Bài giảng Quản trị rủi ro: Bài 1 - ThS. Đinh Thị Hồng Thêu

Bài giảng Quản trị rủi ro - Bài 1: Rủi ro trong định chế tài chính gồm 3 nội dung đó là tổng quan về định chế tài chính; rủi ro trong định chế tài chính; quản lý rủi ro.

GIỚI THIỆU HỌC PHẦN QUẢN TRỊ RỦI RO

Sau khi học xong học phần này, sinh viên sẽ:

 Nắm được những rủi ro mà một định chế tài chính nói chung và ngân hàng

thương mại nói riêng có thể gặp phải

 Hiểu được cụ thể quy trình quản trị rủi ro nói chung theo chuẩn mực quốc tế

 Hiểu sâu được về 3 loại rủi ro đặc trưng của Ngân hàng thương mại theo phân

chia của Ủy ban Giám sát Ngân hàng Basel bao gồm: Rủi ro tín dụng, rủi ro thịtrường và rủi ro hoạt động

 Nắm được các phương pháp đo lường 3 loại rủi ro trên

 Bài 1: Rủi ro trong định chế tài chính

 Bài 2: Rủi ro thị trường

 Bài 3: Rủi ro tín dụng

 Bài 4: Rủi ro hoạt động

BÀI 1 RỦI RO TRONG ĐỊNH CHẾ

TÀI CHÍNH

ThS Đinh Thị Hồng Thêu

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG: Áp dụng luật phá sản đối với ngân hàng ở Việt Nam

• Xét một tình huống cụ thể như sau: Sắp tới khi Việt Nam áp dụng luật phá sản Ngânhàng thì nếu một ngân hàng kinh doanh bị lỗ liên tục hoặc thường xuyên không đủ khảnăng thanh khoản có thể dẫn đến một cuộc rút tiền quy mô lớn và con đường phá sản làtất yếu Như một hệ quả, rủi ro khiến ngân hàng bị lỗ và bị phá sản, sẽ ảnh hưởng đếnhàng triệu người gửi tiền, hàng ngàn doanh nghiệp không được đáp ứng vốn, làm chonền kinh tế bị suy thoái, giá cả tăng cao, sức mua giảm sút, thất nghiệp tăng, gây rốiloạn trật tự xã hội, và hơn nữa sẽ kéo theo sự sụp đổ của hàng loạt các ngân hàng trongnước và khu vực

• Theo quan điểm kinh doanh ngân hàng hiện đại, được nhiều đồng thuận, cho rằng cầnquản trị tất cả các loại rủi ro trong kinh doanh ngân hàng một cách toàn diện Theo đó,quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thốngnhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, nhữngảnh hưởng bất lợi của rủi ro

1 Vậy các định chế tài chính phải đối mặt với những loại rủi ro nào?

2 Tầm quan trọng của các rủi ro đó ra sao?

3 Quy trình quản trị rủi ro của các định chế tài chính hiện đại tiến hành qua cácbước nào?

MỤC TIÊU

• Giới thiệu nội dung môn học và hướng dẫn sinh viên làm quen với các khái

niệm liên quan tới rủi ro trong các định chế tài chính và những ứng dụng

của nó trong thực tiễn

• Sinh viên được hướng dẫn quy trình quản trị rủi ro trong thực tế, từ đó nắm

bắt được cách thức quản trị rủi ro trong Ngân hàng thương mại

• Sinh viên cần nắm được một cách tổng quan nhất về rủi ro mà các định chế

tài chính có thể gặp phải và quy trình quản trị rủi ro được các tổ chức này

sử dụng

NỘI DUNG

Tổng quan về định chế tài chính

Rủi ro trong định chế tài chính

Quản lý rủi ro

1 TỔNG QUAN VỀ ĐỊNH CHẾ TÀI CHÍNH

1.2 Hệ thống tổ chức tín dụng Việt Nam

1.1 Phân loại định chế tài chính

1.3 Chức năng của ngân hàng đa năng (hiện đại)

1 TỔNG QUAN VỀ ĐỊNH CHẾ TÀI CHÍNH (tiếp theo)

kinh tế chính thức và không chính thức cùng nhau tạo điều kiện cho dòng vốn luân

chuyển cho các mục đích đầu tư và thương mại

 Cơ quan quản lý: NHNN, Bộ Tài chính, Ủy ban chứng khoán…

 Định chế tài chính: NHTM, ngân hàng đầu tư, công ty chứng khoán, công ty tài

chính, công ty bảo hiểm, quỹ tương hỗ, quỹ hưu trí…

 Khách hàng: tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp, cá nhân…

khách hàng có thể trao đổi/mua bán chứng khoán, hàng

hoá và các món giá trị có thể thay thế khác với chi phí

giao dịch và giá cả nhất định, phản ánh cung cầu

 Chứng khoán: cổ phiếu và trái phiếu, và giấy tờ có

giá khác

 Hàng hóa: kim loại quý hoặc hàng hóa nông nghiệp

1.1 PHÂN LOẠI ĐỊNH CHẾ TÀI CHÍNH

 Bảo hiểm nhân thọ;

 Bảo hiểm phi nhân thọ;

 Rủi ro thường gặp

1.2 HỆ THỐNG TỔ CHỨC TÍN DỤNG VIỆT NAM

Hệ thống tổ chức tín dụng

NHTM Nhà nướcNHTM Cổ phần

Chi nhánh NHNNg

NHNNg

Ngân hàng liên doanh

Tổ chức tài chính vi môQuỹ TD nhân dân

Công ty cho thuê tài chínhCông ty tài chính

Ngân hàng HTX

NH Chính sách

1.3 CHỨC NĂNG CỦA NGÂN HÀNG ĐA NĂNG (hiện đại)

Ngân hàng hiện đại

Môi giới hiêmBảo

Tín dụng

Thanh toán

NH Đầu tư và bảo lãnh Tiết kiệm

2 RỦI RO TRONG ĐỊNH CHẾ TÀI CHÍNH

2.2 Phân loại rủi ro

2.1 Rủi ro là gì

2.1 RỦI RO LÀ GÌ?

• Rủi ro là khả năng xảy ra sự khác biệt giữa kết quả thực tế và kỳ vọng theo kế hoạch

• Theo Bernard Manso, “Rủi ro là tác động của những biến cố xảy ra trong tương lai lên

giá trị ròng của một chủ thể kinh tế hoặc một danh mục tài sản mà khả năng xảy ra biến

cố đó có thể dự đoán trước nhưng không thể dự đoán chính xác biến cố đó sẽ xảy ra

như thế nào”

2.2 PHÂN LOẠI RỦI RO

• Rủi ro lãi suất

• Rủi ro thị trường (Rủi ro giá cả)

Source: McKinsey

THEO THÔNG LỆ QUỐC TẾ

Phân loại rủi ro

Rủi ro thị trường Rủi ro tín dụng Rủi ro hoạt động Rủi ro thanh khoản

• Giao dịch bất hợp pháp

• Rủi ro thanh khoản trong ngắn hạn

• Rủi ro thanh toán trước hạn

3 QUẢN LÝ RỦI RO

3.2 Quy trình quản lý rủi ro

3.1 Khái niệm quản lý rủi ro

3.3 Tổ chức quản lý rủi ro

3.1 KHÁI NIỆM QUẢN LÝ RỦI RO

Quản lý rủi ro là quá trình nhận diện, đo

lường, kiểm soát và xử lý rủi ro nhằm hạn chế

tổn thất về thu nhập hoặc vốn của Định chế tài

chính khi rủi ro xảy ra

3.2 QUY TRÌNH QUẢN LÝ RỦI RO

Nhận diện

Đo lường

Kiểm soát

Xử lý

3.2.1 NHẬN DIỆN RỦI RO

• Phương pháp dựa vào mục tiêu:

Bất kỳ những gì cản trở việc thực hiện mục tiêu được coi là “rủi ro”

• Phương pháp đưa ra tình huống:

Đặt giả thiết nếu một việc xảy ra thì sẽ như thế nào?

• Phương pháp dựa vào kinh nghiệm/tiền lệ

• Phương pháp hỗn hợp: kết hợp các phương pháp nêu trên

3.2.2 ĐO LƯỜNG RỦI RO

• Phân tích định tính (lịch sử, sở hữu, mô hình tổ chức, đội

ngũ Quản trị - Điều hành, đánh giá tín nhiệm bên ngoài

(Moody’s, S&P…), đánh giá tín nhiệm nội bộ, chế độ kế

toán - kiểm toán

• Phân tích định lượng (xây dựng các mô hình đo lường và

dự báo rủi ro)

• Phân tích ngành, đối thủ cạnh tranh (thị phần, so với đối thủ

cạnh tranh)

• Phân tích xu hướng (tốt nhất là 3 năm trở lên)

• Yếu tố khác (mức độ tập trung, tính đa dạng…)

3.2.3 KIỂM SOÁT RỦI RO

• Tuân thủ các nguyên tắc quản lý rủi ro cẩn

trọng (các nguyên tắc quản lý rủi ro của

• Xác lập lượng vốn tương ứng mức rủi ro

(Hệ số Vốn tối thiểu – CAR)

• Xây dựng “văn hóa rủi ro” trong tổ chức

• Thiết lập chiến lược, chính sách và nguồn

lực (con người, công nghệ, quy trình quản

lý rủi ro)

3.2.4 XỬ LÝ RỦI RO

• Xử lý theo quy trình: trước, trong và sau giao dịch 

xử lý rủi ro: bộ phận chuyên trách

• Tận dụng cơ chế giám sát bên ngoài (kiểm toán độc

lập, cơ quan quản lý và sự giám sát của thị trường)

• Chiến lược quản lý rủi ro của ACB: “Chỉ tăng trưởng

trên cơ sở kiểm soát được rủi ro”.

• Với SSI: “Chúng tôi tuân thủ khắt khe các chuẩn

mực đạo đức kinh doanh trên mọi phương diện”.

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

Để giải quyết được khủng hoảng tài chính, đòi hỏi toàn bộ hệ thống tài chính của 1 quốc

gia phải chú trọng đến hoạt động quản trị rủi ro tài chính, vì nguyên nhân sâu xa và cơ

bản nhất của khủng hoảng là do hệ thống kiểm soát rủi ro hoạt động yếu kém Nên nếu

các NHTM không có sự chuẩn bị cận thận cho vấn đề xây dựng quy trình quản trị rủi ro

đúng chuẩn mực quốc tế thì sẽ phải đối mặt với kịch bản xấu nhất là phá sản khi Luật

phá sản Ngân hàng được áp dụng

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 1

Ủy ban Basel chia rủi ro thành mấy loại?

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 2

Quản trị rủi ro tín dụng gồm mấy bước cơ bản?

CÂU HỎI TỰ LUẬN

Hãy cho biết Ngân hàng thương mại có thể gặp phải những loại rủi ro nào? Rủi ro

nào là lớn nhất trong hoạt động của một ngân hàng thương mại ở Việt Nam?

Lời giải:

• Ngân hàng thương mại thường phải đối mặt với nhiều loại rủi ro như: Rủi ro tín dụng,

rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất, rủi ro ngoại hối, rủi ro hoạt động, rủi ro thị trường…

• Trong đó rủi ro tín dụng đang là rủi ro lớn nhất đối với các NHTM Việt Nam

TÓM LƯỢC CUỐI BÀI

Bài này cung cấp cho chúng ta những thông tin khái quát nhất về các định chế tài chính,

rủi ro của các định chế tài chính và quy trình quản trị rủi ro trong các định chế tài chính

Những nội dung này là cơ sở để chúng ta đi sâu nghiên cứu cụ thể từng loại rủi ro (được

phân chia theo Ủy ban Giám sát Ngân hàng Basel) trong các bài tiếp theo