Nhận thức được tầm quan trọng của việc tăng cường đổi mới kiểm tra đánh giá, thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học, trong những năm qua, Bộ GD & ĐT đã tập trung chỉ đạo đổi mới các hoạt đ
Trang 1PHẦN I/ ĐẶT VẤN ĐỀ
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội” Nhận thức
được tầm quan trọng của việc tăng cường đổi mới kiểm tra đánh giá, thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học, trong những năm qua, Bộ GD & ĐT đã tập trung chỉ đạo đổi mới các hoạt động này nhằm tạo ra sự chuyển biến cơ bản
về tổ chức hoạt động dạy học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong các trường trung học
Thực hiện chủ trương chung của Bộ GD &ĐT và những hướng dẫn của
Sở GD &ĐT Thanh Hóa về đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử Trong những năm qua ở trường THPT Ba Đình tôi đã mạnh dạn áp dụng các cách thức đổi mới kiểm tra, đánh giá để nhằm thúc đẩy chất lượng dạy học bộ
môn Một trong những cách thức đó là chúng tôi sử dụng Niên biểu lịch sử với
các sự kiện có sẵn để học sinh tự tra, dò tìm, từ đó có rút ra những nhận xét, đánh giá về một sự kiện, hiện tượng lịch sử, quy luật lịch sử, hoặc một nhân vật lịch sử
Qua quá trình sử dụng Niên biểu lịch sử, tôi đã đúc rút được những kinh
nghiệm khi áp dụng vào kiểm tra, đánh giá cũng như quá trình đổi mới phương pháp dạy học Trong khuôn khổ sáng kiến kinh nghiệm tôi xin nêu ra những kinh nghiệm đó, với mong muốn được trao đổi nhiều hơn nữa với đồng nghiệp và bạn đọc
Trang 2PHẦN II/ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Thực trạng kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử lớp 12 ở trường THPT Ba Đình.
Xuất phát từ thực tế dạy học và kiểm tra môn lịch sử ở trường THPT Ba Đình, tôi nhận thấy trong các tiết kiểm tra định kỳ, mặc dù tôi quy định học sinh không được sử dụng tài liệu trong khi làm bài Nhưng số học sinh vi phạm rất nhiều Bên cạnh đó, tôi tiến hành điều tra 526 học sinh lớp 12 ở trường THPT Ba Đình, có tới 90% học sinh trả lời việc các em ngại học môn lịch sử là do môn lịch sử khó học, khó nhớ và nhiều số liệu, ngày tháng, thi cử nặng nề Đặc biệt việc học sinh lựa chọn môn lịch sử để thi THPT Quốc gia là rất ít: 19/526 học sinh (chiếm 3%)
Tình trạng đó, xuất phát từ những nguyên nhân sau:
Trước hết, từ hoạt động đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông chưa mang lại hiệu quả cao Truyền thụ tri thức một chiều vẫn là phương pháp dạy học chủ đạo của nhiều giáo viên Số giáo viên thường xuyên chủ động, sáng tạo trong việc phối hợp các phương pháp dạy học cũng như sử dụng các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh còn chưa nhiều Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức lí thuyết,
số liệu, sự kiện, giáo viên chưa có cách truyền thụ kiến thức sinh động, thường là yêu cầu học sinh ghi nhớ các con số khô khan, mà chưa biết làm cho học sinh thấy được mối quan hệ logic của các con số, các sự kiện lịch sử trong một không gian, thời gian lịch sử nhất định
Việc rèn luyện kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễn cho học sinh thông qua khả năng vận dụng tri thức tổng hợp chưa thực sự được quan tâm
Hoạt động kiểm tra, đánh giá chưa bảo đảm yêu cầu khách quan, chính xác, công bằng, việc kiểm tra chủ yếu chú ý đến yêu cầu tái hiện kiến thức, ghi nhớ do đó học sinh nhàm chán, ngại học
Khâu biên soạn đề kiểm tra chưa được giáo viên vận dụng đúng quy trình, còn nặng về kiến thức hàn lâm, sách vở, áp đặt tính chủ quan của người dạy Hoạt động kiểm tra đánh giá ngay trong quá trình tổ chức hoạt động dạy học trên lớp chưa được quan tâm thực hiện một cách khoa học và hiệu quả
Trang 3Từ những hạn chế đó dẫn đến tâm lý học sinh, phụ huynh rất “sợ” môn lịch sử, do đó cảm tình về bộ môn bị suy giảm theo, vị thế môn lịch sử ở các nhà trường không được chú trọng
2 Cách thức cải tiến bằng việc sử dụng Niên biểu trong đổi mới kiểm tra,
đánh giá môn lịch sử
2.1 Thay đổi tư duy, nhận thức của giáo viên về đổi mới kiểm tra, đánh giá môn lịch sử.
Trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Việt Nam hiện nay
“đổi mới kiểm tra, đánh giá được xác định là khâu đột phá trong đổi mới giáo dục” Đối với môn lịch sử giáo viên phải nắm vững quan điểm việc kiểm tra,
đánh giá học sinh để đảm bảo các mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao Do đó, đòi hỏi giáo viên đầu tư biên soạn đề kiểm tra phải chú ý đến tỉ lệ % các mức độ trong đề ra, (VD: 30% nhận biết, 30% thông hiểu, 20% vận dụng thấp, 20% vận dụng cao) Trong đó, cần chú trọng kiểm tra, đánh giá năng lực của học sinh, kiểm tra xem các em đã đạt được kĩ năng gì trong quá trình học tập cũng như năng lực ứng dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống ra sao Tạo điều kiện để học sinh được bày tỏ quan điểm, nhận thức, thái độ, tình cảm của bản thân trước những sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử Bên cạnh đó, đưa ra các giải pháp để giải quyết những vấn đề của thực tiễn
xã hội và cuộc sống hàng ngày
Mặt khác, một trong những yêu cầu đổi mới kiểm tra, đánh giá môn lịch
sử đang được quan tâm đó là thay đổi dần cách thức kiểm tra theo hướng
“đóng”, áp đặt một chiều (chỉ quan tâm đến kiến thức trong sách giáo khoa, đòi hỏi học sinh nắm vững kiến thức sách vở) như trước đây sang cách thức ra
đề kiểm tra, đánh giá theo hướng “mở” (chú ý nhiều hơn đến kiểm tra, đánh giá năng lực của học sinh)
2 2 Các bước tiến hành.
Bước 1: Lập Niên biểu lịch sử
Tôi lựa chọn các sự kiện chính, tiêu biểu, cơ bản trong SGK để tiến hành
lập một Niên biểu lịch sử về các sự kiện tương ứng với các mốc thời gian (phụ
lục kèm theo)
Sau đó, đầu năm học tôi poto cho mỗi học sinh một bản và coi đây là một trong những tài liệu học tập, cho phép các em sử dụng trong kiểm tra, đánh giá
Trang 4như tập Atlat của môn Địa lý hoặc Bảng tuần hoàn các nguyên tố của môn Hóa
học
Khi học sinh có được Niên biểu lịch sử trong tay các em không còn lo sợ
phải học thuộc, ghi nhớ các sự kiện, ngày tháng nữa Nhiệm vụ này đã có trong
Niên biểu lịch sử, khi cần đến các sự kiện, ngày tháng các em có thể đem ra tra
cứu Như vậy, ở đây chúng tôi đã giải quyết được một vấn đề then chốt mà học sinh “ngại” học môn lịch sử
Bước 2: Tổ chức ra đề kiểm tra, đánh giá dựa trên Niên biểu lịch sử
Về nguyên tắc: Mặc dù học sinh đã có bảng Niên biểu lịch sử trong tay,
nhưng giáo viên phải giữ vững nguyên tắc khi biên soạn câu hỏi đảm bảo các mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao Tuy nhiên, trật tự các mức độ trong câu hỏi có thể không tuân thủ theo quy luật nào Đồng thời phải tương ứng với tỉ lệ điểm ở các mức độ, trên cơ sở đó xây dựng ma trận phù hợp
Về kĩ thuật ra đề: Có thể ở mỗi câu hỏi là một mức độ yêu cầu kiến
thức Nhưng cũng có thể trong một câu có nhiều yêu cầu mức độ kiến thức khác
nhau Việc sử dụng Niên biểu lịch sử phải có hiệu quả, tránh việc tra cứu sự kiện,
ngày tháng nhàm chán, khô khan Mà từ những sự kiện, ngày tháng đó, giáo viên phải yêu cầu học sinh tìm thấy được mối quan hệ, tính logic, hoặc liên quan đến nhân vật lịch sử, hiện tượng lịch sử, sự phát triển của lịch sử, để kích thích tư duy phân tích, so sánh, khám phá và khả năng vận dụng của các em
Về tiến hành kiểm tra: Học sinh được phép sử dụng Niên biểu lịch sử
trong quá trình làm bài Chúng ta cần lưu ý cho học sinh là: bảng Niên biểu lịch
sử do giáo viên cung cấp đầu năm, không có sự sửa chữa, tẩy xóa, hoặc điền
thêm, viết thêm các ký hiệu, ký tự khác
3 Một số dạng câu hỏi khai thác Niên biểu lịch sử trong kiểm tra, đánh giá.
3.1 Dạng câu hỏi điền sự kiện tương ứng với các mốc thời gian:
- Đây là dạng câu hỏi:
+Vế 1: Yêu cầu học sinh tìm trong Niên biểu lịch sử sự kiện tương ứng với các
mốc thời gian
+Vế 2: Yêu cầu học sinh tìm ra quy luật, hiện tượng, nhân vật lịch sử gắn liền với các sự kiện đó
+Vế 3: Yêu cầu học sinh vận dụng
Trang 5- Ví dụ: Về Lịch sử Việt Nam
a Hoàn thành sự kiện tương ứng với các mốc thời gian sau:
Tháng 6/1925
Từ ngày 6/1 đến 8/2/1930
Từ ngày 10 đến 19/5/1941
b Những sự kiện lịch sử trên có liên quan trực tiếp đến nhân vật lịch sử nào? Hiện nay ở các trường THPT có những phong trào thi đua gì liên quan đến nhân vật lịch sử đó? Với trách nhiệm của một học sinh, bản thân em đã có những hành động gì để hưởng ứng phong trào thi đua đó?
3.2 Dạng câu hỏi điền các mốc thời gian tương ứng với sự kiện
- Đây là dạng câu hỏi:
+Vế 1: Yêu cầu học sinh tìm trong Niên biểu lịch sử các mốc thời gian tương
ứng với sự kiện
+Vế 2: Yêu cầu học sinh tìm ra mối quan hệ logic giữa các sự kiện đó
+Vế 3: Yêu cầu học sinh thông hiểu một sự kiện tiêu biểu
- Ví dụ: Cho bảng thống kê sau:
Nhật đầu hàng Đồng minh Hội nghị toàn quốc của Đảng Đại hội quốc dân Tân Trào Cách mạng tháng Tám thành công Nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa thành lập
a Sử dụng bảng Niên biểu lịch sử để điền thời gian tương ứng với các sự kiện lịch sử trên.
b Làm rõ mối quan hệ của các sự kiện lịch sử đó.
c Theo em đâu là sự kiện nhân dân ta góp phần vào thắng lợi chủ nghĩa phát xít trong Chiến tranh thế giới thứ hai Nêu ý nghĩa của sự kiện đó.
3.3 Dạng câu hỏi sắp xếp lại các mốc thời gian tương ứng với các sự kiện
- Đây là dạng câu hỏi: Giáo viên cung cấp một bảng biểu, trong đó các mốc
thời gian và sự kiện sắp xếp lộn xộn
+Vế 1: Yêu cầu học sinh tìm trong Niên biểu lịch sử để sắp xếp lại cho đúng.
+Vế 2: Yêu cầu học sinh tìm ra nội dung (hoặc hiện tượng lịch sử, quy luật lịch sử ) gắn liền với các sự kiện đó
+Vế 3: Yêu cầu học sinh thông hiểu về 1 sự kiện nào đó
Trang 6- Ví dụ 1:
a Dựa vào Niên biểu lịch sử hãy sắp xếp lại các sự kiện lịch sử sao cho đúng với
các mốc thời gian:
Ngày 4/4/1949 Mở đầu chiến tranh lạnh
Từ ngày 25/4 đến 26/6/1945 Thành lập tổ chức Hiệp ước Vacsava
Tháng 5/1955 Thành lập khối quân sự NATO
Ngày 12/3/1947 Chiến tranh lạnh kết thúc
Tháng 12/1989 Hội nghị Ianta
b Những sự kiện lịch sử trên thể hiện về nội dung gì của lịch sử thế giới hiện đại Trình bày hoàn cảnh, nội dung của sự kiện thiết lập trật tự thế giới mới sau chiến tranh thế giới thứ hai.
- Ví dụ 2:
a Dựa vào Niên biểu lịch sử hãy sắp xếp lại các sự kiện lịch sử sao cho đúng với
các mốc thời gian:
Ngày 17/8/1945 Lào tuyên bố độc lập
Ngày 2/9/1945 Indonexia tuyên bố độc lập
Ngày 12/10/1945 Việt Nam tuyên bố độc lập
Ngày 1/10/1949 Cách mạng Trung Quốc thắng lợi
Ngày 26/1/1950 Ấn Độ giành độc lập hoàn toàn
b Những sự kiện lịch sử trên có điểm gì giống nhau? Sự kiện nào đánh dấu ra đời nhà nước công-nông đầu tiên ở Đông Nam Á? Trình bày một số nét về sự ra đời của nhà nước đó.
3.4 Dạng câu hỏi tìm trong Niên biểu lịch sử để quy các sự kiện lịch sử về
các nhóm sự kiện sắp xếp lại các mốc thời gian tương ứng với các sự kiện
- Đây là dạng câu hỏi:
+Vế 1: Yêu cầu học sinh tìm trong Niên biểu lịch sử những sự kiện, nhóm sự
kiện liên quan với nhau để quy về một chủ đề
+Vế 2: Yêu cầu học sinh thông hiểu và vận dụng 1 sự kiện nào đó
VD: Dựa vào Niêu biểu lịch sử
a Tìm ra các sự kiện thể hiện thắng lợi về ngoại giao của nhân dân ta trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ
Trang 7b Đâu là sự kiện thể hiện thắng lợi to lớn của nhân dân 2 miền Nam – Bắc? Nêu ý nghĩa của sự kiện đó.
4 Tiến hành thực nghiệm.
- Qua quá trình dạy học, chúng tôi đã tiến hành thực nghiệm ở lớp 12A và lấy lớp 12D làm đối chứng Đây là hai lớp có sĩ số ngang nhau, đều là những lớp không theo định hướng khối C
- Cách thức thực nghiệm:
+ Lớp 12A: Đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra, đánh giá
bằng cách sử dụng Niên biểu lịch sử.
+Lớp 12D: Đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra theo lối truyền thống
(không sử dụng Niên biểu lịch sử, câu hỏi ra chủ yếu theo hướng “luận” ở mức
độ nhận biết và thông hiểu)
- Kết quả thực nghiệm:
+Kết quả lấy phiếu điều tra: 90% học sinh của lớp 12A trả lời hài lòng với cách kiểm tra mới và không còn ngại học môn lịch sử Ngược lại 70% học sinh lớp 12D trả lời ngại học môn lịch sử và không hài lòng với cách kiểm tra truyền thống
+ Bảng kết quả điểm số/1 bài kiểm tra 1 tiết:
Đối tượng Lớp Sĩ
số
Điểm
0 > 3.5 3.5 > 5 5 > 6.5 6.5 > 8.0 8.0 - 10
Thực nghiệm 12A 45 2 4.4 5 11.2 6 13.4 18 40.0 14 31.0
+Kết quả thể hiện bằng biểu đồ:
Trang 8- Từ kết quả trên, chúng tôi rút ra một số nhận xét sau:
+ Phổ điểm của lớp 12A tăng dần và tập trung nhiều nhất ở học sinh đạt điểm khá (chiếm 40%), giảm ở học sinh giỏi (31%)
+ Phổ điểm của lớp 12D tăng dần và tập trung nhiều nhất ở tỉ lệ học sinh đạt điểm trung bình (35.5%) và giảm dần ở học sinh khá (26.6), giỏi (11.2)
-> Như vậy, sử dụng Niên biểu lịch sử trong đổi mới kiểm tra, đánh giá là có tính
khả thi
PHẦN III/ KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
Trước thực trạng dạy và học lịch sử hiện nay, thì việc đổi mới kiểm tra, đánh giá là khâu quan trọng, góp phần thúc đẩy chất lượng bộ môn, nâng cao vị
Trang 9thế của môn lịch sử trong hệ thống giáo dục phổ thông Trong đó quá trình thực
hiện đổi mới về kiểm tra, đánh giá bằng cách sử dụng Niên biểu lịch sử, tôi nhận
thấy đây là cách làm có nhiều tác dụng Đặc biệt, nó thúc đẩy giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng các phương pháp dạy học mới, tiến bộ, sử dụng phương tiện hiện đại, tăng cường vận dụng, liên hệ thực tiễn, phát hiện, bồi dưỡng các kĩ năng của học sinh Bên cạnh đó, đối với học sinh sẽ góp phần làm giảm áp lực của việc ghi nhớ một cách máy móc, tăng khả năng sáng tạo, khả năng phân tích, tư duy logic, kĩ năng vận dụng
Qua sáng kiến kinh nghiệm này tôi xin mạnh dạn đề xuất với Bộ GD &
ĐT, Sở GD & ĐT Thanh Hóa cần tổ chức biên soạn Niên biểu lịch sử để phát
hành thống nhất trong cả nước, coi đây là tài liệu học tập của học sinh, cho phép
học sinh được sử dụng Niên biểu lịch sử trong các kỳ thi có tính chất Quốc gia.
Trong quá trình áp dụng sáng kiến cũng như trình bày sáng kiến, tôi không thể tránh khỏi những thiếu sót, hoặc chưa nhìn nhận hết các góc cạnh của vấn đề Rất mong sự góp ý của đồng nghiệp và bạn đọc
Xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ
Nguyễn Tuấn Anh
Thanh Hóa, ngày 20 tháng 05 năm 2015
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết, không sao chép nội dung của người khác
Tác giả
Lê Hoàng Tuấn
PHỤ LỤC
NIÊN BIỂU LỊCH SỬ VIỆT NAM
Trang 10Thời gian Sự kiện
18/6/1919 Nguyễn Ái Quốc gửi bản yêu sách đến Hội nghị Véc xai
7/1920 Nguyễn Ái Quốc đọc bản Luận cương của Lênin
12/1920 Nguyễn Ái Quốc tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp
6/1925 Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên thành lập
25/12/1927 Việt Nam Quốc dân Đảng thành lập
17/6/1929 Tân Việt Cách mạng Đảng thành lập
8/1929 Đông Dương Cộng sản Đảng thành lập
9/1929 An Nam Cộng sản Đảng thành lập
Từ 6/1->8/2/1930 Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
9/2/1930 Khởi nghĩa Yên Bái
12/9/1930 Cuộc biểu tình của nông dân Hưng Nguyên Nghệ An
10/1930 Hội nghị lần thứ nhất BCHTW lâm thời của Đảng
3/1935 Đại hội lần thứ nhất của Đảng Cộng sản Đông Dương
7/1936 Hội nghị BCH TW Đảng cộng sản Đông Dương
11/1939 Hội nghị BCH TW Đảng cộng sản Đông Dương
11/1940 Hội nghị BCH TW Đảng cộng sản Đông Dương
Từ 10->19/5/1941 Hội nghị BCH TW Đảng lần thứ 8
19/5/1945 Mặt trận Việt Minh thành lập
9/3/1945 Nhật đảo chính Pháp
15/8/1945 Nhật đầu hành Đồng minh
14, 15/8/1945 Hội nghị toàn quốc của Đảng
16, 17/8/1945 Đại hội quốc dân Tân Trào
19/8/1945 Hà Nội giành chính quyền
23/8/1945 Huế giành chính quyền
25/8/1945 Sài Gòn giành chính quyền
2/9/1945 Nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa thành lập
6/3/1946 Ký kết Hiệp định Sơ bộ
14/9/1946 Ký kết bản Tạm ước
19/12/1946 Kháng chiến toàn quốc bùng nổ
19/12/1947 Chiến dịch Việt Bắc thắng lợi
16/9/1950 Mở đầu Chiến dịch Biên giới
7/5/1953 Pháp và Mĩ thông qua kế hoạch Nava
7/5/1954 Chiến thắng Điện Biên Phủ
21/7/1954 Ký kết Hiệp định Giơnevơ
17/1/1960 Phong trào Đồng khởi
20/12/1960 Mặt trận DTGP miền Nam thành lập
2/1/1963 Chiến thắng Ấp Bắc
18/8/1965 Chiến thắng Vạn Tường
31/1/1968 Mở đầu Cuộc tiến công chiến lược Xuân Mậu Thân 1968
5/8/1964 Mĩ gây ra sự kiện Vịnh Bắc Bộ lấy cớ ném bom miền Bắc
1/11/1968 Mĩ ngừng ném bom phá hoại miền Bắc lần thứ nhất