Bài giảng Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác–Lênin: Bài 7 - ThS. Nguyễn Văn Thuân

Bài giảng Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác–Lênin - Bài 7: Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân và cách mạng xã hội chủ nghĩa với 3 nội dung đó là sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân; cách mạng xã hội chủ nghĩa; hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa.

BÀI 7

SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP

CÔNG NHÂN VÀ CÁCH MẠNG XÃ

HỘI CHỦ NGHĨA

ThS Nguyễn Văn Thuân

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

Theo các bạn, có phải giai cấp công nhân đã thay đổi, đã “teo đi” và vấn đềlịch sử của giai cấp công nhân cũng như cách mạng xã hội chủ nghĩa khôngcòn nữa?

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG

Hai nhóm học viên đang tranh luận với nhau về quan điểm: Trong thời đại cách mạng và

khoa học – kỹ thuật hiện nay, giai cấp công nhân đã bị người máy và các dây truyền sản

xuất tự động hóa thay thế nên công nhân không còn đáng kể về số lượng Nghĩa là giai

cấp công nhân đã thay đổi, đã “teo đi” Do vậy, không còn vấn đề sứ mệnh lịch sử của

giai cấp công nhân và cách mạng xã hội chủ nghĩa nữa

MỤC TIÊU

nghĩa, xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa thông qua

cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa

giá một cách đúng đắn về lí luận và thực tiễn sứ mệnh lịch sử của giai cấp

công nhân nói chung và giai cấp công nhân Việt Nam nói riêng

điệu xuyên tạc, phủ nhận sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân và lãnh

đạo của Đảng cộng sản đối với sự nghiệp cách mạng

hiến theo ngọn cờ của giai cấp công nhân, của Đảng cộng sản Việt Nam

1 SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

1.1 Giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

1.3 Vai trò của Đảng Cộng sản trong quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai

cấp công nhân

1.2 Những điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

1.1 GIAI CẤP CÔNG NHÂN VÀ SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

1.1.1 Khái niệm giai cấp công nhân

1.1.2 Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

1.1.1 KHÁI NIỆM GIAI CẤP CÔNG NHÂN

khác nhau để chỉ về giai cấp công nhân:

ngữ khác nhau đi chăng nữa thì về cơ bản, những

thuật ngữ đó vẫn dùng để chỉ:

nền đại công nghiệp

tiến, cho phương thức sản xuất hiện đại

ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, có hai tiêu

chí cơ bản (hai đặc trưng) để nhận biết

giai cấp công nhân:

1 Về phương thức lao động, phương

thức sản xuất (tiêu chí về nghiệp):

Đó là những người lao động trực tiếp hay

gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất

có tính chất công nghiệp ngày càng hiện

đại và xã hội hoá cao

ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

2 Về địa vị của giai cấp công nhân trong hệ

thống quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa:

Giai cấp công nhân là những người lao

động không có hoặc về cơ bản không có

tư liệu sản xuất, làm thuê cho giai cấp tư

sản và bị bóc lột giá trị thặng dư

Đây là đặc trưng cơ bản nhất của giai cấp công nhân dưới chế độ tư bản

chủ nghĩa Từ đặc trưng này, Mác và Ăngghen khẳng định:

“Những người công nhân trở thành giai cấp đối kháng với giai cấp tư sản”

KHÁI NIỆM GIAI CẤP CÔNG NHÂN

“Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội ổn

định, hình thành và phát triển cùng với quá

trình phát triển của nền công nghiệp hiện đại,

với nhịp độ phát triển của lực lượng sản xuất

có tính chất xã hội hoá ngày càng cao; là lực

lượng lao động cơ bản tiên tiến trong các quy

trình công nghệ, dịch vụ công nghiệp, trực tiếp

hoặc gián tiếp tham gia vào quá trình sản xuất,

tái sản xuất ra của cải vật chất và cải tạo các

quan hệ xã hội; đại biểu cho lực lượng sản xuất

và phương thức sản xuất tiên tiến trong thời đại

hiện nay”

KHÁI NIỆM GIAI CẤP CÔNG NHÂN

Ở các nước TBCN, giai cấp công nhân là

những người không có hoặc về cơ bản

không có TLSX phải làm thuê và bị giai cấp

tư sản bóc lột sức lao động

Ở các nước XHCN, giai cấp công nhân cùng

với nhân dân lao động làm chủ những TLSX

chủ yếu và cùng nhau hợp tác lao động vì lợi

ích chung của xã hội

1.1.2 NỘI DUNG SỨ MỆNH LỊCH SỬA CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

tiến, phương thức sản xuất hiện đại, đại biểu cho xu hướng phát triển của xã hội

tương lai

Giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử xoá bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa và tiền

tư bản chủ nghĩa; từng bước xây dựng xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa và

cộng sản chủ nghĩa; xoá bỏ áp bức bóc lột; giải phóng mình đồng thời giải

phóng toàn nhân loại.

1.1.2 NỘI DUNG SỨ MỆNH LỊCH SỬA CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

Theo C.Mác và Ph.Ăngghen: Việc thực hiện được sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhânphải trải qua hai giai đoạn:

nền chuyên chính cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động

tập hợp quần chúng nhân dân lao động xây dựng thành công xã hội mới - xã hội xã hộichủ nghĩa để tiến lên chủ nghĩa cộng sản

Lưu ý: Để hoàn thành được sứ mệnh lịch sự của mình đòi hỏi:

Giai cấp côngnhân phải tậphợp các tầnglớp nhân dânlao động

Đấu tranh xóa bỏ xã hội cũ

Xây dựng xã hội mới về mọi mặt

Đây là một quá trình lịch sử hết sức lâu dài và khó khăn

1.2 NHỮNG ĐIỀU KIỆN KHÁCH QUAN QUY ĐỊNH SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GCCN

1.2.1 Địa vị kinh tế - xã hội của giai cấp công nhân trong xã hội TBCN

1.2.2 Những đặc điểm chính trị - xã hội của giai cấp công nhân

1.2.1 ĐỊA VỊ KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN TRONG XÃ HỘI TBCN

lượng sản xuất tiến tiến trong chủ nghĩa tư bản

toàn nhân loại là công nhân, là người lao động”

vừa là sản phẩm căn bản nhất của nền sản xuất

đại công nghiệp

TLSX nên phải bán sức lao động cho nhà tư bản để

kiếm sống và bị giai cấp tư sản bóc lột nên có lợi ích

đối lập với giai cấp tư sản và trở thành giai cấp đối

kháng với giai cấp tư sản

TBCN, duy trì chế độ áp bức bóc lột Giai cấp công

nhân muốn xóa bỏ chế độ TBCN, xây dựng xã hội

mới không còn áp bức, bóc lột

Công nhân General Motors ở châu Âu biểu tình trước nguy cơ mất việc.

1.2.2 NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

• Thứ nhất: Giai cấp công nhân là giai cấp tiên phong

cách mạng.

xuất tiên tiến gắn liền với nền khoa học và công

nghệ hiện đại

luôn đi đầu trong phong trào đấu tranh xóa bỏ xã

hội cũ lạc hậu, xây dựng xã hội mới hiện đại

• Thứ hai: Giai cấp công nhân có tinh thần cách

mạng triệt để.

thức áp bức bóc lột và nguyên nhân sinh ra áp

bức bóc lột

quyết xóa bỏ chế độ tư hữu, xây dựng chế độ dân

chủ, bình đẳng trên cơ sở chế độ công hữu

“Trong tất cả các giai cấphiện đang đối lập với giai cấp

tư sản thì chỉ có giai cấp vôsản là thực sự cách mạng”

(Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản)

1.2.2 NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

• Thứ ba: Giai cấp công nhân là giai cấp có ý thức tổ

chức, kỷ luật cao.

phố lớn, những trung tâm công nghiệp hiện đại

truyền hiện đại, mang tính chuyên môn hóa cao

• Thứ tư: Giai cấp công nhân mang bản chất quốc tế.

tranh Hơn nữa giai cấp tư sản là một lực lượng

quốc tế, để chống lại giai cấp tư sản, giai cấp công

nhân ở các nước phải đoàn kết, để trở thành một lực

lượng quốc tế

không chỉ đấu tranh giải phóng dân tộc, đất nước

mình mà còn giải phóng toàn nhân loại

“Tư bản là một lực lượngquốc tế, muốn thắng nó, cầnphải có sự liên linh quốc tế”

(V.I.Lênin)

1.3 VAI TRÒ CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN SỨ MỆNH LỊCH SỬA CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

1.3.1 Tính tất yếu và quy luật hình thành, phát triển chính đảng của giai cấp công nhân

1.3.2 Mối quan hệ giữa Đảng Cộng sản và giai cấp công nhân

1.3.1 TÍNH TẤT YÊU VÀ QUY LUẬT HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CHÍNH ĐẢNG CỦA GCCN

Ngay từ khi CNTB ra đời, giai cấp công nhân đã đấu tranh chống lại giai cấp tư sản Mặc

dù, có thể phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân có thể phát triển, mở rộng về quy

mô, nhưng nhìn chúng là đều thất bại

Ví dụ:

Khởi nghĩa của công nhân dệt Lion năm 1831

"Live free working, or die fighting…”

Phong trào Hiến chương (1838-1848)

1.3.1 TÍNH TẤT YÊU VÀ QUY LUẬT HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CHÍNH ĐẢNG CỦA

GCCN

mạng là chủ nghĩa Mác, thì phong trào đấu

tranh mang tính chính trị, chuyển từ tự phát

lên tự giác dẫn tới cần một tổ chức lãnh đạo

và Đảng Cộng sản ra đời

giai cấp công nhân nhận thức được vai trò, vị

trí của mình, hiểu được con đường, biện pháp

đấu tranh nhằm lật đổ CNTB, giải phóng giai

cấp và nhân loại

mình, Đảng Cộng sản phải luôn xây dựng về

tư tưởng, tổ chức, Đảng phải vững mạnh,

không ngừng nâng cao trí tuệ, gắn bó với

quần chúng, có năng lực lãnh đạo…

• Đảng Cộng sản là tổ chức chính trị cao nhất, đại biểu cho giai cấp công nhân.

1.3.2 MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẢNG CỘNG SẢN VÀ GIAI CẤP CÔNG NHÂN

2.2 Mục tiêu, động lực và nội dung của cách mạng xã hội chủ nghĩa

2 CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

2.1 Cách mạng xã hội chủ nghĩa và nguyên nhân của nó

2.3 Liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các tầng lớp lao

động khác trong cách mạng XHCN

2.1 CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA NÓ

Khái niệm cách mạng xã hội chủ nghĩa:

Theo nghĩa chung nhất, cách mạng XHCN là cuộc cách mạng nhằm thay thế chế độ

tư bản chủ nghĩa bằng chế độ xã hội chủ nghĩa, do giai cấp công nhân lãnh đạo cùng

với nhân dân lao động thực hiện

Theo nghĩa hẹp, cách mạng XHCN được hiểu là một cuộc cách mạng chính trị, được kết thúc bằng việc giai cấp công nhân cùng với nhân dân lao động giành được chính quyền, thiết lập nên nhà nước chuyên chính vô sản.

2.1 CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA NÓ

Nguyên nhân của cách mạng xã hội chủ nghĩa:

chế độ tư hữu tư nhân TBCN đã lỗi thời, biểu hiện về mặt xã hội là mâu thuẫn giữa giaicấp công nhân và giai cấp tư sản và mâu thuẫn này chỉ có thể giải quyết thông qua cuộccách mạng XHCN

Cách mạng xã hội

PTSX

PTSX mới

2.2 MỤC TIÊU, ĐỘNG LỰC VÀ NỘI DUNG CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

2.2.1 Mục tiêu cách mạng xã hội chủ nghĩa

2.2.2 Động lực của cách mạng xã hội chủ nghĩa

2.2.3 Nội dung của cách mạng xã hội chủ nghĩa

2.2.1 MỤC TIÊU CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Mục tiêu cao nhất của cáchmạng XHCN là giải phóng xãhội, giải phóng con người

Mục tiêu giai đoạn 2: Giai cấpcông nhân cùng với nhân dânlao động cải tạo xã hội cũ xâydựng thành công xã hội mới

Mục tiêu giai đoạn 1: Giaicấp công nhân và nhân dânphải giành lấy chính quyền

Chủ nghĩa xã hội mang tính nhân văn sâu sắc

2.2.2 ĐỘNG LỰC CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

“Tất cả các phong trào lịch sử, từ trước đến nay, đều do thiểu số thực hiện hoặc mưu cầu lợi ích cho thiểu số Phong trào vô sản là phong trào độc lập của khối đại đa số, mưu lợi ích cho khối đại đa số” - (Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản).

hút được sự tham gia của đông đảo quần chúng nhân dân lao động

GCCN là lực lượng hàng đầu đảm bảo sự thắng lợi của cách mạng XHCN

động lực chủ yếu của cách mạng XHCN, bởi vì:

cải vật chất cho xã hội

tranh chống CNTB xây dựng xã hội mới

2.2.2 ĐỘNG LỰC CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

lợi ích cơ bản thống nhất với lợi ích của giai cấp nông dân, trong đấu tranh giành

chính quyền, giai cấp công nhân chỉ giành được thắng lợi khi thu hút được giai cấp

nông dân

giai cấp công nhân và giai cấp nông dân

lượng cơ bản để xây dựng và bảo vệ chính quyền

đoàn kết rộng rãi các lực lượng tiến bộ trong các tầng lớp nhân dân lao động khác

“Nguyên tắc cao nhất của chuyên chính vô sản là duy trì khối

liên minh giữa giai cấp vô sản và nông dân”

(V.I.Lênin)

2.2.3 NỘI DUNG CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Trên lĩnh vực chính trị:

dân lao động

tham gia quản lý xã hội, quản lý nhà nước

• Đảng Cộng sản và nhà nước XHCN phải chú trọng nâng cao nhậnthức, đặc biệt là văn hóa chính trị cho nhân dân

• Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo điều kiện để nhândân tham gia hoạt động quản lý nhà nước và xã hội

2.2.3 NỘI DUNG CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Trên lĩnh vực kinh tế:

cao đời sống cho nhân dân

đo đánh giá sự đóng góp của mỗi người trong xã hội

Cách mạng XHCN, về thực chất là có tính chất kinh tế, giành chínhquyền chỉ là bước đầu, nhiệm vụ trọng tâm là phát triển kinh tế

2.2.3 NỘI DUNG CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Trên lĩnh vực tư tưởng – văn hóa:

dân lao động trở thành người sáng tạo và

thụ hưởng những giá trị tinh thần

thừa, phát triển giá trị văn hóa truyền thống

và tinh hoa văn hóa nhân loại

thông qua xây dựng thế giới quan

chính trị, tri thức…

2.3 LIÊN MINH GIỮA GIAI CẤP CÔNG NHÂN VỚI GIAI CẤP NÔNG DÂN VÀ CÁC TẦNG LỚP LAO ĐỘNG KHÁC TRONG CÁCH MẠNG XHCN

2.3.1 Tính tất yếu và cơ sở khách quan của liên minh

2.3.2 Nội dung của liên minh

2.3.3 Nguyên tắc cơ bản của của liên minh

2.3.1 TÍNH TẤT YẾU VÀ CƠ SỞ KHÁCH QUAN CỦA LIÊN MINH

động đều bị bóc lột

chất là liên minh giữa các ngành trong cơcấu kinh tế quốc dân

tầng lớp lao động là lực lượng chính trị to lớn để bảo vệ và xây dựng xã hội

C.Mác chỉ ra: “Công nhân Pháp

không thể tiến lên một bước nào và

cũng không thể sử dụng đến một sợi

tóc của chế độ tư sản, trước khi đông

đảo nhân dân nằm giữa giai cấp vô

sản, tức là nông dân và giai cấp tiểu

tư sản, nổi dậy chống chế độ tư sản”

V.I.Lênin cho rằng: Phải củng cố,

tăng cường khối liên minh công –

nông – đây là một nguyên nhân thắng

lợi của cách mạng Tháng Mười

2.3.2 NỘI DUNG CỦA LIÊN MINH

• Liên minh về chính trị:

ra sứ mạnh giành chính quyền

dựng, bảo vệ chính quyền nhà nước, chế độ xã hội

nghiệp nông thôn

teo con đường XHCN với những bước đi phù hợp

trị thức để xây dựng nền SXCN hiện đại

2.3.2 NỘI DUNG CỦA LIÊN MINH

Liên minh về văn hóa xã hội:

công nghiệp hiện đại Vì vậy, người lao

động có trình độ văn hóa và nghề nghiệp

nhân văn, nhân đạo, quan hệ giữa con

người là quan hệ hữu nghị, giúp đỡ và hợp

tác với nhau

nhân dân lao động tham gia quản lý mọi

mặt của xã hội

2.3.3 NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA LIÊN MINH

Nguyên tắc 1: Đảm bảo vai trò lãnh đạo của

giai cấp công nhân

Thực hiện liên minh giữa giai cấp công nhân với

giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động khác

không có nghĩa là chia quyền lãnh đạo Các giai

tầng khác gắn với phương thức sản xuất nhỏ,

phân tán, không có hệ tư tưởng độc lập nên giai

cấp công nhân phải là giai cấp lãnh đạo

“Chỉ có sự lãnh đạo của giai cấp vô sản mới có thể giải phóng được quần chúng tiểu nông thoát khỏi chế độ nô lệ tư bản và dẫn họ tới CNXH”

(V.I.Lênin)

2.3.3 NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA LIÊN MINH

Nguyên tắc 2: Tự nguyện

dân lao động

Nông dân tự nguyện đi dân công trong

chiến dịch Điện Biên Phủ

Cách mạng thành công, người nông dân được chia ruộng

2.3.3 NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA LIÊN MINH

Nguyên tắc 3: Kết hợp đúng đắn các lợi ích

Giai cấp công nhân và các giai tầng

khác có những lợi ích cơ bản là thống

nhất vì dưới CNTB họ đều bị bóc lột

Đảng và Nhà nước phải có chính sách phù hợp với lợi ích của từng giai tầng,

có như thế mới thúc đẩy được sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Là những chủ thể kinh tế khác nhau nên

các giai tầng khác trong xã hội cũng có

3.2 Các giai đoạn phát triển của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa

3 HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI CỘNG SẢN CHỦ NGHĨA

3.1 Xu hướng tất yếu của sự xuất hiện hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa

Vận dụng quan điểm duy vật lịch sử để

nghiên cứu xã hội, Mác và Ăngghen đã

xây dựng nên học thuyết hình thái kinh

tế - xã hội Theo các ông, sự phát triển

từ hình thái kinh tế - xã hội từ thấp đến

cao đó là một quá trình lịch sử tự nhiên

Dự báo

Hình thái kinh

tế - xã hội CSCN sẽ ra đời 3.1 XU HƯỚNG TẤT YẾU CỦA SỰ XUẤT HIỆN HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI CSCN

“Giai cấp tư sản, trong quá trình thống trị giai cấp chưa đầy một thế kỷ, đã tạo ra

LLSX nhiều hơn LLSX của tất cả các thế hệ trước kia gộp lại”.

Sự phát triển kinh tế - xã hội dưới CNTB càng gia tăng, sự suy đồi về đạo đức,

về lối sống của một số người có của, sự nghèo khổ của giai cấp công nhân

ngày càng lớn hơn.

Giai cấpcông nhân, nhân dân lao động

QHSX tưnhân TBCN

Giai cấp

tư sản

Mâu thuẫn ngày càng gay gắt

3.1 XU HƯỚNG TẤT YẾU CỦA SỰ XUẤT HIỆN HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI CSCN

Sự phát triển của CNTB đẫn đến mâu thuẫn:

là cách mạng xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân cùng với nhân dân lao động lật đổ nhànước tư sản, xác lập nhà nước của giai cấp công nhân và nhân dân lao động