(Luận văn thạc sĩ) bản tin dự báo thời tiết trong chương trình thời sự truyền hình (khảo sát kênh VTV1 và kênh VTC14 trong thời gian từ tháng 12 2015 đến tháng 5 2016)

Với ý nghĩa vô cùng quan trọng và thiết thực, gắn trực tiếp với đời sống thậm chí là sinh mệnh của người dân liên quan đến việc dự báo thời tiết trên các phương tiện thông tin đại chúng

ĐẠI HỌC QUÔC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUÔC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Bảo Khánh

Hà Nội - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn đƣợc hoàn thành tại Khoa Báo chí và Truyền thông – Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn – Đại học Quốc gia Hà Nội với sự giúp đỡ của Tiến sĩ Trần Bảo Khánh và các thầy giáo, cô giáo trong Khoa Báo chí và Truyền thông Đây là sản phẩm nghiên cứu độc lập của riêng tôi Các số liệu trong Luận văn là hoàn toàn trung thực Kết quả nghiên cứu của Luận văn chƣa từng đƣợc công bố trong bất kì một công trình khoa học nào khác Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 10 năm 2016

Tác giả Luận văn

Trịnh Thị Thúy

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành của mình tới các thầy giáo, cô giáo trong Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình chỉ bảo và giảng dạy cho tôi trong suốt 2 năm qua để tôi hoàn thành được Luận văn này

Và đặc biệt tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới Tiến sĩ Trần Bảo Khánh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Truyền hình, người đã trực tiếp tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài Luận văn này

Cảm ơn gia đình, bạn bè thân thiết của tôi đã giúp đỡ, động viên khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập

Xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THÔNG TIN DỰ BÁO THỜI TIẾT TRÊN TRUYỀN HÌNH 11

1.1 Một số khái niệm cơ bản: 11

1.1.1 Các khái niệm cơ bản: 11

1.1.2 Dự báo có các đặc điểm sau: 12

1.2 Vai trò của các bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình: 12

1.2.1 Tính cấp bách của biến đổi khí hậu tại Việt Nam 13

1.2.2 Biến đổi khí hậu ở Việt Nam đã trở thành vấn đề truyền thông lớn và nhạy cảm 14

1.3 Vị trí, đặc điểm của bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình: 16

1.3.1 Vị trí của bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình 16

1.3.2 Đặc điểm của bản tin dự báo thời tiết: 17

1.4 Những tiêu chí của bản tin dự báo thời tiết: 21

1.4.1 Về nội dung thông tin: 21

1.4.2 Về hình thức thể hiện: 22

1.4.3 Những yếu tố khác: 22

1.5 Tiểu kết chương 1 23

Chương 2: THỰC TRẠNG CÁC BẢN TIN DỰ BÁO THỜI TIẾT TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN KÊNH VTV1 VÀ KÊNH VTC14 25

2.1 Thực trạng các bản tin dự báo thời tiết trong chương trình thời sự trên sóng VTV1 và Kênh VTC 14 25

2.1.1 Các bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1: 25

2.1.2 Kênh VTC14 và các bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTC14 28 2.2 Khảo sát chất lượng thông tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 và Kênh VTC 14 30

2.2.1 Về nội dung thông tin: 30 2.2.2 Cách thức diễn đạt bản tin dự báo thời tiết: 33 2.2.3 Thời lượng của các bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình nói chung 34 2.2.4 Hàm lượng thông tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 và VTC14 36 2.2.5 Quy trình thực hiện bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 và VTC14: 36 2.2.6 Ứng dụng khoa học kĩ thuật trong việc sản xuất và nâng cao chất lượng bản tin dự báo thời tiết 51

2.3 Hiệu quả thông tin của Bản tin dự báo thời tiết: 53

2.3.1 Hiệu quả thông tin dự báo thời tiết qua góc nhìn của chuyên gia

dự báo khí tượng thủy văn và những người trong ngành: 53 2.3.2 Tác động của thông tin dự báo thời tiết từ các đơn vị cứu hộ, các ngư dân ven biển miền Trung khi có Áp thấp nhiệt đới: 56 2.3.3 Hiệu quả Bản tin dự báo thời tiết nhìn từ những người trực tiếp thực hiện 62 2.3.4 Tỷ lệ công chúng xem truyền hình và bản về Bản tin Dự báo thời tiết tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh 65 2.3.5 Những yếu kém trong Bản tin dự báo thời tiết của hai kênh VTV1

và VTC14: 68

2.4 Tiểu kết chương 2 72

CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG BẢN TIN DỰ BÁO THỜI TIẾT TRÊN KÊNH VTV1 VÀ KÊNH VTC14 75

3.1 Bài học kinh nghiệm trong việc thực hiện Bản tin dự báo thời tiết 75

3.1.1.Bài học kinh nghiệm được rút ra từ các bản tin dự báo thời tiết của chính của cả hai kênh truyền hình: 75

3.1.2 Bài học kinh nghiệm từ cách làm bản tin dự báo thời tiết Kênh

VTV1, VTC14 và một số đài truyền hình khác 81

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng bản tin 85

3.2.1 Tạo cơ sở pháp lý trong cung cấp, thực hiện, phát sóng các bản tin dự báo thời tiết: 85

3.2.2 Cải tiến chất lượng của các bản tin: 87

3.3 Tăng tính chính chính xác của thông tin dự báo thời tiết từ chính các cơ quan Dự báo khí tượng thủy văn: 89

3.4 Đề xuất xây dựng fomat nhiều bản tin dự báo thời tiết chuyên biệt, bản tin cảnh báo thời tiết thiên tai khi có các hiện tượng thời tiết xấu xảy ra: 93

3.5 Xu thể chung của công tác Dự báo thời tiết và biện pháp nâng cao chất lượng bản tin dự báo thời tiết trong các chương trình thời sự truyền hình: 93

3.6 Tiểu kết chương 3 96

KẾT LUẬN 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

(Biểu đồ 1: Đo lường khán giả xem truyền hình - Nguồn: Trung tâm Đo kiểm và Dịch vụ phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử - Bộ Thông tin và truyền thông) 65 (Biểu đồ 2: Tỷ lệ Người Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh xem truyền hình - Nguồn: Trung tâm Đo kiểm và Dịch vụ phát thanh, truyền hình và thông tin điện

tử - Bộ Thông tin và truyền thông) 66 (Biểu đồ 3: Tỷ lệ Người Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh xem truyền hình - Nguồn: Trung tâm Đo kiểm và Dịch vụ phát thanh, truyền hình và thông tin điện

tử - Bộ Thông tin và truyền thông) 67 (Bảng 1: Tỷ lệ người dân theo dõi chương trình Dự báo thời tiết qua các phương tiện truyền thông - Phiếu khảo sát 300 mẫu ngẫu nhiên ) 67

Thông tin dự báo thời tiết có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với sản xuất

và đời sống, nhằm phòng chống và hạn chế thiên tai, thiết lập kế hoạch sản xuất, khai thác tiềm năng khí hậu Thời tiết luôn luôn biến động so với giá trị trung bình nhiều năm hoặc giữa năm này và năm khác Ðộ chính xác của thông tin dự báo thời tiết càng cao thì hiệu quả phục vụ càng lớn Thời tiết ảnh hưởng tới sức khỏe, đời sống của cá nhân, việc dự báo kịp thời về tình hình thời tiết từ các cơ quan chức năng, đặc biệt là các phương tiện truyền thông đại chúng

sẽ góp phần to lớn thúc đẩy cuộc sống, sự phát triển của xã hội

Nằm trong vùng nhiệt đới, ở rìa phía đông nam của phần châu Á lục địa, giáp với biển Đông, nên Việt Nam năm nào cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp của kiểu khí hậu gió mùa; có ba miền khí hậu chủ yếu, bao gồm: miền khí hậu phía Bắc, miền khí hậu phía Nam, miền khí hậu Trung và Nam Trung Bộ Chính những yếu tố ấy mang đến kiểu khí hậu đặc trưng và khó dự đoán của thời tiết nước ta Trong những năm gần đây, thiên tai đã gây nhiều tổn thất về người, tài sản tác động xấu đến môi trường và sức khỏe người dân Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu toàn cầu Để đẩy mạnh công tác phòng, chống lụt bão và chủ động ứng phó với thiên tai, các chuyên gia nhấn mạnh cần phải có những hành động nhanh chóng và quyết liệt hơn

2

Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu các hiện tượng thời tiết cực đoan sẽ ngày càng xảy ra nhiều và chúng ta cần phải có những giải pháp phòng ngừa trước Với một đất nước nằm sát biển nơi có nhiều cơn bão đổ bộ trong một năm, nơi chịu ảnh hưởng của gió Lào khô nóng ở các các mùa hè, mùa đông nhiệt độ có thể xuống ngưỡng âm độ ở các tỉnh vùng núi cao, xuất hiện băng tuyết và sương muối… thì việc nắm bắt kịp thời những biến đổi của thời tiết

sẽ giúp công chúng điều chỉnh cách sinh hoạt sao cho phù hợp và hơn nữa tránh những tổn thất trong nông nghiệp cày cấy, đánh bắt, nuôi trồng thủy sản cũng như có thể tránh những tổn thất về tính mạng Công chúng cần những thông tin

dự báo thời tiết để có thể phòng, tránh các hiện tượng thời tiết cực đoan

Theo báo cáo tại Hội nghị trực tuyến của hơn 40 tỉnh, thành khu vực miền Trung - Tây Nguyên và các tỉnh phía Bắc Cụ thể từ đầu năm 2015 đến tháng 9/2015, số người chết do thiên tai chỉ còn 98 người chết, 112 người bị thương… do mưa lũ so với mức 500 – 700 người như trước đây Trong khi đó hàng loạt các sự cố bất thường, cực đoan của thời tiết đã liên tiếp xảy ra trên phạm vi cả nước nếu không dự báo kịp thời thì những thiệt hại này còn có thể tăng lên gấp nhiều lần

Sự xuất hiện của những bản tin thời tiết trên các Kênh truyền hình ngày càng nhiều, với tuần suất khá dày, thông tin sát với tình hình thời tiết đã giúp người dân chủ động hơn trong việc phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại

Sự hấp dẫn của các bản tin dự báo thời tiết góp phần làm phong phú thêm các thông tin báo chí Các bản tin dự báo thời tiết hiện đang là một phần không thể thiếu trong các chương trình truyền hình của các Đài truyền hình từ Trung ương đến địa phương

Năm 2014, chương trình mang tên Bản tin khẩn cấp về cơn bão Haiyan sắp đổ bộ vào Việt Nam do Trung Tâm truyền hình Thời tiết và Cảnh báo thiên tai - WDB làm tổ chức sản xuất đã vượt qua 9 tác phẩm khác và giành

3

giải Tác phẩm xuất sắc của Cộng đồng khí tượng châu u EMS Khi siêu bão Haiyan đã đi qua Philippines và tiến gần đến Việt Nam Chính những thông tin này đã đáp ứng được nhu cầu thông tin tức thời của công chúng tại thời điểm đó và những thông tin này là một trong những thông tin nóng nhất, được thu hút nhiều người quan tâm, thậm chí còn vượt cả những thông tin báo chí khác trên sóng truyền hình Như vậy có thể thấy rằng, tầm quan trọng của bản tin dự báo thời tiết ngày càng được các Kênh truyền hình chú trọng và đông đảo người dân quan tâm

Ngoài những lý do trên, hiện nay luận văn cũng hướng đến việc làm rõ thực trạng của các bản tin dự báo thời tiết trên sóng truyền hình hiện nay cụ thể là trên Kênh VTV1 và VTC14 , so sánh các bản tin giữa hai kênh với nhau để tìm ra những ưu điểm, nhược điểm, từ đó đưa ra các giải pháp, khuyến nghị để nâng cao chất lượng bản tin dự báo thời tiết

Với ý nghĩa vô cùng quan trọng và thiết thực, gắn trực tiếp với đời sống thậm chí là sinh mệnh của người dân liên quan đến việc dự báo thời tiết trên các phương tiện thông tin đại chúng nói chung và trên truyền hình nói riêng là

lí do để tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài "Bản tin dự báo thời tiết trong các chương trình truyền hình" Khảo sát VTV1 và Kênh VTC14 năm 2015

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu:

Dự báo thời tiết luôn luôn là vấn đề thông tin nóng, được quan tâm, đặc biệt là thời gian trở lại đây khi diễn biến thời tiết có những biểu hiện bất thường và khó dự báo, ảnh hưởng đến đại bộ phận người dân trên cả nước Mặc dù qua các năm các bản tin dự báo thời tiết luôn luôn được cải tiến

để nâng cao chất lượng dự báo sát với tính hình thực tế, đặc biệt là dự báo các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt… Tuy nhiên, công tác dự thời tiết vẫn còn những sai sót, chưa đúng, thậm chí thông tin còn sai lệch ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của người dân, gây bức xúc trong dư luận Gần đây

4

nhất là cơn bão số 1 vào tháng 7 năm 2016 Khi dự báo bão số 1 vào Nam Định - Quảng Ninh, tại cuộc họp 12 tỉnh có khả năng bị ảnh hưởng chiều 26/7 không có tên Ninh Bình Tuy nhiên, chính Ninh Bình lại thiệt hại nặng Nhiều ý kiến cho rằng, việc dự báo bão chưa chính xác, nhất là cường độ, thời gian bão quần thảo trên đất liền, nên nhiều địa phương, ngành bị thiệt hại nặng

Tại Hà Nội, cơ quan khí tượng cảnh báo có gió cấp 6, giật 7-8, riêng khu vực Hà Đông có nơi cấp 9

Vấn đề dự báo thời tiết cũng đã được khẳng định có tầm quan trọng lớn trong đời sống xã hội, được thể hiện thông qua thảo luận, rút ra bài học từ nhiều hội thảo chuyên ngành Ngoài ra, xét về lĩnh vực báo chí, với sự hỗ trợ của khoa học công nghệ, nhiều tờ báo in, phát thanh lẫn điện tử đều dành sự đặc biệt quan tâm đến vai trò của truyền thông trong biến đổi khí hậu Các bản tin chỉ mới dừng lại ở việc thông tin chứ chưa đi vào phân tích và chỉ dẫn

cụ thể Ngôn ngữ thể hiện mang tính chuyên ngành, chưa có sự biên tập kĩ lưỡng cho gần gũi và dễ hiểu đối với đại bộ phận công chúng có trình độ văn hóa trung bình

Tuy nhiên, không thể phủ nhận được vai trò của truyền thông trong việc

dự báo các thông tin thời tiết đã giúp phòng tránh thiên tai một cách chủ động, tích cực Đặc biệt là các bản tin dự báo thời tiết trên sóng truyền hình hiện nay, bám sát sự kiện, phóng viên có mặt trực tiếp tại hiện trường để đưa tin về bản tin thời tiết đến công chúng xem truyền hình Các thông tin về thời tiết cũng mang tính khách quan, chân thực hơn, diễn biến của thời tiết cũng được đưa tin đồng thời cùng sự, hiện tượng đặc biệt là khi có bão đổ bộ vào đất liền Công tác chuẩn bị đối phó với bão tại các địa phương bị ảnh hưởng cũng được cập nhật liên tục, từ đó góp phần nâng cao nhận thức của người dân về phòng tránh thiên tai

5

Từ ý nghĩa đó, đã có những công trình liên quan đến việc dự báo thời tiết, tuy nhiên để đi sâu vào việc phân tích các bản tin thời tiết trên sóng truyền hình hầu như chưa được đề cập nhiều Đến thời điểm này hiện chỉ có một vài công trình liên quan đến nội dung dự báo thời tiết đáng chú ý sau: Luận văn của thạc sĩ Ngô Thị Phú Hoà - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học quốc gia Hà Nội; Khoa Báo chí Chuyên ngành: Báo chí học; Mã số: 60 32 01 bảo vệ năm 2011 với đề tài “Bản tin dự báo thời tiết” trên sóng truyền hình các đài địa phương Trung bộ Khảo sát 3 đài PTTH Quảng Trị, Bình Định và Bình Thuận trong 6 tháng cuối năm 2010 Mục đích nghiên cứu luận văn của tác giả nhằm phác thảo thực trạng về công tác dự báo thời tiết trên sóng truyền hình của các Đài địa phương khu vực Trung Bộ thông qua 3 đài: Quảng Trị, Bình Định, và Bình Thuận thể hiện qua các bản tin dự báo hằng ngày cũng như những bản tin dự báo thiên tai mang tính cấp bách Trong khuôn khổ của đề tài tác giả cũng mong muốn nhận xét và đánh giá về ưu điểm và hạn chế của các bản tin dự báo thời tiết với ngôn ngữ đặc thù trên các Đài truyền hình mà mình khảo sát, từ đó đưa ra các ứng xử văn hóa tốt nhất với thời tiết cũng như phòng chống thiên tai tại khu vực các tỉnh Trung Bộ

Luận văn tác giả Phạm Thị Tuyết Mây – Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội; Khoa khí tượng và Khí hậu học; Mã số 60

44 8, về đề tài “Đánh giá kết quả dự báo nhiệt độ và lượng mưa của một số

mô hình dự báo thời tiết cho khu vực Việt Nam” Trong luận văn của mình tác giả đưa ra bài toán đánh giá mức độ chính xác của mô hình hoặc mức độ sai khác giữa các sản phẩm dự báo của mô hình với những kết quả quan trắc thực tế nhằm chỉ ra những ưu điểm, nhược điểm của mô hình, giúp cho các chuyên gia nghiên cứu tìm kiếm các giải pháp cải tiến, phát triển, nâng cao chất lượng dự báo của mô hình Hơn nữa, kết quả đánh giá dự báo có thể đưa

6

ra những thông tin giúp các nhà quản lý quyết định có nên đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị để phát triển mô hình hay không Trong khuôn khổ của luận văn tác giả tập trung vào việc đánh giá chất lượng dự báo 24h của nhiệt

độ, lượng mưa của hai mô hình dự báo thời tiết số được sử dụng phổ biến hiện nayở Việt Nam là mô hình HRM và mô hình MM5

Cuốn sách về "100 câu hỏi - đáp về các hiện tượng khí tượng thủy văn"

do Trung tâm khí tượng Thủy Văn quốc gia thực hiện để thực hiện nhiệm vụ

"tuyên truyền phổ biến kiến thức về khí tượng thủy văn" do Bộ Tài nguyên và môi trường giao năm 2008

Cuốn "Truyền thông nông nghiệp, nông thôn, nông dân" do nhiều tác giả biên soạn - Nhà xuất bản nông nghiệp Là cuốn sách nêu lên những kinh nghiệm, kiến thức quý báu cho một lĩnh vực truyền thông mới "Truyền thông nông nghiệp, nông thôn đã mở ra được cách cửa để toàn xã hội tìm hiểu vai trò của nông nghiệp và thực trạng cuộc sống nông thôn, là nhịp cầu mang hình ảnh nông nghiệp, nông thôn Việt Nam đến với bạn bè các nước và quốc tế" Cuốn sách đã đề cập đến nhiều khía cạnh của quá trình hoạt động truyền thông "Tam Nông"

Bên cạnh đó, nhiều diễn đàn, hội nghị, hội thảo khoa học về công tác dự báo thời tiết trong và ngoài nước cũng được đưa ra để bàn thảo, mổ xẻ những vấn đề liên quan đến công tác dự báo thời tiết hiện nay Đánh giá các tác động của biến đổi khí hậu và sức khỏe con người vào ngày 23/11/2015, tại Trường Đại học Y tế công cộng ĐHYTCC đã diễn ra Hội thảo “Biến đổi khí hậu và sức khỏe” Đây là hội thảo quốc tế được tổ chức dưới sự phối hợp giữa Trường ĐHYTCC, Trường Đại học Y Hà Nội, Trường Đại học Umea Thụy Điển và Trường Đại học Gadjah Mada Indonesia với mục tiêu chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu từ các nước trong khu vực về mối liên quan giữa biến đổi khí hậu và các vấn đề sức khỏe cộng đồng

7

Bên cạnh đó, "Hội thảo quốc tế lần thứ hai về Các hiện tượng thời tiết cực đoan trên nền khí hậu đang biến đổi ở các lục địa tiếp giáp biển" do Trường Đại học Khoa học Tự nhiên phối hợp với Đại học Kyoto, Nhật Bản đồng tổ chức diễn ra từ ngày 23/8/2016 – 26/8/2016

Tóm lại, trong và ngoài nước đã có một số công trình, sách, báo, hội nghị, diễn đàn… nghiên cứu về truyền thông về bản tin dự báo thời tiết, song chưa có đề tài nào đưa ra được bức tranh tổng quan về truyền thông liên quan đến vấn đề dự báo thời tiết trên truyền hình Vì vậy, đề tài luận văn này, sẽ góp phần giải quyết điều đó và đưa ra những khuyến nghị và giải pháp cụ thể

để nâng cao chất lượng của các bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình, mà

cụ thể là trên Kênh VTV1 và Kênh VTC14

3 Mục tiêu và nội dung nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu:

Trên cơ sở tìm hiểu, phân tích, luận văn hướng đến các mục tiêu sau:

- Chỉ ra vai trò, tầm quan trọng của bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 và VTC14

- Đánh giá chất lượng của các bản tin dự báo thời tiết hiện nay trên Kênh VTV1 và VTC 14

- Đưa ra một số giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của các chương trình Dự báo thời tiết

3.2 Nội dung nghiên cứu:

- Nghiên cứu, đánh giá tương đối toàn diện về ưu điểm và hạn chế của các bản tin dự báo thời tiết với ngôn ngữ đặc thù trên kênh VTV 1 - Đài truyền hình Việt Nam và Kênh VTC14

- Khảo sát đánh giá thực trạng thông tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1

và VTC14, chỉ rõ ưu điểm , nhược điểm và nguyên nhân

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Luận văn tập trung nghiên cứu các bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 - Đài Truyền hình Việt Nam và Kênh VTC14 Đối tượng tác động là công chúng xem truyền hình

Do đó, ngoài bản tin thời tiết hàng ngày, trong giai đoạn 6 tháng khảo sát, tác giả sẽ có góc nhìn tương đối toàn diện để phân tích kĩ lưỡng về các bản tin dự báo thời tiết, và các hiện tượng thời tiết bất thường khác xảy ra trong thời gian ngắn nhưng có sức tàn phá lớn

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu:

5.1 Phương pháp luận:

Luận văn tiếp cận từ lý thuyết về lý luận chủ nghĩa Mác-Lê nin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối lãnh đạo của Đảng, Nhà nước về thông tin dự báo thời tiết để xây dựng các luận cứ lý thuyết Bằng phương pháp quan sát thực tiễn chúng tôi tìm các luận cứ thực tiễn để chứng minh,

9

luận giải và qua đó đề xuất giải pháp đổi mới “Bản tin dự báo thời tiết trong các chương trình thời sự truyền hình”

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học

xã hội và nhân văn như: thống kê, phân tích tài liệu sẵn có, tổng hợp Cụ thể:

- Luận văn sử dụng thao tác phân tích tác phẩm báo chí, nghĩa là phân tích các bản tin dự báo thời tiết trong ngôn ngữ truyền hình để đánh giá chính xác thực trạng, cách chuyển tải thông tin của các đài truyền hình, từ

đó đánh giá hiệu quả thực tế của các bản tin dự báo thời tiết đối với công chúng nghe nhìn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:

- Về lý luận, luận văn mong muốn làm rõ vai trò của truyền thông trong việc dự báo thời tiết và ứng phó với thiên tai mà cụ thể là của loại hình báo hình ở một số đài quốc gia và khu vực Về thực tiễn, luận văn mong muốn đúc kết từ thực tế khảo sát để có thể đưa ra mô hình dự báo thời tiết tốt nhất

có thể, mục đích cuối cùng vẫn là hướng tới phục vụ nhu cầu được dự báo thời tiết chính xác của khán giả, đây cũng là tiền đề để cải thiện tình hình kinh

tế xã hội ở các tỉnh còn nghèo, thông qua việc giảm đi những rủi ro do thời tiết gây ra

- Kết quả luận văn sẽ đóng góp thêm một nội dung nghiên cứu mới trong lĩnh vực thực hiện các bản tin dự báo thời tiết trên sóng truyền hình

7 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, Luận văn kết cấu làm 3 chương:

10

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thông tin dự báo thời

tiết trên truyền hình

Chương 2: Thực trạng các bản tin dự báo thời tiết trong các chương

trình thời sự trên Kênh VTV1 và Kênh VTC14

Chương 3: Kinh nghiệm, giải pháp nâng cao chất lượng bản tin dự báo

thời tiết trên kênh VTV1 và Kênh VTC14

11

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THÔNG TIN

DỰ BÁO THỜI TIẾT TRÊN TRUYỀN HÌNH 1.1 Một số khái niệm cơ bản:

1.1.1 Các khái niệm cơ bản:

+ Dự báo:

Dự báo là một khoa học và nghệ thuật tiên đoán những sự việc sẽ xảy ra trong tương lai, trên cơ sở phân tích khoa học về các dữ liệu đã thu thập được Khi tiến hành dự báo cần căn cứ vào việc thu thập, xử lý số liệu trong quá khứ

và hiện tại để xác định xu hướng vận động của các hiện tượng trong tương lai nhờ vào một số mô hình toán học Định lượng Tuy nhiên dự báo cũng có thể

là một dự đoán chủ quan hoặc trực giác về tương lai Định tính và để dự báo định tính được chính xác hơn, người ta cố loại trừ những tính chủ quan của người dự báo

+ Thời tiết:

Thời tiết là trạng thái khí quyển tại một địa điểm nhất định được xác định bằng tổ hợp các yếu tố: nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, nắng, mưa, sương mù,…

Thời tiết thường dễ thay đổi trong một thời gian ngắn, có thể là một buổi, một ngày hoặc vài ngày

+ Khí hậu:

Khí hậu là thuật ngữ mô tả các trạng thái thời tiết đã từng xảy ra tại một nơi nào đó trong một khoảng thời gian nhất định Khác với thời tiết, khí hậu

có tính ổn định tương đối

+ Biến đổi khí hậu:

Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của khí hậu diễn ra trong một khoảng thời gian dài, do nguyên nhân tự nhiên hoặc hoạt động của con người

12

+ Khí nhà kính:

Bầu khí quyển của Trái đất chứa một số loại khí đặc biệt gọi là khí nhà kính, vì cách mà chúng làm ấm Trái đất tương tư như các người ta giữ nhiệt cho các ngôi nhà làm bằng kính để trồng cây

Khí nhà kính chủ yếu bao gồm: hơi nước H2O ; cacbon đioxit CO2 ; metan CH4 ; các khó CFC; các khí đi nitơ oxit N2O ; khí ozon trong tầng đối lưu O3 ; những khí này giống như một chiếc khăn có độ dày vừa đủ, giúp giữ ấm cho Trái Đất ở trong khoảng nhiệt độ thích hợp, khiến sự sống có thể phát triển và sinh sôi nảy nở Nếu không có những khí này, nhiệt từ Mặt trời

sẽ không được giữ lại và bề mặt Trái đất sẽ trở nên lạnh lẽo

1.1.2 Dự báo có các đặc điểm sau:

- Không có cách nào để xác định tương lai là gì một cách chắc chắn tính không chính xác của dự báo Dù phương pháp chúng ta sử dụng là gì thì luôn tồn tại yếu tố không chắc chắn cho đến khi thực tế diễn ra

- Luôn có điểm mù trong các dự báo Chúng ta không thể dự báo một cách chính xác hoàn toàn điều gì sẽ xảy ra trong tương tương lai Hay nói cách khác, không phải cái gì cũng có thể dự báo được nếu chúng ta thiếu hiểu biết về vấn đề cần dự báo

- Dự báo cung cấp kết quả đầu vào cho các nhà hoạch định chính sách trong việc đề xuất các chính sách phát triển kinh tế, xã hội Chính sách mới sẽ ảnh hưởng đến tương lai, vì thế cũng sẽ ảnh hưởng đến độ chính xác của dự báo

1.2 Vai trò của các bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình:

Khí hậu Việt Nam nằm trong vành đai nội chí tuyến, quanh năm có nhiệt

độ cao và độ ẩm lớn Phía Bắc chịu ảnh hưởng của lục địa Trung Hoa nên ít nhiều mang tính khí hậu lục địa Biển Đông ảnh hưởng sâu sắc đến tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm của đất liền Khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm không thuần nhất trên toàn lãnh thổ Việt Nam, hình thành nên các miền và vùng khí hậu

13

khác nhau rõ rệt Khí hậu Việt Nam thay đổi theo mùa và theo vùng từ thấp lên cao, từ bắc vào nam và từ đông sang tây Do chịu sự tác động mạnh của gió mùa đông bắc nên nhiệt độ trung bình ở Việt Nam thấp hơn nhiệt độ trung bình nhiều nước khác cùng vĩ độ ở Châu Á

Việt Nam có thể được chia ra làm hai đới khí hậu lớn: 1 Miền Bắc từ đèo Hải Vân trở ra là khí hậu nhiệt đới gió mùa, với 4 mùa rõ rệt xuân-hạ-thu-đông , chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc từ lục địa châu Á tới và gió mùa đông Nam, có độ ẩm cao 2 Miền Nam từ đèo Hải Vân trở vào do

ít chịu ảnh hưởng của gió mùa nên khí hậu nhiệt đới khá điều hòa, nóng quanh năm và chia thành hai mùa rõ rệt mùa khô và mùa mưa

1.2.1 Tính cấp bách của biến đổi khí hậu tại Việt Nam

Việc biến đổi khí hậu trong thời gian qua cũng đã gây cho nhiều địa phương trên cả nước những thiệt hại nặng nề và ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt là những vùng có địa lý và khí hậu phức tạp đồi núi, ven biển ) Việc phòng chống, đối phó với biến đổi khí hậu là điều hết sức cần thiết

Trung bình mỗi năm Việt Nam có 392 người chết và thiệt hại hơn 1% GDP do các thảm họa liên quan đến biến đổi khí hậu

Với địa hình đa dạng, đường bờ biển dài và các đồng bằng sông rộng lớn, hoạt động nông nghiệp Việt Nam là những lĩnh vực đang phải chịu ảnh hưởng lớn từ những thay đổi của khí hậu cùng các thảm họa tự nhiên như bão, lụt, hạn hán

Vì vậy, có 2 vấn đề đặt ra:

- Thứ nhất là làm giảm tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực đời sống

- Thứ hai là thích ứng với khí hậu

Những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu ở Việt Nam thực tế đang diễn ra nhanh hơn nhiều so với dự báo và diễn biến khó lường Mưa, tố, lốc, hạn hán,

14

xâm nhập mặn diễn ra thường xuyên và ngày càng khốc liệt hơn trên khắp các vùng, miền đất nước ta, gây thiệt hại nặng nề và tiếp tục đe dọa nghiêm trọng đến sản xuất và đời sống của nhân dân

Chính vì vậy, việc dự báo thời tiết là dự báo quan trọng bởi vì nó cung cấp thông tin nhằm bảo vệ cuộc sống con người cũng như tài sản và các hoạt động ngoài trời, đặc biệt là lĩnh vực nông nghiệp và khai thác thủy, hải sản và làm muối

1.2.2 Biến đổi khí hậu ở Việt Nam đã trở thành vấn đề truyền thông lớn và nhạy cảm

Trái đất nóng lên, nước biển dâng cao và biến đổi khí hậu đến nay không còn là vấn đề riêng của một nước nào mà đó là vấn đề chung, là trách nhiệm

của toàn cầu Các quốc gia trên thế giới đang rất nỗ lực xây dựng và thực hiện

các hành động chiến lược nhằm thích ứng với sự nóng lên toàn cầu, ngăn ngừa và hạn chế tác động của các hiện tượng khí hậu cực đoan do biến đổi khí hậu như nước biển dâng

Biến đổi khí hậu đang thu hút sự quan tâm của nhiều quốc gia do những ảnh hưởng hiện nay và hiểm họa trong tương lai đối với xã hội loài người Các hiện tượng khí hậu dị thường và thiên tai liên tục diễn ra ở nhiều vùng trên thế giới

Báo cáo “Ảnh hưởng của mực nước biển dâng cao đối với các nước đang phát triển: Phân tích so sánh” của Ngân hàng Thế giới (WB) công bố đầu năm

2007 cho biết: Mực nước biển chỉ cần dâng thêm 1m thì sẽ gây hiểm họa lớn đối với các nước có vùng dân cư và đời sống kinh tế tập trung ở các vùng đồng bằng thấp ở ven biển Theo Báo cáo Tình trạng môi trường biển của Chương trình hành động toàn cầu thuộc UNEP (2006), thì hiện nay, gần 40% dân số thế giới sống tại các vùng ven biển hẹp (chỉ chiếm 6,7% diện tích bề mặt Trái Đất) và phụ thuộc vào nguồn tài nguyên thiên nhiên Mật độ dân số

ra và hướng đến những giả pháp cụ thể:

Chính phủ đã ra Nghị quyết số 60/2007/NQ-CP chỉ đạo các bộ, ngành liên quan xây dựng Chương trình Mục tiêu Quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu, kêu gọi sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế cho chương trình này Chương trình đã xây dựng chính sách của quốc gia trong giảm nhẹ và thích ứng, lồng ghép vào các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội ở từng ngành từng địa phương và các cam kết quốc tế

Đúc rút kinh nghiệm của các nước và căn cứ vào thực tiễn, Việt Nam đã xây dựng và triển khai tích cực năm nhóm giải pháp chủ yếu:

- Một là, nhóm giải pháp về chiến lược, chính sách gồm: xây dựng, bổ sung, sửa đổi các chính sách, văn bản quy phạm pháp luật, tổ chức quản lý, tổ chức thực hiện Công ước về Biến đổi khí hậu, Nghị định thư Ky-o-to và Cơ chế Phát triển sạch (CDM) Biến đổi khí hậu được coi là vấn đề vừa có tính trước mắt, vừa có tính lâu dài, phức tạp và liên quan đến tất cả các ngành, trên phạm vi khu vực và toàn cầu

- Hai là, nhóm giải pháp về khoa học và công nghệ nhằm đạt được các kết luận khoa học làm cơ sở cho việc hoạch định các quy hoạch, chiến lược và chính sách cho sự phát triển bền vững

- Ba là, nhóm giải pháp về tài chính nhằm tạo quỹ phục vụ cho các biện pháp làm sạch môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu Có cơ chế để tăng

16

nguồn lực tài chính trong nước và mở rộng khả năng tiếp cận những nguồn tài chính khác, hỗ trợ cho việc triển khai các hoạt động bảo vệ môi trường như: Chương trình Tín dụng Xanh do các ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam cung cấp, Quỹ Bảo vệ Môi trường Việt Nam, Quỹ Tín dụng Xanh do Chính phủ Thuỵ Sĩ tài trợ, Quỹ DANIDA của Chính phủ Đan Mạch, Chính phủ Hà Lan, Quỹ Môi trường toàn cầu Ngân hàng Thế giới

- Bốn là, nhóm giải pháp nâng cao năng lực thông tin và truyền thông Đây được coi là giải pháp quan trọng để nâng cao nhận thức của cộng đồng về biến đổi khí hậu ở Việt Nam để có cách thích ứng Cần đẩy mạnh truyền thông để người dân nhận thức được biến đổi khí hậu là vấn đề hiện hữu, là mối đe dọa trực tiếp đến sức khỏe và cuộc sống của con người

- Năm là, nhóm giải pháp tăng cường hợp tác quốc tế về ứng phó với biến đổi khí hậu Tăng cường hợp tác với các nước, các tổ chức quốc tế trong lĩnh vực biến đổi khí hậu và cơ chế phát triển sạch để đạt được các thỏa thuận hợp tác Tiếp tục đẩy mạnh hợp tác tài chính, công nghệ và xây dựng năng lực trong thời kỳ hậu Ky-o-to, tích cực tham gia các cuộc hội thảo, hội nghị và đàm phán quốc tế về các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu

1.3 Vị trí, đặc điểm của bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình:

1.3.1 Vị trí của bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình

Có thể nhận định, bản tin dự báo thời tiết đã trở thành thương hiệu của nhiều Kênh truyền hình trong đó rõ rét hơn cả là Kênh VTC14, chương trình quen thuộc không thể thiếu của khán giả VTV1

Không chỉ riêng kênh VTV1 và VTC14 mà nhiều kênh truyền hình từ Trung ương đến địa phương đều dành những khung "giờ vàng" sau chương trình thời sự, hoặc những khung giờ có lượng khán giả xem đông đảo để phát sóng bản tin Dự báo thời tiết

17

Các bản tin dự báo thời tiết đa số đều không được Pr, quảng bá, hoặc giới thiệu để tăng lượng rating của khán giả xem truyền hình, song luôn dành được

sự quan tâm đặc biệt của người xem

Các Kênh Truyền hình lớn xem bản tin Dự báo thời tiết là một phần không thể thiếu trong khung chương trình hằng ngày, và luôn dành một số khung giờ cố định để phát sóng các bản tin dự báo thời tiết

Sự quan tâm và đầu tư cho bản tin dự báo thời tiết về cả nội dung và hình thức ngày càng được chú trọng, cụ thể là những bản tin thời tiết mới được ra đời, format chương trình có sự thay đổi, sự đầu tư về khoa học kĩ thuật cũng được quan tâm nhiều hơn để cho ra đời những bản tin dự báo thời tiết sống động, hấp dẫn và chân thực hơn

1.3.2 Đặc điểm của bản tin dự báo thời tiết:

Mỗi tác phẩm truyền hình đều có những đặc điểm riêng tùy thuộc vào nội dung và cách thức mà nó thể hiện Nếu chỉ xét trên phương diện quá trình làm ra một tác phẩm, để sáng tạo một tác phẩm truyền hình nói chung và dự báo thời tiết nói riêng đòi hỏi rất công phu, đó là một đứa con tinh thần của cả một tập thể, đội ngũ cố vấn nội dung, biên tập viên, người dẫn chương trình,

và những người làm kỹ thuật tiền kì và hậu kì, sản phẩm đó thể hiện ý kiến thống nhất của từng thành viên trong cả một e-kip thực hiện bản tin

Bản tin dự báo thời tiết mang những đặc điểm chung của thể loại báo chí truyền hình:

- Tính thời sự:

Tính thời sự là đặc điểm chung của báo chí Nhưng thông qua truyền hình với tư cách là một phương tiện truyền thông đại chúng hiện đại, các thông tin dự báo thời tiết có khả năng thông tin nhanh chóng, kịp thời hơn so với các loại phương tiện khác

Thông tin dự báo thời tiết luôn mới, không có sự lặp đi lặp lại

những âm thanh sống động trên màn hình Đây được coi là thế mạnh lớn nhất của truyền hình Truyền hình chuyển tải thông tin bằng hình ảnh động và âm

thanh Nếu so sánh với các loại hình truyền thông đại chúng khác, truyền hình

sử dụng tổng hợp tất cả các loại hình truyền thông có trong báo, phát thanh, phim ảnh… và thể hiện sự vượt trội hơn hẳn của nú

Chúng ta không thể phủ nhận vai trò to lớn của sách,báo và các loại tạp chí… trong việc nâng cao dân trí, tuy nhiên do dung lượng tri thức lớn, số

trang in lớn nên đọc sách, báo phải có thời gian, sách cũng kén chọn công chúng

Người đọc sách, báo không những phải biết chữ mà còn phải có trình độ văn hoá ở mức nhất định, các ký hiệu thông tin của báo đơn điệu, chỉ có chữ viết và hình ảnh tĩnh,nếu kỹ năng xử lý thông tin bằng ngôn ngữ không cao và

kỹ thuật trình bày, in ấn không bắt mắt sẽ hạn chế tính hấp dẫn, tính cập nhật thông tin và tri thức trong sách, báo không cao,nhất là trong điều kiện kinh tế thị trường và tốc độ phát triển nhanh của khoa học - công nghệ

Trong truyền hình thì hình ảnh chủ yếu và đặc trưng là hình ảnh động về hiện thực trực tiếp Ngoài ra truyền hình còn sử dụng các loại hình ảnh tĩnh như ảnh tư liệu, mô hình, sơ đồ, biểu đồ, chữ in Bằng kĩ thuật dựng hình người ta có thể dựng các hình ảnh động ở một khuôn hình đặc biệt cần thiết nào đó để biến thành một hình ảnh tĩnh nhằm nhấn mạnh, khắc họa một đặc

điểm, một ý nghĩa cụ thể

Sự kết hợp hài hũa giữa hình ảnh và âm thanh tạo cho truyền hình khả năng truyền tải các nội dung thông tin vô cùng phong phú Hầu như bất kì sự kiện, hiện tượng, vấn đề gì trong hiện thực đều có thể biểu đạt, phản ánh qua các chương trình truyền hình Đặc điểm này tạo cho truyền hình một khả năng đặc biệt trong đa dạng húa chức năng, đáp ứng nhu cầu thông tin của xã hội Truyền hình vừa là nhà hát, lại vừa là sân chơi, là công cụ giao lưu, là phương tiện giải quyết nhiều dịch vụ xã hội hiện đại

Truyền hình có sự hấp dẫn đặc biệt nhờ khả năng giao tiếp với con người bằng cả thính giác và thị giác – hai giác quan quan trọng nhất

Phát huy thế mạnh hình ảnh và âm thanh của thể loại báo hình, bản tin dự báo thời tiết trở nên sinh động, hấp dẫn người xem bằng hình ảnh chân thực, sống động, gần gũi, đáp ứng nhu cầu thưởng thức thông tin đa dạng, nhiều chiều của khá giả

- Tính phổ cập và quảng bá:

Do những ưu thế về hình ảnh và âm thanh, các bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình có khả năng thu hút hàng tỷ người xem cùng một lúc, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, phục vụ được nhiều đối tượng người xem ở vùng sâu vùng xa Tính quảng bá của bản tin dự báo thời tiết còn

20

thể hiện ở chỗ một sự kiện thời tiết cực đoan đang xảy ra ở bất kỳ đâu được đưa lên vệ tinh sẽ truyền đi khắp thế giới, được hàng tỷ người biết đến

- Tính chân thực, khách quan Khả năng thuyết phục công chúng :

Nhà báo Hữu Thọ, nguyên trưởng ban Tư tưởng - Văn hoá Trung ương, nguyên Tổng biên tập báo Nhân Dân nhận định: Khách quan, chân thật của thông tin bao giờ cũng là vấn đề hết sức cơ bản

Về lý thuyết, uy tín và hiệu quả của báo chí phụ thuộc vào tính khách quan, chân thật của những thông tin mà nó đem đến cho công chúng Một tờ báo đưa tin sai, dù sau đó đính chính cũng sẽ tự hạ thắp vị trí của mình trong lòng độc giả Một nhà báo viết sai sự thật, chẳng những vi phạm đạo đức nghề nghiệp mà còn gây tổn hại rất nhiều cho xã hội, sẽ bị xã hội tẩy chay, lên

án Khách quan, chân thật là nguyên tắc hàng đầu của báo chí Nguyên tắc đó không tách dời khỏi sự chi phối của các nguyên tắc bao chùm tính khuynh hướng của báo chí

Thông tin trong Bản tin dự báo thời tiết mang tính khoa học cao, được đưa ra bởi các hệ thống khoa học kĩ thuật, các trạm rada, trạm quan trắc khí tượng thủy văn, được cơ quan chuyên môn có uy tín, những chuyên gia về lính vực khí tượng thủy văn phân tích, nhận định đảm bảo nguồn thông tin rõ ràng, độ tin cậy cao

Những đặc điểm riêng của bản tin dự báo thời tiết:

- Chủ đề của bản tin Dự báo thời tiết xoay quanh các vấn đề thời tiết, biến đổi khí hậu, thiên tai đang diễn ra và sắp diễn ra

- Dự báo thời tiết giúp cảnh bảo thiên tai và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra

- Bản tin dự báo thời tiết là biến những số liệu khô cứng thành những thông tin "biết nói"

- Bản tin dự báo thời tiết có tính chuyên biệt hóa cao về nội dung tư vấn, thông tin chỉ dẫn cho từng lĩnh vực của đời sống xã hội, tác động đến từng đối tượng công chúng cụ thể

Nội dung và hình ảnh trong bản tin dự báo thời tiết làm cho người xem tin tưởng đó là sự kiện có thật thông qua những hình ảnh chuyển động và âm thanh sống động được thể hiện lại thông qua các con số, đồ họa, bảng biểu, hình ảnh động dưới nhiều cách thể hiện khác nhau, tạo cho người xem cảm hứng và độ tin cậy cao

1.4 Những tiêu chí của bản tin dự báo thời tiết:

1.4.1 Về nội dung thông tin:

- Thông tin thời tiết mang tính thời sự, được cập nhật liên tục từng ngày, từng giờ, thậm chí là từng phút

- Thông tin dự báo thời tiết phải có tính chính xác cao, nhằm tăng tính thuyết phục và định hướng

- Thông tin mang tính phổ cập và quảng bá, tác động đến nhiều đối tượng

- Thông tin mang tính tương tác cao đối với khán giả, giảm bớt thông tin được cung cấp 1 chiều

- Thông tin mang tính đánh giá toàn diện tình hình thời tiết trong một phạm vi không gian và thời gian cụ thể trong ngày, trong đêm nay và ngày mai, trong 2-3 tới tại khu vực cụ thể, địa điểm cụ thể như trên biển hoặc trên đất liền)

- Tiếp thu có chọn lọc hình thức thể hiện của một số Đài truyền hình trong khu vực và trên thế giới vào bản tin dự báo thời tiết

- Ứng dụng và làm chủ khoa học công nghệ trong việc sản xuất tiền kì và hậu kì đối với bản tin dự báo thời tiết

1.4.3 Những yếu tố khác:

- Sử dụng biên tập viên bản tin dự báo thời tiết kiêm người dẫn chương trình để nâng cao hiệu quả thông tin, giảm tính phụ thuộc vào văn bản và màn hình chạy chữ khi MC đọc Người biên tập bản tin sẽ là người hiểu rõ nội dung mình viết ra hơn bất cứ người nào khác)

- Tăng cường tính tương tác của người dẫn chương trình với bản đồ thời tiết và các hình thái thời tiết được thể hiện trên bản đồ

23

- Phong thái tự tin, chững chạc, linh hoạt, khả năng ghi nhớ tốt của người dẫn chương trình cũng là một trong những yếu tố làm tăng hiệu quả thông tin

dự báo thời tiết

- Người dẫn chương trình thời tiết cần có giọng nói chuẩn, không nói ngọng, nói lắp, khẩu hình đẹp, tròn vành rõ chữ, tốc độ nói phù hợp, không quá nhanh hoặc quá chậm

- Có bộ phận trang điểm và tư vấn trang phục riêng dành cho người dân chương trình dự báo báo thời tiết sẽ góp phần giúp bản tin hoàn thiện hơn

1.5 Tiểu kết chương 1

Phân tích hiện trạng của tác động của biến đổi khí hậu, thông tin dự báo thời tiết và tầm quan trọng của các bản tin dự báo thời tiết hiện nay trên Kênh VTV1 và VTC14 cùng các tài liệu, các nghiên cứu có liên quan đã được công

bố, cho thấy:

- Biến đổi khí hậu đang diễn ra ở quy mô toàn cầu, khu vực và ở Việt Nam do các hoạt động của con người làm phát thải quá mức khí nhà kính vào bầu khí quyển Biến đổi khí hậu sẽ tác động nghiêm trọng đến sản xuất, đời sống và môi trường trên phạm vi toàn thế giới Vấn đề biến đổi khí hậu đã, đang và sẽ làm thay đổi toàn diện, sâu sắc quá trình phát triển và an ninh toàn cầu như lương thực, nước, năng lượng, các vấn đề về an toàn xã hội, văn hóa, ngoại giao và thương mại

- Là một trong những nước chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu, Việt Nam coi ứng phó với biến đổi khí hậu là vấn đề có ý nghĩa sống còn Vì vậy, thông tin dự báo thời tiết thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng, đặc biệt là trên truyền hình là một phần không thể thiếu và cũng là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước trong công tác truyền thông

về nâng cao nhận thức và hiểu biết của người dân trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu

24

- Thông tin dự báo thời tiết trong các chương trình thời sự truyền hình, trở nên cấp thiết làm, góp phần làm sơ sở để đánh giá mức độ và tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực, các ngành và các địa phương, từ đó đề ra các giải pháp ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu

- Thông tin dự báo thời tiết trong các chương trình thời sự hiện nay hoàn toàn có cơ sở khoa học và tính tin cậy về sự tiến triển trong tương lai của các mối quan hệ giữa kinh tế - xã hội, tổng thu nhập quốc dân, phát thải khí nhà kính, biến đổi khí hậu và mực nước biển dâng, thể hiện mối ràng buộc giữa phát triển và hành động toàn cầu trong tương lai

25

Chương 2 THỰC TRẠNG CÁC BẢN TIN DỰ BÁO THỜI TIẾT TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN KÊNH VTV1 VÀ KÊNH VTC14 2.1 Thực trạng các bản tin dự báo thời tiết trong chương trình thời sự trên sóng VTV1 và Kênh VTC 14

2.1.1 Các bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1:

VTV1 là kênh thông tin thời sự kinh tế chính trị tổng hợp, đề cập đến các vấn đề mang tính thời sự chính trị của cả nước VTV1 có gần 20 bản tin thời

sự và nhiều chuyên mục trong tuần

Trên sóng VTV1 hiện nay có rất nhiều bản tin dự báo thời tiết, trong đó

có nhiều bản tin dự báo thời tiết được phát sóng vào các khung "giờ vàng", và được xem là các bản tin dự báo thời tiết chính góp phần tạo nên thương hiệu của kênh VTV1

Các bản tin dự báo thời tiết phát sóng trên Kênh VTV1 và các Kênh khác của Đài Truyền hình Việt Nam đều được Trung tâm Truyền hình thời tiết và Cảnh báo thiên tai thực hiện sản xuất Đội ngũ sản xuất bản tin của Trung tâm Truyền hình thời tiết và Cảnh báo thiên tai bao gồm gần 50 cán bộ, là một trong những nơi khởi động ngày mới sớm nhất của VTV Trước mỗi giờ lên sóng bản tin dự báo thời tiết, đội ngũ kĩ thuật viên thực hiện phải đến sớm trước khoảng 1 tiếng đồng hồ để chuẩn bị đường hình đường tiếng, âm thanh ánh sáng và hỗ trợ người dẫn chương trình MC) lên hình bản tin thời tiết một cách tốt nhất

Từ khâu chuẩn bị đến khâu lên sóng các biên tập viên khí tượng phải thường xuyên nhận những thông tin dự báo khí tượng thủy văn và xử lý trong vòng 1 tiếng đồng hồ để có thể kịp thời lên sóng

26

Hằng ngày, Trung tâm Truyền hình thời tiết và Cảnh báo thiên tai sản xuất 13 bản tin lên hình và 23 bản tin số liệu hàng ngày cho các kênh sóng của VTV, trong đó trọng tâm là kênh VTV1

Nhiệm vụ chính của Trung tâm Truyền hình thời tiết và Cảnh báo thiên tai, đưa tin thời tiết hằng ngày và cảnh báo thiên tai, đưa tin bão lũ khi có thiên tai xảy ra

Hiện nay, mỗi khi có các hiện tượng thời tiết nguy hiểm, đặc biệt là khi bão chuẩn bị đổ bộ vào trong đất liền các bản tin dự báo thời tiết được Kênh truyền hình VTV1 cập nhật thường xuyên liên tục, có khi từng giờ sẽ phát một bản tin Tần số xuất hiện của bản tin không chỉ có trong các khung giờ lên sóng như hằng ngày mà còn được đề cập trong các bản tin thời sự tổng hợp Trong một số trường hợp đặc biệt, một số chương trình sẽ bị lùi hoặc tạm dưng phát sóng để dành thời lượng cho các bản tin dự báo thời tiết cảnh báo thiên tai nguy hiểm điều này đã được làm rất thường xuyên, liên tục trong thời gian gần đây

Có nhiều bản tin thời sự trên Kênh VTV1, chúng ta có thể thấy biên tập viên tại trường quay kết nối trực tiếp với phóng viên đưa tin thời tiết tại hiện trường Những hình ảnh chân thực nhất về những gì đang diễn ra và sắp diễn

ra được phóng viên tại hiện trường cập nhật giúp khán giả có được cái nhìn cụ thể và chân thực nhất, dù cách xa về mặt địa lý

Từ đó có thể thấy rằng bản tin dự báo thời tiết đóng một vai trò rất quan trọng, bởi nó trực tiếp liên quan đến đời sống, tính mạng và tài sản của con người Ảnh hưởng của thiên hai có thể sẽ để mang lại những hậu quả rất nghiêm trọng nếu không được cảnh báo sớm và kịp thời

Một số bản tin dự báo thời tiết đang được phát sóng trên Kênh VTV1 có thể kể đến:

+ Bản tin dự báo thời tiết phát lúc 21h00 phút: Là bản tin Dự báo thời tiết

về Du lịch Nhằm cung cấp thông tin về các địa danh du lịch và diễn biến thời tiết tại các địa danh được nêu trong bản tin để khán giả có thể tham khảo và có lựa chọn du lịch thích hợp cho mình hoặc cho cả gia đình và người thân

+ Bản tin dự báo thời tiết phát sóng lúc 22h55 phút: Bản tin Dự báo thời tiết cuối ngày Nội dung nhằm dự báo thời tiết trong ngày hôm sau

- Các bản tin dự báo thời tiết phụ gồm 23 bản tin số liệu:

28

Là những bản tin thời tiết dự báo số liệu cho các vùng miền, thành phố chính trên cả nước được phát sau bản tin thời sự vào các khung giờ: 1h, 2h, 3h, 4h, 8h, 9h, 10h, 11h, 13h, 14h, 16h, 23h

Các bản tin này đều không có MC dẫn, các hình thái thời tiết mưa, nắng, gió, bão, nhiệt độ đều được thể hiện thông qua các biểu tượng thời tiết, đồ họa

và nhạc nền phù hợp

2.1.2 Kênh VTC14 và các bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTC14

Từ ngày 01/01/2010, kênh truyền hình VTC14 có chức năng là kênh chuyên biệt về môi trường, phòng chống và giảm nhẹ tác động của thiên tai, hiểm họa, phục vụ cộng đồng, sẽ chính thức được phát sóng

Kênh VTC 14, thuộc Đài Truyền hình Kỹ thuật số Việt Nam, ra đời xuất phát từ thực tế biến đổi khí hậu đang tác động tới tất cả các quốc gia, các hiện tượng thiên tai, thảm họa ngày càng gia tăng trên thế giới và Việt Nam Nội dung thông tin chủ đạo xuyên suốt của kênh truyền hình VTC 14 là các vấn đề về môi trường, thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, chăm sóc sức khỏe, an toàn giao thông Sự ra đời của kênh VTC 14 đã góp phần lấp đầy được nhu cầu của người dân về mặt thông tin Đồng thời góp phần nâng cao nhận thức

về vấn đề thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường để phòng chống

và giảm nhẹ tác động của thảm họa một cách hiệu quả Chính vì vậy, các bản tin Dự báo thời tiết trên Kênh VTC14 luôn được chú trọng thực hiện nhằm giảm thiểu tác động của Biến đổi khí hậu đến đời sống và sản xuất của người dân Đặc biệt mỗi bản tin của VTC 14 đều có tên gọi cụ thể và khung giờ phát sóng cố định

- Thống kê các bản tin Dự chính trên Kênh VTC 14: Gồm 9 bản tin Dự báo thời tiết/ngày Thời lượng: 5phút/bản tin

Trên Kênh VTC 14 hiện nay có rất nhiều bản tin dự báo thời tiết, trong

đó có nhiều bản tin dự báo thời tiết được phát sóng vào các khung giờ "vàng",

và được xem là các bản tin dự báo thời tiết chính

+ Bản tin dự báo thời tiết lúc 12h00 phút: Được phát sóng sau chương trình thời sự: Là bản tin dự báo thời tiết cho 3 ngày tới trên phạm vi cả nước, bao gồm cả thông tin về thời tiết biển tại hai huyện đảo Hoàng Sa và Trường

Sa Nhằm dự báo xa để người dân chủ động trong kế hoạch sản xuất và sinh hoạt cũng như các kế hoạch tổ chức các hoạt động ngoài trời, du lịch

+ Bản tin dự báo thời tiết nông vụ lúc 15h00 phút: Là bản tin "Dự báo thời tiết Biển: nhằm cung cấp những thông tin thời tiết về nông, lâm, ngư, diêm nghiệp cho bà con nông dân Đặc biệt là các thông tin cảnh báo thời tiết ngu hiểm trên biển để cho tàu thuyền hoạt động có thể biết trước được tình hình thời tiết diễn ra trên biển, để đưa ra nhận định về việc có nên ra khơi trong thời điểm này hoặc những khi có biển động, bão, áp thấp nhiệt đới thì cần xử lý như thế nào để hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại về người và tài sản, cũng như có biện pháp tìm nơi neo đậu an toàn

+ Bản tin dự báo thời tiết lúc 17h55: Bản tin dự báo thời tiết Nông vụ: Cung cấp kiến thức về lịch thời vụ, sâu bệnh hại cây trồng, cách phòng trừ, dịch bệnh trên gia súc, gia cầm, hướng dẫn sản xuất nông nghiệp an toàn Đây là bản tin thời tiết chuyên biệt dành cho đối tượn khán giả là bà con nông dân

- Các bản tin dự báo thời tiết phụ:

Là những bản tin thời tiết dự báo số liệu cho các vùng miền, thành phố chính trên cả nước được phát sau bản tin thời sự vào các khung giờ: 1h, 2h, 3h, 4h, 8h, 9h, 10h, 11h, 13h, 14h, 16h, 23h

2.2 Khảo sát chất lượng thông tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 và Kênh VTC 14

2.2.1 Về nội dung thông tin:

+ Điểm mạnh:

- Nội dung thông tin trong các bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1

và Kênh VTC14 hiện nay có vai trò rất quan trọng, giúp cảnh báo kịp thời, dự báo tin cậy các hiện tượng thời tiết xảy ra trong ngày, dự báo xa hơn có thể 3 ngày tới hoặc 1 tuần tới góp phần quan trọng trong việc phòng tránh khắc phục hậu quả do thiên tai gây ra

- Thời gian sự kiện xảy ra hoặc thời gian sản xuất chương trình dự báo thời tiết "đặc biệt" được diễn ra đồng thời với phát sóng và tiếp nhận Dòng tin tức nóng hổi cần được truyền đi nhanh chóng, tức thì, tạo cho người xem cảm giác họ đang được trực tiếp chứng kiến sự kiện Trong hoàn cảnh đó, người nói – cả biên tập viên phòng thu cũng như phóng viên hiện trường, không thể sử dụng phong cách đọc chậm rãi, khoan thai, dìu dặt, mà phải đặt mình trong tư thế của người truyền tin, đối thoại với khán giả Vì thế, họ thường sử dụng lối giả nói – tức nhờ sự hỗ trợ của màn hình chạy chữ máy tính, họ đọc mà như nói tại trường quay , hoặc nói ứng khẩu trực tiếp tại hiện trường Khi trình bày tại hiện trường, câu từ thường dễ vấp váp hơn,

31

nhiều từ thừa, từ thiếu; lối nói nhịu, nói vấp hay xuất hiện Dòng lời nói cũng

có thể khi nhanh, khi chậm, khi to, khi bé tùy tình huống Dạng ngôn ngữ nói

tỏ ra đắc dụng hơn

- Việc thực hiện thông tin dự báo thời tiết trên truyền hình ngày càng có vai trò quan trọng thông qua việc truyền tải thông tin dự báo, cảnh báo thời tiết nguy hiểm đến việc tuyên truyền, lồng ghép hướng dẫn người dân cách phòng chống thiên tai thông qua các thông tin tư vấn cụ thể

- Mỗi khi có các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như bão sắp đổ bộ, lũ lụt, sóng thần các bản tin dự báo thời tiết có tính thời sự rất cao, liên tục cập nhật 1 tiếng/lần, thậm chí 30 phút 1 lần Những thông tin trong các bản tin dự báo thời tiết luôn luôn mới, ít có sự trùng lắp, cách thể hiện và truyền tải thông tin thời tiết cũng được thể hiện sinh động

+ Điểm yếu:

- Thông tin dự báo thời tiết trong nhiều bản tin dự báo thời tiết có tính chính xác chưa cao, nhiều sai số về biến trình nhiệt độ và thay đổi trạng thái thời tiết không như dự báo, đặc biệt là khi có những hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ Nhiều bản tin dự báo chưa sát với thực tế, làm giảm niềm tin của công chúng xem truyền hình

Ví dụ 1: Từ tháng 01 đến tháng 10 năm 2016, nước ta đón 7 cơn bão vào biển Đông Trong đó cơn bão số 1 hồi tháng 7 năm 2016, được dự báo sẽ đi vào Hải Phòng Quảng Ninh - Hải Phòng, tuy nhiên, sau đó bão đổi hướng

đổ bộ vào đồng bằng các tỉnh Bắc Bộ, trong đó nhiều địa phương không được cảnh báo vùng bão đổ bộ như Ninh Bình, Hải Dương, Nam Định đã chịu nhiều thiệt hại

Ví dụ 2: Gần đây nhất, siêu bão Sarika.- Cơn bão số 7 hình thành ở miền Trung Philippines với cấp gió mạnh nhất ở vùng gần tâm bão lên tới cấp 13-

14, giật cấp 16-17, được dự báo sẽ đổ bộ vào các tỉnh miền Trung nước ta, nơi