Nghiên cứu phương thức phối hợp khai thác các nhà máy thủy điện trong hệ thống bậc thang, áp dụng cho hệ thống bậc thang trên sông sê san

TT Pleikrong ..... Trong giai đo n này, ch có c nh tranh trong khâu phát đi n, ch a có c nh tranh trong khâu bán buôn và bán l đi n... B Công th ng và EVN nên rút kinh khi ra quy t đ nh.

L I C M N

Lu n v n th c s chuyên nghành xây d ng công trình thu v i đ tài

“ Nghiên c u ph ng th c ph i h p khai thác các nhà máy th y đi n trong h

th ng b c thang, áp d ng cho h th ng b c thang trên sông Sê San” đ c hoàn

thành v i s c g ng n l c c a b n thân cùng v i s giúp đ nhi t tình c a Khoa

N ng L ng, các th y cô giáo tr ng i h c Thu L i đã t o m i đi u ki n và

đ ng viên giúp đ v m i m t Tác gi xin chân thành c m n các c quan, đ n v

và cá nhân nói trên

c bi t, tác gi xin bày t lòng bi t n sâu s c t i th y giáo h ng d n

chính : TS Hoàng Công Tu n đã tr c ti p h ng d n và t n tình giúp đ trong th i gian th c hi n lu n v n

S thành công c a lu n v n g n li n v i quá trình giúp đ , đ ng viên c v

c a gia đình, b n bè và đ ng nghi p Tác gi xin chân thành c m n

Trong khuôn kh lu n v n th c s , do đi u ki n th i gian có h n nên không

th tránh kh i nh ng khi m khuy t, r t mong nh n đ c ý ki n đóng góp quý báu

c a các th y cô giáo, các anh ch và b n bè đ ng nghi p

Hà N i, ngày 27 tháng 02 n m 2015

Tác gi

Cao V n Qu nh

L I CAM OAN

Tên tôi là Cao V n Qu nh, tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u

c a riêng tôi Nh ng n i dung và k t qu trình bày trong lu n v n là trung th c và

ch a đ c ai công b trong b t k công trình khoa h c nào

Tác gi

Cao V n Qu nh

M C L C

CH NG I M U 1

1.1 Tính c p thi t c a đ tài 1

1.2 M c đích c a đ tài 2

1.3 Ph ng pháp nghiên c u 2

1.4 Các k t qu đ t đ c trong lu n v n 2

CH NG II C I M H TH NG I N VI T NAM 3

2.1 T ng quan v ti m n ng Th y i n 3

2.2 Nhu c u tiêu th đi n 4

2.3 Quy ho ch phát tri n và c c u ngu n đi n 5

2.4 Chính sách giá đi n và th tr ng phát đi n c nh tranh 9

2.4.1 S c n thi t phát tri n th tr ng đi n c nh tranh Vi t Nam 9

2.4.2 V th c hi n th tr ng đi n l c Vi t nam 10

2.4.3 Hi n tr ng v giá đi n 12

CH NG III CÁC KH N NG NÂNG CAO HI U QU LÀM VI C C A CÁC NMT TRONG H TH NG B C THANG TH Y I N C A HT 14

3.1 Các y u t nh h ng đ n hi u qu làm vi c c a các NMT trong HT 14

3.1.1 Phân b đi n n ng đ m b o theo th i gian 14

3.1.2 Ch đ th y v n l ch pha c a các NMT 14

3.1.3 Ph ng pháp tính toán th y n ng 15

3.2 Mô hình t i u cho bài toán huy đ ng ngu n th y đi n 15

3.2.1 Mô hình t i u 16

3.2.2 Các y u t nh h ng đ n hi u qu s d ng ngu n thu đi n trong h th ng. 18

3.2.3 Ph m vi s d ng mô hình t i u 18

3.3 M t s ph ng pháp đi u khi n các NMT trong h th ng 19

CH NG IV XÂY D NG PH NG TH C PH I H P KHAI THÁC CÁC NMT TRONG H TH NG B C THANG TH Y I N 22

4.1 M c đích, ý ngh a và ph ng pháp phân b đi n n ng b o đ m 22

4.1.1 M c đích và ý ngh a 22

4.1.2.Ph ng pháp phân đi n n ng b o đ m c a các NMT 23

4.2 Xây d ng Bi u đ đi u ph i cho các NMT 24

4.2.1.M c đích xây d ng B P 24

4.2.2 Ph ng pháp xây d ng B P 25

4.3 Ph ng pháp s d ng Bi u đ đi u ph i đ đi u khi n các NMT 29

4.3.1 Nguyên t c chung s d ng B P 29

4.3.2 Ph ng pháp t ng, gi m công su t NMT - ph ng th c s d ng n c th a, thi u 30

4.4 Các ph ng th c ph i h p khai thác các NMT trên cùng h th ng b c thang 39

4.4.1.M c đích 39

4.4.2 Ph ng th c ph i h p khai thác các NMT trên cùng h th ng b c thang 39

CH NG V ÁP D NG NGHIÊN C U CHO CÁC NMT TRONG H TH NG B C THANG TRÊN SÔNG SÊ SAN GIAI O N 2015-2020 44

5.1 T ng quan v các NMT c a h th ng b c thang 44

5.1.1 TT Pleikrong 46

5.1.2 TT Yali 46

5.1.3 TT Sê san 4 46

5.2 Các s li u s d ng trong tính toán 47

5.2.1.TT Pleikrong: 47

5.2.2.TT Yali: 48

5.2.3.TT Sê San 4: 49

5.3 K t qu phân ph i đi n n ng b o đ m cho các NMT trong h th ng b c thang 50

5.4 K t qu xây d ng Bi u đ đi u ph i cho các NMT trong h th ng b c thang 50

5.4.1 B ng tính xây d ng B P 50

5.4.2 K t qu xây d ng B P 51

5.5 Ch n ph ng th c khai thác t ng NMT và ph ng th c ph i h p khai thác

các NMT trong h th ng b c thang 56

5.5.1 B ng tính s d ng B P đ khai thác h ch a các NMT 56

5.5.2 T ng h p k t qu khai thác h ch a c a các NMT 59

5.5.3 Ph ng th c ph i h p khai thác các NMT trong h th ng b c thang 63

CH NG VI K T LU N VÀ KI N NGH 67

TÀI LI U THAM KH O 69

DANH M C B NG BI U

B ng 2 - 1 Phân b tr l ng th y n ng lý thuy t theo khu v c 4

B ng 2 - 2 Công su t l p đ t c a h th ng qua các n m và d ki n n m 2015 và 2020 6

B ng 2 - 3 Danh m c các th y đi n trên 30MW đã đi vào v n hành tính đ n cu i n m 2011 6

B ng 5 - 1 Các n m th y v n ch n đ c khi đã ti n hành thu phóng 47

B ng 5 - 2 S li u v phân b công su t b o đ m 47

B ng 5 - 3 S li u v đ c tính thi t b quan h Nkd-H-Q và H-K 47

B ng 5 - 4 Các n m th y v n ch n đ c khi đã ti n hành thu phóng 48

B ng 5 - 5 S li u v phân b công su t b o đ m: 48

B ng 5 - 6 S li u v đ c tính thi t b quan h Nkd-H-Q và H-K: 48

B ng 5 - 7 Các n m th y v n ch n đ c khi đã ti n hành thu phóng 49

B ng 5 - 8 S li u v phân b công su t b o đ m: 49

B ng 5 - 9 S li u v đ c tính thi t b quan h Nkd-H-Q và H-K 50

B ng 5 - 10 K t qu Qbd TT Pleikrong: 59

B ng 5 - 11 K t qu s n l ng đi n l ng mùa ki t TT Pleikrong theo các ph ng th c 59

B ng 5 - 12 K t qu s n l ng đi n l ng n m TT Pleikrong theo các ph ng th c 59

B ng 5 - 13 K t qu Qbd TT Yali: 60

B ng 5 - 14 K t qu s n l ng đi n l ng mùa ki t TT Yali theo các ph ng th c 60

B ng 5 - 15 K t qu s n l ng đi n l ng n m TT Yali theo các ph ng th c 61 B ng 5 - 16 K t qu Qbd TT Sê San 4: 61

B ng 5 - 17 K t qu s n l ng đi n l ng mùa ki t TT Sê San 4 theo các 62

B ng 5 - 18 K t qu s n l ng đi n l ng n m TT Sê San 4 theo các ph ng th c 62

B ng 5 - 19 K t qu s n l ng đi n l ng mùa ki t theo ph ng án 1 64

B ng 5 - 20 K t qu s n l ng đi n n m theo ph ng án 1 64

B ng 5 - 21 K t qu s n l ng đi n l ng mùa ki t theo ph ng án 2 64

B ng 5 - 22 K t qu s n l ng đi n n m theo ph ng án 2 65

B ng 5 - 23 K t qu s n l ng đi n l ng mùa ki t theo ph ng án 3 65

B ng 5 - 24 K t qu s n l ng đi n n m theo ph ng án 3 65

B ng 5 - 25 K t qu s n l ng đi n l ng mùa ki t theo ph ng án 4 66

B ng 5 - 26 K t qu s n l ng đi n n m theo ph ng án 4 66

DANH M C HÌNH V

Hình 2 - 1 Công su t l p đ t t ng t ng thêm c a toàn ngu n, th y đi n và th y

đi n v a và nh (Theo Quy ho ch đi n VII) 7

Hình 2 - 2 C c u ngu n đi n Vi t Nam cu i n m 2011 8

Hình 2 - 3 C c u ngu n đi n Vi t Nam đ n n m 2020 9

Hình 2 - 4 i u ch nh giá đi n 12

Hình 4 - 1 Minh h a các b c xây d ng B P 28

Hình 4 - 2 Minh h a các ph ng th c tính toán theo B P 31

Hình 4 - 3 S đ xác đ nh Nnd 33

Hình 4 - 4 S đ xác đ nh Nnd 33

Hình 5 - 1 S đ h th ng b c thang các nhà máy th y đi n trên sông Sê san 45

Hình 5 - 2 K t qu nhóm các đ ng Ztl(t), đ ng bao trên và đ ng bao d i 52

Hình 5 - 3 K t qu B P 52

Hình 5 - 4 K t qu nhóm các đ ng Ztl(t), đ ng bao trên và đ ng bao d i 53

Hình 5 - 5 K t qu B P 53

Hình 5 - 6 K t qu nhóm các đ ng Ztl(t), đ ng bao trên và đ ng bao d i 54

Hình 5 - 7 K t qu B P 54

đo n t n m 2011 đ n 2020 hàng n m nhu c u đi n t ng cao, kho ng 17% N c ta

l i có ngu n thu n ng l n v i tr n ng kinh t kho ng t 75 - 80 t KWh/n m

Trong c c u ngu n đi n c a h th ng đi n Vi t Nam thì t tr ng th y đi n v n đang chi m m t t tr ng cao, kho ng 40% D ki n đ n n m 2020, Vi t Nam s khai thác h u h t các d án thu đi n trên các dòng sông chính H n n a, khi mà ngu n nhiên li u cho phát đi n ngày càng c n ki t thì v n đ khai thác và s d ng

có hi u qu ngu n thu đi n càng tr lên c p thi t

Ch đ làm vi c c a các nhà máy th y đi n (NMT ) l i thay đ i tùy thu c vào đi u ki n th y v n, kh n ng đi u ti t c a h và do đó làm cho ch đ làm vi c

c a các ngu n đi n khác (nhi t đi n, nh p kh u…) c ng thay đ i theo H n n a,

h u h t các dòng sông l n n c ta th ng khai thác th y đi n theo d ng b c thang, ch đ làm vi c c a các NMT trên cùng h th ng b c thang l i có nh

h ng l n nhau, do đó nh h ng đ n h th ng Trong khi đó, ch đ dòng ch y trên t t c các sông n c ta không n đ nh và kh n ng d báo dài h n ch a đáp

ng đ tin c y Chính vì v y làm cho vi c huy đ ng ngu n thu đi n trong h th ng

g p r t nhi u khó kh n và gây nh h ng l n đ n đ tin c y và hi u qu cung c p

đi n c a toàn h th ng i u này đòi h i vi c v n hành các NMT ph i đ c ti n hành m t cách th ng nh t trên quan đi m có l i cho toàn h th ng trên c s phân tích đ c đi m, kh n ng đi u ti t c a t ng h , đ ng th i tính đ n đ c đi m c a ch

đ dòng ch y và kh n ng d báo dài h n th y v n

Xu t phát t nh ng lý do trên, vi c nghiên c u ph ng th c ph i h p khác thác các h ch a th y đi n trên cùng h th ng b c thang nh m nâng cao đ tin c y cung c p đi n và s d ng v i hi u qu cao ngu n thu n ng, đ ng th i tho mãn các yêu c u l i d ng t ng h p là th c t và c p thi t H th ng b c thang th y đi n trên sông Sê San là m t trong ba h th ng b c thang l n nh t c a Vi t Nam Vi c nghiên c u đ a ra ph ng th c ph i h p ch đ làm vi c các NMT trên h th ng

b c thang này s góp ph n đem l i l i ích kinh t và an ninh n ng l ng

2

1.2 M c đích c a đ tài

Nghiên c u ch n ph ng th c ph i h p khai thác các h ch a NMT trong

h th ng b c thang trên sông Sê San theo quan đi m h th ng trên c s phân tích

đ c đi m, kh n ng đi u ti t c a t ng h , có xét đ n s không n đ nh c a dòng

ch y và d báo dài h n không đ m b o đ tin c y nh m nâng cao đ m c đ an toàn cung c p đi n và hi u qu s d ng ngu n th y n ng đ ng th i th a mãn các yêu c u l i d ng t ng h p

1.3 P h ng pháp nghiên c u

Ph ng pháp nghiên c u b ng lí lu n k t h p v i th c nghi m:

- Nghiên c u lí lu n s d ng mô hình t i u và mô hình mô ph ng

- Nghiên c u th c nghi m th c hi n trên máy tính

thang Sê san

- L p đ c ch ng trình xây d ng bi u đ đi u ph i và đi u khi n h ch a

th y đi n b ng ph n m m Excel

- a ra m t s nh n xét và k t lu n v xây d ng Bi u đ đi u ph i và

ph ng th c ph i h p v n hành các NMT trong cùng h th ng b c thang

3

CH NG II

C I M H TH NG I N VI T NAM 2.1 T ng quan v ti m n ng Th y i n

V trí n c ta n m trung tâm vùng ông Nam Á, có ngu n m t ng đ i phong phú trên ph n l n lãnh th H qu c a s tác đ ng t ng h p gi a các đi u

ki n khí h u nhi t đ i m m a nhi u và c u trúc đ a ch t đ a hình nên dòng ch y sông ngòi Vi t Nam đ c hình thành r t thu n l i là nguyên nhân khách quan c

b n nh t t o nên m t m ng l i sông su i dày đ c trên lãnh th n c ta M t đ sông su i có s dao đ ng khá l n gi a các vùng, t ng đ i phù h p v i s phân hóa không gian c a đi u ki n khí hi u và c u trúc đ a ch t đ a hình L ng m a thay đ i

gi a các n m không l n nh ng gi a các tháng và mùa trong n m l i khá l n Vào mùa l , dòng ch y chi m 70-80% t ng l ng dòng ch y c n m và vì v y l ng dòng ch y các tháng mùa khô ch chi m 20-30% Lãnh th n c ta h p và dài, có

dãy núi Tr ng S n h u nh ch y d c su t chi u dài đ t n c và các dãy núi cao

nh Hoàng Liên S n, Tây Côn L nh…t o nên đ d c khá l n cho các sông su i,

nh t là nh ng đo n đ u ngu n ây chính là th n ng quan tr ng có th t n d ng đ xây d ng các NMT , trong đó có th xây d ng đ c nhi u TT nh có c t n c

cao

Nh có m ng l i sông su i phát tri n và phân b t ng đ i đ u kh p trên lãnh th nên r t thu n l i v m t kinh t , đó là có th dùng ngu n n c t i ch vào

m c đích c p n c cho sinh ho t, s n xu t, ho t đ ng giao thông và phát

đi n…Tr n ng lý thuy t c a th y đi n n c ta đ c tính toán theo s li u th ng kê

c a 2.864 sông su i có chi u dài sông l n h n 10km n m vào kho ng 300 t KWh/n m, t ng đ ng v i công su t lý thuy t là 34.251 MW Tr l ng lý thuy t

đ c phân b trên 3 vùng c a đ t n c nh sau: Mi n B c 181 t KWh/n m; Mi n Trung 89 t KWh/n m và Mi n Nam 30 t KWh/n m Phân b chi ti t h n c a tr

l ng th y n ng lý thuy t theo các khu v c khác nhau trên lãnh th Vi t Nam đ c

gi i thi u trong B ng 2-1 Xét theo m c đ t p trung n ng l ng th y đi n, n c ta

4

có 8 h th ng sông quan tr ng nh t trong đó đã t p trung t i trên 85% ngu n tr a

l ng th y n ng lý thuy t c a đ t n c

T ng k t các nghiên c u v quy ho ch th y đi n n c ta cho th y t ng tr

n ng kinh t th y đi n c a các con sông đ c đánh giá kho ng t 75 - 80 t KWh/n m, t ng đ ng v i công su t kho ng t 18–20 nghìn MW, trong đó trên

11 con sông l n đã đ t h n 64 t KWh/n m Tr n ng kinh t c a th y đi n nh ,

th y đi n k t h p th y l i trên toàn qu c có th đ t t i con s kho ng 30 t KWh/n m ây là ngu n đi n n ng tái t o r t quan tr ng c n khai thác tri t đ nhàm đáp ng nhu c u ph t i ngày càng t ng c a các ngành kinh t qu c dân, trong đó u đi m n i b t c a vi c xây d ng các TT nh là tác đ ng đ n môi

tr ng không đáng k , th a mãn đi u ki n phát tri n b n v ng và cung c p đi n

n ng t i ch cho nh ng vùng mà hi n nay l i đi n qu c gia ch a v n t i đ c

B ng 2 - 1 Phân b tr l ng th y n ng lý thuy t theo khu v c

Khu v c Công su t lý thuy t

(MW)

i n l ng (GWh/n m)

T

tr ng (%)

2.2 Nhu c u tiêu th đi n

n nay t ng công su t l p đ t c a các nhà máy th y đi n đã t ng 2100 MW

t 6192 MW n m 2000 đ n 11298 MW n m 2005, t ng 1,8 l n, trong đó các ngu n

5

đi n thu c T ng công ty đi n l c vi t nam (EVN) qu n lý chi m 78%;các ngu n

đi n đ c l p ngoài chi m 22% C c u ngu n đi n, g m : th y đi n 36%; nhi t đi n

đ t than 11%, nhi t đi n đ t d u 2%; tuabin khí 27% và các ngu n diesel 2%

Trong giai đo n 2001-2005, đi n n ng t ng t 27.04 t KWh n m 2000 lên 53,462 t KWh n m 2005, t c đ t ng bình quân 14,6%/n m Trong c c u s n xu t

đi n c ng có s thay đ i, th y đi n gi m t 54,8% n m 2000 xu ng còn 30,8% n m

2005, t tr ng đi n s n xu t t tuabin khí, đ c bi t là TBK ch y b ng khí ngày m t

t ng, s n l ng đi n s n xu t t khí đ t t ng t 4356 t KWh n m 2000 lên đ n 16.2 t KWh n m 2005 ng v i t tr ng t ng t 16.4% lên 31% N m 2004 và 2005

do ph t i t ng cao, các nhà máy th y đi n phát th p h n các n m tr c do đi u

ki n th i ti t ko thu n l i, ngoài ra m t s nhà máy đi n đ c xây d ng theo hình

th c BOT đã b t đ u vào v n hành làm cho s n l ng đi n mua ngoài t ng đáng k

t 1.635 t KWh n m 2000 lên 11.119 t KWh n m 2005

Trên c s d báo phát tri n c a n n kinh t n c ta trong giai đo n

2001-2025, d báo dân s c a VN t ng t 80 tri u ng i hi n nay lên 87.77 tri u

ng i n m 2010; 97.85 tri u n m 2020 M c đ đô th hoá c ng có s thay đ i, dan

c u dùng đi n b nh quõn giai đo n 2001-2010 kho ng 14.7%-15.8%,

2.3 Quy ho ch phát tri n và c c u ngu n đi n

Tính đ n cu i n m 2011, t ng công su t l p đ t c a các ngu n đi n Vi t Nam là 23.559MW, trong đó công su t l p đ t c a th y đi n là 10.120MW T c đ phát tri n ngu n đi n trong nh ng n m v a qua t ng nhanh (b ng 2-2), c sau n m

n m t c đ t ng kho ng 1,86 l n

Theo Quy ho ch đi n VII, công su t cung c p d ki n t 43000 MW n m 2015, lên 75000MW n m 2020 và lên 146800MW n m 2030 Theo Quy ho ch này, giai đo n

2011-2015, t ng công su t t ng thêm là g n 21450 MW, trong đó th y đi n t ng thêm là 7507 MW (chi m 35%)(hình 2-1)

Hình 2 - 1 Công su t l p đ t t ng t ng thêm c a toàn ngu n, th y đi n và th y đi n v a

và nh (Theo Quy ho ch đi n VII)

1474 2562

6540

401.5 280.5

657 0

Th y đi n v a và nh

Hình 2 - 1 Công su t l p đ t t ng t ng thêm c a toàn ngu n, th y đi n và th y

đi n v a và nh (Theo Quy ho ch đi n VII)

8

C c u ngu n đi n n m 2011 đ c th hi n trong Hình 2 - 2 C c u ngu n đi n Vi t Nam cu i n m 2011

Trong đó Th y đi n chi m cao 41,2% So v i n m 2010 (th y đi n chi m 38%) t

l th y đi n t ng là do m t s nhà máy l n nh S n La, B n V , Sông Tranh, An

Khê – Ka N k… đi vào v n hành

Hình 2 - 2 C c u ngu n đi n Vi t Nam cu i n m 2011

N m 2020, d ki n t ng công su t các nhà máy đi n kho ng 75.000 MW, trong đó thu đi n chi m 23,1% v i t ng công su t vào kho ng 17.325 MW ; th y đi n tích

n ng 2,4%; nhi t đi n than 48%; nhi t đi n khí đ t 16,5%; ngu n đi n s d ng

n ng l ng tái t o 5,6%; đi n h t nhân 1,3% và nh p kh u đi n 3,1% (

Hình 2 - 3 C c u ngu n đi n Vi t Nam đ n n m 2020

i n n ng s n xu t và nh p kh u n m 2020 kho ng 330 t kWh, trong đó: Th y

đi n chi m 19,6%; nhi t đi n than 46,8%; nhi t đi n khí đ t 24%; ngu n đi n s

d ng n ng l ng tái t o 4,5%; đi n h t nhân 2,1% và nh p kh u đi n 3%

9

Hình 2 - 3 C c u ngu n đi n Vi t Nam đ n n m 2020

Theo quy ho ch thì đ n n m 2020 Vi t Nam s khai thác h u h t các d án thu đi n trên các dòng sông chính Nh v y, vi c nghiên c u các kh n ng nâng cao hi u qu làm vi c c a các NMT nh m nâng cao m c đ an toàn cung c p đi n

và đem l i hi u qu cao cho n n kinh t càng tr nên c p bách

2.4 Chính sách giá đi n và th tr ng phát đi n c nh tranh

2.4.1 S c n thi t phát tri n th tr ng đi n c nh tranh Vi t Nam

Tính đ n nay, trong đa s các ngành trong n n kinh t Vi t Nam đã chuy n

đ i sang kinh t th tr ng, còn ngành đi n v n th đ c quy n, đang v n hành theo mô hình liên k t d c truy n th ng T p đoàn i n l c Vi t Nam (EVN) hi n đang s h u ph n l n các nhà máy đi n, n m gi toàn b khâu truy n t i, phân ph i

và kinh doanh bán l đi n T ng Công ty mua bán đi n thu c EVN là đ n v duy

nh t, mua đi n c a t t c các nhà máy đi n ( trong và ngoài EVN ) và bán đi n cho

t t c các h tiêu th đi n trên toàn qu c C ch ho t đ ng nh v y v a là đ c quy n mua v a đ c quy n bán, ch a th g i là c nh tranh đ c Tóm l i, cho đ n nay EVN v n là t ch c duy nh t đ c quy n kinh doanh đi n trong toàn qu c, ch a

có s c nh tranh b t c ho t đ ng nào trong các khâu c a ngành đi n

10

Theo tài li u c a C c i u ti t i n l c, tính đ n cu i n m 2010, t ng công

su t các ngu n đi n toàn h th ng là 21.542MW Trong đó, EVN đang qu n lý v n hành 24 nhà máy đi n v i t ng công su t là 14.233MW (chi m 65,32%), PVN là 2.278MW (chi m 10,57%, TKV là 1.046MW (chi m 4,86%), các nhà đ u t n c ngoài là 2.115MW (chi m 9,82%), t nhân là 50MW (chi m 2,32%), nh p kh u là

1.000MW (chi m 4,64%), các lo i hình khác là 370MW (chi m 1,72%)

M t đ c đi m đáng quan tâm, trong nh ng n m g n đây ho t đ ng c a EVN kém hi u qu , s n xu t kinh doanh thua l , n n n, d n t i thi u ngu n v n cho đ u t phát tri n, vay v n r t khó kh n, thi u minh b ch và kém lòng tin v i khách hàng m i khi đ xu t vi c t ng giá đi n EVN ho t đ ng y u kém, do nguyên nhân v qu n lý c a doanh nghi p và qu n lý v mô c a B ch qu n và Nhà n c,

s phát tri n ch m ch p th tr ng đi n c nh tranh, đ EVN n m gi đ c quy n kinh doanh đi n quá lâu

Phát tri n th tr ng đi n c nh tranh là xu h ng phát tri n chung c a các

n c trên th gi i, là đ ng l c cho ho t đ ng hi u qu trong s n xu t kinh doanh

đi n và phát tri n kinh t xã h i Ngành đi n Vi t Nam không có con đ ng nào khác, ph i nhìn th ng vào s th t đ tìm m i gi i pháp h u hi u đ y nhanh phát tri n th tr ng đi n canh tranh Yêu c u này c n quán tri t vào s a đ i n i dung

Lu t i n L c

2.4.2 V th c hi n th tr ng đi n l c Vi t nam

Chính ph Vi t Nam đã nh n th c đ c: Hình thành và phát tri n th tr ng

đi n c nh tranh là chi n l c phát tri n dài h n c a ngành đi n Vi t Nam, đã th

hi n trong Lu t i n l c n m 2004 và đ c c th hóa trong Quy t đ nh 26/2006/Q -TTg ngày 26 tháng 01 n m 2006 c a Th t ng Chính ph v l trình

và các đi u ki n hình thành phát tri n các c p đ th tr ng đi n l c t i Vi t Nam

Theo quy t đ nh trên, th tr ng đi n Vi t Nam s hình thành và phát tri n theo 3

c p đ :

- Th tr ng phát đi n c nh tranh (giai đo n 2005-2014)

- Th tr ng bán buôn c nh tranh (giai đo n 2014-2022)

11

- Th tr ng bán l c nh tranh (giai đo n sau n m 2022)

Th tr ng phát đi n c nh tranh: Là c p đ đ u tiên c a th tr ng đi n

c nh tranh Vi t Nam Trong giai đo n này, ch có c nh tranh trong khâu phát

đi n, ch a có c nh tranh trong khâu bán buôn và bán l đi n Khách hàng s d ng

đi n ch a có c h i l a ch n đ n v bán đi n cho mình Các đ n v phát đi n s

c nh tranh bán đi n cho m t đ n v mua buôn duy nh t (Công ty mua bán đi n tr c thu c EVN ) trên th tr ng giao ngay và qua h p đ ng mua bán đi n dài h n C c

i u ti t i n l c quy đ nh hàng n m t l s n l ng đi n n ng mua bán qua h p

đ ng và đi n n ng giao d ch trên th tr ng giao ngay

Th tr ng bán buôn đi n c nh tranh: Hình thành các đ n v bán buôn m i

đ t ng c ng c nh tranh trong khâu mua bán đi n Khách hàng l n và các công ty phân ph i đ c quy n mua đi n tr c ti p t các đ n v phát đi n thông qua th

tr ng ho c t các đ n v bán buôn Các đ n v bán buôn đi n c nh tranh mua đi n

t các đ n v phát đi n và c nh tranh bán đi n cho các đ n v phân ph i và khách hàng l n Ch a có c nh tranh trong khâu bán l đi n, khách hàng s d ng nh ch a

có quy n l a ch n đ n v cung c p đi n

Th tr ng bán l đi n c nh tranh: S c nh tranh di n ra c 3 khâu: phát

đi n, bán buôn và bán l đi n Khách hàng trên c n c đ c l a ch n đ n v bán

đi n cho mình (đ n v bán l đi n) ho c mua đi n tr c ti p t th tr ng Các đ n v bán l đi n c ng c nh tranh mua đi n t các đ n v bán buôn, các đ n v phát đi n

ho c t th tr ng đ bán l cho khách hàng s d ng đi n

Sau m t th i gian dài B Công Th ng, C c i u ti t i n l c và các t

ch c liên quan đã nghiên c u, xây d ng h th ng các v n b n pháp lý, xây d ng c

s h t ng thông tin c ng nh đào t o, t p hu n cho các đ n v tham gia th tr ng Ngày 01 tháng 7 n m 2012 th tr ng phát đi n c nh tranh đã b t đ u v n hành

Theo l trình, sau khi k t thúc c p đ 1 th tr ng phát đi n c nh tranh vào

n m 2014, m i chuy n sang c p đ 2 th tr ng bán buôn c nh tranh (2015- 2022)

và sau n m 2022 s th c hi n th tr ng bán l c nh tranh

12

2.4 3 Hi n tr ng v giá đi n

Giá đi n Vi t Nam, t n m 2009 đ n nay đã đi u ch nh t ng 5 l n

(hình 2-4), n m 2011 đi u ch nh 2 l n: ngày 01/ 3/ 2011 t ng 15,28% so v i n m

2010, ngày 20 / 12/ 2011 t ng 5%, ngày 01/7/ 2012 t ng ti p 5% Tính đ n nay giá

đi n bình quân (k c thu VAT) là 1506 đ/kWh (t ng đ ng 7,2UScent/kWh) Giá đi n sau m i l n đi u ch nh ch có t ng, ch a h gi m ( tuy có th i đi m chi phí đ u vào gi m đáng k ) Vi c t ng giá đi n vào th i đi m 1/7/2012 là không h p

lý Trong lúc các DN đang khó kh n, t ng giá đi n s t ng chi phí, khó có th t ng giá bán s n ph m; t ng giá đi n ch c ch n CPI t ng, ng i dân l i ph i đ i m t v i

nh ng khó kh n m i Th i đi m t ng giá đi n đúng vào ngày chính th c v n hành

th tr ng đi n c nh tranh B Công th ng và EVN nên rút kinh khi ra quy t đ nh

Hình 2 - 4 i u ch nh giá đi n

Giá bán đi n ch a có VAT (đ/kWh) 1.242 1.304 1.369

Giá bán đi n ban hành qua các k đi u ch nh còng ch a thuy t ph c, mang

n ng c ch h฀nh chính, thi u c s khoa häc, thiÕu minh b¹ch, khã thuyÕt phôc

®­îc s đ ng thu n c a các nhà khoa h c, qu n lý, các nhà đ u t tham gia s n xu t

đi n, các khách hàng s d ng đi n H u qu , các doanh nghi p và ng i dân ph i chi tr thêm m t s ti n không có c s , gây thêm áp l c trong s n xu t và đ i s ng,

13

ngay c các doanh nghi p s n xu t đi n bán cho EVN c ng phàn nàn không đ c

t ng giá bán sau m i l n đi u ch nh giá Ph i ch ng, B Công th ng và EVN ch a quán tri t đ y đ i u 30 C n c l p và đi u ch nh giá đi n: i/ Chính sách giá đi n ii/ i u ki n phát tri n KT-XH c a đ t n c, thu nh p c a ng i dân trong t ng

th i k iii/ Quan h cung c u v đi n iv/ Các chi phí SX-KD đi n và l i nhu n h p

lý c a đ n v đi n l c.v/ C p đ phát tri n c a th tr ng đi n l c

Theo Quy t đ nh 28/2014/Q -TTg c a Th t ng Chính ph , có hi u l c

t 1/6/2014 thì giá bán l đi n cho nhóm khách hàng s d ng đi n sinh ho t ch

g m 6 b c có m c giá t ng d n nh m khuy n khích s d ng đi n ti t ki m, hi u

qu

T l % giá bán l đi n sinh ho t so v i m c giá bán l đi n bình quân đ c quy

đ nh c th nh sau: i n sinh ho t t 0-50 kWh t l là 92%; t 51 - 100 kWh t l này là 95%; t 101 – 200 kWh là 110% (hi n kho ng này đ c chia thành hai n c,

t 101 - 150 kWh và 151-200 kWh); t 201-300 kWh là 138%

Ngoài ra, trong b ng giá cho đi n sinh ho t, khi khách hàng s d ng t 301

– 400 kWh thì m c tính t 1/6 ch b ng 154% giá đi n bình quân, gi m so v i t l 155% nh hi n nay T trên 401 kWh tr lên, giá đi n sinh ho t v n là 159%

Giá bán l đi n cho s n xu t c ng đ c đi u ch nh N u hi n nay nhóm giá bán l đi n cho s n xu t đ c tách thành 2 nhóm: các ngành s n xu t và b m n c

t i tiêu thì Quy t đ nh 28/2014/Q -TTg ch quy đ nh chung m t nhóm giá bán l

đi n cho các ngành s n xu t v i m c giá bán t ng 1% đ i v i gi th p đi m

Bên c nh đó, Quy t đ nh m i c ng quy đ nh giá bán đi n cho chi u sáng công c ng và đ n v hành chính s nghi p chung m t m c giá C th , đ i v i c p

đi n áp t 6kV tr lên là 99% giá đi n bình quân; c p đi n áp d i 6kV là 103% giá

CH NG III CÁC KH N NG NÂNG CAO HI U QU LÀM VI C C A CÁC NMT

TRONG H TH NG B C THANG TH Y I N C A HT

3.1 Các y u t nh h ng đ n hi u qu làm vi c c a các NMT trong HT

3 1.1 Phân b đi n n ng đ m b o theo th i gian

Các nhà máy th y đi n tham gia vào cân b ng công su t c a h th ng đi n thông qua đi n n ng đ m b o (Ebđ) (hay công su t b o đ m (Nbđ)) c a t ng tháng trong n m ng v i t n su t thi t k Tiêu chu n đánh giá phân b Ebđ h p lý c a các NMT là c c ti u chi phí quy đ i c a toàn h th ng đi n

Nghiên c u các tài li u thi t k các NMT tr c đây c ng nh hi n nay cho th y phân b Ebđ đ c xác đ nh theo nguyên t c riêng không g n v i bi u đ ph t i, không ph i h p gi a các nhà máy đi n nh l u l ng phát đi n b ng h ng s ho c công su t b ng h ng s v.v… Vi c phân b Ebđ theo cách áp đ t nh th s d n đ n tình tr ng là khi h th ng đòi h i nhi u thì các NMT l i phát ít mà khi h th ng đòi h i ít thì l i phát nhi u làm cho chi phí c a h th ng t ng lên Rõ ràng, phân b

h p lý Ebđ theo các tháng c a các NMT ph i đ c xác đ nh theo quan đi m h

th ng trên c s ph i h p s làm vi c gi a các NMT và các NMN trong cân

b ng công su t và đi n n ng c a toàn h th ng Do đó vi c phân b ph thu c r t nhi u vào tr ng thái c a h th ng đi n (bi u đ ph t i, t ng quan gi a ngu n và

ph t i, c c u ngu n, phát tri n các b c thang th y đi n, đ c đi m c a các nhà máy

đi n v.v…) V n đ phân b h p lý Ebđ c a các NMT có ý ngh a l n v m t kinh

t nh ng l i là m t v n đ h t s c ph c t p đòi h i ph i có th i gian và ph i h p nghiên c u

3.1.2 Ch đ th y v n l ch pha c a các NMT

Nbđ c a các NMT đ c xác đ nh theo đ ng t n su t công su t ho c t n

su t l ng n c riêng bi t c a t ng nhà máy v i quan đi m xem nh chúng làm

vi c riêng l Do đó khi dùng các Nbđ này đ cân b ng công su t, đi n l ng cho toàn b h th ng đi n hoàn ch nh là ta đã xem xét m t tr ng h p hoàn toàn c c

đoan, coi nh t t c các NMT đ ng th i xu t hi n đi u ki n th y v n có cùng

t n su t Nghiên c u tài li u th y v n c a 19 NMT l n trên 4 h th ng sông cho

th y t n su t thi t k c a chúng không đ ng th i xu t hi n th m chí đ i v i các NMT trên cùng m t h th ng b c thang (tr các NMT n m trên dòng chính)

C n nói thêm r ng t n su t c a dòng ch y n m và dòng ch y mùa ki t c a cùng m t NMT c ng không xu t hi n trong cùng m t n m Do đó khi ph i h p làm vi c

gi a các NMT trong h th ng đi n qu c gia thì đ tin c y cung c p đi n an toàn

s đ c nâng cao

3.1.3 Ph ng pháp tính toán th y n ng

Các ph ng pháp tính toán th y n ng s d ng trong thi t k đ xác đ nh

đi n n ng c a các NMT đ u d a trên c s bi t tr c phân b l u l ng thiên nhiên Nh ng trong th c t ch đ dòng ch y trên t t c các sông n c ta r t không n đ nh và kh n ng d báo dài h n l i ch a đáp ng đ tin c y, có ngh a là trong đi u ki n v n hành chúng ta không bi t tr c đ c phân b l u l ng thiên nhiên trong vòng m t n m Thêm vào đó đ đánh giá s n l ng đi n hàng n m c a các NMT đi u ti t n m, mùa (đ i b ph n các NMT c a n c ta thu c lo i này) Trong thi t k th ng đ c s d ng cùng 1 ph ng th c c p tr n c và s d ng

h t dung tích h u ích vào cu i mùa ki t đ i v i b t k n m th y v n nào i u này

s làm gi m hi u qu n ng l c c a các NMT

kh c ph c nh ng đi u nói trên c n s d ng m t ph ng pháp tính th y

n ng thích h p

3.2 Mô hình t i u cho bài toán huy đ ng ngu n th y đi n

Trong đi u ki n v n hành, khi nhu c u c a các ngành tham gia l i d ng

t ng h p ngu n n c đ c b o đ m thì hi u qu kinh t s d ng ngu n thu n ng

c a các NMT đ c đánh giá b i chi phí nhiên li u ti t ki m đ c đ i v i toàn b

HT Cho nên, v n đ nâng cao hi u qu kinh t s d ng ngu n thu đi n trong h

th ng th c ch t là vi c xác đ nh ch đ làm vi c c a các h ch a NMT theo mô hình t i u sau đây:

to t

ND jt j j L

j nj HT

C

1 1

)( => min (3.1)

i

TD it HT

t L

i

it ttit hit tnit it HT

t j j

to t hit T

to t tnit T

to t

it TD

N min ≤ ≤ max (3.8)

- Ràng bu c v m c n c th ng l u và h l u

max min it it

Q ≤ ≤ (3.10)

Qhlitmin, Qhlitmaxđ c xác đ nh t đi u ki n l i d ng t ng h p

- Ràng bu c v kh n ng truy n t i c a đ ng dây cao th

P P

P ≤ ≤

- Ch trong đi u ki n khi các NMN s d ng cùng m t lo i nhiên li u và

b t k th i gian nào trong n m v i 1 Kwh c a các NMT đ u thay th đ c cùng

m t l ng nhiên li u NMN thì có th thay th tiêu chu n HT

n

C => min b ng tiêu chu n s n l ng đi n c a t t c các NMT ETD => max Nh ng gi thi t đó trong

th c t không s y ra T đây ta th y, phân b h p lý đi n n ng c a các NMT theo

th i gian là r t quan tr ng trong vi c nâng cao hi u qu kinh t c a HT Tiêu chu n ETD => max có th s d ng trong đi u ki n h th ng b thi u đi n nh m gi m thi u h t đi n trong khi các NMN đã huy đ ng toàn b công su t

- Dao đ ng c t n c H do ch đ c p và tr n c c a h ch a các NMT

nh h ng đ n hi u qu s d ng ngu n thu n ng trong HT Nh ng m c đ nh

h ng thì ph thu c vào đ c đi m c a t ng NMT ây là đi m khác bi t gi a thu đi n và nhi t đi n

- Phân b h p lý công su t b o đ m Nbdit trong ràng bu c (3.7) có ý ngh a quan tr ng trong vi c nâng cao m c đ an toàn cung c p đi n và hi u qu kinh t

Bài toán xác đ nh ch đ làm vi c dài h n c a các NMT theo mô hình t i

u (3.1) – (3.10) là m t bài toán quy ho ch phi tuy n h t s c ph c t p vì có nhi u

vi c trong quy ho ch phát tri n ngu n đi n và thi t k các NMT

M t trong nh ng đ c đi m c a vi c khai thác h ch a NMT là nh h ng

n c ta không đ m b o đ tin c y Trong đi u ki n đó n u ta s d ng mô hình t i

u đ đi u khi n ch đ làm vi c c a các NMT thì không nh ng không đ t đ c

hi u qu kinh t mà trong nhi u tr ng h p còn gây nên nh ng h u qu nghiêm

tr ng Vì v y, c n nghiên c u s d ng ph ng pháp đi u khi n ch đ làm vi c c a các NMT không d a trên d báo dài h n mà v n cho k t qu g n t i u

3.3 M t s ph ng pháp đi u khi n các NMT trong h th ng

Tu theo m c đ chính xác c a d báo dài h n v ph t i và th y v n mà trên th gi i ng i ta s d ng hai nhóm ph ng pháp sau đây đ đi u khi n ch đ

làm vi c c a các NMT trong h th ng

Nhóm th nh t bao g m các ph ng pháp dùng mô hình t i u đ ti n hành

t i u liên ti p ch đ làm vi c c a NMT theo tài li u d báo chính xác d n Các

ph ng pháp này ch ng d ng cho các NMT có ch đ thu v n t ng đ i n

đ nh, d báo dài h n đ m b o đ chính xác cho phép

Các ph ng pháp thu c nhóm th hai đ c g i là đi u ph i i u ph i có

th th c hi n b ng cách s d ng bi u đ (các đ ng đi u ph i) ho c các hàm đi u khi n Bi u đ đi u ph i c ng nh các hàm đi u khi n đ c xây d ng trên c s tính toán, phân tích ch đ làm vi c c a các h ch a trong HT nh ng n m đ c

tr ng cho tình hình thu v n đã quan tr c đ c Vi c s d ng ph ng pháp đi u

ph i cho phép ng i đi u đ ch c n c n c vào các thông tin hi n th i và m t s quy t c mà v n có th đ a ra các quy t đ nh t ng đ i h p lý v vi c t ng, gi m

ho c duy trì công su t đ m b o cho m i NMT t ng th i đi m ó là u đi m c

b n c a ph ng pháp đi u ph i trong vi c đi u khi n ch đ làm vi c c a các NMT khi không bi t tr c m t cách g n đúng các thông tin v ph t i và thu

v n Chính vì u đi m này mà ph ng pháp đi u ph i đ c s d ng r ng rãi trên

th gi i Trong các ph ng pháp đi u ph i thì ph ng pháp s d ng bi u đ đi u

ph i v a đ n gi n v m t xây d ng, v a thu n ti n cho ng i đi u đ trong vi c quy t đ nh ph ng th c khai thác các h ch a m t cách linh ho t, h p lý, sát v i tình hu ng x y ra trong th c t , xét đ c ch đ dài h n và do đó h n ch đ c các sai l m nghiêm tr ng đ i v i h th ng Nhi u công trình nghiên c u c a n c ngoài cho th y hi u qu c a vi c đi u khi n theo bi u đ đi u ph i g n v i hi u qu t i u

h n so v i các ph ng pháp khác

* Ch n ph ng pháp

Ch đ dòng ch y trên t t c các sông n c ta r t không n đ nhvà kh

n ng d báo dài h n ch a đáp ng đ tin c y ây c ng là tr ng h p ph bi n c a

t t c các n c, k c các n c có n n khoa h c hi n đ i Trong đi u ki n đó thì

ph ng pháp khai thác h ch a thích h p nh t, đ c s d ng r ng rãi trên th gi i

là ph ng pháp đi u ph i Vì th , Tôi ch n ph ng pháp này đ ph i h p đi u khi n các NMT trong HT qu c gia

nâng cao hi u qu c a vi c ng d ng ph ng pháp ch n vào th c t

đi u khi n ch đ làm vi c c a các NMT trong h th ng c n nghiên c u các v n

đ sau:

- Nghiên c u nh h ng c a ch đ c p và tr n c đ i v i s n l ng đi n trong mùa, trong n m c a t ng NMT

- Nghiên c u ph ng pháp phân b h p lý đi n n ng b o đ m c a các NMT theo quan đi m h th ng có xét đ c đi m t ng tr m

- Xây d ng bi u đ đi u ph i trên c s công su t b o đ m đã đ c phân

b h p lý và xét đ c y u t không n đ nh c a c a ch đ thu v n c ng nh các yêu c u l i d ng t ng h p khác

- Nghiên c u l a ch n ph ng th c t ng, gi m công su t (so v i Nbd ) cho

t ng NMT trong HT

- Nghiên c u l a ch n ph ng th c ph i h p ch đ làm vi c c a các NMT trong m i tình hu ng có th x y ra trong v n hành h th ng

XÂY D NG PH NG TH C PH I H P KHAI THÁC CÁC NMT

TRONG H TH NG B C THANG TH Y I N 4.1 M c đích, ý ngh a và ph ng pháp phân b đi n n ng b o đ m

đ m t ng tháng c a chúng Trong giai đo n thi t k thì phân b công su t b o

đ m đ c xác đ nh theo nguyên t c riêng (không g n v i bi u đ ph t i, không

ph i h p gi a các nhà máy đi n) nh l u l ng phát đi n b ng h ng s ho c công

su t b ng h ng s vv… Vi c phân b công su t b o đ m theo cách áp đ t nh th

s d n đ n tình tr ng là khi h th ng c n nhi u thì các nhà máy l i phát ít mà khi h

th ng đòi h i ít thì l i phát nhi u Rõ ràng, phân b h p lý công su t b o đ m theo các tháng c a các NMT ph i đ c xác đ nh theo quan đi m h th ng trên c s phôí h p s làm vi c gi a các NMT và các NMN trong cân b ng công su t và

đi n n ng c a toàn h th ng Do đó nó ph thu c r t nhi u vào tr ng thái c a h

th ng đi n ( bi u đ ph t i, t ng quan gi a ngu n và ph t i, c c u ngu n, k

ho ch s a ch a đ i tu, kh n ng truy n t i c a đ ng dây liên k t và đ c đi m c a các nhà máy đi n vv…) Nh ng tr ng thái c a h th ng đi n l i luôn luôn đ ng, cho nên v n đ xác đ nh phân b công su t b o đ m c a các NMT ph i đ c th c hi n trên quan đi m h th ng tr ng thái đ ng Nh v y, th c ch t c a vi c phân đi n

n ng b o đ m c a các NMT là nh m xác đ nh phân b công su t b o đ m theo

tháng cho t ng NMT m t cách h p lý đ i v i HT toàn qu c i u này có ý

M c tiêu c a vi c phân đi n n ng b o đ m cho các NMT là:

1 B o đ m cho h th ng v n hành an toàn, tin c y

2 S d ng m t cách h p lý công su t kh d ng c a các NMT nh m gi m thi u c ng th ng cân b ng công su t

3 T n d ng ngu n thu đi n đ gi m chi phí nhiên li u cho h th ng

4 Nâng cao hi u qu khai thác h ch a và tho mãn các yêu c u l i d ng t ng

h p c a các h ch a

4.1.2.2.Ph ng pháp

Bài toán xác đ nh phân đi n n ng b o đ m c a các NMT v i các m c tiêu

đã nêu trên là h t s c ph c t p, đòi h i ph i s d ng ph ng pháp đi u ch nh d n đ

gi i quy t D i đây trình bày các b c c b n c a ph ng pháp đó

B c 1: nh m t ph ng án ban đ u v phân b công su t b o đ m cho

t ng NMT Ph ng án phân b này có th l y t k t qu tính toán thu n ng cho

n m ki t có P=90% theo m t thu t toán nh t đ nh nào đó K t qu tính toán thu

n ng này cho bi t công su t b o đ m c ng nh công su t kh d ng theo c t n c

t ng tháng c a t ng NMT i v i nh ng tháng có k ho ch s a ch a thì công

su t kh d ng c a các NMT ph i xét đ n công su t s a ch a, còn công su t kh

d ng c a các NMN đ c xác đ nh t k ho ch s a ch a

B c 2 : Ph bi u đ ph t i ngày đêm đi n hình V i s li u l y t b c 1

ti n hành ph bi u đ ph t i ngày đêm đi n hình cho t ng tháng N i dung c a

b c này là xác đ nh v trí làm vi c c a các nhà máy đi n trong bi u đ ph t i c a

h th ng đi n toàn qu c theo 3 nút ph t i: mi n B c, mi n Trung, mi n Nam, v i

u tiên t n d ng h t đi n n ng b o đ m và s d ng nhi u nh t công su t kh d ng

c a các NMT và gi m thi u s d ng công su t phát c a các ngu n đi n khác Th

t u tiên ph bi u đ ph t i c a các NMT đ c s p x p theo t s Ntb/Nkd Ph n

ph t i còn l i đ c ti n hành ph b ng các NMN v i th t u tiên theo chi phí nhiên li u Trong quá trình ph bi u đ ph t i ngày đêm đi n hình ph i tho mãn các ràng bu c v công su t k thu t min c a các ngu n đi n khác, kh n ng truy n

t i c a đ ng dây

B c 3: L p cân b ng công su t và đi n n ng theo k t qu c a b c 2 K t

qu c a b c này cho th y hi u qu c a vi c phân b công su t b o đ m và h ng

đi u ch nh ti p theo nh m gi m c ng th ng v công su t cho h th ng đi n và s

d ng t i thi u công su t c a các NMN trong c n m

B c 4: i u ch nh l i phân b công su t b o đ m N i dung c a b c này

là đi u ch nh l i phân b công su t b o đ m c a các NMT có xét đ n đ c đi m

c a t ng h nh m gi m c ng th ng v cân b ng công su t, đi n n ng và đ cho công su t làm vi c l n nh t c a các ngu n nhi t đi n ít thay đ i gi a các tháng trong

n m

B c 5: Ki m tra các ràng bu c c a h ch a N i dung c a b c này là ti n

hành tính toán thu n ng theo thu t toán khi đã bi t công su t trung bình t ng tháng ( công su t b o đ m b c 4) đ ki m tra xem các ràng bu c c a h ch a đã đ c tho mãn ch a Tr ng h p ch a tho mãn thì đi u ch nh l i phân b công su t b o

đ m b c 4 C n ph i nói thêm r ng quá trình đi u ch nh này có th làm s làm thay đ i đi n n ng b o đ m ban đ u vì thay đ i ch đ c p tr c a chúng ng

th i trong b c này cho phép xác đ nh công su t kh d ng các tháng c a các NMT Ti p theo quá trình đi u ch nh đ c l p l i t b c 2

Quá trình đi u ch nh th c hi n liên ti p nh th cho đ n khi k t qu cân b ng

b c 3 cho th y công su t làm vi c l n nh t c a ngu n nhi t đi n thay đ i r t ít gi a các tháng ho c không th đi u ch nh ti p đ c

4.2 Xây d ng Bi u đ đi u ph i cho các NMT

4.2.1.M c đích xây d ng B P

Ph c v cho vi c đi u khi n ch đ làm vi c c a các NMT

Nghiên c u l a ch n ph ng th c ph i h p đi u khi n ch đ làm vi c c a các NMT (ph ng th c huy đ ng ngu n T trong HT )

4.2.2 Ph ng pháp xây d ng B P

Nh m đ m b o yêu c u an toàn cung c p đi n và nâng cao hi u qu kinh t

s d ng ngu n T trong HT bi u đ đi u ph i h ch a c a t ng NMT ph i th

=> Xây d ng bi u đ đi u ph i th c ch t là xây d ng các đ ng nói trên,

mà ch y u là xây d ng 2 đ ng : ng cung c p Nbd và ng h n ch công su t

Vi c phân vùng bi u đ đi u ph i nh v y ch là t ng đ i Tùy thu c vào

đ c đi m và nhi m v c a m i h mà bi u đ đi u ph i s có nh ng vùng đ c tr ng

nh t đ nh Vi d đ i v i các h l i d ng t ng h p còn thêm vùng cung c p n c b o

đ m cho các ngành dùng n c và phòng l cho h du

4 2.2.1 Xây d ng đ ng cung c p Nbd

ng cung c p Nbđ là đ ng gi i h n trên c a vùng phát Nbđ ng này cho bi t đi u ki n khi nào có th t ng công su t (so v i Nbđ) c a NMT mà

v n gi đ c an toàn cung c p đi n nh ng th i đo n ti p theo

- Tài li u c n thi t tính toán thu n ng, xây d ng đ ng cung c p Nbđ:

-Phân b Nbđ c a các NMT

-Phân b l u l ng thiên nhiên c a n m ki t P = Ptk

tránh sai l m trong huy đ ng ngu n thu đi n do ch đ thu v n không

n đ nh gây ra c n ch n m t s n m thu v n có phân b l u l ng khác nhau và

i v i các h ch a đi u ti t mùa, n m thì h ch a b t bu c ph i tr đ y vào

cu i mùa l và dung tích h u ích trong đi u ki n thu v n P= Ptk đ c s d ng h t vào cu i mùa c p tho mãn đi u ki n đó thì tính toán thu n ng đ c th c hi n theo chi u ng c l i so v i chi u tr n c và chi u c p n c u đi m c a cách tính toán này là đ m b o an toàn cung c p đi n cho các tháng chuy n ti p t ki t

sang l v i phân b l u l ng b t l i Song, đ có th quy t đ nh h p lý gi i h n trên và d i c a m c n c c n ti n hành tính toán thu n ng theo chi u thu n Nhi m v tính toán thu n ng đây là d a vào phân b l u l ng c a t ng

n m trong nhóm n m thu v n đã ch n và phân b công su t đ m b o đ xác đ nh

đ ng thay đ i m c n c th ng l u (m c n c h ) theo th i gian Ztl(t) đ t

đ c m c đích đó có th s d ng ph ng pháp tính thu n ng khi bi t công su t (N

= const)

`

S đ thu t toán tính toán th y n ng theo ph ng pháp N = h/s

K t qu tính toán thu n ng theo chi u ngh ch và thu n cho nhóm n m thu

v n đã ch n cho phép v đ c m t nhóm đ ng thay đ i m c n c h theo th i

gian V đ ng bao trên c a nhóm đ ng này s thu đ c đ ng cung c p Nbđ (đ ng I, hình 4-1) i v i nh ng h có yêu c u l i d ng t ng h p thì khi v

đ ng bao trên c n xét đ n các ràng bu c v các yêu c u đó

4.2.2.2 Xây d ng đ ng h n ch công su t

ng h n ch công su t cho bi t trong tr ng thái nào c a h thì NMT

không th phát đ c Nbđ Nhóm đ ng Ztl(t) đã v đ c trên đây đ u tho mãn

đi u ki n cung c p đi n an toàn nên vùng chúng chi m trên bi u đ chính là vùng NMT phát Nbđ ng bao d i c a vùng đó chính là đ ng h n ch công su t, hay còn g i là đ ng gi i h n d i (đ ng II, hình 4-1)

Hình 4 - 1 Minh h a các b c xây d ng B P

4.3 Ph ng pháp s d ng Bi u đ đi u ph i đ đi u khi n các NMT

4.3.1 Nguyên t c chung s d ng B P

Bi u đ đi u ph i là c s quan tr ng giúp cho ng i đi u đ có các quy t

đ nh đúng đ n trong vi c t ng, gi m công su t (so v i Nbd) c a NMT trong đi u

ki n các thông tin dài h n v phân b l u l ng thiên nhiên không đáng tin c y

Nh ng bi u đ đi u ph i không cho bi t nên t ng và gi m công su t bao nhiêu

Phân b l u l ng thiên nhiên trong n m đ i v i các công trình thu đi n

n c ta đ u r t không n đ nh Trong tình hình đó đ đ m b o an toàn, tránh các

h u qu nghiêm tr ng thì th i đo n đ u c a mùa ki t và mùa l nên cho các NMT làm vi c v i công su t b o đ m Sau đó ti n hành so sánh m c n c th c t trong h v i m c n c cùng th i đi m n m trên các đ ng c a bi u đ đi u ph i

K t qu so sánh này cho phép ng i đi u đ đ a ra đ c m t trong các quy t đ nh quan tr ng sau đây v đi u ch nh công su t NMT trong th i đo n ti p theo

- T ng công su t trung bình ngày đêm (t ng đi n n ng ngày đêm) n u m c

n c th c t n m cao h n đ ng cung c p công su t đ m b o (đ ng gi i h n trên -

đ ng 1Hình 4-2), hay nói cách khác là n m trong vùng B (Hình 4-2)

- Gi m công su t trung bình ngày đêm xu ng nh h n Nđb n u m c n c

th c t c a h n m th p h n m c n c cùng th i đi m n m trên đ ng h n ch công su t - đ ng gi i h n d i

Nh đã nói trên bi u đ đi u ph i ch có th cho bi t khi nào nên t ng,

gi m công su t c a NMT so v i công su t đ m b o c a nó ch không cho bi t

nên t ng, gi m bao nhiêu công su t Cho nên mu n đi u ch nh đ c công su t (s n

l ng đi n) c a NMT c n ph i bi t cách xác đ nh công su t c a nó trong t ng vùng c a bi u đ đi u ph i

Hi u qu c a ph ng th c t ng, gi m công su t c a t ng NMT ph thu c vào nhi u y u t nh :

- Vai trò c a nhà máy thu đi n trong h th ng

- T ng quan gi a l ng n c thiên nhiên v i dung tích h u ích c a h

Gi s th i đi m m ng 1 tháng 3, m c n c th c t c a h ZTl1/III cao

h n m c n c cùng th i đi m c a đ ng cung c p Nbđ Ztr1/III m t đo n ∆Z (Hình

4-2) Bi t ∆Z nh đ ng quan h Ztl = Ztl(V) s tìm đ c l ng n c d ∆Vd (so

v i l ng n c c n thi t đ phát Nđb) L ng n c d đó có th s d ng đ t ng công su t NMT theo các ph ng th c khác nhau

Vđbc: Dung tích đ m b o cu i th i đo n – Dung tích h ng v i m c n c h cu i

th i đo n n m trên đ ng gi i h n trên Ztrc (Ztr3c Hình 4-2)

su t trung bình ngày đêm c a 1 t máy Nnđtm (xem hình 4-3)

Công su t trung bình ngày đêm c a NMT b ng: N nd= Z tm

xác đ nh này không đòi h i ph i tính H mà ch c n tính Z tl Trên hình 4-4 th hi n

t t trong mùa ki t nên l n này vi c xác đ nh Nnđch s d ng cách trên

Khi đã xác đ nh đ c N nd và ki m tra đi u ki n N nd< NKD ta cho NMT làm vi c

v i công su t N nd do đó trong th i đo n ∆t cho đ n khi nào m c n c th c t c a