(Luận văn thạc sĩ) vai trò của chuyên gia kinh tế đối với báo chí kinh tế việt nam

LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận văn thạc sĩ báo chí với đề tài “Vai trò của chuyên gia kinh tế đối với báo chí kinh tế Việt Nam”tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm giúp đỡ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ MẠNH HƯNG

VAI TRÒ CỦA CHUYÊN GIA KINH TẾ ĐỐI VỚI

BÁO CHÍ KINH TẾ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành Báo chí học

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ MẠNH HƯNG

VAI TRÒ CỦA CHUYÊN GIA KINH TẾ ĐỐI VỚI

BÁO CHÍ KINH TẾ VIỆT NAM

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học

Mã số: 60 32 01 01

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Vũ Quang Hào

Hà Nội - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân Các kết quả nghiên cứu, khảo sát, số liệu công bố trong luận văn là hoàn toàn chính xác

và trung thực, không trùng lặp với bất kỳ công trình khoa học nào đã công bố trong và ngoài nước, nếu sai phạm, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 9 tháng 6 năm 2016

Tác giả luận văn

Đỗ Mạnh Hưng

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn thạc sĩ báo chí với đề tài “Vai trò của chuyên gia kinh tế đối với báo chí kinh tế Việt Nam”tôi đã nhận được rất

nhiều sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Vũ Quang Hào

đã tận tình dìu dắt và có những hướng dẫn, ý kiến góp ý chân thành cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi xin chân thành cám ơn các thầy, cô giáo trong Khoa Báo chí và Truyền thông, trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cùng các thầy cô giáo giảng dạy các bộ môn đã chỉ bảo và tạo điều kiện cho tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu Đồng thời, tôi cũng xin được gửi lời cám ơn các anh, chị đồng nghiệp, phóng viên, biên tập viên của các tòa soạn báo; các bạn học viên, sinh viên báo chí đã cung cấp cho tôi những thông tin cần thiết phục vụ trong quá trình thực hiện luận văn

Cuối cùng, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến gia đình, bạn bè, những người luôn ủng hộ, động viên tôi nỗ lực để hoàn thành tốt luận văn này

Mặc dù có nhiều cố gắng song luận văn không tránh khỏi còn những thiếu sót, tác giả rất mong nhận được sự chỉ bảo, giúp đỡ của các thầy cô, bạn bè… để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 9 tháng 6 năm 2016

Tác giả luận văn

Đỗ Mạnh Hưng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do lựa chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu liên quan đến đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

5 Phương pháp nghiên cứu 11

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 11

7 Kết cấu luận văn 12

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHUYÊN GIA, CHUYÊN GIA KINH TẾ, BÁO CHÍ KINH TẾ 13

1.1 Chuyên gia, chuyên gia kinh tế 13

1.2 Vai trò của chuyên gia kinh tế 15

1.3 Báo chí, báo chí kinh tế 19

1.3.1 Báo chí 19

1.3.2 Báo chí kinh tế 20

1.4 Các yếu tố cấu thành thông tin kinh tế 23

1.4.1 Thông tin số liệu thống kê 24

1.4.2 Thông tin từ quan sát của phóng viên 25

1.4.3 Thông tin tài liệu văn bản 26

1.4.4 Thông tin từ các chuyên gia kinh tế 27

Tiểu kết chương 1 28

CHƯƠNG 2: SỨC NẶNG CỦA THÔNG TIN KINH TẾ ĐƯỢC CUNG CẤP TỪ CÁC CHUYÊN GIA 29

2.1 Giới thiệu về các ấn phẩm báo chí, bản tin truyền hình được khảo sát 29

2.1.1 Thời báo Kinh tế Sài Gòn 29 2.1.2 Bản tin Tài chính kinh doanh, phát sóng trên kênh VTV1 - Đài truyền

2.1.3 Thời báo Kinh tế Việt Nam 30

2.2 Vai trò của chuyên gia kinh tế thể hiện qua các báo được khảo sát 30

2.2.1 Tần suất xuất hiện của các chuyên gia kinh tế 30

2.2.2 Cách thức thể hiện thông tin kinh tế khai thác từ chuyên gia 34

2.2.3 Những vai trò chủ yếu của chuyên gia kinh tế 41

2.3 Đánh giá chung 69

2.3.1 Những mặt tích cực 69

2.3.2 Những điểm còn hạn chế 72

Tiểu kết chương 2 75

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC KHAI THÁC THÔNG TIN TỪ CHUYÊN GIA KINH TẾ 76

3.1 Vấn đề lựa chọn chuyên gia 76

3.2 Bảo đảm tính chân thực, chính xác khi chuyển tải ý kiến chuyên gia đến công chúng 80

3.4 Xây dựng mối quan hệ giữa báo chí và chuyên gia kinh tế 88

3.5 Đổi mới cách thể hiện thông tin do chuyên gia kinh tế cung cấp 90

Tiểu kết chương 3 94

KẾT LUẬN 95

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 97 PHỤ LỤC

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Khảo sát ý kiến chuyên gia trên Thời báo Kinh tế Việt Nam 31 Biểu đồ 2.2 Khảo sát ý kiến chuyên gia trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online 32 Biểu đồ 2.3 Khảo sát ý kiến chuyên gia trên Bản tin Tài chính Kinh doanh 33 Biểu đồ 2.4 So sánh tần suất xuất hiện ý kiến chuyên gia 34 Biểu đồ 2.5 Cơ cấu bài viết có ý kiến chuyên gia trên Thời báo Kinh tế Việt Nam 35 Biểu đồ 2.6 Cơ cấu bài viết có ý kiến chuyên gia trên TB Kinh tế Sài Gòn Online 36 Biểu đồ 2.7 Cơ cấu bài có ý kiến chuyên gia trên Bản tin Tài chính kinh doanh 37

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Trong cuộc sống hiện đại, vai trò của các phương tiện truyền thông đại chúng ngày càng quan trọng Nhu cầu được cung cấp thông tin của một bộ phận lớn công chúng đang trở nên không thể thiếu Ở nước ta, nền báo chí cách mạng đã được nhiều thành tựu, hiện nay, đang có sự phát triển bùng bổ

Số lượng lớn các ấn phẩm báo in, tạp chí, các kênh phát thanh, truyền hình và trang báo mạng điện tử đã cung cấp khối lượng tin, bài “khổng lồ” đến công chúng Sự phát triển của báo chí nước ta đang đặt ra nhiều vấn đề cho công tác nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, bổ sung cơ sở lý luận Điều đó không chỉ giúp báo chí có định hướng phát triển tốt hơn, hạn chế được những mặt tiêu cực, phát huy những xu hướng tích cực mà còn nâng cao hiệu quả của quá trình truyền thông

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của công chúng, độc giả, khán thính giả, xu hướng xuất hiện những sản phẩm báo chí chuyên sâu về một số lĩnh vực trong đời sống kinh tế - xã hội tại Việt Nam ngày càng mở rộng Đặc biệt, các nội dung về kinh tế luôn dành được sự quan tâm rất lớn của công chúng Nền kinh tế Việt Nam hiện nay được đánh giá là phát triển năng động

và dự báo sẽ tiếp tục duy trì được tốc độ tăng trưởng khá cao trong thời gian tới Nhiều vấn đề của nền kinh tế tác động trực tiếp đến cuộc sống người dân Chính vì vậy, thông tin kinh tế được công chúng theo dõi sát sao Nắm bắt được xu thế đó, trong thời gian qua, các cơ quan báo chí dành một thời lượng, diện tích đáng kể để đưa thông tin về các lĩnh vực của nền kinh tế đến công chúng Đáng chú ý, trên các loại hình báo chí như báo in, báo mạng điện tử đã

có những tờ báo, trang báo thông tin chuyên sâu về kinh tế như Thời báo Kinh tế Việt Nam, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Đầu tư Kênh truyền hình kinh

tế cũng đã ra đời, có thể kể đến như Info TV, InvestTV, VITV Bên cạnh đó,

còn có rất nhiều chuyên mục, chuyên trang về các lĩnh vực kinh tế được xây dựng trên báo chí

Sự nở rộ của báo chí chuyên sâu về kinh tế là kết quả tất yếu của quá trình phát triển kinh tế đất nước, hình thành nên đối tượng công chúng, độc giả, khán thính giả có nhu cầu cao đối với nội dung thông tin này Đối với nhiều người hoạt động trong lĩnh vực kinh tế, nắm được thông tin là một trong những yếu tố quyết định đến thành công của công việc kinh doanh Chính vì vậy, bên cạnh yêu cầu cập nhật nhanh chóng, đặc thù của thông tin kinh tế cần có sự nhìn nhận, phân tích sâu, nguồn cung cấp thông tin đáng tin cậy và đưa ra được dự báo xu hướng Từ những yêu cầu đó, nhiều báo chí kinh tế đã lựa chọn sử dụng thông tin từ các chuyên gia kinh tế Tần suất xuất hiện của chuyên gia kinh tế trên báo chí ngày càng nhiều và họ đã tạo được dấu ấn đáng kể đối với công chúng Chuyên gia có thể xuất hiện với tư cách là người cung cấp thông tin, truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm của mình; có thể phân tích, lý giải những vấn đề còn đang có nhiều cách hiểu khác nhau; bày tỏ quan điểm cá nhân về một sự kiện, vấn đề đang diễn ra; đưa ra những dự báo

về xu hướng phát triển Nội dung chuyển tải từ các chuyên gia rất phong phú, thành phần các chuyên gia kinh tế cũng rất đa dạng Chuyên gia có thể là người nghiên cứu, am hiểu sâu về một hoặc một số lĩnh vực kinh tế, hay những người có kinh nghiệm hoặc những nhà quản lý

Từ thực tế của đời sống báo chí, việc tìm hiểu, nghiên cứu về vai trò của chuyên gia kinh tế là vấn đề có tính thời sự hiện nay Trong đó, có một

số vấn đề cấp thiết đang được đặt ra đòi hỏi cần có sự tìm hiểu, phân tích, lý giải như: Vai trò của chuyên gia đối với báo chí chuyên sâu về kinh tế được thế hiện như thế nào? Thông tin kinh tế được cung cấp bởi chuyên gia có ảnh hưởng ra sao đối với tin, bài trên báo chí kinh tế? Có vấn đề gì đặt ra đối với việc sử dụng ý kiến của chuyên gia kinh tế trên báo chí hiện nay và làm

chuyên gia phù hợp với từng nội dung tin bài? Việc đi sâu nghiên cứu những vấn đề này sẽ góp phần trực tiếp giúp báo chí không ngừng đổi mới, cải tiến để đáp ứng tốt hơn nhu cầu công chúng Điều này càng có ý nghĩa tích cực trong bối cảnh yêu cầu của độc giả, khán thính giả ngày càng cao, cạnh tranh thông tin ngày càng gay gắt Là người đang công tác trong cơ quan báo chí, được phân công theo dõi một số lĩnh vực kinh tế, tôi mong muốn khảo sát, tìm hiểu thực tế để giải đáp một phần những vấn đề đang được đặt ra như đã trình bày ở trên Chính vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài cho luận văn thạc sĩ của mình là “Vai trò của chuyên gia kinh tế đối với báo chí kinh tế Việt Nam”

2 Lịch sử nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề vai trò của báo chí đối với kinh tế nhận được sự nhận được sự quan tâm của một số nhà nghiên cứu Có thể kể đến như cuốn chuyên khảo

“Báo chí truyền thông và kinh tế, văn hóa, xã hội” của TS Lê Thanh Bình [1] Trong đó, tác giả nghiên cứu, phân tích ở một số góc độ như báo chí góp phần thúc đẩy lĩnh vực văn hóa phát triển; đẩy mạnh truyền thông khuyến nông ở nông thôn; truyền thông và hoạt động dân số, kế hoạch hóa gia đình… Tác giả cũng trình bày kinh nghiệp trong công tác truyền thông về các lĩnh vực kinh

tế, văn hóa, xã hội ở một số nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đan Mạch, Mỹ… Ngoài ra, cuốn “Vai trò của báo chí trong phát triển doanh nghiệp” do TS Phạm Thắng và TS Hoàng Hải (chủ biên) đã trình bày những nội dung đa dạng về đổi mới doanh nghiệp Nhà nước, khẳng định vai trò quan trọng, những tác động của báo chí đối với sự phát triển doanh nghiệp [15]

Hội Nhà báo Việt Nam và một số cơ quan, đơn vị đã tổ chức nhiều hội thảo, diễn đàn về vấn đề nâng cao năng lực, kỹ năng của nhà báo viết về kinh

tế, vai trò của nhà báo đối với doanh nghiệp Năm 2011, Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp với Viện KAS (Cộng hòa liên bang Đức) đã tổ chức hội thảo khoa học “Nâng cao năng lực và kỹ năng đội ngũ nhà báo viết về kinh tế” Tại

hội thảo này, ông Hà Minh Huệ, lúc đó là Phó chủ tịch thường trực Hội Nhà

báo Việt Nam đã khẳng định: “Viết một bài báo hay đã khó Viết một bài báo hay trong lĩnh vực kinh tế lại càng khó hơn vì đây là lĩnh vực vốn khô khan và phức tạp, chuyên sâu Vì nó đòi hỏi nhà báo không chỉ có kiến thức hiểu biết

về các chuyên ngành kinh tế, mà còn cần có nghệ thuật viết sao cho công chúng hiểu được, ứng dụng được…” Năm 2015, Hội Nhà báo Việt Nam phối

hợp với Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức diễn đàn đối thoại doanh nhân với nhà báo, chủ đề là “Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia – hợp tác giữa báo chí và doanh nghiệp” Mới đây, vào ngày 20/4/2016, Ban thư ký Chương trình thương hiệu quốc gia (Bộ Công thương)

đã tổ chức “Diễn đàn thương hiệu quốc gia với truyền thông và cộng đồng”

Báo chí chuyên sâu về kinh tế mặc dù đã có sự hiện diện khá đậm nét trong đời sống báo chí nhưng đến nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến thông tin kinh tế trên báo chí Một số công trình nghiên cứu ở cấp độ luận văn thạc sĩ đã đề cấp đến báo chí kinh tế, chủ yếu ở góc độ nội dung, hình thức thể hiện của thông tin kinh tế trên báo chí

Luận văn thạc sỹ ngành truyền thông đại chúng của Ngô Bá Thành về

đề tài “Thông tin kinh tế trên Đài truyền hình Kỹ thuật số VTC” [29] đã khảo

sát những chương trình kinh tế được phát sóng trên Đài truyền hình Kỹ thuật

số VTC, nhận xét những ưu, nhược điểm của hoạt động thông tin kinh tế trên đài, từ đó dự thảo kênh truyền hình chuyên biệt về kinh tế đầu tiên của Đài truyền hình Kỹ thuật số VTC Đây là luận văn có tính thực tiễn khá cao khi mạnh dạn đưa ra mô hình kênh chuyên biệt về kinh tế cho Đài truyền hình Kỹ thuật số VTC Thông qua việc tìm hiểu đặc thù của một đài truyền hình, tác giả mong muốn những nghiên cứu, đề xuất của mình sẽ được ứng dụng trong thực tế Tác giả cũng đặt thông tin kinh tế trên Đài truyền hình Kỹ thuật số VTC trong mối tương quan so sánh với một số đài truyền hình khác Từ đó,

đề xuất trong luận văn Mặc dù vậy, phương án đề xuất của tác giả không có điểm nhấn cụ thể cho kênh truyền hình này Nội dung các chuyên mục được

đề xuất không có quá nhiều sự khác biệt so với kênh truyền hình kinh tế đang được phát sóng Chính vì vậy, có thể đặt nghi ngờ về sức hấp dẫn, từ đó tạo nên tính cạnh tranh của kênh truyền hình này

Luận văn thạc sĩ của Hà Khắc Minh nghiên cứu về một nội dung trong

các lĩnh vực kinh tế đó là “Báo chí với quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước” [24] Qua khảo sát một số tờ báo in chuyên sâu về kinh tế (Báo Đầu tư,

Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Tạp chí Kinh tế doanh nghiệp) và báo in có chuyên trang về kinh tế (báo Tuổi trẻ TP Hồ Chí Minh), tác giả đánh giá thực trạng nội dung thông tin, hình thức, phương pháp thể hiện của vấn đề tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước trên báo chí Từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thông tin về tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước trên báo chí Cách lựa chọn đề tài của tác giả cho phép nghiên cứu sâu về một nội dung của lĩnh vực kinh tế, qua đó mang đến kết quả nghiên cứu giá trị Đề tài nghiên cứu đang có tính thời sự, được quan tâm của xã hội Tác giả đặt vấn đề

“Báo chí với quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước” nhưng mới chỉ khảo sát được một số ấn phẩm báo in, chưa đề cập đến truyền hình, báo mạng điện tử, phát thanh Luận văn sẽ hấp dẫn, thiết thực và có ý nghĩa thực tiễn cao hơn nếu tác giả có được thông tin nghiên cứu từ phóng viên theo dõi lĩnh vực này, những người trực tiếp đưa tin, bài về tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước và lãnh đạo một số doanh nghiệp Nhà nước nằm trong diện thực hiện tái

cơ cấu Những thông tin đó có thể bổ sung cho phần nội dung những vấn đề đặt ra đối với việc chuyển tải thông tin về tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước trên báo chí cũng như tác động, ảnh hưởng của báo chí lên chính doanh nghiệp, rộng hơn là cái nhìn của công chúng về vấn đề này sau khi tiếp nhận thông tin từ báo chí

Cũng đề cập đến nội dung tái cơ cấu, luận văn thạc sĩ của Lê Phương

Vân lựa chọn hướng nghiên cứu ở quy mô lớn hơn: “Vấn đề tái cơ cấu nền kinh tế trên báo chí kinh tế Việt Nam” [32] Luận văn khảo sát 3 ấn phẩm

chuyên sâu về kinh tế là Thời báo Kinh tế Việt Nam, báo Đầu tư và Thời báo Tài chính Việt Nam, làm rõ thực trạng thông tin, tuyên truyền về hoạt động tái cơ cấu nền kinh tế, đánh giá ưu, nhược điểm, chỉ ra nguyên nhân, đưa ra những khuyến nghị, giải pháp Cách chọn đề tài, đặt vấn đề nghiên cứu của tác giả là một sự dũng cảm Bởi đây là vấn đề rất lớn của nền kinh tế, liên quan đến nhiều lĩnh vực, có sức ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội Trong khuôn khổ của một luận văn thạc sĩ, để giải quyết được vấn đề này là nhiệm

vụ không dễ dàng Cũng giống luận văn của tác giả Hà Khắc Minh, tác giả Lê Phương Vân mới khảo sát 3 ấn phẩm của một loại hình báo chí Vì vậy, nội dung nghiên cứu có thể mới chỉ được ghi nhận từ một góc độ

Lựa chọn đề tài “Đặc thù của thông tin về thị trường chứng khoán trên báo in hiện nay”, luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thu Trang đề cập đến một

trong những lĩnh vực kinh tế còn mới mẻ nhưng đã có bước phát triển nhanh chóng ở nước ta [30] Luận văn đã tìm hiểu những nét đặc thù về nội dung (thông tin phân tích, bình luận chuyên sâu, mức độ chính xác và tin cậy cao, tính tự chủ cao) và hình thức của thông tin (thể hiện ở trình bày, dung lượng tin, thể loại và việc sử dụng ngôn ngữ) về thị trường chứng khoán trên báo in hiện nay Tác giả cũng đưa ra những nhận xét khẳng định ưu thế nổi trội của thông tin trên báo in và đề xuất nâng cao chất lượng thông tin thị trường chứng khoán trên báo in Về nội dung thông tin, luận văn cho rằng cần tăng cường tính thời sự, nâng cao tính chính xác, trung thực, khách quan, tăng cường số lượng và chất lượng thông tin phân tích, bình luận chuyên sâu Về hình thức thể hiện của thông tin, cần tổ chức các tin bài theo hướng "nhiều cửa", khai thác hiệu quả kênh đồ hình, trau dồi ngôn ngữ, rút ngắn dung

dựng đội ngũ nhà báo chứng khoán chuyên nghiệp, đội ngũ cộng tác viên có

uy tín Nội dung này khẳng định ý nghĩa quan trọng của việc biết cách khai thác thông tin hiệu quả sẽ có tác động tích cực đến chất lượng tin, bài về các vấn đề kinh tế Trong đội ngũ cộng tác viên có uy tín mà tác giả đề cập, không thể thiếu các chuyên gia kinh tế Mặc dù không phải là đối tượng nghiên cứu trực tiếp, nhưng qua luận văn này có thể thấy vai trò của chuyên gia kinh tế đã bắt đầu được nhìn nhận trong đời sống báo chí, dù chỉ mới khía cạnh rất nhỏ

Ngoài ra, có thể kể đến một số luận văn thạc si có vấn đề nghiên cứu

liên quan đến báo chí kinh tế ở Việt Nam như “Thông tin kinh tế trên truyền hình Thông tấn” của Vương Huyền Linh [26]; “Báo chí với việc thông tin điển hình kinh tế nông nghiệp - nông thôn hiện nay” của Lê Duy Phong [27] hay “Ứng dụng các tính năng đa phương tiện trong tổ chức sản xuất bản tin Tài chính Kinh doanh trên kênh VTV 1 - Đài truyền hình Việt Nam” của Chu Hồng Phương [28], “Việc tiếp cận thông tin tài chính của nhà báo Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Hữu Tuấn [31]

Như đã nói, những công trình này chủ yếu đề cập đến khía cạnh nội dung, hình thức của thông tin kinh tế được thể hiện trên báo chí Việc nghiên cứu chủ thể, nguồn phát của thông tin đó gần như còn bỏ ngõ Đối với báo chí, nguồn tin mang ý nghĩa sống còn Hiệu quả trong khai thác nguồn tin đóng vai trò quyết định đối với sức hấp dẫn của từng tin, bài Chuyện gia kinh

tế có thể xem là một trong những nguồn cung cấp thông tin rất quan trọng đối với báo chí đặc biệt là báo chí kinh tế Hiện nay, chưa có luận án, luận văn, công trình nào nghiên cứu về vấn đề vai trò của chuyên gia kinh tế đối với báo chí kinh tế tại Việt Nam Đề tài nghiên cứu tại luận văn thạc sĩ này sẽ không bị lặp lại với công trình nghiên cứu khác, từ đó, có cơ hội để mang đến những đóng góp mới cả về lý luận và thực tiễn cho sự phát triển của báo chí kinh tế nói riêng và báo chí Việt Nam nói chung

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận văn là từ những vấn đề lý luận và thực tiễn, đi vào khảo sát vai trò của chuyên gia kinh tế được thể hiện qua các tin, bài trên báo

in và truyền hình; khảo sát ảnh hưởng của chuyên gia đối với chất lượng tin, bài; ghi nhận, phát hiện những ưu điểm và hạn chế; đồng thời đề xuất giải pháp nhằm phát huy hơn nữa vai trò của đội ngũ chuyên gia Những giải pháp này cũng sẽ nhằm nâng cao chất lượng của các tin, bài trên báo chí chuyên sâu về kinh tế, phục vụ tốt hơn nhu cầu độc giả, khán giả

Từ những mục đích đó, luận văn tập trung vào những nhiệm vụ sau:

một hoặc một số lĩnh vực của đời sống kinh tế

- Tìm hiểu về báo chí chuyên sâu về kinh tế trong bối cảnh nền kinh tế đất nước đang có sự phát triển không ngừng

- Khảo sát, tìm hiểu một số tin, bài về kinh tế trên báo in, báo mạng điện tử và truyền hình để thấy được vai trò của đội ngũ chuyên gia kinh tế

- Đánh giá những mặt tích cực, hạn chế, từ đó, đề xuất giải pháp để phát huy hơn nữa vai trò của chuyên gia kinh tế trên báo chí kinh tế

Trong các nhiệm vụ nghiên cứu, luận văn chú trọng tìm hiểu, đề xuất một số giải pháp cụ thể để tiếp tục nâng cao vai trò của chuyên gia kinh tế đối với báo chí kinh tế

- Đối với chuyên gia, để đóng góp ý kiến trên báo chí một cách chân thực, khách quan, chất lượng thông tin cao, chuyên gia cần được tạo điều kiện tối đa nhất cả về môi trường, hoàn cảnh cũng như cơ sở pháp lý Kiến thức,

kỹ năng, kinh nghiệm của chuyên gia cần được khai thác phù hợp với nội dung, lĩnh vực mà nhà báo, cơ quan báo chí đề cập tới

- Đối với nhà báo, cần phải có ý thức trau dồi chuyên môn nghề nghiệp, nắm bắt những kiến thức cơ bản về lĩnh vực kinh tế mà mình theo dõi

kiến chuyên gia Cơ quan báo chí, nhà báo cần không ngừng đổi mới nội dung, cách thức trình bày sản phẩm của mình để tăng thêm tính hấp dẫn đối với công chúng

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là vai trò của chuyên gia kinh tế đối với báo chí kinh tế Việt Nam thể hiện qua một số tin, bài trên báo in, báo mạng điện tử và truyền hình đề cập đến nội dung chuyên sâu về kinh tế

Phạm vi nghiên cứu: Do đặc thù thông tin kinh tế gồm nhiều lĩnh vực khác nhau với phạm vi rất rộng, luận văn tập trung nghiên cứu lĩnh vực tài chính và lĩnh vực ngân hàng Đây là hai lĩnh vực cốt lõi của nền kinh tế, đồng thời cũng ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống xã hội Trong điều hành kinh tế vĩ

mô của cơ quan quản lý Nhà nước, chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa là những công cụ hữu hiệu, tác động nhanh chóng đến các bộ phận của nền kinh

tế, từ đó, trở thành giải pháp có vai trò hàng đầu khi cần sự can thiệp của Nhà nước Lĩnh vực này cũng thu hút được sự quan tâm của đông đảo công chúng

và được báo chí dành nhiều diện tích, thời lượng đưa thông tin Do vậy, luận văn tập trung nghiên cứu về thông tin tài chính, ngân hàng để có điều kiện tìm hiểu sâu, không quá phân tán, đồng thời, đây cũng là những lĩnh vực có tính chất đại diện, khái quát cao

tử và truyền hình Trong mỗi loại hình báo chí lựa chọn các tin, bài chuyên sâu về kinh tế được nhiều độc giả, khán giả quan tâm, có ảnh hưởng lớn với

dư luận xã hội Báo in là loai hình báo chí truyền thống, ra đời từ lâu và có quá trình phát triển tương đối dài Tại Việt Nam, báo in hiện nay là một trong những loại hình báo chí chủ chốt, có sự hiện diện rộng rãi trong xã hội Báo in vừa mang đậm đặc điểm của báo chí vừa có những nét đặc thù riêng Riêng với báo chí kinh tế, báo in đã xuất hiện những ấn phẩm chuyên sâu, xuất bản hằng ngày hoặc thưa kỳ với thông tin phong phú, đa dạng, trong đó nhiều tờ

báo đã tạo dựng thương hiệu lớn Bên cạnh báo in, luận văn cũng khảo sát tin, bài về kinh tế trên báo mạng điện tử Đây là loại hình báo chí đang có sự phát triển nở rộ, đa dạng Thông tin trên báo mạng điện tử được cập nhật nhanh chóng, thu hút ngày càng nhiều độc giả Hiện nay hầu hết các cơ quan báo chí trong đó có báo chí chuyên sâu về kinh tế đã có ấn phẩm điện tử Ngoài ra còn có những trang tin điện tử chuyên về các lĩnh vực của đời sống kinh tế

Luận văn cũng khảo sát trên truyền hình, loại hình báo chí mang đặc trưng nổi bật là thông tin nhanh chóng, sinh động, có tác động trực tiếp, mạnh

mẽ đến công chúng Thông tin kinh tế trên truyền hình hiện nay cũng rất được chú trọng với nhiều chương trình đặc sắc, những bản tin thu hút được số lượng khán giả đông đảo Trong phạm vi khuôn khổ của luận văn thạc sĩ, luận văn khó có điều kiện khảo sát tất cả các loại hình báo chí mà chỉ tập trung vào báo in, báo mạng điện tử và truyền hình vì những lý do nêu trên

nhận được những kết quả giá trị Từ đó, có thể đưa ra những nhận định, phân tích, đánh giá về vai trò chuyên gia kinh tế đối với báo chí kinh tế Đặt trong mối tương quan so sánh với các tin, bài khác không sử dụng ý kiến chuyên gia, luận văn mong muốn chỉ ra sức nặng thông tin được cung cấp bởi chuyên gia kinh tế so với các thông tin khác như thông tin số liệu, thông tin từ điều tra, khảo sát của phóng viên, thống tin báo cáo, văn bản

- Khảo sát báo in: Thời báo Kinh tế Việt Nam trong thời gian 1 năm (từ tháng 7/2014 đến 6/2015)

- Khảo sát báo mạng điện tử: Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online trong thời gian 1 năm (từ tháng 7/2014 đến tháng 6/2015)

- Khảo sát truyền hình: Bản tin Tài chính Kinh doanh (VTV1 – Đài truyền hình Việt Nam), do đặc thù về khả năng theo dõi cũng như lưu trữ nên đối với bản tin này, tiến hành khảo sát trong 6 tháng (từ tháng 6/2015 đến

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng chủ yếu hai phương pháp nghiên cứu là phân tích nội dung và phỏng vấn sâu:

- Phương pháp phân tích nội dung: Khảo sát, phân tích nội dung một

số tin, bài trên báo in và truyền hình về lĩnh vực tài chính, ngân hàng có sử dụng ý kiến của chuyên gia kinh tế Cụ thể là tin, bài trên Thời báo Kinh tế Việt Nam, Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online và Bản tin Tài chính Kinh doanh (VTV 1 - Đài Truyền hình Việt Nam) Ngoài ra, còn sử dụng nội dung từ công trình nghiên cứu về báo chí, truyền thông, kinh tế vĩ mô Thống kê một vài số liệu như tần suất xuất hiện, dung lượng, thời lượng các tin, bài có sử dụng thông tin từ chuyên gia kinh tế Từ cứ liệu có được qua việc phân tích nội dung, thống kê, có được cái nhìn bao quát, từ đó có thể rút ra những luận

cứ, luận điểm, đưa ra đánh giá, đề xuất

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện phỏng vấn sâu với một số chuyên gia kinh tế thường xuyên xuất hiện trên báo chí và phóng viên theo dõi lĩnh vực tài chính, ngân hàng của một số cơ quan báo chí kinh tế như Thời báo Kinh tế Việt Nam, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Đài Truyền hình Việt Nam

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Ý nghĩa lý luận:

Luận văn góp phần bổ sung và phát triển hệ thống lý thuyết về nghiên cứu báo chí kinh tế ở Việt Nam, đặc biệt là về góc độ vai trò của chuyên gia kinh tế

Luận văn đóng góp cho quá trình nghiên cứu vai trò của báo chí nói chung và báo chí kinh tế nói riêng trong việc phản ánh các thông tin kinh tế Định hướng giải pháp cho những vấn đề của kinh tế nói chung và báo chí nói riêng, khẳng định mối quan hệ khăng khít và qua lại giữa báo chí và kinh tế

Ý nghĩa thực tiễn:

Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ giúp các cơ quan báo chí, nhà báo trong việc nhìn nhận chính xác hơn vài trò của chuyên gia kinh tế đối với báo chí nói chung và báo chí chuyên sâu về kinh tế nói riêng Luận văn cũng sẽ đánh giá những vấn đề đặt ra và đề xuất giải pháp để nâng cao hơn nữa vai trò của chuyên gia kinh tế, từ đó, có thể nâng cao chất lượng của các ấn phẩm báo chí, chương trình truyền hình, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của công chúng

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về chuyên gia, chuyên gia kinh tế, báo chí kinh tế

Chương 2 : Sức nặng của thông tin kinh tế được cung cấp từ các chuyên gia

Chương 3: Một số vấn đề đặt ra đối với việc khai thác thông tin kinh

tế từ chuyên gia kinh tế

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHUYÊN GIA,

CHUYÊN GIA KINH TẾ, BÁO CHÍ KINH TẾ 1.1 Chuyên gia, chuyên gia kinh tế

Từ điển tiếng Việt định nghĩa, chuyên gia là người trực tiếp làm công việc chuyên môn, là người có kiến thức chuyên sâu [20]

Theo Từ điển bách khoa toàn thư mở Wikipedia, chuyên gia là thuật ngữ chỉ về những người người được đào tạo theo hướng chuyên sâu có kinh nghiệm thực hành công việc và có kỹ năng thực tiễn, lý luận chuyên sâu về một lĩnh vực cụ thể hoặc có hiểu biết vượt trội so với mặt bằng kiến thức

chung Tài liệu “Điều gì làm nên một chuyên gia” của Trung tâm Đào tạo

phát triển xã hội (Trường Đại học Tôn Đức Thắng) thì cho rằng, các chuyên gia có thể tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp (thông qua việc cho ý kiến, tham vấn) vào một công việc hay một lĩnh vực cụ thể Một trong những đặc điểm quan trọng để nhận dạng chuyên gia so với các chuyên viên, đồng nghiệp thông thường là: Kỹ năng, nghề nghiệp vượt trội đồng nghiệp; trong công việc luôn cho kết quả chính xác; tinh thông nghiệp vụ, am tường về công việc đang làm; được tổ chức có thẩm quyền thừa nhận hoặc công nhận bằng văn bản; có khả năng tư vấn thông thạo trên mọi lĩnh vực

Thạc sĩ Đặng Thanh Vân, sáng lập viên và Giám đốc điều hành Công ty Thanhs, người có nhiều nghiên cứu về xây dựng thương hiệu và truyền thông,

đã đưa ra định nghĩa về chuyên gia của riêng mình trong bài viết “Làm gì để trở thành chuyên gia”: Chuyên gia (từ tiếng Anh là expert) có từ gốc là

experience (kinh nghiệm, trải nghiệm) và bản thân từ này lại xuất phát từ

“experiment” (thí nghiệm, thử nghiệm, thực nghiệm) Vậy điều kiện cần của chuyên gia trước tiên là người có rất nhiều kinh nghiệm rút ra thông qua việc thử nghiệm/thí nghiệm/thực nghiệm nhiều lần trong chuyên môn của họ Điều kiện đủ mới là “có khả năng tham vấn, tư vấn, hướng dẫn cho người khác về lĩnh vực đó” Cũng theo tác giả Đặng Thanh Vân, trước nay, chúng ta “dị

ứng” với từ chuyên gia, cho rằng chuyên gia là một điều gì đó quá cao siêu không thể đạt tới Thực tế, một người quản đốc phân xưởng với tay nghề bậc 7/7 chính là một “chuyên gia” trong nghề

Theo TS Cao Sỹ Kiêm, Chuyên gia là một khái niệm chỉ người làm chuyên sâu về một số lĩnh vực nhưng phải có tầm hiểu biết rộng rãi các mặt,

có mối liên hệ các mặt kể cả trong nước và thế giới, tính lịch sử và tính thời đại Hiểu rồi, có nhận thức toàn diện rồi, có tính chất chuyên sâu một vấn đề nhưng còn có khả năng phán đoán, phân tích, khả năng đề xuất giải pháp mà qua thực tế công tác rút ra Từ đó đưa ra kiến nghị cả về đường lối chính sách,

cả giải pháp để giải quyết vấn đề chung đặc biệt là lĩnh vực chuyên sâu mình phụ trách Chuyên gia không chỉ là người giỏi về lĩnh vực chuyên môn mà còn có khả năng đóng góp, phân tích, giải quyết vấn đề đặt trong mối quan hệ chung [Biên bản phỏng vấn sâu TS Cao Sỹ Kiêm – Phụ lục 1]

Chuyên gia kinh tế PGS.TS Ngô Trí Long thì nhấn mạnh, đã là chuyên gia mỗi người am hiểu một lĩnh vực nhất định, không có ai hiểu biết chuyên sâu về mọi mặt Để phát huy được vai trò của mình thì mỗi chuyên gia phải

có một lĩnh vực sâu, nếu cái gì cũng biết thì chẳng biết cái gì cả [Biên bản phỏng vấn sâu PGS.TS Ngô Trí Long – Phụ lục 1] TS Nguyễn Minh Phong lưu ý đến trách nhiệm của chuyên gia: Chuyên gia hàm ý không chỉ là người

am hiểu chuyên môn mà còn dám nói, dám chịu trách nhiệm về lời nói của mình cũng như về đa phần ý kiến của chuyên gia khá ngược với phát biểu chính thống [Biên bản phỏng vấn sâu TS Nguyễn Minh Phong – Phụ lục 1]

Như vậy, có thể hiểu, chuyên gia là người được đào tạo chuyên môn sâu, có kinh nghiệm thực hành, đầy đủ năng lực và kỹ năng Chuyên gia tham gia gián tiếp hay trực tiếp các hoạt động trong một lĩnh vực cụ thể Chuyên gia thường cho ra những lời nhận xét, ý kiến chuyên môn đáng tin tưởng để người khác tham khảo khi có những vấn đề liên quan đến lĩnh vực mà họ

Chuyên gia kinh tế là người được đào tạo chuyên sâu, có kinh nghiệm,

kỹ năng, năng lực về một hoặc một số lĩnh vực kinh tế như tài chính, ngân hàng, bất động sản, kinh tế vĩ mô… Tác giả Bùi Bửu Hà trong Luận văn thạc

sĩ “Thông tin chỉ dần đầu tư trên báo chí kinh tế Việt Nam” phân chia chuyên

gia kinh tế thành hai loại là chuyên gia lý thuyết và chuyên gia thực tế

Chuyên gia lý thuyết: Là các chuyên gia nghiên cứu chuyên sâu về các học thuyết đầu tư, kinh tế chuyên ngành, họ chủ yếu đưa ra các nguyên tắc hoặc tư vấn chỉ dẫn dựa trên nghiên cứu khảo sát của mình

Chuyên gia thực tế: Bên cạnh các chuyên gia kinh tế, nhà đầu tư-công chúng cũng rất quan tâm đến những người đầu tư thực tế, những người có thể không nắm chắc về lý thuyết nhưng có sự nhạy cảm về kinh tế dựa trên bản năng hoặc nghiên cứu quy luật lên xuống của thị trường để đưa ra quyết định đầu tư [23, tr 30]

1.2 Vai trò của chuyên gia kinh tế

Theo định nghĩa của Từ điển tiếng Việt, vai trò dùng để nói về vị trí chức năng, nhiệm vụ mục đích của sự vật, sự việc, hiện tượng trong một hoàn cảnh, bối cảnh và mối quan hệ nào đó Ví dụ : Vai trò của Đảng đối với sự phát triển đất nước, vai trò của tác phẩm văn học nào đó đối với sự nghiệp sáng tác văn học của tác giả vai trò của từ đối với câu Vai trò cũng là từ được dùng để thể hiện tác dụng, chức năng của ai hoặc cái gì trong sự hoạt động, sự phát triển chung của một tập thể, một tổ chức Như vậy, có thể thấy, vai trò được dùng khi muốn nói đến tác động, sức ảnh hưởng, đóng góp của

ai, cái gì đối với sự vận động, phát triển của sự vật, sự việc, hiện tượng, với tập thể, tổ chức, cá nhân

Vai trò của chuyên gia kinh tế được thể hiện ở nhiều khía cạnh Đối với đời sống kinh tế-xã hội nói chung, trước hết, chuyên gia kinh tế có đóng góp nổi bật ở khía cạnh chuyên môn Thông qua nghiên cứu của mình, chuyên gia

bổ sung thêm kiến thức về lĩnh vực mà mình chuyên sâu Nghiên cứu của

chuyên gia là kết tinh công sức, trí tuệ, tâm huyết của người làm khoa học Tri thức, kiến thức được chuyên gia chắt lọc, bổ sung, phát triển có ý nghĩa nhiều mặt đối với đời sống kinh tế-xã hội, không chỉ làm giàu thêm nguồn tri thức của dân tộc, của nhân loại mà còn có tác động hỗ trợ, thúc đẩy sự phát triển của các lĩnh vực kinh tế

Chuyên gia kinh tế là người thường xuyên theo dõi, nắm bắt thực tiễn, gắn kiến thức, kinh nghiệm của mình vào các vấn đề đang nảy sinh trong đời sống kinh tế để từ đó đưa ra những nhận định, đánh giá, khuyến nghị Theo

TS Cao Sỹ Kiêm: Chuyên gia thường phát hiện khuynh hướng, quan sát thực tiễn, phân tích gắn vào chính sách, luật lệ, vào hoàn cảnh chung trong nước và thế giới Thường thường đóng góp của chuyên gia ở khía cạnh đóng góp chính sách, phân tích những đúng sai của chính sách, tổng kết bài học thực hiện, rút ra kinh nghiệm và phán đoán tính hình sắp tới Trong đó, có một phần đóng góp vào xây dựng chính sách, giải pháp Đồng thời, cũng giúp cho các ngành chuyên môn, cơ quan lãnh đạo kể cả Đảng, Chính phủ, Quốc hội có thêm thông tin, tình hình thực tiễn [Biên bản phỏng vấn sâu TS Cao Sỹ Kiêm – Phụ lục 1]

Chia sẻ về quan điểm này TS Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh: Chuyên gia đúng nghĩa phải là người nêu được toàn cảnh thực trạng, lý giải được nguyên nhân, phát hiện vấn đề và đồng thời đề xuất giải pháp, như vậy mới thành tổng thể [Biên bản phỏng vấn sâu TS Nguyễn Minh Phong – Phụ lục 1] Chuyên gia kinh tế là người có cái nhìn tương đối toàn diện, nêu được cả mặt tích cực và hạn chế trong mỗi hiện tượng, vấn đề Chuyên gia sẽ tổng hợp, khái quát những yếu tố thành công, chưa thành công, những vấn đề còn đang cản trở để phát hiện, giúp cho cơ quan làm chính sách, cơ quan điều hành, quản lý có địa chỉ để giải quyết Giúp khơi thông những ách tắc trong sản xuất, kinh doanh, những vấn đề tồn tại, vướng mắc trong các nội dung

sâu, họ đứng bên ngoài nên nhìn sáng hơn, đầy đủ hơn, tham gia chuẩn xác, khách quan hơn” [Biên bản phỏng vấn sâu TS Cao Sỹ Kiêm – Phụ lục 1] Nói

đến vai trò của chuyên gia kinh tế, PGS.TS Ngô Trí Long khẳng định: Vai trò của chuyên gia trước một vấn đề phải phân tích mặt được, chưa được, mặt tốt, không tốt và hệ lụy của nó như thế nào Thực tế hiện này trước một cơ chế, chính sách, một hiện tượng, vấn đề trong xã hội đang xảy ra thì chuyên gia phải phân tích tác dụng, những mặt thu được và chưa thu được Ví dụ, một cơ chế chính sách ra đời chuyên gia phải cho xã hội biết được kết quả của nó thế nào, tác dụng phụ ra sao Tránh phân tích một chiều, “bám càng”, phục vụ cho một mục đích nào đó, một nhóm lợi ích nào đó Một chiều là cực đoan, chỉ nói mặt tốt hoặc xấu chứ không nói tất cả [Biên bản phỏng vấn sâu PGS.TS Ngô Trí Long – Phụ lục 1]

Chuyên gia kinh tế với uy tín đã được khẳng định là người có tiếng nói trước công luận, dám nói và chịu trách nhiệm trước những phát ngôn của mình Việc chia sẻ ý kiến, bày tỏ quan điểm trước báo chí, công luận thể hiện trách nhiệm của chuyên gia với cộng đồng Khi đã phát ngôn, chuyên gia phải chịu trách nhiệm về lời nói của mình, tính chính xác của những thông tin, nhận định, đánh giá mà mình đưa ra Chuyên gia là những người có uy tín trong chuyên môn, trong hoạt động thực tiễn Thông qua báo chí, cơ quan truyền thông, uy tín của chuyên gia càng được khẳng định hơn nữa thông qua những ý kiến của chuyên gia trên báo chí Nếu đó là những ý kiến chuẩn xác, khách quan, giải quyết được những vấn đề thực tiễn đang đặt ra, uy tín của chuyên gia ngày càng được nâng cao, được xã hội và người dân ủng hộ Ngược lại, nếu ý kiến nêu lên vì dụng ý cá nhân, phục vụ cho một nhóm lợi ích nào đó, cố tình làm sai lệch bản chất hoặc hướng dư luận theo thông tin một chiều, tự bản thân chuyên gia sẽ đánh mất uy tín mà mình đã gây dựng Đối với báo chí kinh tế, vai trò của chuyên gia kinh tế thể hiện ở một số điểm nổi bật như sau:

- Chuyên gia cung cấp tài liệu, tư liệu để báo chí khai thác, sử dụng đăng tải, phát sóng Trong trường hợp này, chuyên gia là một nguồn tin của báo chí, thông tin của chuyên gia cung cấp bảo đảm độ chân thực, chính xác, thông qua báo chí để chuyển tải đến công chúng

- Chuyên gia kinh tế đưa ra những phân tích, giải thích, nhận xét, đánh giá Chuyên gia giải thích các thuật ngữ kinh tế, những nội dung mới cần được hiểu một cách thấu đáo Chuyên gia phân tích, đánh giá, đưa ra nhận xét trước các sự việc, hiện tượng, vấn đề đang xảy ra trong đời sống kinh tế giúp công chúng có được những hiểu biết một cách sâu sắc, toàn diện hơn

- Chuyên gia chỉ rõ nguyên nhân những vấn đề nổi cộm trong nền kinh

tế Ý kiến của chuyên gia trong trường hợp này giúp công chúng hiểu rõ bản chất của những vấn đề nóng hổi, có tính thời sự đang nảy sinh trong thực tế Những vấn đề cần chuyên gia phân tích nguyên nhân thường đang có nhiều cách hiểu khác nhau, không thông nhất Do vậy, ý kiến chuyên gia sẽ có đóng góp quan trọng về chuyên môn, thể hiện trách nhiệm cũng như góp phần nâng cao uy tín của chuyên gia

- Chuyên gia phản biện cơ chế, chính sách Có những cơ chế, chính sách khi ban hành, áp dụng thực tế gặp nhiều vướng mắc, trở thành rào cản, ảnh hưởng không tốt đến các tổ chức, cá nhân khi hoạt động trong các lĩnh vực của nền kinh tế Ý kiến của chuyên gia không những nêu lên những vướng mắc này mà còn giúp cơ quan chức năng có hướng khắc phục

- Chuyên gia góp phần định hướng dư luận xã hội Với uy tín của mình, chuyên gia có sức ảnh hưởng lớn đến công chúng Ý kiến của chuyên gia có sức nặng riêng, giúp công chúng không quá bi quan, hoang mang trước những tác động tiêu cực của nền kinh tế cũng như không quá kỳ vọng để tránh tạo nên hiệu ứng tâm lý đám đông, nhưng “cơn sốt ảo”

- Chuyên gia kinh tế đề xuất giải pháp Giải pháp các chuyên gia kinh tế

trên cơ sở phân tích, đánh giá nguyên nhân, thực trạng kết hợp với chuyên môn, kinh nghiệm của bản thân chuyên gia

- Chuyên gia đưa ra dự báo, nhận định xu hướng phát triển Dự báo, nhận định của chuyên gia dựa trên những cơ sở khoa học nhất định, trở thành kênh tham khảo cho công chúng trước khi đưa ra quyết định đầu tư hay hoạt động sản xuất, kinh doanh

1.3 Báo chí, báo chí kinh tế

1.3.1 Báo chí

Trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí truyền thông” của các tác giả Dương

Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang, định nghĩa: Báo chí là một hình thái

ý thức xã hội, là công cụ, vũ khí quan trọng trên mặt trận tư tưởng văn hóa Báo chí luôn lấy hiện thực khách quan làm đối tượng phản ánh Thông tin báo chí là một quá trình liên tục, xuyên suốt trong mối quan hệ chặt chẽ giữa cuộc sống, nhà báo, tác phẩm, công chúng… Hiện thực tái hiện trên báo chí phải là một hiện thực sôi động, tiêu biểu và luôn luôn đổi mới [13, tr 20]

Báo chí là hiện tượng xã hội phổ biến, phát triển từng ngày và tác động chi phối đến mọi lĩnh vực của đời sống Trong các hệ thống quyền lực chính trị khác nhau, dù cho quan điểm, chính sách và phương thức khai thác, sử dụng báo chí khác nhau nhưng giữa chúng vẫn có điểm chung Theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững, báo chí truyền thông là hoạt động thông tin – giao tiếp xã hội trên quy mô rộng lớn nhất, là công cụ và phương thức kết nỗi xã hội hữu hiệu nhất, là công cụ và phương thức can thiệp xã hội hiệu quả nhất trong mối quan hệ với công chúng và dư luận xã hội, với nhân dân và với các nhóm lợi ích, với các nước trong khu vực và quốc tế [4, tr.61]

Tác giả Trần Hữu Quang trong cuốn “Xã hội học truyền thông đại chúng” cho rằng, báo chí truyền thông là quá trình truyền đạt, tiếp nhận và

trao đổi thông tin nhằm thiết lập mối quan hệ giữa con người với con người Truyền thông đại chúng là quá trình truyền đạt thông tin một cách rộng rãi

đến mọi người trong xã hội thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng như phát thanh, truyền hình [14, tr 30]

Có thể khẳng định, báo chí là một bộ phận của truyền thông đại chúng,

là bộ phận chiếm vị trí trung tâm, vai trò nền tảng và có khả năng quyết định tính chất, khuynh hướng, chi phối năng lực và hiệu quả tác động của truyền

thông đại chúng TS Đậu Ngọc Đản trong cuốn “Báo chí với sự nghiệp đổi mới” nhấn mạnh, những diễn biến kinh tế từ lâu đã trở thành mối quan tâm

hàng đầu của báo chí vì kinh tế là cơ sở của đời sống xã hội, đúng như Các Mác nói: Trước hết người ta phải có ăn, mặc, ở… rồi mới có thể bàn đến chính trị, triết học, văn học, nghệ thuật [8, tr 7]

Số liệu của Bộ Thông tin và Truyền thông tại Hội nghị báo chí toàn quốc năm 2015 cho biết, hiện nay, cả nước có 845 cơ quan báo chí, trong đó

có 199 cơ quan báo chí in, 646 tạp chí, 1 hãng thông tấn quốc gia Ngoài ra còn có 98 báo, tạp chí điện tử, trong đó có 76 báo, tạp chí điện từ của cơ quan báo chí in

Trong lịch sử phát triển của báo chí Việt Nam, tờ “Nông cổ mín đàm”

1/8/1901 Một số tài liệu còn cho biết, tại Hà Nội, năm 1883 đã có Bản tin của

Ủy ban nghiên cứu canh nông, kỹ nghệ và thương mại của Trung Kỳ và Bắc

Kỳ “Nông cổ mín đàm” nghĩa là uống trà bàn chuyện làm ruộng, đi buôn Tờ

báo này do Canavagio sáng lập, Lương Khắc Ninh, Trần Chánh Chiếu điều

hành trong giai đoạn 1901-1924 Trong “Nông cổ mín đàm” đáng chú ý nhất

là chuyên mục “Thương cổ luận” chuyên đăng tài các bài viết kinh doanh, buôn bán Mục “Lời rao” lại đăng tải nhưng thông tin mới nhất về thị trường,

qua đó giúp công chúng đặc biệt là giới kinh doanh có cái nhìn đầy đủ về thị trường, về xu hướng phát triển của thị trường

Sau Cách mạng Tháng Tám (1945) đến trước thời kỳ đổi mới (năm 1986), ở nước ta có rất ít tờ báo, tạp chí chuyên về lĩnh vực kinh tế Về tạp chí

có Tạp chí Nghiên cứu kinh tế do Viện Nghiên cứu kinh tế phát hành từ năm

1961, định kỳ mỗi tháng một số Bên cạnh đó, có Tạp chí Kế hoạch thống kê, nhưng tạp chí này chỉ giới hạn nội dung trong lĩnh vực kế hoạch thống kê Về báo có những tờ như Thương mại, Thủ công, ngoài ra, các vấn đề kinh tế cũng được phản ánh trên các báo như Nhân dân, Lao động, Tiền phong…

Từ khi đất nước bắt đầu tiến hành công cuộc đổi mới, đặc biệt từ năm

1990, số lượng báo chí chuyên biệt về kinh tế tăng lên nhanh chóng Hầu hết các cơ quan báo chí đều tăng cường phản ánh các vấn đề kinh tế Đối với báo in, có thể kể đến một số tờ như Thời báo Kinh tế Việt Nam, Diễn đàn doanh nghiệp, Đầu tư, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Thời báo Ngân hàng, Thời báo Tài chính…

Đối với truyền hình, riêng Đài Truyền hình Việt Nam đã có nhiều chương trình về kinh tế như Tạp chí Kinh tế cuối tuần, Lựa chọn cuối tuần, Bản tin Tài chính kinh doanh Đài Truyền hình kỹ thuật số VTC có Doanh nghiệp 24 giờ, Bản tin Tài chính, Khoảnh khắc vàng… Bên cạnh đó, xuất hiện một số kênh truyền hình dành riêng cho kinh tế, tài chính Kênh Infotv,

ra đời tháng 3/2007, phát sóng trên hệ thống truyền hình cáp Việt Nam, là

kênh truyền hình chuyên biệt về kinh tế tài chính đầu tiên tại Việt Nam Kênh VITV lên sóng ngày 15/3/2009, kênh thị trường, kinh tế - tài chính chuyên sâu, hợp tác giữa VIT media và Đài Truyền hình kỹ thuật số VTC FBNC (financial business news channel) là kênh truyền hình của Đài truyền hình TP

Hồ Chí Minh dành cho giới kinh doanh, nói về thông tin kinh tế, tài chính, ngân hàng Kênh Invest TV, ra mắt ngày 16/6/2009, kênh truyền hình chuyên biệt về đầu tư, kinh tế, phát trên truyền hình cáp Việt Nam

Với báo điện tử, trước hết là các ấn phẩm điện tử của báo chí kinh tế đã

có ấn phẩm báo in như vneconomy.vn của Thời báo Kinh tế Việt Nam, Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online (thesaigontimes.vn) của Thời báo Kinh tế Sài Gòn, baodautu.vn của báo Đầu tư… Ngoài ra, còn có một số trang thông tin kinh tế như CafeF, Bizlive, NDH…

Vai trò của báo chí kinh tế

Báo chí kinh tế trước hết đóng vai trò trong tuyên truyền đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước về kinh tế Báo chí kinh tế giúp cho công chúng hiểu được đường lối chính sách phát triển kinh tế của quốc gia, hiểu được nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN

Các lĩnh vực của đời sống kinh tế có ảnh hưởng trực tiếp đến hầu hết mọi người dân trong xã hội Do vậy, thông tin về kinh tế là một trong những nội dung được công chúng quan tâm nhất hiện nay Việc ra đời và phát triển báo chí kinh tế đã góp phần đáp ứng nhu cầu thông tin nhanh chóng, đầy đủ của công chúng trong bối cảnh nền kinh tế luôn vận động, phát triển Kinh tế nước ta đang hội nhập ngày càng mạnh mẽ, sâu rộng, có mỗi liên hệ chặt chẽ cũng như tác động qua lại với các nền kinh tế trong khu vực và trên thế giới Thông tin kinh tế được phản ánh trên báo chí hiện nay cũng giành dung lượng lớn cho các hoạt động của kinh tế thế giới

Thông qua phân tích chính sách kinh tế - xã hội, báo chí cũng phản ánh những điểm chưa phù hợp giữa chính sách và thực tiễn để bổ sung, hoàn thiện

các chính sách TS Hoàng Đình Cúc trong cuốn “Những vấn đề của báo chí hiện đại” đánh giá: “Báo chí góp phần hoàn chỉnh luật pháp, đặc biệt liên quan đến lĩnh vực kinh tế, làm cho các thành phần kinh tế cạnh tranh lành mạnh trên một “sân chơi” là thị trường chung mà trọng tài là hệ thống luật pháp thống nhất, công minh” [2, tr 237]

Báo chí kinh tế góp phần tạo ra diễn đàn để người dân, doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân hoạt động trong các lĩnh vực kinh tế có thể bày tỏ ý kiến của mình Đó có thể là những nhận định, phân tích, đóng góp giải pháp, nêu lên những thuận lợi khó khăn trong thực tế… Từ những ý kiến được đăng tải trên báo chí, nguyện vọng, mong muốn của người dân, cộng đồng được tập hợp gửi đến cơ quan chức năng, giúp công tác chỉ đạo, điều hành, quản lý của Đảng, Nhà nước được hiệu quả hơn

Báo chí kinh tế cũng đóng vai trò quan trọng để khích lệ, động viên, cổ

vũ đối với doanh nghiệp, doanh nhân Qua báo chí, thương hiệu của doanh nghiệp được quảng bá, được công chúng biết đến nhiều hơn Nhiều mô hình, cách thức sản xuất, kinh doanh sáng tạo, mang lại hiệu quả cao, những doanh nghiệp, doanh nhân điển hình được giới thiệu, nhân rộng, qua đó, có những đóng góp thiết thực cho sự phát triển của nền kinh tế Ngoài ra, những rào cản, trở ngại, gây phiền hà cho doanh nghiệp, doanh nhân cũng được báo chí phê phán, công khai ra công luận, giúp doanh nghiệp, doanh nhân có điều kiện hoạt động thuận lợi hơn

1.4 Các yếu tố cấu thành thông tin kinh tế

Thông tin báo chí chuyển tải đến công chúng gồm nhiều yếu tố cấu thành Các yếu tố thông tin này có được từ các cách thức khai thác, tiếp cận khác nhau của người làm báo Có thể chỉ ra như thông tin qua quan sát thực

tế, thông tin khai thác từ phỏng vấn, thông tin từ khai thác tài liệu, thông tin

dưới dạng thức thống kê số liệu Thông tin kinh tế cũng mang các đặc điểm chung của thông tin báo chí Qua khảo sát tin, bài trên một số ấn phẩm báo chí kinh tế có thể thấy, thông tin kinh tế được cấu thành bởi những yếu tố cơ bản sau:

1.4.1 Thông tin số liệu thống kê

Các số liệu thống kê có ý nghĩa rất quan trọng đối với thông tin kinh tế

Có thể thấy thông tin từ số liệu thống kê xuất hiện dày đặc trên báo chí kinh

tế, trở thành nguồn “nguyên liệu” chính cho các bài viết Trên báo chí kinh tế, không khó bắt gặp những tin, bài chỉ sử dụng hoàn toàn số liệu thống kê Bên cạnh cung cấp thông tin dưới dạng nguyên văn, việc so sánh, đối chiếu các số liệu thống kê cũng góp phần giúp công chúng hiểu rõ hơn thông điệp người làm báo muốn chuyển tải

Trên Thời báo Kinh tế Việt Nam, mỗi số báo đều có chuyên trang chứng khoán, trong đó “bài đinh” gần như hoàn toàn sử dụng số liệu thống kê

Có thể lấy ví dụ như bài viết “VN-Index vững vàng vượt mốc 605 điểm” trong

chuyên trang Chứng khoán của Thời báo Kinh tế Việt Nam, số 187 ngày 6/8/2014, chỉ đăng đơn thuần thông tin số liệu:

“Kết thúc phiên giao dịch ngày 5/8/2014, VN - index tăng 8,69 điểm (+1,45%), đóng cửa tại 607,73 điểm Cổ phiếu GAS tăng giá sang phiên thứ 2 liên tiếp sau khi công bố sơ bộ về kết quả kinh doanh trong 6 tháng đầu năm với lợi nhuận sau thuế đạt 6.427 tỷ đồng, vượt 50% kế hoạch 6 tháng và đạt 75% kế hoạch cả năm Cổ phiếu VCB tăng giá sang phiến thứ 3 liên tiếp sau khi ký hợp tác toàn diện với VNBC và tham gia tái cơ cấu VNBC Tại sàn HOSE, tổng khối lượng giao dịch đạt 86,63 triệu đơn vị, tổng giá trị giao dịch 1.620 tỷ đồng Khối ngoại quay lại bán ròng 455.700 đơn vị, trí giá bán ròng 57,7 tỷ đồng Tại sàn Hà Nội, chỉ số HNX-index cũng tăng nhẹ 0,59 điểm (+0,74%) ”

Tương tự trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online, các bài viết về chứng khoán sử dụng chủ yếu thông tin số liệu Mang tính chất như một bài tường thuật lại phiên giao dịch chứng khoán trong ngày, những bài viết dạng ngày không chỉ cung cấp số liệu thô mà còn có so sánh, đối chứng Ví dự như bài

“Chứng khoán ngày cuối tháng: khối ngoại “độc diễn” đăng trên Thời báo

Kinh tế Sài Gòn Online ngày ngày 30/6/2015:

“Diễn biến thị trường khá tích cực trong buổi sáng khi mức điểm tăng được nới rộng dần theo thời gian giao dịch Áp lực bên bán mạnh lên rõ rệt

từ sau 2 giờ chiều và lấy lại hầu hết điểm tăng có trước đó Hai chỉ số kết phiên trái chiều nhau, VN-Index tăng nhẹ lên 593,05 điểm (+0,22%) trong khi HNX-Index giảm về 84,94 điểm (-0,64%)

Thanh khoản đã sôi động hơn khá nhiều trong hôm nay, do cả hai bên mua bán đều khá quyết liệt Cụ thể HSX có 136 triệu đơn vị khớp lệnh với giá trị đạt 2.241 tỉ đồng (+29,3%) trong khi HNX cũng có 53,4 triệu cổ phiếu được chuyển nhượng với giá trị 643 tỉ đồng (+15,2%)”

1.4.2 Thông tin từ quan sát của phóng viên

Quan sát, miêu tả là một trong những kỹ năng cơ bản của người làm báo Người viết bài với tư cách là nhân chứng có mặt tại thời điểm diễn ra sự việc, hiện tượng, ghi nhận và miêu tả lại bằng ngôn ngữ báo chí để chuyển tải thông tin đến người đọc Đối với các bài viết về kinh tế, thông tin từ quan sát của phóng viên tuy không chiếm tỷ lệ lớn và không thường xuyên được sử dụng nhưng luôn mang đến sự sinh động, chân thực cho công chúng Có thể

lấy ví dụ trong bài “TP Hồ Chí Minh: Cung ứng 40.000 tỉ đồng tiền mặt cho dịp tết” đăng trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online ngày ngày 11/2/2015, có đoạn miêu tả như sau: “Theo ghi nhận của Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online, hiện tại, việc tập trung đông người rút tiền ATM vẫn diễn ra cục bộ ở một số khu vực, trong đó, chủ yếu là các khu chế xuất, khu công nghiệp, còn tại các trụ ATM trong khu vực nội thành, việc này hiếm xảy ra Tuy vậy, ở đa phần

các máy ATM được khảo sát, không có hiện tượng thiếu tiền hay máy đang bảo trì”

Bên cạnh quan sát, miêu tả, báo chí, trong bài viết về kinh tế phóng viên cũng trực tiếp tiến hành khảo sát để thu nhận thông tin, ví dụ như khảo sát về số doanh nghiệp phá sản tại một địa phương, khảo sát sức mua trên thị trường hay diễn biến giá cả Đối với dạng thông tin này, phóng viên tự chịu

trách nhiệm về độ chính xác khi cung cấp cho công chúng Trong bài “Hơn 38.000 tỉ đồng cho vay đầu tư cổ phiếu” đăng trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn

Online ngày 8/2/2015, phóng viên đã thực hiện khảo sát về lượng vốn cho vay kinh doanh cổ phiếu:

“Cuộc khảo sát thực tế do chúng tôi tiến hành với những ngân hàng quốc doanh và nửa quốc doanh cho thấy họ không chú trọng cho vay kinh doanh cổ phiếu Số dư cho vay cổ phiếu tập trung vào các ngân hàng cổ phần trong khi vốn điều lệ của tất cả các ngân hàng cổ phần chưa đầy 200.000 tỉ đồng Nghĩa là các tổ chức tín dụng cổ phần phải điều chỉnh dư nợ cho vay

cổ phiếu rất mạnh để đáp ứng quy định của Thông tư 36”

1.4.3 Thông tin tài liệu văn bản

Những văn bản thường được sử dụng trên báo chí là những quy định mới, có ảnh hưởng đến nhiều đối tượng trong xã hội như văn bản quy phạm pháp luật (luật, nghị định, thông tư, quyết định ) hay các báo cáo của cơ

quan chức năng, hiệp hội, các tổ chức nghiên cứu Trong bài viết “Cải cách thủ tục thuế và hải quan” đăng trên Thời báo Kinh tế Việt Nam (số 199, ngày

20/8/2014) đã dẫn thông tin văn bản từ 4 thông tư đang được Tổng cục Thuế (Bộ Tài chính) sửa đổi:

“Tổng cục thuế đã đề xuất sửa dổi, bổ sung 4 thông tư liên quan đến thủ tục hành chính thuế gồm thông tư 156, thông tư 219, thông tư 08, thôg tư

85 Theo đó, sẽ lược bỏ một số chỉ tiêu trên bảo kê thuế GTGT đầu vào và

tổng cục thuế cho biết sẽ giảm được số giờ chuẩn bị khai thuế GTGT là 132 giờ/năm

Việc bỏ quy định phải tổng hợp và khai các hóa đơn hàng hóa dịch vụ không phải tổng hợp trên tờ khai thuế sẽ giảm được số giờ chuẩn bị khai thuế GTGT là 12 giờ/năm Nội dung đáng chú ý thứ 3 là sửa các chỉ tiêu liên quan đến hạch toán thu NSNN trên các giấy nộp tiền vào NSNN của người nộp thuế giúp giảm được 8 giờ/năm Như vậy, sau khi thực hiện các giải pháp tổng thể của Bộ Tài chính, dự kiến số giờ thực hiện khai và nộp thuế của người nộp thuế sẽ giảm được 201,5 giờ”

1.4.4 Thông tin từ các chuyên gia kinh tế

Hiện nay, phương pháp phỏng vấn được người làm báo sử dụng phổ biến với mục đích khai thác thông tin Đối với báo chí kinh tế, chuyên gia kinh tế là đối tượng thường xuyên được tiếp cận để phỏng vấn, tìm kiếm thông tin Chuyên gia kinh tế vừa là nguồn cung cấp tài liệu vừa là nhân vật trong nhiều bài viết trên báo chí Bên cạnh đó, chuyên gia kinh tế còn đóng vai trò là tác giả, đứng tên trên bài viết hay nói cách khác là các cộng tác viên của cơ quan báo chí Thông tin từ chuyên gia kinh tế có thể xem là một nguồn thông tin, kênh thông tin bên cạnh các yếu tố khác cấu thành nên thông tin kinh tế

Tiểu kết chương 1

Trong chương 1, luận văn đã trình bày một số vấn đề lý luận chung liên quan đến kinh tế; chuyên gia và chuyên gia kinh tế; báo chí kinh tế; cách thức khai thác thông tin từ chuyên gia bằng phương pháp phỏng vấn Luận văn đã đưa ra một số khái niệm cơ bản về chuyên gia, chuyên gia kinh tế, từ những quan niệm đó rút ra cho tác giả luận văn cách hiểu có tính khái quát, tương đối đẩy đủ về chuyên gia và chuyên gia kinh tế

Luận văn cũng phác thảo một vài nét về lịch sử hình thành và phát triển của báo chí kinh tế Việt Nam, khẳng định những đóng góp của báo chí kinh tế đối với sự phát triển của báo chí nói chung cũng như vai trò cung cấp thông tin, định hướng dư luận xã hội, tạo diễn đàn để những người quan tâm đến các lĩnh vực của đời sống kinh tế được bày tỏ quan điểm của mình Trong chương

1, luận văn đã phân tích các yếu tố cơ bản của thông tin kinh tế

Những vấn đề lý luận được nêu ra trong chương 1 là cơ sở để định hướng quá trình nghiên cứu, khảo sát của tác giả luận văn Các kết quả của quá trình nghiên cứu, khảo sát được trình bày trong chương 2 của luận văn

CHƯƠNG 2: SỨC NẶNG CỦA THÔNG TIN KINH TẾ ĐƯỢC CUNG

CẤP TỪ CÁC CHUYÊN GIA 2.1 Giới thiệu về các ấn phẩm báo chí, bản tin truyền hình được khảo sát

2.1.1 Thời báo Kinh tế Sài Gòn

Ra đời tháng 1/1991, Thời báo Kinh tế Sài Gòn ban đầu thuộc Sở Thương mại TP Hồ Chí Minh, hiện nay trực thuộc UBND TP Hồ Chí Minh

Tờ Thời báo Kinh tế Sài Gòn được xem như tuần báo kinh tế đầu tiên của TP

Hồ Chí Minh sau khi đất nước thống nhất năm 1975 Ban đầu tờ báo ra đời 4

ấn phẩm: Thời báo Kinh tế Sài Gòn ra hằng tuần, Saigon times weekly ra hằng tuần bằng tiếng Anh, Saigon times daily ra từ thứ hai đến thứ 6 bằng tiếng Anh và Saigon eco ra hằng tuần bằng tiếng Pháp Đầu năm 2001, tờ báo tiếng Pháp phải đình bản vì yếu tố tài chính

Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online ra mắt ngày 3/1/2008 tại địa chỉ thesaigontimes.vn với định hướng là tờ báo điện tử chính thức của Thời báo Kinh tế Sài Gòn, nội dung chuyên sâu về kinh tế

2.1.2 Bản tin Tài chính kinh doanh, phát sóng trên kênh VTV1 - Đài truyền hình Việt Nam (THVN)

Đài THVN là cơ quan trực thuộc Chính phủ, là đài truyền hình quốc gia, thực hiện nhiệm vụ cung cấp thông tin, tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật Nhà nước, là diễn đàn của nhân dân Ngày phát sóng chương trình truyền hình đầu tiên 7/9/1970 Hiện nay phát sóng 130 giờ/ngày, 6 kênh quảng bá, các kênh khu vực, hệ thống truyền hình cáp, truyền hình số vệ tinh

Bản tin Tài chính kinh doanh phát sóng vào các khung giờ: 7 giờ sáng, 12h30 trưa, 21h30 tối và 1 bản tin tài chính tiêu dùng lúc 17h40 Thời lượng bản tin trưa và chiều 15-20 phút, bản tin sáng và tối 20-25 phút Trong đó, bản tin 7h bao gồm các tin, bài phóng sự, mục điểm báo Tiêu chí lựa chọn là những tin, bài không quá vĩ mô, nặng nề, khó hiểu, xen kẽ thông tin tiêu dùng

hoặc những chuyện gần gũi đời sống Bản tin 12h30 gồm bài và phần tường thuận thông tin trực tiếp tại sàn chứng khoán Bản tin này luôn cố gắng đẩy mạnh phần nội dung chứng khoán, tin nhanh trong ngày Bản tin 17h40 gồm tin bài liên quan đến vấn đề giá cả, thị trường, tiêu dùng Bản tin 21h30 gồm tin bài và bình luận sâu Tùy tưng vấn đề xảy ra trong ngày hoặc trong khoảng thời gian sự kiện diễn ra để tổ chức bình luận trường quay, trao đổi giữa người dẫn chương trình với phóng viên theo dõi vấn đề đó hoặc với chuyên gia kinh tế, người trong cuộc Đây là bản tin tập trung công sức thực hiện, phát sóng vào khung giờ nhiều người xem hơn so với các bản tin trước

2.1.3 Thời báo Kinh tế Việt Nam

Thời báo Kinh tế Việt Nam ra số đầu tiên vào tháng 9/1991 với tên gọi

“Thông tin kinh tế”, xuất bản 1 kỳ/tuần Từ tháng 12/1991 đổi tên thành Thời báo Kinh tế Việt Nam Hiện nay, Thời báo Kinh tế Việt Nam phát hành 6 kỳ/tuần, từ thứ 2 đến thứ 7 Ngoài ấn phẩm báo in tiếng Việt còn xuất bản tạp chí tiếng Anh: Vietnam Economic Times, Tạp chí The Guide; Tạp chí Tư vấn tiêu dùng và báo điện tử tại địa chỉ vneconomy.vn

Thời báo Kinh tế Việt Nam có 16 trang mỗi số, gồm các chuyên trang, chuyên mục chính: Thời sự kinh tế (từ trang 2 đến trang 4); Vấn đề thời mở cửa; Hội nhập kinh tế; Chứng khoán; Tài chính – Ngân hàng; Kinh doanh; Kinh tế - xã hội; Công nghệ thông tin; Kinh tế thế giới Trang 16 dành cho quảng cáo Riêng số báo ra ngày thứ 7 là số đặc biệt, gộp 2 số cuối tuần, dày

24 trang Số đặc biệt có thêm một số chuyên trang như: Doanh nghiệp – Doanh nhân; Đời sống kinh tế phía Nam; Phát triển thị trường…

2.2 Vai trò của chuyên gia kinh tế thể hiện qua các báo đƣợc khảo sát

2.2.1 Tần suất xuất hiện của các chuyên gia kinh tế

Khảo sát trên Thời báo Kinh tế Việt Nam trong thời gian 1 năm (tháng 7/2014 đến 6/2015) với 313 số báo (bao gồm cả số báo gộp) Tổng số bài viết

về lĩnh vực tài chính - ngân hàng là 885 bài Tỷ lệ 2,8 bài về tài chính ngân

báo có 16 trang, trừ trang 1 và trang 16 (dành cho quảng cáo) mỗi trang nội dung có 1-2 bài, như vậy, trung bình mỗi số báo có 15-20 bài Là tờ báo chuyên biệt về kinh tế, nội dung của Thời báo Kinh tế Việt Nam đề cập nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống kinh tế như kinh tê vĩ mô, bất động sản, công nghiệp, thương mại, giao thông vận tải, đầu tư Tỷ lệ gần 1/5 số bài viết trên mỗi số báo đề cập đến lĩnh vực tài chính - ngân hàng có thể thấy đây là lĩnh vực được quan tâm, dành khá nhiều dung lượng

Số bài viết về tài chính - ngân hàng có ý kiến chuyên gia trong thời gian khảo sát trên Thời báo Kinh tế Việt Nam là 405 bài Đạt tỷ lệ 45,7% tổng

số bài viết về tài chính - ngân hàng Như vậy, gần 2 bài viết về tài chính ngân hàng thì có 1 bài xuất hiện chuyên gia Nhưng bài viết không có ý kiến chuyên gia đơn thuần đưa thông tin số liệu, văn bản, phân tích, khảo sát của chính phóng viên Tính trung bình, mỗi tháng có hơn 33 bài viết về tài chính ngân hàng xuất hiện chuyên gia Với định kỳ xuất bản 5 số/tuần, một tháng 20

số, có thể thấy, con số trung bình ngày nào cũng có hơn 1 bài viết xuất sự xuất hiện của chuyên gia kinh tế cung cấp thông tin về tài chính - ngân hàng trên Thời báo Kinh tế Việt Nam

Biểu đồ 2.1 Khảo sát ý kiến chuyên gia trên Thời báo Kinh tế Việt Nam

(Nguồn: nghiên cứu của luận văn)

Khảo sát theo từng tháng cụ thể trên Thời báo Kinh tế Việt Nam cho thấy, nhiều nhất là tháng 2/2015 và tháng 5/2015 có 42 bài viết xuất hiện chuyên gia kinh tế trên tổng số 80 bài về tài chính - ngân hàng, tỷ lệ 52,5% Tháng thấp nhất là tháng 4/2014, có 28 bài xuất hiện chuyên gia trên tổng số

65 bài, tỷ lên 43% Từ đó, có thể thấy, tần suất xuất hiện của các chuyên gia kinh tế trên những bài viết về lĩnh vực tài chính ngân hàng của Thời báo Kinh

tế Việt Nam là khá dày, gần như với bất kỳ số báo nào trong thời gian khảo sát cũng đều có mặt chuyên gia

Khảo sát Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online trong thời gian 1 năm (tháng 7/2014 đến tháng 6/2015) cho thấy: tổng số có 778 bài viết về lĩnh vực tài chính - ngân hàng, trung bình mỗi ngày có hơn 2 bài Số lượng bài về tài chính - ngân hàng có xuất hiện của chuyên gia kinh tế là 237 bài, chiếm tỷ lệ 30,4% tổng số bài Mỗi ngày, tính trung bình trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online có gần 1 bài viết xuất hiện chuyên gia kinh tế So sánh với Thời báo Kinh tế Việt Nam ấn phẩm báo in, có thể thấy Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online (báo điện tử) có số lượng bài viết về tài chính ngân hàng cũng như bài

có sự xuất hiện của chuyên gia kinh tế ít hơn

Biểu đồ 2.2 Khảo sát ý kiến chuyên gia trên Thời báo Kinh tế Sài

Gòn Online (Nguồn: nghiên cứu của luận văn)

Thống kê cụ thể theo tháng trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online: Tháng có số bài viết xuất hiện chuyên gia kinh tế nhiều nhất là tháng 10/2014 với 27 bài trên tổng số 79 bài về tài chính - ngân hàng và tháng 5/2015 với 27 bài trên tổng số 79 bài (tỷ lệ 34,1%) Tháng ít nhất là tháng 2/2015, chỉ có 11 bài xuất hiện chuyên gia kinh tế trên tổng số 41 bài về tài chính - ngân hàng (tỷ lệ 26,8%)

Khảo sát Bản tin Tài chính kinh doanh (VTV1) trong thời gian 6 tháng (từ tháng 6/2015 đến tháng 11/2015), tổng số có 231 bài về lĩnh vực tài chính – ngân hàng Trong đó, có 107 bài có sự xuất hiện của chuyên gia, chiếm tỷ lệ 46,3% Tần suất xuất hiện của chuyên gia trên Bản tin Tài chính kinh doanh (VTV1) gần bằng trên báo in Thời báo Kinh tế Việt Nam, cao hơn so với Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online Thống kê theo tháng, số bài xuất hiện chuyên gia kinh tế nhiều nhất trong tháng 9 với 26 bài trên tổng số 45 bài Tháng ít nhất là tháng 11, có có 9 bài xuất hiện chuyên gia trên tổng số 28 bài

Biểu đồ 2.3 Khảo sát ý kiến chuyên gia trên Bản tin Tài chính Kinh

doanh (Nguồn: nghiên cứu của luận văn)

So sánh tần suất xuất hiện chuyên gia kinh tế trên các ấn phẩm báo chí

và bản tin truyền hình tương ứng với các loại hình báo chí là báo in, báo mạng điện tử và truyền hình có thể thấy tần suất xuất hiện khá cao, đặc biệt trên báo

in và bản tin truyền hình Với tần suất như vậy, thông tin từ chuyên gia kinh