Định giá tài sản theo pháp luật thi hành án dân sự từ thực tiễn quận 2, thành phố Hồ Chí Minh

Trong công tác thi hành án dân sự, để đảm bảo cho bản án, quyết định của Tòa án được thi hành trên thực tế, ngoài biện pháp giáo dục thuyết phục, khuyến khích đương sự tự nguyện, thỏa th

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN ĐÌNH QUÝ

ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN THEO PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN

DÂN SỰ TỪ THỰC TIỄN QUẬN 2 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN ĐÌNH QUÝ

ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN THEO PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TỪ THỰC TIỄN QUẬN 2 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Ngành : Luật Kinh tế

Mã số : 8.38.01.07

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS TRẦN ĐÌNH HẢO

HÀ NỘI - năm 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu, đề tài “Định giá tài sản theo pháp luật thi hành án dân sự từ thực tiễn quận 2, thành phố Hồ Chí Minh” do chính tôi thực hiện

Toàn bộ các tài liệu, cơ sở pháp lý, các dẫn chứng số liệu được tôi

sử dụng để phục vụ cho việc nghiên cứu luận văn đều đảm bảo chính xác, trung thực theo yêu cầu của một luận văn khoa học

Tác giả

Nguyễn Đình Quý

LỜI CẢM ƠN

Trong cuộc sống, để có sự thành công thì ngoài những nổ lực, cố gắng của bản thân, không thể thiếu sự hỗ trợ, giúp đỡ của những người xung quanh Trong thời gian học tập tại trường, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý Thầy Cô, gia đình và bạn bè Trước tiên, tôi xin gửi biết ơn sâu sắc nhất đến quý Thầy Cô ở Học viện Khoa học Xã hội với tri thức và tâm huyết của mình đã truyền đạt những kiến thức quý báu cho chúng tôi trong suốt thời gian học tập tại trường

Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự hỗ trợ, giúp đỡ của quý Thầy Cô ở Học viện Khoa học Xã hội Với tình cảm chân thành và sâu sắc nhất, cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn đến quý Thầy Cô đã tạo điều kiện giúp đỡ trong quá trình nghiên cứu đề tài: “Định giá tài sản theo pháp luật thi hành án dân sự từ thực tiễn quận 2, thành phố Hồ Chí Minh”

Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất tới thầy giáo – PGS.TS Trần Đình Hảo đã quan tâm giúp đỡ, hướng dẫn, chỉ bảo tận tình, chu đáo

để tôi hoàn thành luận văn này với kết quả tốt nhất

Tuy nhiên, với điều kiện thời gian cũng như kinh nghiệm còn hạn chế của một học viên, luận văn này không thể tránh được những thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự chỉ bảo, đóng góp ý kiến của các thầy, cô để tôi có điều kiện bổ sung, nâng cao kiến thức của mình, phục vụ tốt hơn công tác thực tế sau này

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn

Tác giả

Nguyễn Đình Quý

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở VIỆT NAM 8

1.1 Khái niệm định giá tài sản trong thi hành án dân sự 8

1.2 Đặc điểm của định giá tài sản trong thi hành án dân sự……… 12

1.3 Ý nghĩa và những nội dung chủ yếu của pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự 14

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 19

2.1.Nguyên tắc định giá 19

2.2 Chủ thể định giá tài sản 25

2.3 Các hình thức định giá tài sản 27

2.4 Định giá lại tài sản kê biên 33

2.5 Giảm giá tài sản đã kê biên 36

2.6 Định giá tài sản để thu phí thi hành án 48

2.7 Khiếu nại và giải quyết khiếu nại liên quan đến định giá tài sản 49

2.8 Quy trình, thủ tục định giá tài sản 51

2.9 Đánh giá, nhận xét quy định của pháp luật định giá tài sản trong thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay 53

Chương 3: THỰC TIỄN THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TẠI QUẬN 2, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT 56

3.1 Thực tiễn thực thi pháp luật về định giá tài sản 56

3.2 Các giải pháp hoàn thiện pháp luật và đảm bảo thực thi pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự tại Quận 2 Thành phố Hồ Chí Minh 63

KẾT LUẬN 80

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

DANH MỤC CÁC BẢNG BIÊU

Bảng 3.1: Tổng số việc và số tiền thi hành án thụ ly năm 2015, năm 2016, năm

2017, năm 2018, năm 2019 và 9 tháng năm 2020: 57 Bảng 3.2: Kết quả thi hành về số việc và số tiền đã thi hành án năm 2015, năm

2016, năm 2017 và năm 2018, năm 2019 và 9 tháng năm 2020: 57

Bảng 3.3: Số việc và số tiền tài sản thẩm định, bán đấu giá không thành phải định

giá lại trong trong năm 2018, năm 2019 và 9 tháng năm 2020: 58

Bảng 3.4: Tổng số việc và số tiền thi hành án năm 2015, năm 2016, năm 2017 và

năm 2018, năm 2019 và 6 tháng năm 2020: 58

Bảng 3.5: Kết quả thi hành về số việc và số tiền đã thi hành án năm 2015, năm 2016

năm 2017, năm 2018, năm 2019 và 6 tháng năm 2020: 59 Bảng 3.6: Số việc và số tiền tài sản bán đấu giá không thành phải định giá lại trong trong năm 2015, năm 2016, năm 2017: 59

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thi hành án dân sự có vai trò quan trọng trong hoạt động tố tụng nói chung

và quá trình giải quyết vụ án nói riêng Đây là công đoạn cuối cùng của hoạt động

tố tụng, đảm bảo cho bản án, quyết định của Tòa án được chấp hành nghiêm chỉnh, góp phần tăng cường tính nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước, qua đó góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của bộ máy Nhà nước

Điều 6 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Bản án, quyết định của Tòa án nhân dân có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, các nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành”

Trong công tác thi hành án dân sự, để đảm bảo cho bản án, quyết định của Tòa án được thi hành trên thực tế, ngoài biện pháp giáo dục thuyết phục, khuyến khích đương sự tự nguyện, thỏa thuận thi hành án, Chấp hành viên sử dụng các biện pháp cưỡng chế được quy định tại Điều 71 của Luật Thi hành án dân sự năm 2008 được sửa đổ bổ sung năm 2014 để tổ chức thi hành án Trong các biện pháp cưỡng chế thi hành án nêu tại điều này thì biện pháp cưỡng chế thường được áp dụng đó là biện pháp kê biên, xử lý tài sản

Định giá tài sản là một trong những thủ tục rất quan trọng trong quy trình xử

lý tài sản kê biên, xử lý tài sản để thi hành án Việc định giá tài sản nhằm mục đích xác định giá khởi điểm của tài sản kê biên để bán đấu giá, làm cơ sở để thu phí thi hành án trong trường hợp các bên đương sự phân chia tài sản, xác định giá khởi điểm trong trường hợp thi hành nghĩa vụ phân chia tài sản

Các quy định pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự mặc dù

đã được xây dựng khá tiết trong Luật Thi hành án dân sự năm 2008 được sửa đổi,

bổ sung năm 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành Tuy nhiên, trong hơn năm năm triển khai và thi hành Luật Thi hành án dân sự năm 2008 sửa đổi bổ sung năm

2014, các quy định pháp luật về định giá tài sản đã bộc lộ nhiều hạn chế và bất cập, gây ảnh hưởng đến hoạt động thi hành án dân sự, làm gián đoạn quá trình xử lý tài

2

sản kê biên để thi hành án Việc sửa đổi, bổ sung một số điều luật liên quan đến định giá tài sản là cấp thiết để làm cho công tác thi hành án dân sự được thuận lợi, đảm bảo tính hiệu lực, hiệu quả của bản án, quyết định của Tòa án Một mặt nhằm hoàn thiện các quy định về pháp luật thi hành án dân sự

Với lý do đó, tác giả chọn đề tài “Định giá tài sản theo pháp luật thi hành án dân sự từ thực tiễn quận 2, thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình với hy vọng sẽ góp phần hoàn thiện hơn các quy định về pháp luật thi hành án dân sự

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Liên quan đến đề tài này đã có một số luận văn thạc sỹ, bài viết của các tác giả đề cập đến như:

Luận văn thạc sỹ luật học: Tổ chức và hoạt động của Cục Thi hành án dân sự: Thực trạng và giải pháp hoàn thiện, của tác giả Nguyễn Văn Tú, năm 2011,

Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh

Luận văn phân tích cơ sở lý luận và pháp lý về tổ chức và hoạt động của Cục Thi hành án dân sự; phân tích về thực trạng tổ chức và hoạt động của Cục Thi hành

án dân sự nói chung và Cục Thi hành án dân sự tỉnh khánh Hòa nói riêng Tác giả đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện về tổ chức và hoạt động của Cục Thi hành

án dân sự Đồng thời tác giả nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của Cục Thi hành

án dân sự tỉnh Khánh Hòa (nơi tác giả đang công tác) Trong luận văn, tác giả còn

có nêu lên những bất cập của Điều 104 Luật Thi hành án dân sự năm 2008 về thủ tục giảm giá tài sản kê biên, ảnh hưởng đến quá trình thi hành án và đưa ra giải pháp giảm giá tài sản kê biên bốn lần không bán được thì giao cho người được thi hành án

Luận văn thạc sỹ: “Tổ chức và hoạt động của Cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh (từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh)”, tác giả Nguyễn Thị Quỳnh

Phượng, năm 2011, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh Luận văn đi sâu phân tích và nghiên cứu tổ chức và hoạt động của Cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh và thực tiễn tại TP.Hồ Chí Minh Ngoài việc đưa ra các giải pháp nhằm hoàn

- Lê Vĩnh Châu (2016), “Thi hành bản án, quyết định của Tòa án về giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại ở Việt Nam hiện nay”, Luận án tiến

sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội Đây là công trình nghiên cứu khá hoàn thiện

và đầy đủ về khái niệm thi hành án kinh doanh, thương mại, các thủ tục thi hành án

và những vướng mắc trong thi hành án Công trình này giúp tác giả nhận thức về lý luận và thực tiễn về thi hành bản án, quyết định của Tòa án về giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại ở Việt Nam

- Võ Thành Long (2018) “Hoãn thi hành án dân sự theo quy định của pháp luật Việt Nam”, Luận văn thạc sĩ Đây là công trình nghiên cứu khá hoàn thiện và

đầy đủ về khái niệm, các thủ tục hoãn thi hành án và những vướng mắc trong thi hành án Công trình này giúp tác giả nhận thức về lý luận và thực tiễn về hoãn thi hành án từ thực tiễn quận 2 và cục thi hành án dân sự

- Nguyễn Đức Chon (2019) “Kê biên tài sản thế chấp là bất động sản trong thi hành án dân sự để thu hồi nợ cho ngân hàng từ thực tiễn tại quận Bình Tân”,

Luận văn thạc sĩ, Học viện Khoa học xã hội Đây là công trình nghiên cứu khá hoàn thiện và đầy đủ về khái niệm, các thủ tục kê biên tài sản trong thi hành án dân

sự và những vướng mắc trong thi hành án dân sự Công trình này giúp tác giả nhận thức về lý luận và thực tiễn về kê biên tài sản từ thực tiễn quận Bình Tân

Qua tìm hiểu biết của học viên thì hiện nay vẫn chưa có nhiều nghiên cứu một cách toàn diện về pháp luật định giá tài sản trong thi hành án dân sự và kiến

4

nghị hoàn thiện pháp lý về pháp luật định giá tài sản trong thi hành án dân sự hiên nay

Vì vậy, việc lựa chọn đề tài “Định giá tài sản theo pháp luật thi hành án dân

sự từ thực tiễn quận 2, thành phố Hồ Chí Minh” là một đề tài mới, còn nhiều vấn đề cần nghiên cứu và chưa trùng lắp với các công trình khoa học đã được công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Mục đích nghiên cứu: Làm rõ một số vấn đề lý luận và thực trạng pháp luật

về định giá tài sản trong thi hành án dân sự nói chung và thực tiễn áp dụng tại quận

2, Thành phố Hồ Chí Minh

Trên cơ sở phân tích và thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự kiến nghị các giải pháp hoàn thiện pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự và đảm bảo thực thi pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự tại Quận 2 Thành phố Hồ Chí Minh

Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích nghiên cứu đã đề ra, luận văn có các nhiệm vụ cụ thể sau:

Thứ nhất, trinh bày những vấn đề lý luận và pháp luật về định giá tài sản

trong thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay, trong đó làm rõ khái niệm, nội dung

về định giá tài sản trong thi hành án dân sự và pháp luật vê định giá tài sản trong thi hành án dân sự

Thứ hai, phân tích đánh giá thực trạng pháp luật hiện hành và thực tiễn thực

thi các quy định pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự tại Quận 2 Thành phố Hồ Chí Minh, từ đó làm rõ những ưu điểm, nhược điểm trong việc thực thi các quy định pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự tại Quận 2

Thành phố Hồ Chí Minh

Thứ ba, đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và đảm bảo thực thi

pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự tại Quận 2 Thành phố Hồ Chí Minh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài

5

- Đối tượng nghiên cứu:

Luận văn đi sâu phân tích các quy định pháp luật hiện nay, các văn bản pháp luật, đánh giá thực tiễn việc áp dụng pháp luật về định giá tài sản trong công tác thi hành án dân sự hiện nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối chính sách của Đảng, các văn bản pháp luật của Nhà nước để đánh giá các quy định pháp luật hiện hành và hoạt động thực tiễn về định giá tài sản trong thi hành án dân sự

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Chương 1, chủ yếu áp dụng phương pháp phân tích, đánh giá, tổng hợp Phương pháp phân tích kết hợp với phương pháp đánh giá được sử dụng trong việc phân tích, đánh giá khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa pháp lý của hoạt động định giá tài sản trong thi hành án dân sự

Chương 2, chủ yếu sử dụng phương pháp phân tích, so sánh, thống kê Các phương pháp này được áp dụng để viết về các quy định về định giá tài sản trong thi hành án dân sự

Chương 3, ngoài phương pháp phân tích, so sánh, còn vận dụng thêm phương pháp thu thập số liệu, thông tin và phương pháp tổng hợp Bằng phương pháp phân tích, phân tích những quy định của pháp luật hiện hành về định giá tài sản trong thi hành án dân sự trong thời gian qua Sau đó dùng các phương pháp

6

thống kê, so sánh kết hợp với phương pháp phân tích để làm rõ hoạt động định giá tài sản trong thi hành án dân sự thời gian qua Trên cơ sở thực tiễn, đi vào phân tích những bất cập, tồn tại của Luật thi hành án dân sự hiện hành và các văn bản hướng dẫn về hoạt động định giá tài sản trong thi hành án dân sự Trên cơ sở phân tích những bất cập, vướng mắc, tác giả để ra một số kiến nghị nhằm khắc phục những bất cập trong các quy dịnh của pháp luật Việt Nam hiện hành về hoạt động định giá tài sản trong thi hành án dân sự Phương pháp tổng hợp được sử dụng song song với phương pháp phân tích để tổng hợp kết quả nghiên cứu, khái quát những kết quả

6.2 Ý nghĩa thực hiễn của luận văn

+ Luận văn đã hệ thống một số vấn đề lý luận về định giá tài sản trong thi hành án dân sự Trong đó có khái niệm, đặc trưng và quan niệm của các tổ chức trên thế giới

+ Luận văn đã phân tích làm rõ thực tiễn thi hành pháp luật thi hành án dân sự trên địa bàn quận 2, thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

+ Luận văn đã đưa ra những giải pháp quan trọng nhằm cải cách, hoàn chỉnh các quy định của pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự, từ đó nâng cao hiệu quả việc thực thi pháp luật thi hành án dân sự

+ Ngoài ra luận văn còn có giá trị giúp bản thân tác giả nâng cao nhận thức, lý luận và thực tiễn đối với việc thực thi pháp luật định giá tài sản thi hành án dân sự trong công việc của mình và có thể làm tài liệu tham khảo cho các chấp hành viên, Thẩm tra viên, Thư ký thi hành án, cá nhân và tổ chức muốn tìm hiểu về định giá

7

tài sản trong thi hành án dân sự, để từ đó vận dụng vào thực tiễn, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự

7 Kết cấu của luận văn

Luận văn được kết cấu thành 3 phần: Mở đầu, nội dung và kết luận Ngoài ra, trong luận văn còn trình bày danh mục các tài liệu tham khảo Phần nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự ở Việt Nam

Chương 2: Thực trạng pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự

ở Việt Nam hiện nay

Chương 3: Thực tiễn thực thi pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự tại Quận 2, Thành phố Hồ Chí Minh và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật

8

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐỊNH GIÁ

TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở VIỆT NAM

1.1 Khái niệm định giá tài sản trong thi hành án dân sự

Định giá nói chung là hoạt động chuyên môn vừa mang tính kinh tế kỹ thuật, tính pháp lý, vừa mang tính xã hội Hoạt động định giá hình thành, tồn tại và phát triển gắn liền với sự hình thành, tồn tại và phát triển của thị trường Định giá tài sản

là hình thức phân tích kinh tế ứng dụng

Định giá tài sản được một số tác giả định nghĩa như sau:

Theo Từ điển Tiếng Việt: Định giá là quy định về giá cả các mặt hàng

Định giá là sự ước tính về giá trị của các quyền sở hữu tài sản cụ thể bằng hình thái tiền tệ cho một mục đích đã được xác định (GS.W Sealrooke – viện đại học Portsmouth – Vương quốc Anh)

Định giá là một khoa học về ước tính giá trị cho một mục đích cụ thể của một tài sản cụ thể, tại một thời điểm xác định, có cân nhắc đến tất cả các đặc điểm của tài sản cũng như xem xét tất cả các yếu tố kinh tế căn bản của thị trường, bao gồm các loại đầu tư lựa chọn (GS.Lim Lan Yaun – khoa xây dựng và bất động sản – đại học quốc gia Singapore)

Theo khoản 5 Điều 9 Luật giá năm 2012 quy đinh: Định giá là việc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh quy định giá cho hàng hóa, dịch vụ

Theo tác giả Nguyễn Văn Trong (2010), Giáo trình định giá tài sản, Trường

Đại học kinh doanh và công nghệ Hà Nội-Khoa Tài chính, tr.5, thì định giá tài sản

là ước tính giá trị của các quyền sở hữu tài sản bằng hình thái tiền tệ phù hợp với một thị trường, tại một thời điểm, theo những tiêu chuẩn cho mục đích nhất định

Có nhiều quan điểm về khái niệm định giá như đã nêu trên, tác giả thống nhất với khái niệm định giá của tác giả Nguyễn Văn Trong vì những lý do cụ thể như sau:

Khái niệm của tác giả Nguyễn Văn Trong thể hiện đầy đủ nhất, đúng bản chất của hoạt động định giá tài sản trong thi hành án dân sự đó là sự ước tính giá trị

9

của tài sản bằng một hình thái tiền tệ nhất định phù hợp với thị trường, tại một thời điểm nhất định, tuân thủ các tiêu chuẩn về định giá tài sản theo quy định của pháp luật và nhằm một mục đích nhất định Trong thi hành án dân sự, mục đích của việc định giá đó là nhằm xác định giá khởi điểm của tài sản để đưa ra bán đấu giá, thu phí thi hành án, đương sự phân chia tài sản

Thi hành án dân sự là khâu quan trọng, đảm bảo cho các bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực được thi hành trên thực tế Về mặt thuật ngữ “thi hành án”, theo Từ điển pháp luật phổ thông (2009), NXB Giáo dục Việt Nam, tr.596 “Thi hành án dân sự là khâu quan trọng, đảm bảo cho các bản án, quyết định của Tòa án

có hiệu lực được thi hành trên thực tế Trong khoa học pháp lý, hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về thi hành án dân sự Cũng theo từ điển này, “thi hành án” là

“giai đoạn kết thúc trình tự tố tụng và khâu cuối cùng kết thúc một vụ án được xét

xử nhằm làm cho các phán quyết của Tòa án nhất định có hiệu lực pháp luật”

Theo Từ điển luật học (1999), NXB Bách Khoa, Hà Nội, tr.464, thi hành án

là “giai đoạn kết thúc trình tự tố tụng, là khâu cuối cùng kết thúc một vụ án được xét xử nhằm làm cho các phán quyết của Tòa án nhất định có hiệu lực pháp luật Vì vậy, bản án sau khi có hiệu lực thi hành án phải được thi hành nghiêm chỉnh

Trong khoa học pháp lý, hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về thi hành

án dân sự

Theo tác giả Lê Minh Tâm(2001), “Thử bàn mấy vấn đề lý luận về thi hành

án”, Tạp chí Luật học, (2), tr.21,26: “Thi hành án (đặc biệt là thi hành án dân sự)

không phải là giai đoạn của tố tụng, bởi vì thi hành án có mục đích khác với mục đích tố tụng Tác giả Lê Minh Tâm cho rằng: Thi hành án là quá trình tiến hành các hoạt động nhằm thực hiện các bản án và quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật Vì vậy, có thể nói một cách hình ảnh rằng “tố tụng là quá trình đi tìm chân lý

để áp dụng công lý (pháp luật), còn thi hành án là quá trình thực thi chân lý bằng công lý Ở đây chân lý đã rõ, có tội hay vô tội, đúng hay sai đã được phân xử rõ ràng, thi hành án chỉ nhằm thực hiện các bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật”

đủ về bản chất, đặc trưng của hoạt động hành chính Bởi vì đặc trưng chủ yếu của hoạt động hành chính là hoạt động chấp hành, điều hành, các quyết sách đưa ra dựa trên cơ sở mệnh lệnh, phục tùng, có tính bắt buộc chấp hành của cấp trên đối với cấp dưới…”

Tác giả Nguyễn Ngọc Thiện (2014), Pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự, Luận văn thạc sỹ Luật học, Trường Đại

học Luật thành phố Hồ Chí Minh: “Thi hành án dân sự là hoạt động hành chính – tư pháp của Nhà nước, được thực hiện bởi các chủ thể do pháp luật quy định theo một trình tự, thủ tục luật định, nhằm đảm bảo thi hành các bản án, quyết định về dân sự của Tòa án hoặc quyết định khác của cơ quan có thẩm quyền”

Mỗi một quan niệm trên đều có cơ sở khoa học và lý luận riêng Tuy nhiên, tác giả đồng tình với quan niệm tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Phượng cho rằng thi hành án dân sự là hoạt động tư pháp bởi vì tính chất tư pháp của hoạt động thi hành

án dân sự thể hiện qua những điểm sau:

Thứ nhất, thi hành án dân sự là giai đoạn của quá trình tố tụng nói chung, và được xác định là giai đoạn cuối cùng của quá trình tố tụng “Bởi nếu tách ra sẽ không thực hiện được mục tiêu chung của quá trình tố tụng Khi chân lý được làm sáng tỏ thể hiện trong bản án, quyết định của Tòa án thì mới dừng lại ở việc làm rõ

11

đúng hay sai, phải hay trái trên văn bản, giấy tờ Muốn nó thực hiện trên thực tế, cần phải chờ hiệu quả của công tác thi hành án Vì vậy, thi hành án là giai đoạn tiếp theo của quá trình xét xử Ở giai đoạn này cơ quan thi hành án áp dụng các biện pháp được pháp luật quy định để đưa chân lý trở thành hiện thực trong đời sống thực tế Quá trình đi tìm chân lý kéo dài suốt quá trình tố tụng cho đến khi được khẳng định trên thực tế”

Thứ hai, hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự gắn liền hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân Tòa án là cơ quan tư pháp, thực hiện chức năng xét xử, ban hành các bản án, quyết định nhân danh Nhà nước Cơ quan Thi hành án dân sự là cơ quan chấp hành, thực hiện và tổ chức thi hành án các bản án, quyết định của Tòa án Công tác thi hành án dân sự có hiệu quả hay không phụ thuộc rất lớn vào phán quyết của Tòa án trong việc tuyên án, chuyển giao kịp thời, đầy đủ các bản án, quyết định cho cơ quan thi hành án dân sự, giải thích, những nội dung trong bản án, quyết định mà cơ quan Thi hành án dân sự, đương sự có kiến nghị, đề nghị, nâng cao trách nhiệm của Tòa án trong việc xác định quyền sở hữu của người phải thi hành án

Theo Điều 170 Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) quy định: Tòa án có quyền “yêu cầu cơ quan Thi hành án dân sự báo cáo kết quả thi hành bản án, quyết định trong trường hợp cần thiết”

Hoạt động thi hành án dân sự có mối quan hệ mật thiết, đan xen với các giai đoạn tố tụng trước đó

Thứ ba, chức năng chủ yếu của thi hành án là nhằm đảm bảo cho các bản án, quyết định của Tòa án và các quyết định khác có hiệu lực pháp luật được thi hành trên thực tế

Thứ tư, quá trình thi hành án dân sự tuân thủ chặt chẽ các trình tự thủ tục do pháp luật quy định Việc tuân thủ chặt chẽ các trình tự thủ tục do pháp luật thi hành

án dân sự quy định từ khâu nhận đơn yêu cầu thi hành án, ra quyết định thi hành án, giao quyết định thi hành án, áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án, thỏa thuận giá, thỏa thuận tổ chức thẩm định giá…

12

Thứ năm, hoạt động thi hành án dân sự là một trong những hoạt động tư pháp, chịu sự kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân Theo Điều 12 Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) quy định: “Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án, cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc thi hành án dân sự”

Từ sự phân tích trên, tác giả mạnh dạn đưa ra khái niệm thi hành án dân sự như sau: Thi hành án dân sự là hoạt động hành chính - tư pháp được thực hiện bởi

cơ quan thi hành án dân sự và các chủ thể khác do pháp luật quy định nhằm đảm bảo bản án, quyết định dân sự, các khoản dân sự trong bản án hình sự, hành chính, quyết định của Tòa án giải quyết phá sản, quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh có liên quan đến tài sản của bên phải thi hành án và phán quyết của Trọng tài thương mại được thi hành theo đúng quy định của pháp luật

Từ những định nghĩa về định giá tài sản và khái niện thi hành án dân sự như trên, tác giá có thể đưa ra khái niệm về định giá tài sản trong thi hành án dân sự như

sau: Định giá tài sản trong thi hành án dân sự là sự ước tính giá trị của các quyền

sở hữu tài sản bằng hình thái tiền tệ phù hợp với một thị trường, tại một thời điểm, theo những trình tự, thủ tục do pháp luật quy định nhằm xác định giá tài sản để thi hành án

1.2 Đặc điểm của định giá tài sản trong thi hành án dân sự

Thứ nhất, định giá tài sản trong thi hành án dân sự là sự ước tính giá trị của

tài sản tại một thời điểm để xác định giá trị của tài sản Giá trị của tài sản được xác

định có thể là giá thị trường hoặc giá trị phi thị trường Giá tài sản được định giá trong thi hành án dân sự được xác định là giá thị trường tại thời điểm đánh giá tài sản

Theo Khoản 4 Điều 4 Luật giá số 11/2012/QH13 ngày 20 tháng 6 năm 2012 quy định: Giá thị trường là giá hàng hóa, dịch vụ hình thành do các nhân tố chi phối

và vận động của thị trường quyết định tại một thời điểm, địa điểm nhất định

Giá trị phi thị trường là mức giá ước tính của một tài sản tại thời điểm, địa điểm thẩm định giá, không phản ánh giá thị thường mà căn cứ vào đặc điểm kinh tế

13

- kỷ thuật, chức năng, công dụng của tài sản, những lợi ích mà tài sản mang lại trong quá trình sử dụng, giá trị đối với một số người mua đặc biệt, giá trị khi giao dịch trong điều kiện hạn chế, giá trị đối với một số mục đích thẩm định giá đặc biệt

và các giá trị không phản ánh giá thị trường khác Giá trị phi thị trường bao gồm: giá trị tài sản bắt buộc phải bán, giá trị đặc biệt, giá trị đầu tư, giá trị để tính thuế hoặc giá trị khác theo Tiêu chuẩn thẩm định giá Việt Nam số 03 ban hành kèm theo Thông tư số 158/2014/TT-BTC ngày 27 tháng 10 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Tài chính

Thứ hai, định giá tài sản được tính bằng hình thái tiền tệ, thông thường đó là

đồng Việt Nam đồng hoặc đồng đô la Mỹ Tuy nhiên trong thi hành án dân sự hiện nay thì hình thái tiền tệ được quy định đó là đồng Việt Nam đồng

Một trong những nguyên tắc về định giá tài sản trong tố tụng dân sự đó là: Giá tài sản được tính bằng đồng Việt Nam theo Khoản 4 Điều 2 Thông tư số 02/2014/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP-BTC ngày 28 tháng 3 năm 2014 của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành Điều 92 Bộ luật lố tụng dân sự đã sửa đổi, bổ sung theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật tố tụng dân sự về định giá tài sản, thẩm định giá tài sản

Trong nghiệp vụ thu, chi thi hành án dân sự thì cơ quan Thi hành án dân sự chỉ thu, chi bằng tiền Việt Nam đồng trừ trường hợp đương sự có thỏa thuận thu bằng tiền khác hoặc cơ quan Thi hành án dân sự chỉ thu vàng, bạc, ngoại tệ theo bản

án, quyết định của Tòa án theo khoản 3 Điều 16 Thông tư số 01/2016/TT-BTP ngày

01 tháng 02 năm 2016 của Bộ Tư pháp hướng dẫn thực hiện một số thủ tục quản lý hành chính và biểu mẫu nghiệp vụ trong thi hành án dân sự Do vậy, khi tiến hành định giá tài sản Chấp hành viên hoặc tổ chức thẩm định giá xác định giá khởi điểm của tài sản chỉ bằng Việt Nam đồng

Thứ ba, việc ước tính giá trị tài sản phải đặt tài sản trong một thời điểm nhất

định với những điều kiện nhất định (kinh tế, xã hội, khuôn khổ pháp lý, quan hệ cung cầu, thời gian, địa điểm…)

14

Thứ tư, định giá tài sản luôn theo yêu cầu, mục đích nhất định Trong thi

hành án dân sự, việc định giá tài sản theo yêu cầu của Chấp hành viên hoặc đương

sự nhằm xác định giá khởi điểm để đưa tài sản kê biên ra bán đấu giá, xác định lại giá trong trường hợp có biến động về giá đối với trường hợp chia tài sản hoặc xác định giá để có cơ sở thu phí thi hành án

Thứ năm, định giá tài sản luôn phải tuân theo những trình tự, thủ tục theo

pháp luật thi hành án dân sự quy định Các trình tự, thủ tục về định giá tài sản thi hành án dân sự bao gồm thỏa thuận giá tài sản, thỏa thuận về tổ chức thẩm định giá,

về quyền yêu cầu định giá lại tài sản, thỏa thuận về mức giảm giá tài sản của đương sự; các trường hợp xác định giá tài sản của Chấp hành viên

1.3 Ý nghĩa của pháp luật về định giá tài sản trong thi hành án dân sự

Định giá tài sản là một khâu rất quan trọng trong hoạt động thi hành án dân

sự Hoạt động định giá tài sản được thực hiện sau khi tài sản thi hành án đã được kê biên và đưa ra xử lý theo pháp luật thi hành án dân sự

Theo Luật thi hành án dân sự, định giá tài sản bao gồm các thủ tục thỏa thuận giá tài sản, thỏa thuận tổ chức thẩm định giá, định giá lại tài sản và giảm giá tài sản Mỗi một giai đoạn liên quan đến định giá tài sản đều có ý nghĩa rất lớn đối với hoạt động thi hành án dân sự

Thứ nhất, định giá tài sản là căn cứ để xác định giá khởi điểm của tài sản kê

biên để thi hành án

Trong công tác thi hành án dân sự, một trong những nguyên tắc rất quan trọng không chỉ được quy định trong Bộ luật dân sự mà còn được quy định trong pháp luật thi hành án dân sự, đó là nguyên tắc thỏa thuận sự định đoạt của các đương sự Điều 6 Luật Thi hanh án dân sự quy định: “Đương sự có quyền thỏa thuận về việc thi hành án, nếu thỏa thuận đó không vi phạm điều cấm của pháp luật

và không trái đạo đức xã hội Kết quả thi hành án theo thỏa thuận được công nhận”

Việc tôn trọng thỏa thuận của các đương sự được thực hiện xuyên suốt quá trình thi hành án Tuy nhiên, khi các đương sự không thỏa thuận hoặc thỏa thuận không được thì Chấp hành viên là người được Nhà nước trao quyền (Điều 20 Luật

15

THADS) thực hiện các biện pháp cưỡng chế để thi hành án Một trong những biện pháp cưỡng chế thường được áp dụng khi người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành án đó là biện pháp kê biên tài sản để thi hành

án Để đưa tài sản kê biên ra bán đấu giá thì phải tuân thủ một thủ tục rất quan trọng

đó là định giá tài sản kê biên Việc định giá tài sản kê biên rất quan trọng trong quá trình giải quyết thi hành án của Chấp hành viên Đây là thủ tục quan trọng trong quá trình giải quyết thi hành án Theo Điều 98 Luật Thi hành án dân sự quy định: Ngay khi kê biên tài sản mà đương sự thỏa thuận được về giá tài sản hoặc tổ chức thẩm định giá thì Chấp hành viên lập biên bản về thỏa thuận đó Giá tài sản do đương sự thỏa thuận là giá khởi điểm để bán đấu giá Trường hợp đương sự có thỏa thuận về

tổ chức thẩm định giá thì Chấp hành viên ký hợp đồng dịch vụ với tổ chức thẩm định giá đó

Thứ hai, định giá tài sản là căn cứ để bán đấu giá tài sản tại các cơ quan bán

Thứ ba, định giá tài sản là căn cứ xác định giá tài sản để thu phí thi hành án

Theo quy định của pháp luật thi hành án dân sự, khi người được thi hành án nhận được tiền, tài sản theo bản án, quyết định của Tòa án thì phải nộp phí thi hành

án Đây là nghĩa vụ bắt buộc của người được thi hành án Điều 60 Luật Thi hành án dân sự quy định: Người được thi hành án phải nộp phí thi hành án dân sự

Tuy nhiên trong thực tiễn công tác thi hành án dân sự có nhiều trường hợp người được thi hành án đã nhân tài sản theo bản án, quyết định của Tòa án nhưng vẫn không tự nguyện nộp phí thi hành án Để giải quyết trường hợp này, pháp luật

về thi hành án dân sự quy định: “Trước khi giao tài sản ít nhất 15 ngày, tổ chức thu phí thông báo số tiền phí thi hành án dân sự mà người được thi hành án phải nộp theo quy định Quá thời hạn trên, người được thi hành án không nộp phí thi hành án

16

thì cơ quan thu phí có quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế để thi hành án, bao gồm

cả việc bán đấu giá tài sản đã giao cho người được thi hành án để đảm bảo thu hồi tiền phí thi hành án Chi phí định giá, bán đấu giá tài sản do người được thi hành án chi trả Việc định giá, định giá lại tài sản và bán đấu giá tài sản để thu hồi tiền phí thi hành án được thực hiện theo quy định của pháp luật về định giá, bán đấu giá tài sản để thi hành án” theo khoản 4 Điều 46 nghị định số 62/2015/NĐ ngày 18 tháng 7 năm 2015 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật thi hành án dân sự và theo điểm b khoản 4 Thông tư số 216/2016/TT-BTC ngày 10 tháng 11 năm 2016 quy định mức thu , chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí thi hành án dân sự

Pháp luật về thi hành án dân sự cũng quy định trường hợp cơ quan thi hành

án phải định giá tài sản khi tài sản mà người được thi hành án nhận có biến động về giá để làm căn cứ thu phí thi hành án Trường hợp Tòa án không tuyên giá trị tài sản hoặc có tuyên nhưng tại thời điểm thu phí không còn phù hợp (thay đổi quá 20%) so với giá thị trường thì tổ chức thu phí tổ chức định giá tài sản để xác định phí thi hành án dân sự mà người được thi hành án phải nộp Chi phí định giá do cơ quan thi hành án dân sự chi trả từ nguồn phí thi hành án dân sự được để lại, theo điểm b khoản 4 Thông tư số 216/2016/TT-BTC ngày 10 tháng 11 năm 2016 quy định mức thu , chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí thi hành án dân sự

Thứ tư, định giá tài sản là căn cứ để xác định giá trị tài sản trong trường hợp

cấn trừ tài sản để thi hành án

Trong công tác thi hành án dân sự, không phải lúc nào tài sản kê biên cũng đưa ra bán đấu giá hoặc không phải lúc nào đương sự cũng không tự nguyện thi hành án Có trường hợp đương sự tự nguyện thi hành án đối với thi hành án là khoản tiền nhưng đương sự không có tiền để thi hành án Họ tự nguyện giao nộp tài sản tương ứng để thi hành giao cho người được thi hành án để cấn trừ nợ Trong trường hợp này, Chấp hành viên phải cho các bên đương sự tự thỏa thuận về giá tài sản Khi các bên không đạt được sự thỏa thuận về giá tài sản thì Chấp hành viên phải tiến hành định giá tài sản để thi hành án

17

Thứ năm, định giá tài sản là căn cứ để bảo vệ quyền lợi đương sự trong thi

hành án dân sự

Thông qua hoạt động định giá tài sản, đương sự biết được giá trị tài sản để họ

có căn cứ thỏa thuận thi hành án, thỏa thuận cách thức xử lý tài sản hoặc sử dụng quyền yêu cầu định giá lại tài sản của mình để đảm bảo một cách chính xác nhất giá trị tài sản thi hành án tại thời điểm định giá là giá trị trường chuyển nhượng để có

cơ sở thi hành án

Tóm tại, định giá tài sản là một thủ tục, nghiệp vụ rất quan trọng trong quá trình giải quyết hồ sơ thi hành án dân sự Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) và các văn bản hướng dẫn thi hành đã quy định chặt chẽ về trình tự, thủ tục định giá tài sản Tuy nhiên thực tiễn áp dụng trong công tác thi hành án dân sự vẫn còn nhiều vướng mắc, bất cập cần bổ sung, hướng dẫn Trước khi Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Thi hành án dân sự có hiệu lực, một thời gian khá dài thủ tục định giá tài sản là một trong những thủ tục gây nhiều điểm nghẽn nhất trong công tác thi hành án dân sự, làm chậm quá trình xử lý tài sản kê biên như pháp luật chưa quy định rõ số lần yêu cầu định giá lại tài sản kê biên của đương sự, thủ tục niêm yết hai lần đối với tài sản bán đấu giá, quyền thỏa thuận mức giảm giá tài sản của đương sự

18

Tiểu kết luận chương 1

Thẩm định giá tài sản trong thi hành án dân sự là một thủ tục phức tạp đòi hỏi Chấp hành viên phải có kỹ năng toàn diện mới có thể thực hiện được công việc

tài sản để thi hành án dân sự thì quy định pháp luật về thi hành án nói chung và định giá tài sản nói riêng còn thiếu, còn nhiều bất cập và gây khó khăn khi áp dụng vào thực tiễn Ngoài ra, hiện nay công tác thi hành án dân sự là một trong những vấn đề nổi cộm trong xã hội, có nhiều đơn khiếu nại, tố cáo Vì vậy cơ quan thi hành án dân sự được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, kinh phí, con người nhằm giải quyết một số lượng án lớn tồn đọng trong nhiều năm gây bức xúc cho nhân dân, xã hội

Để giúp cho công tác thi hành án dân sự đạt kết quả tốt, đảm bảo sự thực thi của bản án, quyết định của Tòa án được thi hành trên thực tế, giảm lượng án tồn đọng ngày càng nhiều Ngày 25/11/2014, tại kỳ họp thứ 8, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thi hành án dân sự đã được Quốc hội nước Công hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII thông qua và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2015 Những hạn chế, vướng mắc khó khăn trong việc áp dụng Luật THADS

2008 đã cơ bản sửa đổi, bổ sung; đặc biệt những quy định về định giá tài sản theo Điều 99, Điều 104 về định giá lại tài sản kê biên, về xử lý tài sản không có người tham gia đấu giá, bán đấu giá không thành đã được sửa đổi, bổ sung; giúp cho công tác xử lý tài sản kê biên được nhanh chóng; hạn chế đương sự chây lỳ, cố tình kéo dài thi hành án; xác định rõ hơn vai trò, trách nhiệm của cơ quan thi hành án dân sự, Tòa án, Viện kiểm sát, Ủy ban nhân dân và các cơ quan, tổ chức, các nhân có liên quan trong hoạt động thi hành án dân sự, đảm bảo sự nghiêm minh của pháp luật, pháp chế xã hội chủ nghĩa

Vì vậy, Chấp hành viên luôn xem việc định giá tài sản trong thi hành án dân

sự là thủ tục hàng đầu trong quá trình tổ chức thi hành án, quan trọng của ngành Thi hành án dân sự, nhằm góp phần lành mạnh hóa hoạt động thẩm định giá của đất nước

19

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT

VỀ ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở VIỆT

NAM HIỆN NAY 2.1 Nguyên tắc định giá

Nguyên tắc là những tư tưởng mang tính chỉ đạo xuyên suốt trong mọi hoạt động nói chung

Trong công tác thi hành án dân sự thì pháp luật liên quan đến việc định giá tài sản cũng phải tuân thủ các nguyên tắc sau:

a) Tôn trọng sự thỏa thuận của các đương sự

Xuất phát từ các nguyên tác cơ bản của pháp luật dân sự trong đó có nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận trong bộ luật dân sự, pháp luật về thi hành

án dân sự cũng tôn trọng nguyên tắc này Pháp luật thi hành án dân sự khuyến khích các đương sự tự mình bày tỏ thiện chí, duy trì mối quan hệ thân thiết Sự thỏa thuận của đương sự có thể để thi hành chỉ một phần hay toàn bộ các khoản phải thi hành

án, cũng có thể họ thỏa thuận về thời gian, địa điểm, phương thức thi hành án

Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Bộ luật dân sự 2015 thì cá nhân, pháp nhân xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của mình trên cơ sở tự do,

tự nguyện cam kết, thỏa thuận Mọi cam kết, thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội có hiệu lực thực hiện đối với các bên và phải được chủ thể khác tôn trọng

Sau khi bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật, bước sang giai đoạn tổ chức thi hành án của cơ quan thi hành án, việc thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự của các đương sự trong bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án

sẽ tác động trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ về tài sản của các đương sự, quyền của bên này là nghĩa vụ tương ứng của bên kia và ngược lại Do vậy, trong giai đoạn thi hành án các đương sự thường chống đối quyết liệt, cản trở việc thi hành án Để công tác tổ chức thi hành án đạt hiệu quả cao, đạt được đồng thuận của các đương sự đòi hỏi Chấp hành viên phải đề cao trách nhiệm cá nhân, phát huy hiểu biết, kinh nghiệm và kỹ năng nghiệp vụ chuyên môn Luôn luôn ưu tiên công tác vận động,

20

thuyết phục đương sự Một trong những biện pháp quan trọng đó là khuyến khích đương sự đạt được sự thỏa thuận trong thi hành án Nguyên tắc thỏa thuận trong thi hành án dân sự là nguyên tắc được áp dụng hàng đầu trong quá trình thi hành án của Chấp hành viên và được vận dung nguyên tắc này trong xuyên suốt quá trình tổ chức thi hành án, từ giai đoạn bắt đầu quá trình trình thi hành án cho đến giai đoạn kết thúc giải quyết thi hành án

Theo Điều 6 Luật thi hành án dân sự quy định về nguyên tắc thỏa thuận thi hành án dân sự như sau: “Đương sự có quyền thỏa thuận về việc thi hành án, nếu thỏa thuận đó không vi phạm điều cấm của pháp luật và không trái đạo đức xã hội Kết quả thi hành án theo thỏa thuận được công nhận Có thể nói đây là nguyên tắc chung trong thi hành án dân sự Do đó, trong từng giai đoạn tổ chức thi hành án dân

sự, nguyên tắc này được quy định rõ trong các điều luật và các văn bản pháp luật

Đối với giai đoạn kê biên tài sản, thì theo khoản 1 Điều 98 Luật thi hành án dân sự quy định: Ngay sau kê biên tài sản mà đương sự thỏa thuận được về giá tài sản hoặc tổ chức thẩm định giá thì Chấp hành viên lập biên bản về thỏa thuận đó Giá tài sản do đương sự thỏa thuận là giá khởi điểm để bán đấu giá Trường hợp đương sự có thỏa thuận về tổ chức thẩm định giá thì Chấp hành viên ký hợp đồng dịch vụ với tổ chức thẩm định giá đó

Đối với giai đoạn định giá lại tài sản kê biên Theo khoản 1 Điều 99 Luật thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) quy định: Việc định giá lại tài sản kê biên được thực hiện trong các trường hợp: Chấp hành viên có vi phạm nghiêm trọng quy định tại Điều 98 của Luật này dẫn đến sai lệnh kết quả định giá tài sản Đương sự có yêu cầu định giá lại trước khi có thông báo công khai về việc bán đấu giá tài sản Yêu cầu định giá lại chỉ được thực hiện một lần và chỉ được chấp nhận nếu đương sự có đơn yêu cầu trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được thông báo về kết quả thẩm định giá và phải nộp ngay tạm ứng chi phí thẩm định giá lại tài sản Giá thẩm định lại được lấy mà giá khởi điểm để bán đấu giá theo quy định

21

Việc thỏa thuận của đương sự trong giai đoạn định giá lại tài sản kê biên được hiểu như sau: Đó là đương sự có quyền thỏa thuận giá tài sản kê biên, nếu họ thỏa thuận không được hoặc không thỏa thuận thì họ có quyền thỏa thuận về tổ chức thẩm định giá giá Trong trường hợp đương sự thỏa thuận được về giá tài sản

kê biên thì Chấp hành viên ghi nhận về việc thoa thuận đó, giá tài sản mà các bên thỏa thuận đó là giá khởi điểm của tài sản kê biên để Chấp hành viên tiến hành các thủ tục tiếp theo Trường hợp đương sự thỏa thuận được về tổ chức thẩm định giá thì Chấp hành viên phải ký hợp đồng dịch vụ với tổ chức thẩm định giá đó để tiến hành thẩm định giá Trường hợp đương sự không thỏa thuận hoặc thỏa thuận không được về tổ chức thẩm định giá thì Chấp hành viên có quyền lựa chọn một tổ chức thẩm định giá trên địa bàn tỉnh, thành phố mà tài sản kê biên tọa lạc để tổ chức thẩm định giá

Trong trường hợp xử lý tài sản kê biên mà không có người tham gia đấu giá, trả giá hoặc bán đấu giá không thành theo Điều 104 Luật Thi hành án dân sự năm

2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) thì việc thỏa thuận của các đương sự được thực hiên như sau:

Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày nhận được thông báo về việc tài sản kê biên bán đấu giá mà không có người tham gia đấu giá, trả giá hoặc bán đấu giá không thành mà đương sự không thỏa thuận hoặc thỏa thuận không được về mức giảm giá thì Chấp hành viên quyết định giảm giá tài sản để tiếp tục bán đấu giá Như vậy, pháp luật thi hành án quy định quyền thỏa thuận của đượng sự về quyền định giá tài sản thông qua thỏa thuận mức giảm giá tài sản kê biên Trong trường hợp đương sự không thỏa thuận hoặc thỏa thuận không được về mức giảm giá tài sản kê biên thì Chấp hành viên được quyền quyết định về mức giảm giá tài sản nhưng không được vượt quá tỷ lệ 10% đối với lần bán đấu giá liền kề trước đó

Để thỏa thuận của các đương sự trong việc định giá tài sản được cơ quan Thi hành án dân sự chấp nhận thì phải thỏa mãn các điều kiện như sau:

Thỏa thuận không được trái pháp luật

22

Pháp luật là những chuẩn mực, những quy tắc hành vi xử sự do Nhà nước đặt

ra nhằm bắt buộc mọi thành viên của xã hội phải tuân thủ Nhà nước xã hội chủ nghĩa của chúng ta là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân Trong thi hành án dân sự, sự thỏa thuận của các đương sự không được trái pháp luật

là nguyên tắc cơ bản và quan trọng, thỏa thuận trái pháp luật không những không công nhận mà thỏa thuận trái pháp luật còn là hành vi vi phạm pháp luật theo Lê Thu Hà (2012), Giáo trình kỹ năng thi hành án dân sự, Nhà xuất bản Tư pháp, tr.179 Do vậy, việc thỏa thuận liên quan đến định giá tài sản phải phù hợp với pháp luật, đúng quy định của pháp luật thì Chấp hành viên ghi nhận sự thỏa thuận đó và

sự thỏa thuận đó là cơ sở để căn cứ tổ chức thi hành án Nếu thỏa thuận trái quy định pháp luật thì Chấp hành viên giải thích cho các bên tham gia thỏa thuận biết, đồng thời thông báo cho họ rõ việc thỏa thuận này không được chấp nhận

Ví dụ: Nội dung quyết định công nhận sự thỏa thuận số 68/2015/QĐST-DS ngày 06 tháng 3 năm 2015 của Tòa án nhân dân Quận 2, TP.Hồ Chí Minh xét xử về việc bà Nguyễn Thị Thanh có trách nhiệm trả nợ cho bà Đỗ Thị Nhiều số tiền 130.000.000 đồng và lãi suất chậm thi hành án Quá trình tổ chức thi hành án, Chấp hành viên đã tiến hành xác minh thi hành án, được biết bà Nguyễn Thị Thanh có đứng tên nhà đất tọa lạc tại số 36 đường 43, khu phố 2, phường Bình Trưng Đông, Quận 2, Tp.Hồ Chí Minh, do Ủy ban nhân dân Quận 2 cấp ngày 20 tháng 8 năm

2004 Bà Thanh có chồng là ông Nguyễn Quang Bình, đăng ký kết hôn ngày 20 tháng 3 năm 1989 tại Ủy ban nhân dân phường Bình Trưng Đông, Quận 2

Ngày 25 tháng 10 năm 2015, bà Thanh và bà Nhiều đến Chi cục Thi hành án dân sự Quận 2 thỏa thuận như sau: Do không có tài chính, khả năng trả tiền cho bà Nhiều, bà Thanh đề nghị bà Nhiều nhận căn nhà đất nêu trên để cấn trừ nghĩa vụ thi hành án, các bên thỏa thuận giá trị căn nhà là hai tỷ đồng, bà Nhiều có trách nhiệm hoàn lại số tiền chêch lệnh cho bà Thanh Khi tiến hành lập biên bản để ghi nhận sự thỏa thuận của đương sự, Chấp hành viên đã giải thích cho bà Thanh và bà Nhiều rõ nhà đất tọa lạc tại số 36 đường 43, khu phố 2, phường Bình Trưng Đông, Quận 2, Tp.Hồ Chí Minh tuy do mình bà Thanh đứng tên nhưng là tài sản hình thành trong

23

thời kỳ hôn nhân, đây là tài sản chung của vợ chồng, trong khi đó bà Thanh không

có căn cứ chứng minh đây là tài sản riêng Vì vậy Chấp hành viên Chi cục Thi hành

án dân sự Quận 2 thông báo cho các bên được biết là sự thỏa thuận của đương sự không được chấp nhận

Thỏa thuận của đương sự không được trái đạo đức xã hội

Đạo đức là giá trị tinh thần được hình thành theo thời gian, được mọi người thừa nhận và tự nguyện thực hiện Đạo đức được điều chỉnh bằng lương tâm mỗi người và được điền chỉnh bằng dư luận của cộng đồng xã hội, bằng thói quen và niềm tin của chủ thể hướng tới chân – thiện – mỹ Đạo đức giúp cho mỗi người có chuẩn để lựa chọn giữa thiện và ác, giữa tốt và xấu, giữa điều cần nên làm với cái cần nên tránh, giữa cái cao thượng và thấp hèn, giữa lợi ích cá nhân và cộng đồng… theo Lê Thu Hà (2012), Giáo trình kỹ năng thi hành án dân sự, Nhà xuất bản Tư pháp, tr.180

Thỏa thuận trong thi hành án dân sự nói chung và thỏa thuận liên quan đến việc định giá tài sản trong thi hành án dân sự nói riêng phải đảm bảo nguyên tắc không được trái với đạo đức xã hội Nếu các thỏa thuận của đương sự trái với đạo đức xã hội thì sự thỏa thuận đó không được chấp nhận

Thỏa thuận phải thể hiện ý chí của các bên

Thỏa thuận đó là sự thể hiện ý chí của các bên, trong quá trình thỏa thuận các bên đều có quyền bình đẳng đưa ra những quan điểm để giải quyết vấn đề, chỉ khi nào các bên thống nhất với nhau về nội dung cần giải quyết trong bản án, quyết định của Tòa án thì việc thỏa thuận mới kết thúc Trong pháp luật dân sự nói chung

và pháp luật thi hành án dân sự nói riêng thì những hành vi lừa dối, ép buộc, đe dọa hay dùng vũ lực để đạt được sự thỏa thuận thì việc thỏa thuận đó không được chấp nhận

Thỏa thuận không được ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người thứ ba

24

Người thứ ba trong thi hành án dân sự được hiểu là những cá nhân, cơ quan,

tổ chức có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trực tiếp đến việc thực hiện quyền, nghĩa

vụ thi hành án của đương sự hoặc quyền lợi của Nhà nước, lợi ích công cộng

Pháp luật thi hành án dân sự khuyến khích các bên đương sự thỏa thuận thi hành án và Cơ quan Thi hành án dân sự tạo điều kiện thuận lợi để các bên thỏa thuận thi hành án nhưng pháp luật cũng có quy định rõ sự thỏa thuận đó không được ảnh hưởng đến quyền lợi của người thứ ba

b) Việc định giá tài sản được thực hiện dựa trên các tiêu chuẩn kỹ thuật, thực trạng của tài sản; phù hợp với giá thị trường nơi có tài sản tại thời điểm định giá

Tiêu chuẩn định giá tài sản là những quy định để thực hiện định giá tài sản nhằm tạo hành lang pháp lý cho hoạt động định giá tài sản theo Nguyễn Văn Trong,

2010, Giáo trình định giá tài sản, Trường Đại học kinh doanh và công nghệ Hà Khoa Tài chính, tr.12 Trong công tác định giá tài sản thi hành án dân sự cũng phải dựa vào các tiêu chuẩn kỹ thuật định giá nói chung trong định giá tài sản Đặc biệt,

Nội-để có cơ sở xác định giá khởi điểm đúng đắn của tài sản thi hành án dân sự cần phải xem xét, đánh giá kỹ thực trạng của tài sản, giá cả chuyển nhượng trên thị trường tại thời điểm ngày định giá tài sản Có như vậy mới hạn chế mức thấp nhất việc khiếu nại của đương sự đối với giá cả của tài sản định giá

c) Đảm bảo trung thực, khách quan, công khai, đúng quy định của pháp luật

Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng trong việc định giá tài sản để thi hành án Nếu việc định giá tài sản trong thi hành án dân sự tuân thủ đúng quy tắc này thì các đương sự thường nhất trí cao kết quả cua việc định giá tài sản Còn ngược lại, việc định giá tài sản không đảm bảo nguyên tắc này thì việc khiếu nại của đương sự đối với giá cả của tài sản định giá thường xảy ra, điều đó làm ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết hồ sơ thi hành án

d) Giá tài sản được tính bằng đồng Việt Nam

Người phải thi hành án là cá nhân, cơ quan, tổ chức phải thực hiện nghĩa vụ trong bản án, quyết định được thi hành theo khoản 3 Điều 3 Luật Thi hành án dân

sự

Một chủ thể khác thường gắn liền với đương sự trong hoạt động định giá tài sản, đó là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trực tiếp đến việc thực hiện quyền, nghĩa vụ thi hành án của đương sự được quy định khoản 4 Điều 3 Luật Thi hành án dân sự

Đương sự, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan là chủ thể quan trọng trong quá trình định giá tài sản để thi hành án Việc tham gia của họ vào quá trình định giá tài sản bằng việc thỏa thuận giá tài sản, thỏa thuận về tổ chức thẩm định giá, thực hiện quyền yêu cầu định giá lại tài sản, được quyền thỏa thuận về mức giảm giá tài sản

b) Chấp hành viên

Chấp hành viên là người được Nhà nước giao nhiệm vụ thi hành các bản án, quyết định theo quy định tại Điều 2 của Luật THADS bao gồm: “ Bản án, quyết định quy định tại Điều 1 của Luật này đã có hiệu lực pháp luật: Bản án, quyết định

26

hoặc phần bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm;

Bản án, quyết định của Tòa án cấp phúc thẩm;

Quyết định giám đốc thẩm hoặc tái thẩm của Tòa án;

Bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, quyết định của Trọng tài nước ngoài đã được Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành tại Việt Nam;

Quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh

mà sau 30 ngày, kể từ ngày có hiệu lực pháp luật đương sự không tự nguyện thi hành, không khởi kiện tại Tòa án;

Phán quyết, quyết định của Trọng tài thương mại;

Quyết định của Tòa án giải quyết phá sản

Những bản án, quyết định sau đây của Tòa án cấp sơ thẩm được thi hành ngay, mặc dù có thể bị kháng cáo, kháng nghị:

Bản án, quyết định về cấp dưỡng, trả lương, trả công lao động, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm, trợ cấp mất sức lao động hoặc bồi thường thiệt hại về tín mạng, sức khỏe, tổn thất về tinh thần, nhận người lao động trở lại làm việc;

Quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.”

Chấp hành viên thực hiện việc định giá tài sản thi hành án trong các trường hợp sau:

Đương sự không thỏa thuận được về giá khởi điểm thì Chấp hành viên sẽ phải ký hợp đồng thẩm định giá với tổ chức thẩm định giá để xác định giá khởi điểm tài sản kê biên

Đương sự không thỏa thuận được về giá khởi điểm nhưng thỏa thuận được

về tổ chức thẩm định giá thì Chấp hành viên sẽ phải ký hợp đồng thẩm định giá với

tổ chức thẩm định giá đó để xác định giá khởi điểm tài sản kê biên

Chấp hành viên tiến hành định giá tài sản để thi hành phần bản án, quyết định tại Khoản 2 Điều 36 Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (được sửa đổi, bổ sung năm 2014) quy định: Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền chủ động ra quyết định thi hành án và phân công Chấp hành viên tổ chức thi hành đối

27

với phần bản án, quyết định sau: Hình phạt tiền, truy thu tiền, tài sản thu lợi bất chính, án phí, lệ phí Tòa án Trả lại tiền, tài sản cho đương sự Tịch thu sung quỹ nhà nước, tịch thu tiêu hủy vật chứng, tài sản; các khoản thu khác cho Nhà nước Thu hồi quyền sử dụng đất và tài sản khác thuộc diện sung quỹ nhà nước Quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời Quyết định của Tòa án giải quyết phá sản

Tổ chức thẩm định giá do đương sự lựa chọn từ chối việc ký hợp đồng dịch

vụ thì Chấp hành viên sẽ ký hợp đồng dịch vụ với tổ chức thẩm định giá trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có tài sản kê biên

Chấp hành viên tiến hành định giá tài sản kê biên trong trường hợp tài sản kê biên thuộc loại tươi sống, mau hỏng hoặc có giá trị nhỏ mà đương sự không thỏa thuận được với nhau về giá

Chấp hành viên tiến hành định giá tài sản để thu phí thi hành án

2.3 Các hình thức định giá tài sản

2.3.1 Định giá theo sự thỏa thuận của các đương sự

Căn cứ theo Khoản 1 Điều 98 Luật Thi hành án dân sự năm 2008 quy định như sau: Ngay khi kê biên tài sản mà đương sự thỏa thuận được về giá tài sản hoặc

về tổ chức thẩm định giá thì Chấp hành viên lập biên bản về thỏa thuận đó Giá tài sản do đương sự thỏa thuận là giá khởi điểm để bán đấu giá

Đây được xem là hình thức đầu tiên để xác định giá tài sản kê biên và đây cũng là thủ tục bắt buộc đầu tiên trong việc xác định giá tài sản kê biên Pháp luật khuyến khích đương sự tự nguyện thi hành án và tôn trọng sự thỏa thuận của các đương sự Hình thức định giá này được kế thừa từ quy định của khoản 1 Điều 43 Pháp lệnh thi hành án dân dân năm 2004 Theo đó, đương sự luôn có quyền thỏa thuận về giá tài sản đã kê biên Việc thỏa thuận giá tài sản kê biên được thực hiện ngay sau khi tài sản được kê biên Đây là một điểm khác biệt so với Điều 43 Pháp lệnh thi hành án dân sự năm 2004 (Thời hạn để cho các bên đương sự thỏa thuận về giá không quá năm ngày làm việc, kể từ ngày kê biên tài sản) Như vậy, tại buổi kê biên, sau khi thực hiện việc kê biên tài sản, Chấp hành viên thông báo cho người

28

được thi hành án, người phải thi hành án biết về quyền thỏa thuận về giá đối với tài sản kê biên Nếu các bên đương sự có mặt đầy đủ thỏa thuận được với nhau về giá tài sản kê biên thì Chấp hành viên sẽ lập biên bản về sự thỏa thuận đó và giá mà các bên đương sự thỏa thuận đó là giá khởi điểm để bán đấu giá Đây là hình thức định giá hữu hiệu nhất, ít tốn kém nhất và không có khiếu nại về giá đối với tài sản kê biên đưa ra bán đấu giá Trong trường hợp tại buổi kê biên mà vắng một trong bên đương sự thì quyền thỏa thuận về giá của họ coi như bị mất Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết thi hành án cũng có nhiều trường hợp vắng một trong bên đương sự tại buổi kê biên nhưng sau ngày kê biên đó các bên đương sự đến Cơ quan thi hành

án dân sự và họ thỏa thuận được giá tài sản kê biên Việc thỏa thuận được về giá tài sản kê biên trong trường hợp này có được chấp nhận hay không Theo tác giả trường hợp này, Chấp hành viên cần vận dụng khoản 1 Điều 6 Luật Thi hành án dân

sự để chấp nhận thỏa thuận đó

Ví dụ: Theo Quyết định số: 11/2016/QĐST-KDTM ngày 30 tháng 8 năm

2016 của Tòa án nhân dân quận 2 thì Công ty TNHH thương mại ICBIO phải Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh Trường Sơn số tiền là 15.602.000.000 đồng và lãi chậm thi hành án Quá trình thi hành án, Công ty TNHH thương mại ICBIO không thực hiện trả nợ cho Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh Trường Sơn, nên Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh Trường Sơn đề nghị chấp hành viên tiến hành kê biên xử lý tài sản bảo lãnh thế chấp là Quyền sử dụng đất tọa lạc tại thửa đất số 502, tờ bản đồ số 42, phường Thảo Điền, quận 2, thành phố Hồ Chí Minh theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AO406625 do Ủy ban nhân dân quận 2 cấp ngày 16/3/2009 của ông Mai Hữu Thiện Ngày 26/7/2018 Chấp hành viên đã thực hiện kê biên tài sản, tại buổi kê biên đương sự gồm Công ty TNHH thương mại ICBIO, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh Trường Sơn và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan là ông Mai Hữu Thiện chủ tài đã thỏa thuận giá tài sản kê biên là 18.000.000.000 đồng nên

29

chấp hành viên lập biên bản về sự thỏa thuận đó và giá mà các bên đương sự thỏa thuận đó là giá khởi điểm để bán đấu giá

2.3.2 Định giá bằng việc ký hợp đồng dịch vụ thẩm định giá

Đối với tài sản kê biên mà đương sự không thỏa thuận được về giá khởi điểm thì Chấp hành viên sẽ phải ký hợp đồng thẩm định giá với tổ chức thẩm định giá để xác định giá khởi điểm của tài sản kê biên Tại khoản 2 Điều 98 Luật Thi hành án dân sự quy định:

“Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày kê biên tài sản, Chấp hành viên

ký hợp đồng dịch vụ với tổ chức thẩm định giá trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có tài sản kê biên trong các trường hợp sau đây:

Đương sự không thỏa thuận được về giá và không thỏa thuận được việc lựa chọn tổ chức thẩm định giá;

Tổ chức thẩm định giá do đương sự lựa chọn từ chối việc ký hợp đồng dịch vụ;

Thi hành phần bản án, quyết định quy định tại khoản 1 Điều 36 của Luật này”

Theo quy định trên, pháp luật dành cho các đương sự quyền thỏa thuận lựa chọn tổ chức thẩm định giá trong trường hợp thi hành án theo đơn yêu cầu Thời gian để các bên thỏa thuận tổ chức thẩm định giá là ngay tại buổi kê biên Như vậy, ngay sau khi kê biên nếu có đương sự không thỏa thuận được với nhau về giá tài sản kê biên thì họ còn quyền thỏa thuận về tổ chức thẩm định giá Việc thỏa thuận

tổ chức thẩm định giá không chỉ trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có tài sản kê biên mà trên còn với tổ chức thẩm định giá ngoài địa bàn, tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có tài sản kê biên Pháp luật không hạn chế quyền lựa chọn của các đương sự

Đây là hình thức định giá lần đầu tiên được quy định trong Luật Thi hành án dân sự năm 2008 Việc định giá tài sản kê biên kể từ ngày Luật Thi hành án dân sự

có hiệu lực đã được chuyển giao cho tổ chức thẩm định giá có thẩm quyền và có chuyên môn về định giá Quy định này đã phần nào giảm bớt được công việc nặng

30

nề của Chấp hành viên và thể hiện tính chuyên môn cao trong công tác định giá tài sản thi hành án dân sự

Kết quả thẩm định giá của tổ chức thẩm định giá là giá khởi điểm của tài sản

Ví dụ: Bản án số: 12/2014/KDTM-ST ngày 25 tháng 6 năm 2014 của Tòa án nhân dân quận 2 thì Công ty TNHH một thành viên kỹ thuật điện P.M.T phải trả cho Ngân hàng TMCP xuất nhập khẩu Việt Nam số tiền 9.789.661.896 đồng và lãi chậm thi hành án Quá trình thi hành án, Công ty TNHH một thành viên kỹ thuật điện P.M.T không thực hiện trả nợ cho Ngân hàng TMCP xuất nhập khẩu Việt Nam, nên Ngân hàng TMCP xuất nhập khẩu Việt Nam đề nghị chấp hành viên tiến hành kê biên xử lý tài sản bảo lãnh thế chấp là nhà đất số 04 đường số 41, khu phố

4, phường Thảo Điền, quận 2 thành phố Hồ Chí Minh theo giấy chứng nhận quyền

sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở hồ sơ gốc số 4609/ĐCNĐ do Sở địa chính nhà đất thành phố Hồ Chí Minh cấp ngày 01/7/2003 của bà Lê Thị Ánh Thuý, bà Nguyễn thị Ngọc Ánh Ngày 26/7/2019 Chấp hành viên đã thực hiện kê biên tài sản, tại buổi kê biên phía Công ty TNHH một thành viên kỹ thuật điện P.M.T vắng mặt nên đương sự, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan là bà Lê Thị Ánh Thuý, bà Nguyễn thị Ngọc Ánh chủ tài không thỏa thuận được giá tài sản và thỏa thuận tổ chức thẩm định giá Chấp hành viên lập biên bản về việc đương sự không thỏa thuận giá tàn sản kê biên và thỏa thuận tổ chức thẩm định giá Do đó, chấp hành viên tiến hành các thủ tục để ký hợp đồng dịch vụ với Công ty TNHH tư vấn và thẩm định VASKA để thẩm định tài sản

2.3.3 Chấp hành viên xác định giá

Việc định giá tài sản kê biên phần lớn được thực hiện do sự thỏa thuận của đương sự hoặc do tổ chức thẩm định giá thực hiện, tuy nhiên Luật Thi hành án dân

sự cũng quy định một số trường hợp cụ thể Chấp hành viên phải xác định giá tài sản

kê biên Tại khoản 3 Điều 98 Luật Thi hành án dân sự quy định như sau:

“Chấp hành viên có quyền xác định giá tài sản trong các trường hợp sau đây: Không thực hiện được việc ký hợp đồng dịch vụ thẩm định giá quy định tại khoản 2 Điều 98 Luật này;

31

Tài sản kê biên thuộc loại tươi sống, mau hỏng hoặc có giá trị nhỏ mà đương

sự không thỏa thuận được với nhau về giá Chính phủ quy định về tài sản có giá trị nhỏ”

Chấp hành viên xác định giá tài sản kê biên trong trường hợp không thực hiện được việc ký hợp đồng dịch vụ thẩm định định giá Việc không thực hiện được việc ký hợp đồng dịch vụ thẩm định giá thể hiện trong các trường hợp sau:

Trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có tài sản kê biên chưa có tổ chức thẩm định giá

Trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có tài sản kê biên có

tổ chức thẩm định giá nhưng tổ chức thẩm định giá từ chối không ký hợp đồng thẩm định giá

Khi xác định giá đối với tài sản kê biên theo khoản 3 Điều 98 Luật Thi hành

án dân sự, Chấp hành viên cần lưu ý:

Trường hợp không ký được hợp đồng dịch vụ theo quy định tại điểm a khoản

3 Điều 98 Luật THADS, Chấp hành viên có thể lựa chọn và ký hợp đồng với tổ chức thẩm định giá ngoài địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi có tài sản kê biên; trường hợp vẫn không ký được hợp đồng thì Chấp hành viên tham khảo

ý kiến của cơ quan tài chính cùng cấp hoặc cơ quan chuyên môn quản lý ngành, lĩnh vực của tài sản kê biên trước khi xác định giá của tài sản kê biên Việc tham khảo ý kiến của cơ quan tài chính, cơ quan chuyên môn có liên quan phải lập thành văn bản hoặc biên bản có chữ ký của Chấp hành viên và cơ quan tài chính, cơ quan chuyên môn đó

Trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày nhận được đề nghị của Chấp hành viên

mà cơ quan tài chính, cơ quan chuyên môn không có ý kiến bằng văn bản thì Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự có văn bản đề nghị Chủ tịch Ủy ban nhân dân cùng cấp chỉ đạo các cơ quan chuyên môn có ý kiến để Chấp hành viên xác định giá tài sản kê biên

Như vậy, trước khi tiến hành xác định giá đối với tài sản kê biên, Chấp hành viên cần tiến hành như sau:

Hoặc Chấp hành viên mời đại diện cơ quan tài chính, cơ quan chuyên môn

có liên quan cùng làm việc ngay tại địa điểm nơi có tài sản để tiến hành xác định giá tài sản kê biên Trường hợp này, Chấp hành viên cần lập biên bản thể hiện ý kiến của các cơ quan có liên quan về giá tài sản

Trên cơ sở ý kiến tham khảo của cơ quan tài chính, cơ quan chuyên môn có liên quan, Chấp hành viên quyết định giá khởi điểm của tài sản kê biên để bán đấu giá Hiện nay, Luật Thi hành án dân sự và các văn bản hướng dẫn thi hành chưa có quy định cụ thể về trình thự, thủ tục, thời gian tiến hành xác định giá tài sản kê biên,

về thể thức văn bản mà Chấp hành viên ban hành sau khi đã tham khảo được ý kiến

về giá nên Chấp hành viên khi xác định giá còn gặp nhiều khó khăn, lung túng, chưa tiến hành thống nhất chung

Chấp hành viên xác định giá đối với các tài sản tươi sống, mau hỏng hoặc có giá trị nhỏ mà đương sự không thỏa thuận được với nhau về giá

Đây là quy định được kế thừa hoàn toàn từ quy định tại khoản 3 Điều 43 Pháp lệnh thi hành án dân sự năm 2004 Để xác định giá tài sản trong trường hợp này, trước hết Chấp hành viên phải xác định được những tài sản thuộc loại tươi sống, mau hỏng hoặc có giá trị nhỏ là những tài sản nào

Đối với tài sản tươi sống, vấn đề này hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau, nhưng tài sản tươi sống có thể được hiểu: “là loại tài sản vừa mang tính chất còn tươi vừa mang tính chất còn sống như con trâu, con lợn, con vịt, gà…” thì Chấp hành viên thường định giá trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày kê biên Tuy nhiên, Chấp hành viên cũng có quyền tiến hành định giá ngay tại buổi kê biên

Đối với xác định giá tài sản là tươi sống, thực tế tổ chức thi hành án trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh qua khảo sát: chưa có Chi cục Thi hành án dân sự nào

33

tổ chức thực hiện việc kê biên loại tài sản này trong đó có cả quận 2 nơi học viên đang công tác Lý do đây là loại tài sản thường có giá trị thấp không đủ để thanh toán cho chi phí cưỡng chế kê biên, việc tạm giữ, bảo quản tài sản kê biên khó khăn

Đối với tài sản mau hỏng, đây là tài sản dễ bị hỏng kể từ thời điểm kê biên, nếu để một thời gian nhất định sẽ ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng của tài sản hoặc tài sản đó có thể bị hỏng không còn giá trị sử dụng như: gánh rau, tôm, cá, cua, các loại thịt động vật đã được giết mổ…thì Chấp hành viên thường xác định giá ngay tại thời điểm kê biên Qua khảo sát của học viện thì loại tài sản này cũng ít khi phát sinh, kể từ khi công tác tại quận 2 thời gian 10 năm nay chưa phát sinh về việc xử lý các loại tài sản nêu trên

Đối với tài sản có giá trị nhỏ, đây là tài sản mà tại thời điểm xác định giá, tài sản giống hệt hoặc tương tự chưa qua sử dụng có giá mua bán trên thị trường không quá không quá mười triệu đồng theo quy định tại khoản 2 Điều 26 Nghị định số 62/2015/NĐ-CP ngày 18 tháng 7 năm 2015 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thi hành án dân sự Đây là giá trị tài sản tài sản mà Chấp hành viên có quyền xác định giá nếu các bên đương sự không thỏa thuận được với nhau về giá So với Nghị định số 58/2009/NĐ-CP ngày 13/7/2009 của Chính phủ quy định tài sản có giá trị nhỏ là không quá 2.000.000 đồng và Nghị định số 125/2013/NĐ-CP ngày 14/10/2013 của Chính phủ sửa đổi bổ sung Nghị định số 58/2009/NĐ-CP quy định tài sản có giá trị nhỏ là không quá 5.000.000 đồng Như vậy, giá trị tài sản mà Chấp hành viên được quyền xác định giá được nâng lên Quy định này tạo điều kiện cho Chấp hành viên nhanh chóng hơn trong việc xử lý tài sản có giá trị nhỏ

Trong thực tế tổ chức thi hành án, Chấp hành viên thường thực hiện việc xác định giá đối với tài sản mau hỏng, tươi sống, tài sản có giá trị nhỏ bằng cách mời đại diện Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp để kiểm sát thi hành án; đại diện cơ quan tài chính cùng cấp để tham khảo giá tài sản; đại diện chính quyền địa phương nơi có tài sản kê biên để tham khảo giá thị trường và để chứng kiến