(Luận văn thạc sĩ) tương đồng và dị biệt giữa tin phát thanh truyền thống và tin phát thanh hiện đại

Tuy nhiên, kể từ năm 1990 trở lại đây, Đài TNVN đứng trước một cạnh tranh khốc liệt về đưa tin và chiếm lĩnh công chúng do sự phát triển mạnh mẽ của các phương tiện truyền thông đại chún

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

LÊ HUY NAM

TƯƠNG ĐỒNG VÀ DỊ BIỆT GIỮA TIN PHÁT THANH TRUYỀN THÔNG VÀ

TIN PHÁT THANH HIỆN ĐẠI

Chuyên ngành : Báo chí học

Mã số: 60 32 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG

Người hướng dẫn khoa học: Vũ Quang Hào

Hà Nội – 2006

MỤC LỤC

Chương 1: Xu thế phát triển của tin trên báo chí 7

1.1 Thông tin đại chúng trong xu thế toàn cầu hoá 7 1.2 Báo chí Việt nam trong xu thế toàn cầu hoá 8 1.3 Sự tiếp nhận thông tin của công chúng 10 1.4 Cạnh tranh của các phương tiện truyền thông 11

1.5.1.4 Phản hồi của công chúng (feedback) 20

1.5.2.1 Tin có tiếng động, có phát biểu của nhân chứng 25

1.5.2.3 Tăng tính bình luận, phân tích 32

Chương 2: Tương đồng và dị biệt giữa tin phát thanh truyền 36

thống và tin phát thanh hiện đại trên Đài TNVN

2.1 Đặc điểm của tin phát thanh truyền thống 36 2.2 Đặc điểm của tin phát thanh hiện đại 39 2.3 Tình hình sử dụng tin trên Hệ Thời sự chính trị tổng hợp 44 2.4 Tin phát thanh truyền thống và tin phát thanh hiện đại trong tương quan với thính giả và người làm phát thanh 46

2.5 Một số vấn đề rút ra qua khảo sát 51 2.5.1 Tỷ lệ tin phát thanh hiện đại ở Đài TNVN còn thấp 51

2.5.3 Phóng viên chưa chú trọng viết tin hấp dẫn từ đầu 57 2.5.4 Hạn chế về làm tin có tiếng động 61 2.5.4.1 Kết cấu của tin có tiếng động đơn điệu 61 2.5.4.2 Chất lượng âm thanh của tiếng động chưa cao 65

Chương 3: Một số giải pháp thúc đẩy tin phát thanh hiện đại

3.1.1 Kỹ năng viết câu mở đầu của tin 69

3.1.3 Kỹ năng biên tập cấu trúc câu để chuyển từ tin phát

thanh truyền thống sang tin phát thanh hiện đại 75 3.1.4 Nâng cao chất lượng tin có tiếng động 80

3.2.1 Mở các khoá đào tạo về viết tin hiện đại 87 3.2.2 Nâng cấp hoạt động của Trung tâm tin 88 3.2.3 Cải tiến việc lập kế hoạch đưa tin 92 3.2.4 Ứng dụng công nghệ số trong việc làm tin và đưa tin 94

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Được thành lập ngày 7/9/1945, Đài Tiếng nói Việt Nam (từ đây viết tắt

là Đài TNVN) là một trong những cơ quan báo chí ra đời sớm nhất ở nước ta Với lợi thế về khả năng phủ sóng rộng, thông tin nhanh, đa dạng nên Đài TNVN đã thu hút được một số lượng công chúng lớn cả ở trong nước và nước ngoài Chủ quan mà nói rằng, trước giai đoạn đổi mới, Đài TNVN chiếm vị trí độc tôn trong làng báo chí Việt Nam về đưa tin và chiếm lĩnh công chúng Tuy nhiên, kể từ năm 1990 trở lại đây, Đài TNVN đứng trước một cạnh tranh khốc liệt về đưa tin và chiếm lĩnh công chúng do sự phát triển mạnh mẽ của các phương tiện truyền thông đại chúng khác như truyền hình, báo in, báo điện tử Nếu không đổi mới cách viết tin và đưa tin thì chắc chắn Đài TNVN

sẽ chịu thua thiệt trong cuộc cạnh tranh này Song cũng phải thấy rằng, tiến trình đổi mới cách viết tin và đưa tin của Đài TNVN gặp nhiều mâu thuẫn cần phải giải quyết

- Thứ nhất, lối viết tin truyền thống đã ăn sâu vào tư duy của nhiều phóng viên, biên tập viên của Đài TNVN Thay đổi cách viết tin từ kiểu truyền thống sang cách viết tin hiện đại là việc không dễ dàng Vì vậy cần nghiên cứu tìm ra những điểm tương đồng và dị biệt giữa tin phát thanh truyền thống và tin phát thanh hiện đại, những nguyên nhân dẫn đến việc các phóng viên, biên tập viên của Đài TNVN khó áp dụng cách viết tin hiện đại

để từ đó có biện pháp khắc phục

- Thứ hai, về phía công chúng báo chí tâm lý tiếp nhận thông tin và lứa tuổi đã có sự biến đổi Thế hệ công chúng gắn bó với Đài TNVN từ cách đây hàng chục năm, quen nghe cách viết tin kiểu truyền thống xu hướng sẽ giảm

đi Thế hệ trẻ càng đông, có điều kiện tiếp xúc nhiều với tin tức được viết theo kiểu hiện đại trên các báo in, báo điện tử, truyền hình Do vậy, cần phải

nghiên cứu về sự tác động của tin phát thanh truyền thống và tin phát thanh hiện đại đối với công chúng để giúp cho những người làm phát thanh định hướng được cách thức tiến hành đổi mới cách viết tin

bản cả về lý luận lẫn thực hành đối với những người nghiên cứu về báo chí cũng như đối với những người làm báo phát thanh Tuy vậy, trong các cuốn sách này, các tác giả mới chỉ nghiên cứu tin phát thanh được viết theo kiểu truyền thống chưa đề cập đến tin hiện đại

Cuốn “Báo Phát thanh” do Đài TNVN và Phân viện báo chí và tuyên

truyền thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (nay là Học viện Báo chí và Tuyên truyền) phối hợp thực hiện dành hẳn chương 11 đề cập một số vấn đề của tin phát thanh về đặc điểm, các dạng tin phát thanh, kỹ năng làm tin phát thanh… Nội dung chương này cũng chỉ khảo sát tin phát thanh ở dạng khái lược, chưa đi sâu phân tích, tổng kết về tin phát thanh hiện đại và hầu như chưa đề cập đến tin phát thanh hiện đại trong tương quan với bản thân những người làm phát thanh và với công chúng nghe đài ở Việt Nam

Cuốn "Kỹ thuật viết tin" của Trần Quang có đề cập về nguyên lý viết

tin cho phát thanh nhưng cũng sơ lược, chưa đi sâu về đặc thù và xu hướng phát triển của tin phát thanh

Gần đây đã có một số cuốn sách đã đề cập đến tin hiện đại như “Thể loại báo chí” của Khoa báo chí- Đại học KHXHNVQG, “Báo chí và đào tạo báo chí Thụy Điển” của Vũ Quang Hào Song trong các cuốn sách này, các

tác giả mới tập trung phân tích, chỉ ra những đặc điểm của tin hiện đại trên báo in chứ không đề cập đến tin hiện đại cho đài phát thanh Tuy nhiên, đây là nền tảng lý luận cơ bản về tin hiện đại để mở rộng nghiên cứu vào lĩnh vực phát thanh

Ở nước ngoài cũng có nhiều nghiên cứu về tin như: Reporting & Writing News của Len Granato, Nxb Prentice Hall of Austraylia Pty Ltd phát hành năm 1994 (bằng tiếng Anh); Reporting and Writing News- A basic handbook của Peter Eng và Jeff Hodson, The Indochina Media Memorial

Foundation phát hành 2001 (bằng tiếng Anh)… Các cuốn sách này chủ yếu nêu những thao tác cụ thể để viết tin hiện đại cho báo in và hãng thông tấn mà không nêu thao tác cũng như kỹ năng viết tin phát thanh hiện đại

Một số cuốn sách có đề cập đến tin phát thanh hiện đại như Broadcast News của E.Joseph Broussard và Jack F Holgate do Macmillian Publishing Co.Inc, New York phát hành 1992 (bằng tiếng Anh), hay như "Sau đây là bản tin chi tiết" của Maray Masterton và Roger Patching do Nxb Thế giới phát

hành năm 2001 (bằng tiếng Việt) Tuy nhiên, các cuốn sách này chỉ đề cập tin phát thanh hiện đại ở ngôn ngữ là tiếng Anh chưa thể ứng dụng vào tiếng Việt được

Các khoá học về tin phát thanh hiện đại được tổ chức tại Đài TNVN do các chuyên gia của SIDA (Thuỵ Điển), BBC (Anh) và DW (CHLB Đức) triển khai trong những năm qua chủ yếu là thực hành chứ không chú ý đến lý luận nên mặc dù có hiệu quả trong công việc cụ thể, nhưng lại khó áp dụng trong công tác nghiên cứu, giảng dạy và học tập Một số cuộc thảo luận, hội thảo, trao đổi nghiệp vụ tại Đài TNVN về cách viết tin hiện đại cũng chỉ có tính chất rút kinh nghiệm nội bộ cho những người đang trực tiếp tham gia viết tin, bài ở Đài

Như vậy, có thể nói rằng, cho đến nay ở nước ta chưa có tổng kết lý luận gắn liền với thực tiễn về tin phát thanh hiện đại sử dụng ngôn ngữ tiếng

Việt, nhất là có so sánh với tin phát thanh truyền thống để từ đó đề ra những giải pháp, thao tác cụ thể giúp những người làm phát thanh không chỉ ở Đài TNVN mà còn các đài phát thanh trong cả nước dễ dàng chuyển từ lối viết tin truyền thống sang lối viết tin hiện đại

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn này trước hết là những

lý luận về tin và tin phát thanh được trình bày trong các cuốn sách nghiên cứu

lý luận, giáo trình đã được xuất bản ở nước ta Luận văn này nghiên cứu văn bản tin phát thanh được lưu giữ tại Ban Thời sự- Đài TNVN Trong luận văn này chúng tôi tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của cách viết tin phát thanh truyền thống và cách viết tin phát thanh hiện đại đến cả những người làm phát thanh và công chúng nghe đài Do đây là nghiên cứu chuyên sâu về tin phát thanh, đòi hỏi phải có kiến thức nhất định về báo chí nên trong quá trình thực hiện luận văn này, chúng tôi lựa chọn đối tượng thính giả và người làm phát thanh là chính các phóng viên đang công tác tại Đài TNVN và sinh viên báo chí Đây là những người thường xuyên nghe các bản tin và chương trình thời

sự của Đài TNVN và họ có kiến thức nghiệp vụ nhất định để nhìn nhận những bước chuyển trong cách viết tin của các phóng viên Đài TNVN

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở khái quát lý luận và khảo sát thực tiễn, luận văn này trước hết nhằm đưa ra những giải pháp, những thao tác cụ thể có tính khả thi cao để giúp những người làm phát thanh dễ dàng chuyển từ lối viết tin truyền thống sang lối viết tin phát thanh hiện đại, từ đó góp phần nâng cao chất lượng các bản tin và chương trình thời sự của Đài TNVN

Để thực hiện được mục tiêu này, nhiệm vụ đặt ra khi thực hiện luận văn là: khái quát được xu thế làm tin trên báo chí nói chung và trên đài phát thanh

nói riêng trong bối cảnh toàn cầu hoá và cạnh tranh giữa các loại hình báo chí hiện nay; khảo sát tình hình viết tin ở Đài TNVN để tạo cơ sở thực tiễn cho những đánh giá, phân tích làm sáng tỏ thực trạng

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

Về lý luận, luận văn này góp phần củng cố, bổ sung những lý luận cơ bản về tin phát thanh sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt về mặt ngôn ngữ, cấu trúc

và đặc biệt là về tin có tiếng động, có tiếng nói của nhân vật, việc đưa tin trực tiếp… Cũng trong luận văn này có khảo sát về thực trạng tin trên đài Đài

TNVN trong mối tương quan với thính giả và người làm phát thanh Những kết quả trong luận văn này là tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu tiếp theo về tin phát thanh ở Việt Nam

Về thực tiễn, qua luận văn này những người làm phát thanh ở Đài TNVN nói riêng và ngành phát thanh cả nước nói chung có thể tìm thấy

những lý luận cơ bản về tin phát thanh hiện đại, những thao tác cụ thể để làm tin phát thanh hiện đại và biết được cách chuyển từ lối viết truyền thống sang lối viết hiện đại Luận văn cũng khuyến nghị những giải pháp về mặt tổ chức

và kỹ thuật giúp cho cấp quản lý ở Đài TNVN đề ra quyết định để thúc đẩy việc áp dụng và tiến tới thống nhất lối viết tin phát thanh hiện đại trong toàn

cơ quan, góp phần nâng cao hiệu quả truyền thông của Đài TNVN trong bối cảnh bị các loại hình báo chí khác tranh giành thị phần công chúng

6 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện luận văn này, chúng tôi sử dụng một số phương pháp sau:

- Nghiên cứu, tham khảo các sách, các tài liệu, bài giảng, giáo trình, bài

viết… trong và ngoài nước có liên quan đến tin và tin phát thanh

- Khảo sát thực tế, thống kê tình hình sử dụng tin tức trên Đài TNVN; phát phiếu điều tra để có những cứ liệu chính xác, trung thực làm cơ sở cho

việc phân tích, đánh giá thực trạng

- Trao đổi với các nhà báo có kinh nghiệm, các giảng viên báo chí

chuyên về phát thanh và truyền hình, các kỹ thuật viên để khai thác thông tin

và kinh nghiệm nghề nghiệp nhằm bổ sung cho các luận điểm khoa học

- Phân tích, tổng hợp để rút ra kết luận

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm

3 chương có cấu trúc như sau:

Chương 1: Xu thế phát triển của tin trên báo chí Chương 2: Tương đồng và dị biệt giữa tin phát thanh truyền

thống và tin phát thanh hiện đại trên Đài TNVN Chương 3: Một số giải pháp thúc đẩy tin phát thanh hiện đại

trên Đài TNVN

CHƯƠNG 1: XU THẾ PHÁT TRIỂN CỦA TIN TRÊN BÁO CHÍ

1.1 Thông tin đại chúng trong xu thế toàn cầu hoá

Toàn cầu hoá là sự thâm nhập và giao thoa nhiều mặt chủ yếu của đời sống con người trên phạm vi toàn thế giới Ngày nay, thật khó hình dung một nền kinh tế quốc gia lại có thể phát triển được nếu nó đứng ngoài nền kinh tế thế giới Sự liên kết kinh tế mang tính hỗ trợ và ràng buộc lẫn nhau trên những khu vực rộng lớn của thế giới là xu thế không thể đảo ngược trong thời đại chúng ta

Trong bối cảnh toàn cầu hoá, báo chí bị tác động mạnh mẽ của xu hướng thương mại hoá và chính hoạt động báo chí đang trở thành một ngành kinh tế phát triển, là một bộ phận không thể tách rời của nền kinh tế thế giới Nguồn lợi nhuận khổng lồ từ hoạt động báo chí đã biến lĩnh vực này thành một thị trường kinh doanh độc quyền Ngày càng có nhiều công ty kinh doanh truyền thông xuyên quốc gia, có tầm ảnh hưởng tài chính và chính trị rất lớn Tập đoàn báo chí lớn nhất thế giới hiện nay là Gannett, hiện sở hữu 22 đài truyền hình, 97 tờ báo với lượng phát hành 8 triệu bản Nhà tài phiệt truyền thông Ôxtrâylia Rupert Murdoch là chủ của hàng chục tờ báo lớn trên thế giới Ở Mỹ, 1.500 tờ báo với lượng phát hành 53 triệu bản mỗi kỳ và 9.200 tạp chí có lượng bản từ 20.000 đến 800.000 bản mỗi kỳ như tờ Cosmos đều tập trung vào các tập đoàn tài phiệt, chỉ còn trên 20% thuộc các chủ báo nhỏ

Từ lĩnh vực truyền thông, các tập đoàn tư bản báo chí thâm nhập vào các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá ở nhiều quốc gia, tham gia hoạch định các chính sách điều hành đất nước ở những quốc gia đó [20]

Nhưng vai trò của báo chí trong chính trị, quân sự, kinh tế chưa phải là tất cả nếu không nói là còn có vị trí ít quan trọng hơn so với văn hoá Báo chí ngày nay đã trở thành kênh giáo dục mang tính phổ cập ở hầu hết các quốc gia phát triển và đang phát triển Tính đa năng của báo chí, nhất là các loại

hình báo chí sử dụng các phương tiện nghe-nhìn đã thể hiện sự ưu việt không phải bàn cãi trong việc nâng cao dân trí nhất là ở những nước nghèo, giáo dục chưa phát triển Với các nước giàu, các hình thức phổ cập giáo dục từ xa đã giảm thiểu hàng nghìn tỷ đô la nhờ giảm bớt chi phí xây dựng trường lớp, giảng dạy, thực nghiệm…tập trung Báo chí còn tạo lập môi trường văn hoá

và trở thành các địa chỉ sáng tạo văn hoá thoả mãn nhu cầu giải trí của người dân Nhiều sinh hoạt văn hoá, giải thưởng âm nhạc, văn học, điện ảnh, thể thao có uy tín trên thế giới là do các cơ quan báo chí đứng ra tài trợ và tổ chức

Quá trình toàn cầu hoá kinh tế và cùng với nó là toàn cầu hoá báo chí trong một không gian thông tin mở là một bước phát triển của văn minh nhân loại, là thành tựu chung của loài người Tuy nhiên, không vì điều đó mà báo chí trong toàn cầu hoá mất đi bản chất chính trị của nó là vũ khí trong cuộc đấu tranh giữa các giai cấp, các dân tộc, các khu vực trên thế giới nhằm bảo

vệ quyền lợi của mình Chưa bao giờ chiến tranh thông tin lại diễn ra gay gắt, quyết liêt trên một phạm vi rộng lớn như ngày nay Điều này chỉ có thể giải thích được bằng nguyên nhân sâu xa của nó, đó là quá trình sắp xếp lại trật tự thế giới mới sau thời kỳ chiến tranh lạnh Báo chí cũng đang là mối đe doạ đối với nền văn hoá của nhiều nước và nhiều dân tộc khi dường như không có cách gì ngăn chặn được sự thâm nhập của mặt tiêu cực ngoại lai trong lối sống, đạo đức, thị hiếu của người dân cũng như sự suy thoái văn hoá bản địa trong một xã hội tiêu dùng nếu không có chiến lược thông tin trên phạm vi quốc gia và sự hợp tác toàn cầu

1.2 Báo chí Việt Nam trong xu thế toàn cầu hoá

Ở Việt Nam, sau hai mươi năm đổi mới và hội nhập quốc tế, báo chí đã

có bước phát triển mạnh mẽ chưa từng có Từ chỗ chỉ có 2 tờ báo in hàng ngày và hơn mười tờ báo hàng tuần, một đài phát thanh và một đài truyền

hình quốc gia với diện phủ sóng rất hạn chế, ngày nay cả nước đã có 517 cơ quan báo cung cấp cho bạn đọc gần 700 ấn phẩm với khoảng 550 triệu bản báo mỗi năm; 64 đài phát thanh và truyền hình cấp tỉnh và thành phố, trên 500 đài phát thanh cấp huyện, hàng ngàn đài truyền thanh phường xã Sóng phát thanh hiện đã tới 5 châu lục và 90% lãnh thổ nước ta, sóng truyền hình đã phủ phần lớn diện tích Châu Âu, Bắc Mỹ và 85% diện tích cả nước Tuy mới bước đầu phát triển, nước ta hiện đã có 50 tờ báo điện tử, 2.500 trang tin điện tử (Website) được cấp phép hoạt động Đi đôi với sự phát triển về số lượng, trình độ kỹ thuật của báo chí cũng được nâng lên không ngừng, nhiều lĩnh vực như phát thanh, truyền hình, thông tin trên mạng tin học, in ấn đã đạt trình độ trung bình tiên tiến của thế giới [22]

Sự phát triển của báo chí Việt Nam cũng không tách rời xu thế toàn cầu hoá văn hoá Khi văn hoá nói chung trong đó có báo chí đã trở thành cầu nối chính trị, kinh tế thì phát triển báo chí là một đòi hỏi tất yếu của phát triển Sự tiến bộ và đổi mới của công nghệ thông tin bắt buộc mọi quốc gia phải chi những khoản tiền lớn để đầu tư phương tiện kỹ thuật mới cho báo chí nếu không muốn bị tụt hậu, cô lập Đời sống vật chất và trình độ dân trí tăng lên dẫn đến nhu cầu thông tin- một trong những quyền sống cơ bản của con người hiện đại – cũng tăng lên không ngừng Nghiệp vụ báo chí trên thế giới ngày nay đã đạt đến trình độ rất cao, trở thành yếu tố kích thích những người làm báo Cuối cùng, nhưng không kém phần quan trọng là báo chí đã trở thành một nghề nghiệp hấp dẫn, hoạt động báo chí đã trở thành một trong những ngành kinh tế có lợi nhuận cao

Hội nhập quốc tế, tham gia vào quá trình toàn cầu hoá là xu thế tất yếu của nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam Quan điểm xuyên suốt của Đảng đối với báo chí trong quá trình hội nhập là kiên quyết giữ vững định hướng chính trị, cổ vũ mạnh mẽ sự nghiệp đổi mới, bảo vệ vững chắc chủ quyền đất nước và định hướng xã hội chủ nghĩa đồng thời thoả mãn ngày

càng cao nhu cầu thông tin, nhu cầu dân chủ hoá đời sống tinh thần của nhân dân Thực hiện nhiệm vụ đó, báo chí cần nâng cao chất lượng, kiên quyết khắc phục xu hướng thương mại hoá, xa rời tôn chỉ mục đích đồng thời không ngừng nâng cao trình độ kỹ thuật, trình độ chuyên môn theo hướng hiện đại hoá, tăng cường hợp tác, giao lưu quốc tế nâng cao khả năng hội nhập với báo chí thế giới Phát triển trong môi trường được quản lý tốt, quản lý tốt để tiếp tục phát triển hơn nữa là con đường đồng hành cùng dân tộc và đất nước của báo chí nước ta

1.3 Sự tiếp nhận thông tin của công chúng

Đối với công chúng, tác phẩm báo chí mới chỉ thể hiện qua chất lượng của thông tin tiềm năng Bởi vì những thông tin đó chưa chắc đã được công chúng tiếp nhận Trong những trường hợp như vậy, mối quan hệ nhà báo- tác phẩm- công chúng bị phá vỡ Điều đó dẫn đến tình trạng là không có khả năng chuyển thông tin tiềm năng thành thông tin hiện thực, Thông tin hiện thực là những thông tin được nhà báo sáng tạo và được công chúng tiếp nhận qua các phương tiện thông tin đại chúng Khi tìm hiểu hiệu quả thông tin nơi người nhận, chúng ta thấy là không phải các bản tin hay các chương trình phát thanh, truyền hình đều được họ thừa nhận Một cuộc điều tra xã hội học ở Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy: nhiều người không đọc báo vì họ không hiểu được nội dung của bài báo [15,207] Điều này nhắc nhở các nhà báo phải quan tâm đến hiệu quả của các bài báo, bản tin và chương trình phát thanh, truyền hình Việc đảm bảo sự ổn định trong mối quan hệ lẫn nhau giữa nhà báo và công chúng được thể hiện qua các tác phẩm và chương trình là rất cần thiết, đảm bảo cho thông tin tiềm năng trở thành thông tin hiện thực

Muốn cho thông tin trong tác phẩm báo chí có giá trị thực tiễn, ảnh hưởng tích cực đến công chúng, cần đảm bảo những điều kiện sau:

Một là: tính độc đáo của thông tin Sự biểu hiện của tính độc đáo rất đơn giản Đó là cái mới của thông tin Cái mới là cái mà công chúng chưa biết Nhưng cái mới không phải là yếu tố duy nhất thể hiện tính độc đáo Cùng với sự đòi hỏi tất yếu của cái mới, có thể tái hiện thông tin cũ bị lãng quên, giúp cho công chúng có thêm tư liệu để nhận thức tốt hơn sự kiện mới

Hai là: tính đại chúng (dễ hiểu): để công chúng nhận thức nội dung tác phẩm tương ứng với ý đồ của tác giả, đòi hỏi ngôn ngữ của báo chí (cách thể hiện, cách viết, nhịp điệu…) phải được công chúng nhận thức đầy đủ

Ba là: tính hợp thời (đúng lúc) Những tác phẩm báo chí xuất hiện đúng lúc, đáp ứng được nhu cầu của công chúng và sự quan tâm của họ trong thời điểm đó thì tác phẩm sẽ có giá trị hơn Sự hấp dẫn của bài báo sẽ tạo hứng thú cho người đọc, làm cho họ chú ý đến thông tin nhiều hơn, gây xúc cảm và khơi dậy niềm mong muốn tìm đến nguồn gốc của nó

Một loạt yêu cầu để đảm bảo ý nghĩa thực tiễn của tác phẩm mà chúng

ta vừa tìm hiểu trên đây là những nhân tố tạo nên hiệu quả Yếu tố ngữ nghĩa

và cấu trúc tác phẩm (hệ thống tác phẩm) là điều kiện cần thiết và là nhân tố tác động đến hiệu quả Nó đảm bảo giá trị thực tế của tác phẩm

Khi một tác phẩm báo chí được thực hiện tốt về nội dung và hợp lý về cấu trúc thì tác phẩm đó có thể chỉ chứa đựng những thông tin phản ánh (mô tả), nhưng trong sự cọ sát với những thông tin đã có trước đó, có thể sẽ là nguyên nhân để công chúng khai thác những yếu tố khác như giá trị hay tiêu chuẩn

1.4 Cạnh tranh của các phương tiện truyền thông

Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ điện tử và tin học, không gian thông tin của báo chí ngày nay trên lý thuyết, đã không còn giới hạn Báo

in gặp trở ngại không nhỏ trong quá trình vận chuyển, kiểm soát, trao đổi thương mại nên không thể bảo đảm tính đồng thời trong tiếp nhận thông tin ở

những đối tượng và không gian khác nhau Những trở ngại đó đã được khắc phục đáng kể với sự ra đời của phát thanh và truyền hình có sự hỗ trợ của hệ thống vệ tinh địa tĩnh Về thời gian, với phát thanh, truyền hình khoảng cách

từ sự kiện đến hình thành thông tin và tiếp nhận thông tin tiệm cận tới không, nghĩa là gần như đồng thời Hàng tỷ người trên thế giới có thể cùng chứng kiến một sự kiện đang xảy ra với sự chênh lệch về thời gian chỉ tính bằng giây Khả năng kịp thời, không còn rào cản không gian càng đi tới tuyệt đối hơn khi xuất hiện mạng thông tin toàn cầu (Internet) Với khả năng thông tin

đa phương tiện (chữ, ảnh tĩnh, hình động, âm thanh, tiếng động) của nó, Internet đã làm đảo lộn cuộc sống của nhân loại, chi phối sự phát triển của thế giới

Chưa bao giờ người ta được chứng kiến cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các loại hình báo chí và các tờ báo như hiện nay Cạnh tranh là tất yếu Xét về nội dung truyền tải, báo điện tử có những lợi thế mà báo in, thậm chí

cả phát thanh-truyền hình cũng phải kính nể Báo điện tử hiện nay không phải

là một phiên bản rút gọn của báo in như người ta từng làm và từng lầm tưởng

Về công nghệ, báo điện tử có thể đồng thời tích hợp nhiều hình thức đa phương tiện - từ chữ viết, âm thanh cho đến hình ảnh tĩnh và động Và nếu nói đến tốc độ của thông tin thì báo điện tử là nhà vô địch Chẳng cần chờ đến giờ ra báo, giờ phát sóng, và thao tác thì quá đơn giản (và đỡ tốn kém) nhờ những công nghệ hiện đại Có thể kể thêm một số đặc điểm khác của báo điện

tử mà các loại hình báo chí khác không có được hoặc khó cạnh tranh được Chẳng hạn tính tương tác của báo điện tử rất cao Một tin tức gửi đi có thể nhanh chóng nhận ngay phản hồi của rất nhiều độc giả, nhận xét về nội dung thông tin, chia sẻ tình cảm với người trong cuộc hoặc thậm chí phản ứng ngay với tờ báo về cách đưa tin Đài phát thanh và truyền hình có một số mục giao lưu hay talkshow cho phép người xem, người nghe gọi điện trực tiếp, nhưng chắc chắn không "bì" kịp với kiểu trao đổi qua Internet Báo điện tử cũng cho

phép một tính năng đặc biệt là tìm kiếm Với phát thanh và truyền hình thì đương nhiên là không thể, với báo in cũng vô cùng khó khăn nếu muốn lục lại một thông tin từ các số trước

Đã có lúc người ta lầm tưởng rằng khi báo điện tử ra đời với khả năng thông tin đa phương tiện, đó cũng là lúc phát thanh, truyền hình và cả báo in bắt đầu đi vào hồi cáo chung Nhưng thực tế và lịch sử báo chí đã cho thấy không loại hình báo chí nào có thể triệt tiêu được loại hình báo chí khác Năm

1927, Ban biên tập tạp chí Editor & Publisher viết rằng: "Nếu tin tức được công chúng biết qua radio thì không có lý do gì để người ta phải mua báo" 25 năm sau đó, nhiều chuyên gia cũng cảnh báo tương tự khi xuất hiện chiếc máy truyền hình Tuy nhiên, báo in và phát thanh vẫn phát triển không ngừng Rồi đến khi xuất hiện báo điện tử xuất hiện thực tế vẫn như vậy, không thể tiêu diệt được các loại hình báo chí ra đời trước nó như báo in, phát thanh, truyền hình Với thế mạnh truyền thống của mình (độ tin cậy, nội dung sâu ), báo

in, phát thanh và truyền hình không hề bị suy giảm ảnh hưởng trong xã hội, thậm chí vẫn phát triển mạnh mẽ Tổng kết của báo chí Mỹ cho thấy, năm

2005, doanh thu quảng cáo của các báo điện tử mới đạt 4 triệu USD, trong khi báo in vẫn là 100 triệu USD (Lê Quốc Minh, www.vietnamjournalism.com) Trong khó khăn, từng loại hình báo chí đã tìm ra lối đi riêng của mình, phát huy những lợi thế đặc thù để trụ vững trong lòng công chúng Xét cho cùng, trong cuộc cạnh tranh này không chỉ công chúng là người được hưởng lợi mà bản thân những người làm báo cũng được hưởng lợi Việc cạnh tranh này tất

cả là phục vụ nhu cầu ngày càng cao của công chúng hiện đại

tin Vì vậy, trong xu thế cạnh tranh nhằm giành số đông công chúng về mình, các loại hình báo chí và các tờ báo đều quan tâm nâng cao khả năng đưa tin, cách thể hiện thông tin Xu thế làm tin của các báo cũng có sự thay đổi

1.5.1 Xu thế làm tin của báo chí

1.5.1.1 Ngắn gọn

Trong nhịp sống hiện đại, độc giả thường không có nhiều thời gian để đọc báo Các cuộc điều tra xã hội học ở Pháp đều cho thấy rằng thời gian dành cho việc đọc báo của không có xu hướng tăng lên Bình quân trong tổng

số 6 giờ mỗi ngày dành cho việc tiếp nhận thông tin, trung bình người Pháp chỉ dành 36 phút để đọc báo Theo thống kê của các viện thăm dò và các phòng nghiên cứu độc giả của một vài tờ báo địa phương ở Pháp, thì một độc giả trung bình chỉ dành cho tờ báo khoảng 25 phút Đấy là khi tờ báo có nhiều tin tức hay Nhìn chung, rất ít người đọc toàn bộ tất cả nội dung, từng từ, từng chữ trên một tờ báo Trung bình độc giả ở Pháp chỉ đọc chưa đến 10% diện tích tờ báo Độc giả của tờ báo bình dân Bild (Đức) chỉ đọc 1/8 diện tích tờ báo Tờ Le Monde (Pháp) khá hơn khi được đọc tới 20% [23,12] Còn ở Thuỵ Điển, bình quân mỗi người bỏ ra 17 phút để đọc báo mỗi ngày [5,72]. Những con số thống kê này cho thấy một điều, tờ báo được độc giả đánh giá là nhiều thông tin là tờ báo đăng được nhiều tin, làm sao độc giả chỉ đọc 10-20% diện tích tờ báo cũng cảm giác là đáp ứng được yêu cầu thông tin của họ Như vậy, các tờ báo đều phải biên tập ngắn gọn các tin, làm sao trong một diện tích nhất định đăng được số lượng tin nhiều nhất

Theo lý thuyết tiếp nhận thông tin, độc giả thường đọc các tin, bài ngắn trước, nếu còn thì giờ hoặc thấy cần thiết thì họ mới đọc đến các tin, bài dài

hơn Tin ngắn mươi mười lăm dòng dễ thu hút sự chú ý của độc giả hơn vì không mất thì giờ lắm để hiểu được nội dung Các báo Mỹ đã thống kê cho thấy độc giả sẽ đọc khoảng 60% tổng số các tin vắn [23,52] Các thông tin

ngắn giúp độc giả có thể lướt nhanh qua tờ báo mà vẫn biết được nhiều thông tin Thông thường họ lia mắt dọc theo cột tin vắn để xem trong đó có từ nào đáng quan tâm hay không

Đăng nhiều tin ngắn, gọn đã trở thành một xu thế chủ đạo của báo chí thế giới Để giải quyết vấn đề này, các báo đã xây dựng các cột tin vắn, trình

bày ấn tượng Trong cuốn "Báo chí và đào tạo báo chí Thuỵ Điển", tác giả Vũ Quang Hào viết: Đối với báo chí Thuỵ điển, mặc dù cột tin vắn chỉ chiếm diện tích nhỏ theo chiều đứng bên trái trang báo nhưng nó lại được coi là xương sống của trang báo Cột tin vắn đáp ứng tối đa nhu cầu thông tin của độc giả Vì vậy, dường như không một trang báo nào không có cột tin vắn Báo chí Thuỵ Điển đánh giá cao vai trò quan trọng của tin vắn đối với nhu cầu thông tin của công chúng nên trong báo giới Thuỵ Điển đã xuất hiện một quan niệm đồng thời cũng như một yêu cầu Đó là người làm tin vắn tốt chính

là nhà báo giỏi Nói cách khác người làm báo được đánh giá là nhà báo giỏi bằng tiêu chí làm tin vắn như thế nào Cũng chính vì thế, ở các cơ quan báo chí Thuỵ Điển thường có khẩu hiệu mỗi phóng viên viết một tin ngắn mỗi ngày thì tờ báo sẽ tốt hơn Tuy nhiên, nói chung, tin vắn trên báo Thuỵ Điển phần lớn đều do những nhà báo giỏi viết Ở đây đòi hỏi một sự lựa chọn nghiệt ngã cả về thông tin lẫn từ ngữ

Tin vắn và cột tin vắn là chỗ tạo ra sự đa dạng nhất về thông tin Người làm báo Thuỵ Điển gọi vui đây là cái chợ mà độc giả tìm thấy mọi thứ khi bước vào đó Cũng chính cột tin vắn này đã tạo ra được sự đồng cảm giữa các nhóm độc giả khác nhau

Xu hướng làm tin ngắn gọn để đăng được nhiều tin trên trang báo là xu thế tất yếu đối với báo chí thế giới mà báo chí Việt Nam cũng không đứng ngoài cuộc Nhiều tờ báo ra hàng ngày ở Việt Nam như Lao Động, Thanh Niên, Tuổi trẻ, Sài gòn giải phóng và ngay cả những tờ báo vốn được coi là

"bảo thủ" như Nhân Dân, Quân đội Nhân dân, Hà Nội Mới đều đăng các tin

ngắn Các báo đều có một cột tin vắn, thường được đóng khung và trong mỗi tin vắn thì từ hoặc câu quan trọng nhất được in đậm nhằm tạo thuận lợi cho độc giả tiếp nhận thông tin Tờ Nhân Dân ngày 10/9/2006, trang nhất có 16

tin thì có 8 tin vắn (chiếm tỷ lệ 50%) Trang 7, báo dành hẳn một cột "Tin đọc nhanh" đăng tin vắn với số lượng 13 tin Tính chung cả trang 7, số lượng tin

vắn là 19/25 tin (chiếm 76%) Nhiều báo đã qui định độ dài tối đa của tin, chẳng hạn như tờ báo điện tử Vietnamnet và báo Tuổi trẻ qui định một tin không được dài quá 300 chữ Trường hợp đặc biệt, muốn tin dài hơn phải có ý kiến của ban biên tập

Tại Đài TNVN, tin tức cũng đang được được làm theo hướng ngắn gọn hơn Thống kê các chương trình thời sự 6 giờ từ 1/5/2002 đến 7/5/2002 cho thấy số lượng tin dài dưới 220 chữ (tương đương 1 phút đọc) chỉ có 67 tin Trong các chương trình thời sự 6 giờ từ 1/5/2006 đến 7/5/2006, số lượng tin dài dưới 220 chữ là 137 (tăng hơn 2 lần so với năm 1996)

1.5.1.2 Cấu trúc hiện đại

Hiện nay, ở Việt Nam, nhiều nhà báo và nhà nghiên cứu về báo chí vẫn đang tiếp tục đề xuất nhiều kiểu cấu trúc cho tin Một số người vẫn tiếp tục ủng hộ quan niệm cho rằng cấu trúc của tin bao gồm các kiểu chính như cấu trúc hình tam giác thường và cấu trúc hình tam giác ngược Tác giả Đinh Văn Hường trong cuốn "Các thể loại báo chí thông tấn" đưa ra thêm một số kiểu cấu trúc như mô hình viên kim cương, mô hình đồng hồ cát, hình chữ nhật… Nhưng thực tiễn cho thấy rằng, hầu hết báo chí hiện nay đều dùng cấu trúc hình tam giác ngược Đây là cấu trúc tin hiện đại vì nó phù hợp với tâm lý tiếp nhận thông tin của công chúng hiện nay

Lối viết tin theo kiểu truyền thống là lối viết sử dụng cấu trúc hình tam giác thường Trong đó, các chi tiết trong tin được tổ chức theo trật tự tầm quan trọng tăng dần Thông tin về bối cảnh sẽ được nêu đầu tiên, tiếp đến là

những thông tin quan hệ trực tiếp đến kết quả sự kiện và phần cuối cùng là thông tin bản chất, quan trọng nhất của sự kiện Cấu trúc tin này gây khó khăn

cả cho độc giả lẫn người viết và người biên tập Người đọc khó nắm bắt được đâu là thông tin chính và bỏ mất thông tin Người viết sẽ dễ rơi vào tình trạng viết dông dài và mất nhiều thời gian để hoàn thành tin Người biên tập cũng gặp khó khăn vì nếu cắt gọt ngắn tin đi có thể phải sửa lại toàn bộ tin để đảm bảo tính logic Chính vì vậy, giờ đây báo chí thường sử dụng cách viết tin hiện đại

Cấu trúc tin hiện đại là cấu trúc hình tam giác ngược gồm 2 yếu tố cơ

bản: phần mở đầu và phần thân tin Những nội dung quan trọng nhất của sự kiện sẽ được đề cập ngay trong phần mở đầu Những chi tiết kém quan trọng hơn cùng số liệu minh hoạ và các thông tin khác sẽ tạo thành phần thân tin Trong phần thân tin, những điều quan trọng hơn sẽ được nêu ra trước và điều

ít quan trọng hơn sẽ được nêu ở sau Dạng cấu trúc tin hiện đại được mô tả như dưới đây:

Cấu trúc tin hiện đại (hình tam giác ngược) có lợi thế rất lớn Với độc giả họ sẽ nắm bắt được ngay thông điệp vì những thông tin quan trọng nhất, hấp dẫn nhất được thể hiện ở ngay phần mở đầu của tin Với người viết tin cũng dễ dàng diễn đạt, còn người biên tập khi có phải cắt bỏ phần sau cũng không bị ảnh hưởng nhiều đến nội dung của tin

Trang 2 báo Tiền phong số 185 ngày 28/8/2006 có 12 tin thì đến 11 tin được viết theo cấu trúc hiện đại Sau đây là một ví dụ về tin được viết theo cấu trúc hiện đại

Chất lượng cà phê Việt Nam bị giảm sút đến mức báo động Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cà phê nhân Việt Nam chất lượng kém phải loai bỏ chiếm tỷ lệ cao trên thế giới Năm 2004, cà phê kém chất lượng phải loại bỏ của Việt Nam chiếm 78% của cả thế giới Năm 2005, cà phê Robusta của Việt Nam phải loại bỏ chiếm 89% của thế giới Nguyên nhân là

do cây cà phê Việt Nam được bón nhiều phân vô cơ, tưới quá nhiều nước, sử dụng thuốc trừ sâu tràn lan, công nghệ chế biến còn lạc hậu Đặc biệt, thu hoạch cà phê theo kiểu "tuốt cành", quả chín nấu lẫn với quả xanh làm giảm nghiêm trọng nhất lượng sản phẩm

(Nguồn: Tiền phong số 185, ngày 28/8/2006)

1.5.1.3 Giảm tính lễ tân

Sự kiện lễ tân là sự kiện liên quan đến hoạt động của các nhà lãnh đạo, thường là sự kiện quan trọng, có chứa đựng giá trị thông tin (ngầm) nhưng thường không được khai thác đúng mức mà các nhà báo thường quá coi trọng khai thác khía cạnh lễ tân, các nội dung mang tính xã giao, nghi lễ Nhiều hoạt động không quan trọng, không đáng đưa cũng đưa tin Khi đưa tin lại quá nhiều chi tiết về nghi lễ, về tên người và chức vụ

Xã hội càng phát triển, nhu cầu thông tin của công chúng càng cao, nhưng thời gian đọc báo, nghe đài, xem truyền hình không nhiều, chi phí cho mỗi trang báo, mỗi phút sóng phát thanh, truyền hình không nhỏ, trong khi tin mang nhiều tính lễ tân đang làm cho những trang báo, chương trình phát thanh truyền hình trở nên nghèo thông tin Một yêu cầu đặt ra từ lâu nay đối với tất cả các phương tiện truyền thông đại chúng là làm sao với số trang và thời lượng nhất định, nâng cao được chất và lượng thông tin

Giảm tính lễ tân trong tin hay cải tiến tin lễ tân nhiều báo đã làm quyết

liệt Phương châm chung mà các báo đang tiến hành là "tin hoá" tin lễ tân

Tức là coi sự kiện lễ tân cũng như những sự kiện đáng đưa tin khác: việc đưa tin một sự kiện nào đó phải căn cứ vào giá trị thông tin kết hợp với giá trị tuyên truyền của sự kiện đó Kiên quyết giảm bớt số lượng tin lễ tân, những

sự kiện không quan trọng, không có nội dung (giá trị thông tin thấp) thì không đưa tin, giảm đến mức tối đa phần nói về nghi lễ, lược bớt tên người, chức vụ không cần thiết

Ví dụ một tin lễ tân đã được giảm tính lễ tân:

"Tại cuộc hội đàm với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ngày 8/9/2006, Chủ tịch Uỷ ban châu Âu (EC), ngài Ma-nu-en Ba-rô-dô cam kết duy trì mức viện trợ 160 triệu ơ-rô cho Việt Nam trong giai đoạn 2007 - 2013 Ông tái khẳng định EC hoàn toàn ủng hộ Việt Nam sớm gia nhập WTO và cùng với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tuyên bố hai bên kết thúc đàm phán đa phương

về việc Việt Nam gia nhập WTO Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã đề nghị EU sớm công nhận Việt Nam là nước có nền kinh tế thị trường, hỗ trợ Việt Nam trong giai đoạn "hậu Tổ chức Thương mại thế giới" Về việc EU quyết định

áp thuế chống bán phá giá đối với sản phẩm giày da của Việt Nam, ông cho rằng quyết định này không phản ánh mối quan hệ hợp tác đang phát triển giữa hai bên và đi ngược lại xu hướng tự do hoá thương mại hiện nay"

(Nguồn: Tuổi trẻ ngày 9/9/2006)

Ở tin trên, tất cả những lời nói ngoại giao như "nhiệt liệt chào mừng sang thăm…", "đánh giá đây là một sự kiện quan trọng trong quan hệ hai bên"… đã được lược bỏ Những câu chung chung một thời thường xuất hiện trong các tin lễ tân như "cuộc hội đàm diễn ra trong bầu không khí hữu nghị, hiểu biết và tin cậy lẫn nhau" cũng không còn Danh sách các thành viên tham gia hội đàm cùng 2 nhà lãnh đạo cũng được biên tập cắt bỏ Chức danh của nhà lãnh đạo cũng được lược bớt chỉ còn chức danh chính (cụ thể ở trên là Thủ tướng) Trước đây phải viết đầy đủ là "đồng chí Nguyễn Tấn Dũng, Uỷ viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam"

Một số giải pháp nghiệp vụ cụ thể mà các báo đang áp dụng để giảm tính lễ tân trong tin:

- Đối với tin hoạt động của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đoàn ra- đoàn vào: lược bớt những câu, phát biểu mang tính xã giao, chung chung như "cảm

ơn đã dành thời gian tiếp ", "thông báo tình hình mỗi nước ", thay vào đó là

đi thẳng vào chi tiết có giá trị thông tin như triển vọng những lĩnh vực hợp tác, nội dung những dự án, hiệp định được ký kết

- Đối với tin hội nghị, hội thảo: chọn góc độ, khía cạnh có vấn đề để khai thác, đưa tin chứ không "tường thuật" hội nghị, hội thảo Tại hội nghị, tranh thủ phỏng vấn, gặp gỡ các nhân vật quan trọng liên quan để có thêm thông tin và lời trích dẫn cho tin Đối với hội nghị tổng kết của ngành, lễ kỷ niệm, đón nhận huân chương lược bớt phần nghi lễ, chú ý đi sâu nêu bài học, phương hướng, biện pháp phấn đấu

1.5.1.4 Phản hồi của công chúng (feedback)

Trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển vượt bậc, nền báo chí thế giới có nhiều chuyển đổi trên mọi phương diện Trong các giai đoạn trước, thông tin báo chí thường mang tính hàn lâm, là thông tin tĩnh, ít chiều Ngày

nay, nhờ tiến bộ của công nghệ thông tin, thông tin báo chí có những đặc thù mới: đa chiều hơn, nhanh hơn, cô đọng hơn Việc chuyển tải, tiếp nhập, xử lý

và chi phối thông tin ngày càng có sự tham gia của đông đảo công chúng

Trong báo chí hiện đại, công chúng không chỉ là người thụ hưởng thông tin do báo chí cung cấp mà còn là người phản biện, cung cấp, bổ sung

thông tin cho báo chí Sự tham gia của công chúng vào tờ báo đã trở thành thước đo mức độ thành công hay uy tín của tờ báo trong xã hội Thông tin

báo chí không còn mang tính một chiều mà thực sự trở thành hai chiều, có tương tác với độc giả Để tồn tại, mỗi tờ báo Thuỵ Điển đều trở thành một sân chơi cho những người tổ chức chính trị xã hội khác nhau và người làm báo nước này đã ví vui rằng mỗi tờ báo của họ như một quán trà mà mỗi người dân đều có thể lên đó để đàm đạo [5,]

Để "mở cửa" cho công chúng tham gia, nhiều báo, đài đã mở các chuyên trang, chuyên mục để tiếp nhận thông tin phản hồi của công chúng

như "ý kiến bạn đọc" (báo Nhân dân), "Hộp thư truyền hình" (Đài Truyền hình Việt Nam", "Tiếp chuyện bạn nghe đài" (Đài Tiếng nói Việt Nam) hay

"Bạn đọc và Tuổi trẻ" (báo Tuổi trẻ) Tại đây, công chúng có thể trình bày ý

kiến của mình về các tin, hay bài báo đã đăng hay những vấn đề xã hội bức xúc khác Dưới đây là ví dụ:

"Đọc xong bài báo “Sự thật về xe “biển đỏ” kinh doanh vận tải” (Tuổi Trẻ 14 và 15-9), tôi cho rằng nếu không có biện pháp giải quyết, người dân còn phải “sống chung” với tình trạng này dài dài Nên chăng “bật đèn xanh” cho phép cảnh sát giao thông thổi phạt những loại xe “biển đỏ”? Luật của chúng ta không thiếu, cảnh sát giao thông, kiểm soát quân sự cũng không thiếu, tại sao chúng ta không dẹp được vấn nạn này? Hoặc là quản lý yếu kém hoặc là đã được thỏa hiệp bảo kê, nên kiểu kinh doanh này mới tồn tại và phát triển đến như vậy Một người dân có trong tay hàng chục xe “biển đỏ”,

thật khó tin nổi! Hiện nay, chúng ta đang xây dựng nhà nước pháp quyền, nếu

“bó tay” trước việc này thì làm sao có được một xã hội công bằng, dân chủ?

ĐĂNG DŨNG (P.An Phú Đông, Q.12, TP.HCM)

(Nguồn: Tuổi trẻ ngày 17/9/2006) Ngoài các chuyên mục, các báo, đài còn mở các hợp thư điện tử (e-mail) để làm cầu nối liên hệ mật thiết với độc giả, khán thính giả Trên báo in, một số tác giả bài báo cho đăng địa chỉ thư điện tử của mình để độc giả có thể liên hệ, như trên tờ Thể thao Văn hoá gần đây tác giả Anh Ngọc đã thường

xuyên đăng địa chỉ thư điện tử của mình (anhngoc.ttvh@gmail.com) để nhận

ý kiến nhận xét, phân tích thêm của độc giả Đây có thể là điểm mới ở Việt Nam nhưng với báo chí thế giới, trong đó có báo chí Thuỵ Điển, điều này không mới Trên nhiều tờ báo Thuỵ Điển, dưới mỗi bài báo nhà báo đều ký tên thật, kèm theo số điện thoại cá nhân, cũng như địa chỉ email để nếu độc giả cần trao đổi thêm thì chỉ cần gọi điện thoại là gặp được trực tiếp nhà báo- tác giả bài báo đó Cũng nhờ điều này nhiều khi nhà báo lại có thêm thông tin

về vấn đề đã đăng để rồi tiếp tục các bài viết về cùng vấn đề đó để cho số tiếp theo Đặc biệt, dưới mỗi bài báo đều có một ảnh rất nhỏ (nhưng rất rõ)- đó là chân dung tác giả bài báo [5,108]

So với các loại hình báo chí truyền thống, báo chí điện tử có thuận lợi lớn trong việc thu hút sự tham gia của công chúng nhờ đặc tính tương tác của mình Dưới mỗi tin, các báo điện tử có đường link phản hồi để bạn đọc có thể

gửi ý kiến của mình tới toà soạn hay độc giả khác Hơn bất kỳ một loại hình báo chí nào khác, báo trực tuyến có tính tương tác cao, thể hiện rõ tính đại chúng và thoả mãn được nhu cầu thông tin đa chiều của người đọc Theo lý

thuyết truyền thông, tương tác qua lại giữa công chúng và toà soạn qua kênh thông tin phản hồi là một yếu tố quan trọng thể hiện hiệu quả truyền thông đồng thời tạo cơ sở để toà soạn điều chỉnh nội dung, hình thức thông tin theo

hướng tăng cường chất lượng Đây cũng là một phương thức lôi cuốn độc giả độc đáo chỉ có ở báo chí trực tuyến

Đây là một vài mẫu link của báo điện tử Vietnamnet để độc giả có thể phản hồi

Họ và tên:

Địa chỉ:

E-mail:

Tiêu đề:

File gửi kèm: (Max 100KB)

File gửi kèm: (Max 100KB)

File gửi kèm: (Max 100KB)

đăng ý kiến của người đọc về một vấn đề nhất định Thực tế cho thấy, các diễn đàn trên báo chí trực tuyến thu hút được một khối lượng lớn công chúng tham gia Phần vì diễn đàn trên báo chí trực tuyến luôn bàn luận về những vấn

đề thời sự nóng hổi, đang là mối quan tâm của dư luận xã hội, phần vì chúng tận dụng được ưu thế không bị giới hạn, bó buộc trong khuôn khổ, đặc biệt là

ưu thế tức thời của báo chí trực tuyến Ở các diễn đàn này, độc giả có thể gửi thư điện tử tự do bày tỏ quan điểm, chính kiến, thái độ, phản ứng trước một

sự kiện, vấn đề do toà soạn hoặc chính họ đặt ra Diễn đàn không chỉ thu hút công chúng đến với báo mà còn tạo ra không khí tự nhiên, khách quan, dân chủ để độc giả nhận thấy rằng tờ báo tôn trọng độc giả, có tôn chỉ mục đích hoạt động vì lợi ích của độc giả và đất nước, giai cấp nó bảo vệ

1.5.2 Xu thế làm tin của phát thanh

So với báo in, phát thanh có thế mạnh của sự nhanh nhạy, linh hoạt và

phương thức thông tin sinh động bằng lời nói, còn so với truyền hình, phát thanh vẫn là loại hình báo chí chiếm ưu thế trong việc đưa tin tức nhanh nhất, kịp thời nhất, giúp thính giả tiếp cận sớm nhất với những sự việc, sự kiện xảy

ra hàng ngày, hàng giờ trong cuộc sống xung quanh Không phủ nhận thế

mạnh của truyền hình với sự kết hợp đầy đủ các yếu tố hình ảnh, âm thanh, màu sắc, tạo ra cho khán giả cảm giác như họ đang có mặt và được trực tiếp chứng kiến, tham gia vào sự việc Nhưng thực tế cho thấy truyền hình không thể thay thế được phát thanh Việc tiếp nhận thông tin qua radio thoải mái và tiện lợi chính là một trong những thế mạnh của phát thanh Thính giả có thể vừa nghe đài, vừa kết hợp làm những công việc khác trong khi người ta thường chỉ có thời gian xem truyền hình vào những giờ nghỉ ngơi, nhất là buổi tối Bởi vậy, qua phát thanh công chúng nhận được tin tức về những sự kiện, vấn đề mới xảy ra trong đời sống trước khi họ đọc được trên báo hay xem truyền hình

Cái làm nên chất lượng chủ yếu của truyền hình là hình ảnh lại chính là điểm yếu của nó, tức là nó đã ức chế trí tưởng tượng và khả năng suy ngẫm của công chúng Trong khi đó, phát thanh lại tận dụng được cái nhược điểm là không có hình ảnh để kích thích trí tưởng tượng của người nghe Đây chính là một trong những nguyên nhân tạo ra sự hấp dẫn của phát thanh bên cạnh những nguyên nhân khác như sự tiện lợi, rẻ tiền, dễ sử dụng, ít bị hạn chế bởi không gian, kỹ thuật đơn giản, chất lượng âm thanh cao…[21,90]

Phát thanh hiện đại là phát thanh khai thác được đặc trưng, thế mạnh của loại hình Trong bối cảnh đó, tin phát thanh cũng có xu thế phát triển theo hướng tăng dần tỷ lệ tin có tiếng động, tin được đưa trực tiếp và tin tăng yếu

tố bình luận, phân tích

1.5.2.1 Tin có tiếng động, có phát biểu của nhân chứng

Phát thanh là một loại hình báo chí sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền thanh truyền đi âm thanh, trực tiếp tác động vào thính giác của đối tượng tiếp nhận Sự sinh động kỳ diệu của âm nhạc, tiếng động, lời nói được truyền qua làn sóng radio có tác động mạnh mẽ đến thính giả Nếu như

hình ảnh là đặc trưng của truyền hình, ảnh là đăc trưng của báo in thì tiếng động, âm thanh là một trong những đặc thù báo phát thanh Ví dụ: tiếng bão

tố gầm rít, tiếng sóng biển dữ dội, tiếng tàu hoả chạy trên đường ray… Dù chỉ

có phương tiện âm thanh để diễn đạt nhưng phương thức tác động của phát thanh có nhiều ưu thế, nhất là ở khả năng kích thích mạnh mẽ trí tưởng tượng của người nghe Từ ngữ với sự hỗ trợ của âm thanh, tiếng động có thể gợi lên trong óc người nghe vô số những hình ảnh vật chất và để lại dấu ấn sâu sắc, khó phai Âm thanh, tiếng động không bị phụ thuộc vào hình ảnh hoặc chữ in nên có nhiều thuận lợi trong khai thác sử dụng Âm thanh có thể kích thích trí tưởng tượng, gây không khí và gợi lên tâm trạng

Phát thanh hiện đại rất coi trọng tiếng động Trong phạm vi nghiên

cứu của luận văn này và trên cơ sở thực tế của phát thanh ở Việt Nam, chúng

tôi tạm coi tiếng động gồm phát biểu của nhân chứng, là lời đọc tin của phóng viên từ hiện trường, có thể là âm thanh thu tại hiện trường, tiếng động

có thể là tự nhiên và cũng có thể là nhân tạo Tiếng động trong các chương

trình phát thanh tạo nên sự chân thực, khách quan đối với thính giả Tiếng động có giá trị thông tin trực tiếp, thông qua đó, người nghe có thể xác định được không gian, thời gian và hình dung bối cảnh của vấn đề, sự kiện Trong một số trường hợp, tiếng động tự nó đã có thể thông tin một cách chính xác về

không khí, bối cảnh, diễn biến của sự kiện Chính vì vậy, tin có tiếng động là một đặc trưng và thế mạnh phát thanh so với báo in Làm tin có tiếng động là

xu thế chính của phát thanh hiện đại

Thuật ngữ "tin có tiếng động" chúng tôi sử dụng trong luận văn này để

chỉ tin có tiếng động của hiện trường làm nền và cả tin có phát biểu của nhân chứng Từ thực tế ở Đài TNVN và cả hệ thống phát thanh ở Việt Nam hiện

nay, chúng tôi còn mở rộng thêm "tin có tiếng động" gồm cả lời đọc của

phóng viên từ hiện trường gửi về qua điện thoại hoặc qua Internet Chúng tôi tạm coi lời đọc của phát thanh viên hay biên tập viên tại Studio là phần lời dẫn cho tin, không phải là tiếng động Ở Đài TNVN tin có tiếng động được

gọi phổ biến là "tin sống" Chúng tôi đưa ra luận điểm này trên cơ sở thực tiễn

phát thanh ở Việt Nam bởi đây là vấn đề đang còn có sự chưa thống nhất về

lý luận Có người phân định rạch ròi tiếng động chỉ gồm tiếng ồn, tiếng thu ở

hiện trường làm nền Còn phát biểu của nhân chứng thuộc lời nói, một trong

ba phương tiện biểu đạt của phát thanh, chứ không phải là tiếng động Khi tin

có phát biểu của nhân chứng thì đã trở thành một hình thức giao thoa giữa tin với phóng sự

Ví dụ về tin có tiếng động có phát biểu của nhân chứng: "Nửa tỷ đồng

sẽ tạo cơ hội tìm việc làm cho 1100 lao động Đó là mục tiêu của trường dạy

nghề tỉnh Gia Lai trong việc phối hợp với Trung tâm dịch vụ việc làm tỉnh tổ chức dạy nghề miễn phí cho nông dân trên địa bàn 8 huyện, thành phố trong tỉnh Trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 90% Trong thời gian từ 1 đến 3 tháng, các học viên được đào tạo kỹ năng trồng và chăm sóc cây cao

su, khai thác mủ cao su, sửa chữa máy nông nghiệp, học may công nghiệp

Dự kiến đến cuối năm nay, các học viên được đào tạo lành nghề sẽ có việc làm ngay trong các công ty, xí nghiệp, ,nông trường trong tỉnh Ông Lê Hạnh, Giám đốc Trung tâm dịch vụ việc làm tỉnh Gia Lai cho biết ý nghĩa của chương trình này như sau:

Băng phát biểu: Đây là một vấn đề lâu nay chúng tôi trăn trở nhưng

mà không có nguồn vốn để thưc hiện Năm nay là năm đầu tiên, từ nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia, chúng tôi thực hiện Chúng tôi thấy đây là một việc làm có ý nghĩa rất lớn, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số ở các địa phương, địa bàn vùng sâu, vùng xa mà hiện nay họ có những yêu cầu được đào tạo nghề để phục vụ cho bản thân gia đình họ trong việc canh tác các vườn cà phê, rồi là canh tác trên vùng ruộng Đồng bào dân tộc thiểu số rất phấn khởi khi chúng tôi triển khai thực hiện chương trình này"

(Nguồn: chương trình Thời sự 18 giờ ngày 25/7/2006)

Qua ví dụ trên chúng ta có thể thấy, trong tin có tiếng động, phần tiếng động là linh hồn Nó phải trả lời chính xác, ngắn gọn và đầy đủ nhất câu hỏi

đã được đặt ra ở phần lời dẫn Tiếng phát biểu của nhân chứng làm cho tin phát thanh có tính chân thực và thuyết phục rất cao đối với thính giả Và điều này tin phát thanh thể hiện rõ thế mạnh so với tin trên báo in và báo điện tử Nếu xét về mặt tiết tấu âm thanh, với tin có tiếng động làm cho bản tin hay chương trình phát thanh không bị nhàm chán, tạo sắc thái sinh động đối với người nghe, làm cho hiệu quả truyền thông cao hơn là phát thanh viên đọc một tin không có phát biểu của nhân chứng Đứng trong một bản tin hay

chương trình thời sự, tin có tiếng phát biểu của nhân chứng tạo cho bản tin nhịp điệu sinh động, khắc phục được sự nhàm chán khi chỉ có giọng 1 hay 2 phát thanh viên thay nhau đọc những "tin chay"

Phần quan trọng thứ hai của tin có tiếng động là phần lời dẫn Phần

dẫn trả lời các câu hỏi cơ bản của thể loại tin tức như: ai? Cái gì? ở đâu? Sau

đó đưa ra góc tiếp cận để phần tiếng động trả lời câu hỏi: tại sao? như thế nào? Lời dẫn phải xúc tích, rõ ràng và đơn giản để người nghe dễ tiếp cận vấn

đề Phần bình luận là phần mà phóng viên hoặc biên tập viên đưa ra những nhận xét, hoặc đưa ra ý kiến riêng của mình về vấn đề mà lời dẫn và tiếng động đề cập Song không phải bất cứ vấn đề gì cũng bình luận Nó phụ thuộc vào "thời tiết chính trị", vào quan điểm của nhà báo hay đài phát thanh

- Ví dụ về một tin có tiếng động nền: Hôm nay, đông đảo trẻ em yêu mến sách đã tham dự những hoạt động giao lưu, gặp gỡ với các nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu về sách và tìm hiểu về sách:

( băng tiếng trẻ em hát, vỗ tay, cười nói thu tại hiện trường)

Đến với ngày hội đọc sách này, các em nhỏ được tham dự các cuộc thi

vẽ, kể chuyện theo sách Những em yêu thích tiếng Anh có thể tham gia các trò chơi với giáo viên người Anh hoặc thưởng thức nghệ thuật kể chuyện đặc biệt của nữ nghệ sĩ người Anh Cassandra Wye Các em có thể mua được những cuốn sách mình yêu mến, với giá giảm từ 1 phần 3 đến một nửa so với giá bìa

(Nguồn Chương trình thời sự 12 giờ 20/4/2006) Trong ví dụ trên, nghe tiếng động âm nhạc thu tại hiện trường, không chỉ tạo nên sự hấp dẫn, sinh động mà thính giả qua đó còn có thể cảm nhận được không khí vui tươi, phấn khởi của ngày hội đọc sách dành cho trẻ em Với kỹ thuật pha âm thanh, cho nổi lên rồi nền trên giọng đọc miêu tả của phóng viên, chắc chắn, dù không được tận mắt chứng kiến sự kiện nhưng thính giả nghe qua radio cũng có thể hình dung được quang cảnh diễn ra sự

kiện như chính họ được tận mắt chứng kiến Ở đây có thể thấy rằng, âm thanh, tiếng động hiện trường cũng có giá trị thông tin mà nhiều khi mang tính quyết định đến hiệu quả mà không lời nào có thể diễn tả được

Vậy tin có tiếng động độ dài bao nhiều là vừa? Nếu chúng ta qui định một tin không có tiếng động (tin chay) không quá 40 giây thì tin có tiếng động chỉ dài tối đa 1 phút 30 giây (kể cả phần lời dẫn) Độ dài của lời dẫn không dài quá 40 giây

Tóm lại, một tin có tiếng động gồm 2 phần chính: lời dẫn và tiếng

động Ngoài ra còn có phần nhận xét của phóng viên hay còn gọi là phần bình

luận Có thể hình dung kết cấu một tin có tiếng động như sau: Lời dẫn - Tiếng động, hoặc Lời dẫn - Tiếng động- Bình luận, hoặc Lời dẫn - Tiếng động - Lời dẫn - Tiếng động - Bình luận

1.5.2.2 Đưa tin trực tiếp

Người ta thường nói "phát thanh đưa tin, truyền hình phản ánh, báo in bình luận" để thể hiện đặc trưng, thế mạnh của từng thể loại báo chí Thế mạnh của phát thanh so với các loại hình báo chí khác là thông tin nhanh Với khả năng về kỹ thuật, phát thanh có thể chuyển tải đến công chúng thông tin nhanh nhất, cùng lúc, đồng thời với sự kiện đang diễn ra Khoảng cách về không gian và thời gian giữa sự kiện và công chúng qua phát thanh gần như đạt đến không với các buổi tường thuật trực tiếp và đưa tin trực tiếp từ hiện trường

Đưa tin trực tiếp được coi là xu hướng đưa tin của phát thanh hiện đại

Các đài phát thanh trên thế giới đều xây dựng các bản tin đầu giờ và các chương trình tin tức- thời sự theo hướng mở để phóng viên có thể đưa tin trực tiếp từ hiện trường, hoặc chuyển tải thông tin nhanh nhất lên sóng và đến với người nghe Các đài phát thanh cạnh tranh nhau bằng khả năng đưa tin nhanh Đài phát thanh nào làm tốt hơn việc đưa tin trực tiếp, đưa tin nhanh nhất sẽ

thu hút được nhiều công chúng hơn Người nghe thường thích các bản tin và chương trình tin tức- thời sự được thực hiện trực tiếp với tin tức được chuyển tải trực tiếp từ hiện trường bởi tính chất nóng hổi, sống động của sự kiện, vấn

đề được phản ánh cũng như không khí giao lưu gần gũi, tự nhiên giữa những người làm chương trình với nhau và giữa người làm chương trình với thính giả Tiếng nói của phóng viên, của người trong cuộc đang ở nơi xảy ra sự kiện

sẽ làm độ tin cậy của đài tăng lên rõ rệt Với phát thanh trực tiếp, công chúng

nắm được cái đang diễn ra chứ không phải cái đã diễn ra như báo in hay

truyền hình thường phản ánh Ở Thuỵ Điển, người ta đưa ra tiêu chí cho phát thanh là "Sóng phát thanh đồng hành với sự kiện" [21,91] để nói lên xu hướng phát triển tất yếu của phát thanh, đó là đưa tin, phản ánh, tường thuật trực tiếp

Đưa tin trực tiếp là một giải pháp tối ưu, là bí quyết tạo ra khả năng cạnh tranh của phát thanh với các loại hình báo chí khác, kể cả truyền hình Đây còn là phương pháp có thể tạo ra một phong cách làm việc mới cho đội ngũ những người làm phát thanh Tuy vậy, hiện ở Đài TNVN, việc đưa tin

trực tiếp còn ít Theo báo cáo tổng kết năm 2005 của Ban Thời sự, cả năm mới thực hiện 72 cuộc đưa tin trực tiếp từ hiện trường, bình quân 6 cuộc/tháng, có 1 cuộc được thực hiện trực tiếp từ nước ngoài (Trung Quốc) về đưa tin lễ đón Chủ tịch nước Trần Đức Lương thăm chính thức Trung Quốc ngày 18/7/2005 Tin đưa trực tiếp đều được thực hiện vào các bản tin đầu giờ

và chương trình thời sự do các phóng viên Thời sự và cơ quan thường trú của Đài TNVN ở trong nước thực hiện Trong các chương trình không thuộc Ban Thời sự thực hiện trên hệ Thời sự chính trị, chưa có một cuộc đưa tin trực tiếp nào Việc đưa tin trực tiếp ít do 2 nguyên nhân: thiết bị kỹ thuật chưa tốt và trình độ phóng viên chưa đáp ứng được yêu cầu đưa tin trực tiếp

Về cơ bản, việc đưa tin trực tiếp phụ thuộc nhiều vào yếu tố kỹ thuật Trước hết là thiết bị kỹ thuật tại phòng phát thanh phải đáp ứng được việc

nhận được tín hiệu âm thanh (của yếu qua điện thoại) do phóng viên từ hiện trường gửi về Thiết bị kỹ thuật này phải phù hợp với thiết bị kỹ thuật trang bị cho phóng viên hay tối thiểu là tương thích với tín hiệu điện thoại để bàn và tín hiệu điện thoại di dộng Các đài phát thanh trên thế giới và ở Việt Nam

hiện nay thường sử dụng điện thoại di động hay tín hiệu đường điện thoại làm phương tiện truyền tin trực tiếp về studio Việc sử dụng điện thoại di động để

đưa tin trực tiếp ở Đài TNVN mang tính phổ biến vì sự linh hoạt Song phương thức đưa tin trực tiếp này đang gặp một số khó khăn như chất lượng sóng điện thoại không ổn định, bị tác động của yếu tố thời tiết và địa hình dẫn đến âm thanh không nét, khó khăn cho thính giả tiếp nhận thông tin Trong một số trường hợp, tín hiệu điện thoại di động bị mất giữa chừng làm đứt đoạn cuộc đưa tin trực tiếp Thêm nữa cũng có nơi sóng điện thoại di động chưa được phủ tới nên không thể thực hiện đưa tin trực tiếp được Việc đưa tin trực tiếp bằng điện thoại cố định khắc phục được một số nhược điểm của điện thoại di động nhưng lại có hạn chế là tính linh hoạt kém Cũng có một số đài phát thanh sử dụng tín hiệu qua mạng Internet để đưa tin trực tiếp nhưng

số lượng chưa nhiều và chất lượng âm thanh chưa cao

Tuy nhiên, xét cho cùng, việc đưa tin trực tiếp phụ thuộc nhiều vào đội ngũ phóng viên Chỉ có phóng viên có trình độ chuyên môn giỏi, nhanh nhạy trong xử lý tình huống, có giọng nói tốt mới có khả năng tổ chức và thực hiện được việc đưa tin trực tiếp Thêm vào đó là đội ngũ người dẫn chương trình ở studio cũng phải có trình độ cao, khả năng tổng hợp, diễn xuất để làm cầu nối giữa phóng viên ở hiện trường với thính giả một cách tốt nhất cũng như xử lý những tình huống có thể xảy ra với việc đưa tin trực tiếp (như đứt tín hiệu, xuất hiện âm thanh lạ…) Ở Đài TNVN tuy thời gian qua đã cố gắng đào tạo phóng viên đưa tin trực tiếp từ hiện trường nhưng vẫn được nhiều Ở Ban Thời sự có khoảng 10 người, còn ở cơ quan thường trú trong nước, mỗi nơi có 1-2 người đáp ứng được yêu cầu đưa tin trực tiếp

1.5.2.3 Tăng tính bình luận, phân tích

Ngày nay công chúng không chỉ đòi hỏi đài phát thanh đưa tin nhanh,

đưa tin trực tiếp mà còn đòi hỏi đài phát thanh phải tăng tính bình luận khi đưa tin tức nhằm nâng cao tính định hướng cũng như nhu cầu nhận thức, nhu cầu thông tin của họ Do vậy, bên cạnh các thể loại tin truyền thống như tin

vắn, tin ngắn, thể loại tin bình đang xuất hiện ngày càng nhiều trên đài phát thanh So với các bài bình luận, xã luận, tính bình trong tin phát thanh không thể đạt đến độ sâu của thông tin hay bề rộng của ý tứ nhưng ít nhiều cũng thể hiện chất lý sự và nhất là chất định hướng dư luận Thông thường chỉ cần vài câu với cách nói ngắn gọn, tin bình cũng có thể làm sáng tỏ những ý nghĩa xung quanh một tin tức nào đó

Sống trong một xã hội thông tin, hàng ngày, hàng giờ tiếp nhận vô số nguồn thông tin Có những thông tin cùng được nhiều cơ quan báo chí hay các phương tiện truyền thông tin đại chúng khác nhau đăng tải Đứng giữa rừng thông tin này, công chúng đang có nhu cầu các cơ quan báo chí không chỉ nêu sự kiện, sự việc khách quan nữa mà còn muốn biết về hậu quả có thể xảy ra hoặc những gì đằng sau sự kiện, sự việc đó Bởi vậy, chỉ cần một vài câu bình sắc sảo sau những thông tin có thể lôi cuốn được công chúng Đây cũng chính là cái tạo nên bản sắc của từng cơ quan báo chí và từng nhà báo,

có sức thuyết phục công chúng một cách trực tiếp

Một ví dụ của tin bình:

"Giá xăng giảm 1.000 đồng/lít bắt đầu từ 5 giờ chiều nay 12-9.ãăng A92 giá 11.000 đồng, xăng A90 giá 10.800 đồng và xăng A83 giá 10.600 đồng Như vậy, giá xăng bán lẻ đã trở lại mức giá hồi cuối tháng 3-2006 Đây

là lần thứ hai giảm giá xăng và cũng là lần có mức giảm cao nhất

(1.000đ/lít) Tuy nhiên, với cách điều hành giá xăng dầu và việc độc quyền

kinh doanh xăng dầu như hiện nay, khó có thể nói là đến lúc nào sẽ giá bán lẻ xăng dầu trong nước sẽ được điều tiết phù hợp với diễn biến giá dầu trên thị trường thế giới Hậu quả thuộc về người tiêu dùng Theo tính toán, với mức giá bán lẻ mới, các doanh nghiệp kinh doanh xăng vẫn lãi 650đ/lít."

(Nguồn: chương trình thời sự 18 giờ 12/9/2006)

Ba câu cuối của tin trên thể hiện quan điểm, sự định hướng của phóng viên Đài TNVN với việc kinh doanh xăng dầu hiện nay, giúp người nghe hiểu thêm về những bất cập và sự thiệt thòi mà họ đang phải gánh chịu từ cơ chế độc quyền kinh doanh xăng dầu này Thông qua sự thể hiện của phát thanh, tác động của những câu bình trên đối với thính giả sẽ tăng lên nhiều lần so với đọc bằng mắt

TIỂU KẾT

Xã hội càng phát triển thì nhu cầu thông tin báo chí của công chúng ngày càng cao và đa dạng Việc tiếp nhận của công chúng qua các sản phẩm báo chí không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin, mà còn đáp ứng nhiều nhu cầu khác như nâng cao nhận thức, giải trí Công chúng cũng không chỉ muốn thông tin phải chính xác mà còn phải nhanh, khách quan, nhiều chiều

và trúng với những vấn đề mà xã hội đang quan tâm Trong nhịp sống hiện đại, tác phong công nghiệp dần đi sâu vào đời sống xã hội, thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng cũng có nhiều thay đổi Thay vì bám chặt vào một loại hình báo chí như trước, giờ công chúng muốn cùng một lúc có thể thỏa mãn của nhu cầu nghe tin, xem tin, đọc tin cũng như nhiều nhu cầu khác liên quan Sự phát triển của khoa học kỹ thuật và công nghệ đã giúp công chúng đáp ứng được nhu cầu này Vì vậy, bất kỳ một tờ báo hay một cơ quan báo chí nào, nếu muốn chiếm lĩnh được số đông công chúng, có ảnh hưởng lớn tới dư luận xã hội thì phải nhanh chóng có những đổi mới, nhất là tư duy làm báo và phải thực sự làm tốt công tác “marketting”

Toàn cầu hoá đang tạo ra cho báo chí nhiều cơ hội cũng như thách thức Nếu không tận dụng được cơ hội tiếp cận công nghệ làm báo mới, điều kiện nâng cao trình độ nghiệp vụ, khả năng phát huy nguồn lực… hạn chế được thách thức về cạnh tranh, đòi hỏi ngày càng cao của công chúng… thì tờ báo sẽ không thu hút được bạn đọc Trước yêu cầu của toàn cầu hoá, báo chí Việt Nam cũng đã và đang có sự thay đổi Sự thay đổi đó đã tạo nên những bước phát triển nhanh của báo chí nước nhà trong những năm vừa qua, đồng thời cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề cần phải điều chỉnh, quản lý để báo chí phát triển đúng định hướng trong thời gian tới Hoà nhập nhưng không hoà tan, báo chí phát triển vì sự nghiệp đổi mới đất nước và đồng hành cùng dân tộc là mục tiêu phấn đấu và phương trâm hành động của báo chí Việt Nam

Trong xu thế phát triển đó, tin- một thể loại xung kích của báo chí nói chung và phát thanh nói riêng cũng có nhiều đổi mới Ngắn gọn, xúc tích, lượng thông tin cao, thiết thực và tạo cơ hội cho công chúng tham gia phản hồi là xu thế làm tin chính mà báo chí thế giới cũng như báo chí Việt Nam đã

và đang làm Riêng đối với phát thanh, để hấp dẫn và sống động hơn, tin ngày càng sử dụng nhiều tiếng động, có thêm yếu tố bình và tốc độ đưa tin nhanh hơn qua đưa tin trực tiếp Những sự thay đổi hay phát triển này của tin tức nói chung và tin phát thanh nói riêng là xu thế tất yếu của báo chí và phát thanh hiện đại Để đáp ứng được yêu cầu phát triển này, không có cách nào khác, những người làm báo và những người làm phát thanh phải tự nâng cao trình

độ nghiệp vụ, học hỏi, rèn luyện nâng cao tay nghề

CHƯƠNG 2: TƯƠNG ĐỒNG VÀ DỊ BIỆT GIỮA TIN PHÁT THANH

TRUYỀN THỐNG VÀ TIN PHÁT THANH HIỆN ĐẠI

TRÊN ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM

2.1 Đặc điểm của tin phát thanh truyền thống

Khái niệm đưa tin tức lên sóng phát thanh có thể nói bắt đầu từ ngày ra đời của ngành phát thanh khoảng hơn 80 năm trước đây Trong những năm giữa những năm 1920, hàng loạt đài phát thanh ở Bỉ, Đức, Liên Xô, Anh, Tây Ban Nha, Phần Lan, Thuỵ Sĩ, Tiệp Khắc… thực hiện những buổi phát thanh đều đặn đưa tin chi tiết về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội trong nước và quốc tế Từ đó hình thành khái niệm "tin phát thanh" Tin phát thanh là tin

được đọc và qua sóng radio đến với người nghe Trong buổi đầu, các đài phát thanh chủ yếu khai thác tin từ các báo địa phương hoặc từ các hãng thông tấn để phát đi Tin tức gần như không được biên tập và không có tiếng động

(phát biểu của nhân vật, tiếng động nền) Do đặc điểm là tin của báo in, phù hợp với đọc bằng mắt nên loại tin này gây nhiều khó khăn cho công chúng khi tiếp nhận qua nghe đài Những tin tức loại này, trong khuôn khổ của đề tài

nghiên cứu, chúng tôi tạm coi là tin phát thanh truyền thống

Cho đến giờ, do nhiều nguyên nhân khác nhau, tại các đài phát thanh trên thế giới vẫn tồn tại tin phát thanh truyền thống (tuy nhiên tỷ lệ cao- thấp khác nhau) Tại các nước có ngành phát thanh phát triển như Anh, Thuỵ Điển,

tỷ lệ tin phát thanh truyền thống thấp, vẫn còn nhưng số lượng gần như không đáng kể Đài BBC (của Anh), tỷ lệ tin phát thanh truyền thống chỉ có 5%, đài KBS (của Hàn Quốc) tỷ lệ tin phát thanh truyền thống là 12% [6, 17, 20].

Tin phát thanh truyền thống có các đặc điểm tương tự như tin của báo

in hoặc các hãng thông tấn Đó là:

- Đặc điểm nội dung: mức độ thông tin được đề cập trong tin phát

thanh truyền thống thường cao, phản ánh cả quá trình diễn biến sự kiện Do

vậy, thời lượng mỗi tin thường dài quá 40 giây, độ dài tối đa của tin phát

thanh không tiếng động [21,246] Ví dụ:

" Sau 5 ngày tiến hành vụ đảo chính quân sự lật đổ chính quyền của Thủ tướng Thặc-xỉn Sin-vắt, ngày 24/9, lãnh đạo phe đảo chính ở Thái Lan

đã ra lệnh rút toàn bộ các xe tăng đang án ngữ trước cửa Cung điện Hoàng gia ở thủ đô Băng-cốc và di chuyển về các vị trí gần dinh thự của Nhà Vua Phu-mi-phôn A-đun-da-đệt và một số tòa nhà chính phủ trọng yếu Trong một diễn biến khác, cùng ngày, phe đảo chính đã đóng cửa hàng trăm đài phát thanh địa phương ở các tỉnh ủng hộ Thủ tướng bị phế truất Thặc-xỉn Xin-vắt Trong số này có hơn 300 đài phát thanh ở 17 tỉnh phía Bắc, gồm cả tỉnh Chiềng Mai, quê hương của ông Thặc-xỉn, và 50 đài phát thanh ở tỉnh Roi Ẹt

In I-san, tỉnh nghèo nhất ở phía Đông Bắc Thái Lan Trước đó, ngày 22/9, lãnh đạo phe đảo chính cũng đe dọa đóng cửa những cơ quan báo chí vi phạm các quy định mới, trong đó có quy định cấm các đài phát thanh và truyền hình phát tin và hình ảnh về các cuộc biểu tình, đồng thời hạn chế các trang web và dịch vụ nhắn tin Trong khi đó, một ủy ban điều tra gồm 9 thành viên cũng vừa được thành lập để điều tra về những hành vi bị cáo buộc là tham nhũng của ông Thặc-xỉn và chính phủ cũ Dự kiến, ủy ban này sẽ bắt đầu làm việc từ ngày 25/9."

(Nguồn: TTXVN, phát sóng Thời sự 6 giờ ngày 25/9/2006) Trong tin trên, không chỉ có thông tin mới nhất về việc phe đảo chính ở Thái Lan rút xe tăng ra khỏi cửa Cung điện Hoàng gia, còn đưa thêm thông tin về việc phe đảo chính đóng cửa đài phát thanh địa phương và lập uỷ ban điều tra tham nhũng Tin còn phản ánh cả tiến trình phe đảo chính hạn chế

quyền tự do báo chí qua việc "đe doạ đóng cửa… hạn chế các trang web và dịch vụ nhắn tin" Rõ ràng là dung lượng thông tin rất lớn có thể tách ra làm 3

tin độc lập Tin trên có 262 từ, nếu tính tốc độ đọc chuẩn cho phát thanh là

180 từ/phút thì tin có độ dài 1 phút 30 giây