vào từng quá trình của chu kỳ vòng đời sản phẩm, tạo ra một chu kỳ tuần hoàn đối với

gỗ tái sử dụng Chúng ta đã lựa chọn những sản phẩm vô hại, sử dụng kỹ thuật tiên tiến, giảm thiểu sản phẩm nguy hại cho sức khỏe con người trong quá trình sản xuất và sử dụng

Giá trị về tinh thần chỉ xuất hiện với sản phẩm gỗ tái sử dụng, khác với sản phẩm gỗ thông thường, sản phẩm gỗ tái sử dụng trải qua nhiều chu kỳ về vòng đời nó mang lại một ý nghĩa, giá trị to lớn với người sử dụng Giá trị về kinh tế, về công năng sử dụng có thể mất nhưng nó vẫn tồn tại những giá trị

về hoài niệm, về tinh thần Những giá trị này không thể thay thế được

2.1.2 Các yếu tố giá trị văn hóa xã hội

Văn hóa là một từ vựng có nghĩa rộng và nghĩa hẹp phân biệt rõ ràng Văn hóa với nghĩa hẹp chỉ là hình thái ý thức xã hội của con người trong một

cơ sở chế độ tương ứng, văn hóa theo nghĩa rộng là chỉ mối tổng hòa vật chất

và tinh thần do con người sáng tạo ra Khái niệm về văn hóa có tính phát triển, đến nay chúng ta thường định nghĩa có tính quy phạm hơn, xem văn hóa là một phương thức sống, hình thức sống hay một mô thức hành vi

Sản phẩm nội thất sản xuất từ gỗ tái chế là một hình thái văn hóa truyền đạt thông tin phong phú Loại hình, số lượng, công năng, hình thức, phong cách và trình độ tái sử dụng, chế tác cùng với tình hình chiếm hữu đồ gia dụng trong xã hội phản ánh phương thức sinh hoạt của xã hội, phản ánh trình

độ văn minh vật chất của xã hội cùng với đặc trưng văn hóa lịch sử của cả một thời kỳ lịch sử, một quốc gia hay một khu vực, vùng miền Vì vậy sản phẩm nội thất sản xuất từ gỗ tái chế đã kết tinh được tính xã hội và tính văn hóa vừa phong phú vừa sâu sắc Có thể nói sản phẩm nội thất sản xuất từ gỗ tái chế là biểu trưng của trình độ phát triển của lực lượng sản xuất xã hội trong một thời kỳ lịch sử nào đó, của một quốc gia hay một khu vực, vùng miền nào đó, nó là một hình thái thu nhỏ của một phương thức sống nào đó,

nó chính là hiện thân của một hình thái văn hóa Cùng với sự phát triển của xã hôi, sự biến hóa về hình thức phong cách hay hình thái văn hóa cũng như trào lưu sẽ đổi mới nhanh chóng và dồn dập hơn, vì vậy mà văn hóa đồ gia dụng trong quá trình phát triển không ít thì nhiều sẽ phản ánh những đặc trưng địa phương, đặc trưng dân tộc, đặc trưng thời đại

Văn hóa của các sản phẩm nội thất sản xuất từ gỗ tái chế là tổng hợp văn hóa vật chất, văn hóa nghệ thuật và văn hóa công năng

Là văn hóa vật chất các sản phẩm nội thất sản xuất từ gỗ tái chế là tiêu chí quan trọng thể hiện sự phát triển của xã hội, chuẩn mực đời sống vật chất

và trình độ phát triển khoa học kỹ thuật của loài người Chủng loại và số lượng các sản phẩm nội thất sản xuất từ gỗ tái chế phản ánh loài người từ thời đại nông nghiệp, công nghiệp chuyển tới sự tiến bộ và phát triển của thời đại

công nghệ, vật liệu sản xuất đồ đạc từ gỗ tái sử dụng chính là những ghi chép

hệ thống về sự lợi dụng tự nhiên, cải tạo tự nhiên của loài người, khoa học kết cấu và kỹ thuật công nghệ của đồ đạc nội thất phản ánh sự tiến triển của kỹ thuật công nghiệp và tình trạng phát triển của khoa học, lịch sử phát triển đồ đạc từ gỗ tái sử dụng là bộ phận cấu thành quan trọng trong lịch sử văn minh vật chất của con người

Là văn hóa nghệ thuật sản phẩm từ gỗ tái sử dụng là một nội dung trọng yếu cấu thành môi trường nội thất Tạo hình, màu sắc và phong cách nghệ thuật của đồ đạc từ gỗ tái sử dụng cùng với nghệ thuật của không gian nội thất tạo nên một không khí nghệ thuật riêng Nguyên tắc thiết kế, quan niệm văn hóa và phương pháp thể hiện sản phẩm từ gỗ tái sử dụng là sự kế thừa liền mạch với nghệ thuật kiến trúc và nghệ thuật tạo hình

Là văn hóa công năng, sản phẩm từ gỗ tái sử dụng bằng những hình thức công năng đặc hữu và hình tượng nghệ thuật của mình đã khơi dậy sự hứng thú thẩm mỹ của con người, dẫn dụ tính thẩm mỹ, dần dần nâng cao giá trị về thẩm mỹ Đồng thời sản phẩm từ gỗ tái sử dụng cũng lấy hình thức nghệ thuật trực tiếp hoặc gián tiếp, thông qua hình thức ẩn dụ hoặc hình thức văn tự

để phản ánh ý thức tôn giáo và xã hội đương thời, chính từ đó mà sản phẩm từ

gỗ tái sử dụng đã sản sinh ra công năng tượng trưng và công năng đối thoại

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Các yếu tố về môi trường khí hậu

“Ô nhiễm môi trường, phá vỡ sinh thái, cạn kiệt tài nguyên, nguy cơ năng lượng, khí hậu bất thường, bùng nổ dân số” là sáu vấn đề lớn của môi trường xã hội nhân loại ngày nay Trong đó yếu tố môi trường đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với sự sinh tồn và phát triển của con người

Khi sản xuất các sản phẩm công nghiệp hoặc sản phẩm tiêu dùng cho con người, chúng ta đã đem tài nguyên gỗ có thể sử dụng, thông qua quá trình chế tạo để chuyển hóa thành sản phẩm, đồng thời đây cũng chính là căn

nguyên chủ yếu của việc ô nhiễm môi trường Trong quá trình sản xuất

chuyển hóa tài nguyên gỗ thành sản phẩm và quá trình xử lý, sử dụng sản phẩm, sản xuất hiện đại cũng sản sinh ra một lượng gỗ phế liệu rất lớn Nhận thấy rõ rằng sản xuất đã đem đến vấn đề ô nhiễm môi trường ngày càng

nghiêm trọng, hệ sinh thái ngày càng mong manh Tất cả những vấn đề này đã trở thành chủ đề nghiên cứu cấp thiết trong tiến trình phát triển nhân loại trong đó vấn đề cốt yếu và nghiên cứu cần đối mặt là làm thế nào để quá trình tái sử dụng vật liệu sản sinh ô nhiễm môi trường ít nhất

Tái sử dụng vật liệu gỗ được coi là một mắt xích quan trọng trong việc thiết kế xanh, giảm ô nhiễm môi trường Qua tổng hợp một số nghiên cứu về thiết kế xanh cho thấy việc thu hồi, tái chế được coi là điều kiện tiên quyết trong quá trình này Vấn đề tái sử dụng lại sản phẩm là một trong những vấn

đề được quan tâm hàng đầu trong quá trình xác định nhiệm vụ và hình thành ý

đồ thiết kế

Nhờ quá trình thu hồi, tái sử dụng phần lớn tài nguyên đã sử dụng được phục sinh, tái chế sử dụng lại Lượng tài nguyên tái sử dụng này sẽ thay thế một phần lượng tài nguyên nguyên sinh cần thiết, giảm đáng kể sức ép về nhu cầu sử dụng tài nguyên nguyên sinh Mặt khác nguyên liệu trong sản xuất đồ nội thất chủ yếu nhất là gỗ, loại nguyên liệu này lại có đặc điểm khác biệt lớn nhất với các nguyên liệu khác đó là quá trình sinh trưởng sinh học Trong quá trình sinh trưởng, nó đóng một vai trò quan trọng trong việc thanh lọc môi trường (quang hợp, hấp thụ Co2 và tái tại O2) Do vậy, hạn chế khai thác tài

nguyên gỗ không chỉ có lợi ích về tiết kiệm tài nguyên mà còn có lợi ích về môi trường sinh quyển

Rác thải gỗ luôn đồng hành cùng ô nhiễm môi trường Qua thu hồi, xử

lý rác thải, một phần rác thải được giảm thiểu, điều này đồng nghĩa với việc giảm ô nhiễm môi trường Mặt khác phần rác thải không được sử dụng lại thì lại thông qua xử lý giảm thiểu tác hại trước khi thải ra môi trường

Chính nhờ việc hạn chế khai thác tài nguyên gỗ, giảm lượng rác thải gỗ

mà tác động đến môi trường của vòng đời sản phẩm được thu hẹp lại Trong quá trình sản xuất, sử dụng các sản phẩm, vì xuất hiện nội dung tái sử dụng dẫn đến các nhà sản xuất cũng như người tiêu dùng không thể không tính toán đến mức độ tái sử dụng sản phẩm Bởi vậy họ chính là chủ thể sẽ thúc đẩy phát triển một phương thức tái sử dụng vật liệu mới Khi đó các phương án thiết kế và chế tạo lại gỗ tái sử dụng sẽ là những phương án có lợi cho môi trường, tiết kiệm tài nguyên, ít ô nhiễm

2.2.2 Các yếu tố về kinh tế

Tiêu dùng xanh được xem là nhu cầu nâng cao mức sống và phát triển kinh tế Hiện tại, trong lĩnh vực tiêu dùng tồn tại hai xu thế: một là sản xuất tuần hoàn, xí nghiệp sản xuất lấy thịnh hành, sáng tạo làm mục tiêu hướng đến thành công, từ đó sản phẩm mới liên tiếp xuất hiện, hai là tiêu thụ sản phẩm tuần hoàn, người tiêu dùng đi cùng sự thịnh hành, lấy thịnh hành làm mốt thời thượng, coi sản phẩm thịnh hành là sản phẩm nhu cầu, tuổi thọ sử dụng ngày càng ngắn Tuổi thọ ngày càng ngắn không phải là mất đi công năng vốn có mà nó được đổi mới, biến hóa thành sản phẩm thịnh hành hơn thay thế địa vị cũ của nó Sự thiếu xót của phương thức tiêu dùng dùng đã dần dần được nhận ra, biểu hiện rõ nét trên các phương diện sau: