(Luận văn thạc sĩ) ngôn ngữ đối thoại của nhân vật trong hai tiểu thuyết bến không chồngvà dưới chín tầng trờicủa nhà văn dương hướng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

PHẠM TH NGU N

NG N NG Đ I THOẠI C A NHÂN V T TRONG HAI

TI U THU T N KH NG CH NG VÀ ƯỚI CH N

T NG TRỜI C A NHÀ VĂN Ư NG HƯỚNG

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học

Mã số: 60 22 02 40

Người hướng dẫn khoa học: GS - TS HOÀNG TRỌNG PHI N

Hà Nội – 2014

LỜI CAM ĐOAN

C

ƣ ừ ƣợ b bấ ỳ ộ

P N

LỜI CẢM ƠN

c c t t r -

ư đã trực t p ư dẫ t ột các tậ tì v tạ ữ đ ều k ệ tốt ất có t ể để t có c ộ t ực ệ v t uậ vă của ì

ANH M C C C NG TH NG K TRONG LU N VĂN

M C L C

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 L chọn đ ài 1

2 M c đ ch và nhi v nghiên c u 2

3 Đối ng và hạ vi nghiên c u 2

4 Ph ơng h nghiên c u 3

5 Đ ng g c uận văn 3

6 ố c c uận văn 3

PHẦN NỘI UNG 5

CH NG 1: NH NG KH I NI M CẦN U LI N QUAN Đ N Đ TÀI 5

1 1 Kh i ni hội h ại 5

1 1 1 Đơn h ại 6

1 1 2 S ng h ại 7

1 1 3 T h ại 8

1 1 4 Đ h ại 9

1 2 Kh i ni cuộc h ại 11

1 2 1 Cấu c chung c cuộc h ại 11

1 2 2 C c y u ố cấu ạ 11

1 3 C c hành vi gi i ng hội h ại 14

1 3 1 Hành vi ngôn ngữ 14

1 3 2 Hành vi ngôn ngữ c i và gi n i 16

1 4 V i ò c ngôn ngữ nh n vậ ng c hẩ văn học 18

1 4 1 Nh n vậ gi i và ối u n h iên nh n 18

1 4 2 V i ò c ngôn ngữ nh n vậ ng c hẩ văn học 21

1 5 Vài né v c giả ơng H ớng và h i i u huy “ n hông chồng” và “ ới ch n ầng ời” 22

1 5 1 Vài né v c giả 22

1 5 2 T ắ i u huy “ n hông chồng” 23

1 5 3 T ắ i u huy “ ới ch n ầng ời” 24

1 6 Ti u 25

CH NG 2: Đ C ĐI M NG N NG ĐỐI THOẠI C A NH N V T TRONG HAI TI U THU T “ N KH NG CHỒNG” VÀ “ ỚI CH N TẦNG TRỜI” C A NHÀ V N NG H ỚNG 26

2 1 Đặc đi iêng c ời h ại nh n vậ ng ng i u huy u ộ số cuộc h ại đi n h nh 26

2 1 1 Đặc đi ời h ại nh n vậ ng i u huy “ n hông chồng” u ộ số cuộc h ại đi n h nh 30

2 1 2 Đặc đi ời h ại nh n vậ ng i u huy “ ới ch n ầng ời” u ộ số cuộc h ại đi n h nh 50

2 2 Đặc đi chung c ngôn ngữ đối h ại g hần hắc họ nh c ch nh n vậ ng h i i u huy 62

2.2.1 Lời h ại nh n vậ s ng nhi u ời ch i c h ặc ời hô c 62 2 2 2 Lời h ại c nh n vậ s ng u n ngữ 66

2 2 3 Nhận xé v h ng c ch ngôn ngữ nhà văn ơng H ớng h hi n u ngôn ngữ đối h ại c nh n vậ ng h i c hẩ 67

2 2 4 Ti u 68

CH NG 3: CH Đ C C CUỘC THOẠI TRONG HAI TI U THU T “ N KH NG CHỒNG” VÀ “ ỚI CH N TẦNG TRỜI” 70

3 1 Ch đ gi đ nh 71

3 2 Ch đ nh yêu 77

3 3 Ch đ i nh n sinh 80

3 4 Ch đ công vi c 88

3 5 Ti u 90

PHẦN K T LU N 92

TÀI LI U THAM KHẢO 94 PHỤ LỤC

s nhấ đ nh Vi c nghiên c u ngôn ngữ ng c c văn ản ngh huậ c nhi u h cạnh h c nh u: ngôn ngữ ng ời chuy n ch đ nh n vậ …

T ng đ nghiên c u ngôn ngữ đối h ại c v i ò u n ọng ng vi c

t t … B ã k c t Cá c t c ỉ sự ra đ C ư ra

đ k đã ó của ì ư b t ó ấy cò ạ ã ã tr cuộc t ạ k ba k t t úc” [2, tr.76] T ng hầu h c c c hẩ

văn học đối h ại – gi i giữ c c nh n vậ à ộ ng những y u ố

u n ọng cấu hành văn ản L huy hội h ại vốn à ộ ng những vấn đ đ c u n hàng đầu ng ngôn ngữ học hi n n y Nghiên c u ngôn ngữ đối h ại nh n vậ ng c hẩ văn học Vi N hông hải

à ộ đ ài ới Đã c nhi u nghiên c u v ngôn ngữ đối h ại c nh n

vậ ng c hẩ c ộ số c giả nh N C Nguyễn Huy Thi Nguyễn Ngọc T Nguyễn Th Thu Hu … V h ại i u huy c c c

hẩ c những nhà văn nh M Văn Kh ng Nguyên Hồng …cũng đã

đ c nghiên c u ng c c uận văn uận n i n sĩ ng vi c và huy hội h ại ch ng ôi hả s ngôn ngữ đối h ại c nh n vậ ng

c c cuộc h ại ở h i i u huy “ n hông chồng” và “ ới ch n ầng ời” nh g hê ngữ i u và vi c nghiên c u ngôn ngữ nh n vậ văn học và đ nh h nh h ng c ch ngôn ngữ c nhà văn ơng H ớng

2 M c đích và nhi v nghi n c u

2.1 M c đích nghi n c u

M c đ ch c ch ng ôi hi nghiên c u đ ài này à hi u những

né đặc ng ng ngôn ngữ đối h ại c nh n vậ ng h i i u huy

“B k c ồ ” và “Dư c tầ tr ” c nhà văn ơng H ớng

Qu đ ch ng ôi v i ò c ngôn ngữ đối h ại nh n vậ ng vi c

x y ng nh c ch nh n vậ

2.2 Nhi v nghi n c u

- Khả s c c cuộc h ại c ng h i c hẩ : “ n hông chồng”

và “ ới ch n ầng ời” và đặc đi ời h ại c c c nh n vậ

- ớc đầu đ nh h nh h ng c ch ngôn ngữ nhà văn ơng H ớng

T ng uận văn này ch ng ôi ch y u ậ ung hả s s ng h ại

ng 2 i u huy “ n hông chồng” và “ ới ch n ầng ời” c nhà văn ơng H ớng

4 Phương pháp nghi n c u

T ng uận văn này ch ng ôi s ng c c h ơng h s u:

4.1 Phương pháp phân tích hội tho i

Ch ng ôi s ng h ơng h này đ ch đặc đi v cấu c đặc đi ời h ại c nh n vậ c đ ch gi i c nh n vậ u h nh

Chúng tôi chọn những cuộc h ại iêu i u ên những iêu ch

hả s đ i n hành iêu ả đặc đi nh những né riêng trong ngôn ngữ đối h ại c nh n vậ ở ng i u huy cũng nh đặc đi chung ng cả h i i u huy

5 Đ ng g p c a u n v n

Những uả nghiên c u c uận văn s :

- G hê ộ h ớng i cận nghiên c u ngôn ngữ đối h ại c

nh n vậ ng c c c hẩ văn học ên huy hội h ại

- Gi ch vi c cả nhận v c hẩ c nhà văn ơng H ớng

ố hơn àn i n và s u sắc hơn

- Qu uận văn này ch ng ôi cũng g hê i ng n i hi u và

đ nh h nh v h ng c ch ngôn ngữ c nhà văn ơng H ớng

6 c c u n v n

Luận văn c ch ng ôi gồ hần:

1 Mở đầu

2 Nội dung: Gồ ch ơng

Chương 1: Những h i ni cần y u iên u n đ n đ ài

Chương 2: Đặc đi ngôn ngữ đối h ại c nh n vậ ng h i i u

huy “ n hông chồng” và “ ới ch n ầng ời” c nhà văn ơng

PH N NỘI UNG CHƯ NG 1: NH NG KH I NI M C N U LI N QUAN Đ N

Đ TÀI 1.1 Khái ni hội tho i

H ạ động gi i hông h ờng à hội h ại à s đổi hông in giữ h i ng ời với nh u Qu hội h ại c c y u ố ngôn ngữ ộc ộ hả năng vận hành và h huy c ng c nhấ C h n i gi i hội h ại

động ngôn ngữ h c” [5 201] ng còn đ h i h i ni hội h ại và

đối h ại The ông huậ ngữ hội h ại ùng ch ọi h nh h c n i chung

nh : hội h ại s hạ giữ hầy và ò ng giờ học hội h ại ng đại hội ng hội hả h học… Đối h ại h ùng ch h nh h c hội h ại

ch c c ặ đối ặ giữ những ng ời hội h ại T ng đối h ại ại c

s ng h ại h ại và đ h ại “S ng h ại à h nh h c nguyên ẫu c

ọi cuộc đối h ại và hội h ại” [5, tr.205]

The Nguyễn Đ c n h : “T ng gi i h i chi u ên này n i

ên i nghe và hản hồi ở ại L c đ v i ò c h i ên h y đổi ên nghe ại ở hành ên n i và ên n i ại ở hành ên nghe Đ à hội

h ại ” [8, tr.76]

Nguyễn Thi n Gi ch ng: “Gi i à h ạ động cơ ản c ngôn ngữ T ng gi i hội h ại uôn c s hồi đ giữ ng ời n i và ng ời nghe chẳng những ng ời n i và ng ời nghe c động ẫn nh u à ời n i

c ng ng ời cũng c động ẫn nh u” [13, tr.63]

Đỗ Th Ki Liên u n ni : “Hội h ại à ộ ng những h ạ động ngôn ngữ hành ời giữ h i h y nhi u nh n vậ c i ng ộ ngữ

cảnh nhấ đ nh à giữ họ c s ơng c u ại v hành vi ngôn ngữ h y

hành vi nhận h c nh đi đ n ộ đ ch nhấ đ nh” [25, tr.18]

T đi n giải h ch huậ ngữ ngôn ngữ học ch ng: “ Đối h ại à ộ

ng c c ạng h c c ời n i ng đ c s hi n i n c ng ời n i và

ng ời nghe ỗi h ngôn đ u c i h ớng đ n ng ời i chuy n và

x y u nh ộ ch đ hạn ch c cuộc h ại Đối h ại c đặc đi à

c c h ngôn c nh chấ iêng i ngắn gọn c c c cấu c h đơn giản s ng nhi u h ơng i n gi i hi ngôn ngữ nh c ch đi u ộ…” [37, tr 93-94]

Qua vi c nh ày ộ số u n ni v hội h ại và đối h ại ở ên

ch ng ôi nhận hấy đối h ại xuấ hi n ng gi i h c hi n ch c năng

gi i ộ c ch c i H nh h c đối h ại à những h ngôn c

h ởi c c ấu c u h với s xuống òng đ h n i với ngôn ngữ

c ng ời ẫn chuy n Khi xuấ hi n đối h ại ở ời ẫn c c giả s c

ộ số động uen huộc nh : ó b ắ ỏ …

Tùy và số ng nh n vậ h gi gi i à uy đ nh đ n ạng h c c cuộc h ại đ Th ờng c c c ạng đối h ại nh s u:

1.1.1 Đơn tho i

Là ời h ại c ộ nh n h h ớng đ n ng ời nghe nh ng hông c ời đ c i Ng ời nghe hản hồi ng hành động h y h c

hi n ng c ch hông đ c c giả ô ả c i i u hi n c ạng

h c này h hi n õ nhấ ời độc h ại nội

Độc h ại nội à ộ ạng ngôn ngữ c nh n vậ đ c nhà văn ùng nh à ộ h h s Kh c với đối h ại ( ặ đối ặ ) độc h ại

à ời n i c nh n vậ h ớng đ n ản h n nh Ng ời n i cũng à ng ời nhận à hông n i ng ời Độc h ại ch c u n h ộ chi u chi u

h c à nh n vậ “ẩn” Nh n vậ “ẩn” cũng ch nh à nh M nh n i nh nghe c c nh ả ời h ặc giải đ

The Nguyễn Th i H à h : “Độc h ại c h ở ạng n i và ạng

vi …Mọi h nh h c độc h ại đ u hà ch ộ cuộc đối h ại với ộ

ng ời nghe (đọc) hà ẩn…T ng uy n ( gồ cả i u huy ) ời

c c giả ( c à huy inh ẫn ắ uy n ời iêu ả…) đ c xe

à độc h ại ( ời c i ) đối ậ với đối h ại c c c nh n vậ ( ời gi n

i )” [16, tr 68]

VD 1: á ay trư c úc đ p ã Vạ t ấy c ạ đ ượ

để tập vă ệ Vạ đưa c ìa k óa c ó v dặ k về tạt qua

ủy ba đưa c c ú B y đã c tố vẫ k t ấy c

nh hi h hi n đi u này

1.1.2 Song tho i

S ng h ại à “gi i h i chi u c s ơng c u ại giữ ng ời

n i và ng ời nghe” [13, tr.64], ời c ng ời h ớng đ n ng ời nghe và

c s đối đ ng hành vi ngôn ngữ à ng ời gọi à hành vi ời và hành vi đ ời và s ơng c T ng h i i u huy c ơng H ớng hầu h ngôn ngữ đối h ại c nh n vậ huộc ạng h c này

VD 2: Đ Vư đứ dậy c bố ẹ Na v uy t Vư

c ố ạ rư ư ấy cổ Na để Na cõ ra e… Na c c

Lù c e c ạy c ầ c ậ qua đầu Một c úc d tr tr

Na e rù rì p á ta k a tĩ ặ Á đè p a uyê qua màn sư d y đặc N ữ c t êu t bay tá ạ ều ì a v

k e trư c ắt Na

- Cậu v uy t cứ ặt tră ặt tr ã t y sa ? uổ trẻ của

c ú ì qua đ quá au y cò cở truồ tắ s Đì

- Ô t ằ cu c t của c – ạ ượ cư – B y c k

cò t ữa rồ c áu đ bác N ĩa C áu t ấy đấy b y c có ở

v bác N ĩa ữa đ u

Số ần xuấ hi n

T (%)

126/176 cuộc h ại chi 71,6 %, “Dư c tầ tr ” có 249/318 cuộc

h ại chi 78,3 %) Số ng và c h h i à ạng h c h ại: ( n hông chồng: 21/176 chi 11,9, % ổng số c c cuộc h ại; ới ch n ầng ời: 32/318 chi 10,1% ổng số cuộc h ại) T ng i u huy “ n hông chồng” ạng h c đ h ại chi c h (16/176 ơng

đ ơng 9,1 %) hấ nhấ à ạng h c độc h ại (ch c 13/176 chi 7,4%)

Ở i u huy “Dư c tầ tr ” h ạng h c đ h ại và độc h ại c

số ng và gần ng nh u ( C 18//318 cuộc h ại à độc h ại nội

tâm ơng đ ơng 5,6 % ổng số cuộc h ại và 19/318 đ h ại chi 6% ổng số cuộc h ại)

1.2 Khái ni cuộc tho i

Cuộc h ại à đơn v ớn nhấ c hội h ại Cuộc h ại à ộ ần n i chuy n đổi giữ c nh n nhấ à h i c u ng ộ cộng đồng xã hội Đ h gi ộ cuộc h ại ng ời h gi gi i hải u n h h i nguyên ắc cơ ản đ à: nguyên ắc u n hiên ời và nguyên ắc iên

Đi u đ c nghĩ à: ng hi ng ời này n i h ng ời i nghe ồi ới hản hồi ở ại hông cùng n i đồng hời H i ên h gi hải u n hiên n i ộ c ch uy n chuy n nh nhàng Mặ h c c c ên h gi hải ả đả s iên với nh u đ cùng ạ nh iên c cả cuộc

h ại Th c hông c s uy đ nh h y x c đ nh ộ c ch chặ ch

ớc h ng ời n i và c ch u n hiên ời h y c ch iên ời

s ng vi c u n h h i nguyên ắc này ên s nguy n c c c ên

h gi gi i

1.2.1 Cấu trúc chung c a cuộc tho i

Đ hi u đ c cấu c ngôn ngữ c ộ cuộc h ại ch ng cần

x c đ nh đ c ạng ới u n h c h hống c c đơn v ngôn ngữ cấu hành nên cuộc h ại đ đồng hời cũng cần x c đ nh những y u ố ên

ng u n y u y u ố ên ng ài hông u n y u nh ng c ảnh h ởng đ n cấu c cuộc h ại

ấ ỳ cuộc h ại nà cũng c hần ở đầu và hần h c T ng

h c ng ời ở đầu h y h c ộ cuộc h ại h ờng à nguy n ch động ởi vậy he đ đ ơng nhiên c 3 hần: Mở h ại - Th n h ại -

K h ại Tuy nhiên đ y hông hải à ộ cấu c c ng nhắc v ên h c

gi i hông hải giờ nh giới giữ c c hần này cũng đ c x c

đ nh õ àng

1.2.2 Các y u t cấu t o

C c y u ố cấu ạ nên cuộc h ại gồ :

- Lư t ời: à đơn v cơ ản c hội h ại à n i nh Đỗ Hữu Ch u đ

à “chuỗi đơn v ngôn ngữ đ c ộ nh n vậ hội h ại n i c ắ đầu ch đ n c chấ đ ch nh n vậ hội h ại i n i chuỗi c nh” [5, tr.205] L ời đ c x c đ nh à ộ ần n i x ng c ộ ên gi

i ng hi c c ên i hông n i và hi c ời hồi đ à đ nh ấu ộ

ời i he L ời s hông đ c h nh hành hi nhi u ng ời cùng

n i ộ c Vi c x c đ nh ời cũng c à c s xuấ hi n c u n hiên ời c c ên gi i c s u n hiên iên c ch động v

ời hồi đ đ ả đả hội h ại hông gi n đ ạn S u n hiên ời

ng hội h ại h ạ động he cơ ch chuy n gi ời còn gọi à s

ời Khi ng ời n i đ ng giữ ời n u hông c đ nh i c n i

s ch động chuy n ời ch c c ên h c đ ng h gi hội h ại S chuy n ời này c h c i ng ời s ch đ nh h ặc chuy n ng h nh

h c gi n i nh ngữ đi u ời x c nhận h c ời c nh đ c

nh chấ hông ch c c ên h c i c nhận ời đ hồi đ uy cuộc h ại

T ng c c s ng h ại ở ời h ờng hông c những ấu hi u hông đ ch đ nh õ àng đối ng nghe i nhận s ời v c này ch c ộ ng ời nghe uy nhấ Tuy nhiên ng h ại h y đ

h ại h ng ời cần c s x c đ nh õ àng h ặc c nh chấ đ nh

h ớng đối ng i nhận s ời à i Mặ h c đ đối ng i nhận ời hồi đ hỏ ãn yêu cầu c ng ời ời h ng ời ời cũng cần nh đ n c c y u ố nh : nh c ch nh độ …c đối

ng đ đ s ời hù h nhấ T ng u nh ơng c hội

h ại cả h i ên h gi s cũng he õi ời c đối h ơng đ c s hồi đ chuẩn x c ởi vậy hi ời n u càng nắ õ đ c đặc nh … iên u n đ n đối ng h s ời càng iễn hành công g hần ạ nên hành công c cuộc h ại

Cũng ch nh v h à hi ắ đầu hội h ại đặc i à hội h ại giữ những ng ời ới uen h y u n h hông h n ậ ng ời h ờng s

ng những ời à đ n c nh chấ hă ò đối ng T ng cấu c hội

h ại những ời à đ n nh vậy c h gọi à hần ở t ạ Phần này c

c ng ạ hông h h n ậ n đầu ch cuộc h ại N c h đ c hồi đ h ặc hông hồi đ đ ng với ch đ đ c đ s ng n c c

ng hông ch ng ời ở h ại s h c h y hông h c c đối

ng L ời ở h ại đ c gi hơn c c ời i he N c

h ỏ u đ đi ng y v ch đ ch nh c cuộc h ại

Tuy nhiên ch ng cũng cần h n i hành động ời và hành động nh ời (c ớ ời/ ngắ ời) Hành động nh ời c h đ c hi u à

hi ng ời đ ng giữ ời còn ch n i x ng h ặc c đ nh n i i ch

ch động chuy n ời đã ng ời i c ớ ời ộ c ch vô nh h y cố

Nh vậy ời đã đ c chuy n gi ộ c ch động T ng gi i hành động nh ời c i à vi hạ nguyên ắc hội h ại vi hạ hé

ch s đặc i à ng s ng h ại Hành động nh ời còn gồ cả

c c ời chê xen hù he ng ời n i hi n ời đ uãng ấ nhiên

Tha tho i: à hần đ ng g c ng nh n vậ hội h ại và ộ

cặ h ại nhấ đ nh Th h ại đ c ạ nên c c hành động ngôn C

h c i hành động ngôn ch nh à nòng cố c h h ại Mộ h h ại

ộ h ặc ộ số hành động ngôn ngữ ạ nên Hành động ngôn ngữ nòng cố c h h ại à hành động ngôn ngữ uy đ nh ản chấ c

h h ại và uy đ nh h ớng hồi đ c h h ại hồi đ

VD 5: - A ì dư b p đấy?(1)

c ị N quát Vạ bật cư

- C ị k ủ ? (2)Vạ đ y (3) bắt được ều cá r ắ

đe c c ị ấy c (4)

Khi nghiên c u c c h ơng h c i u hi n hành động n i ng ối

u n h giữ ngôn ngữ với ng ời n i ng hội h ại h ch ng hông h hông đ cậ đ n huy hành động ngôn c J Aus in ng công

nh “ H w hing wi h w ” (1962) The huy này ộ ời n i giờ cũng hải đ c h c hi n hông u c c hành động ngôn ( hành

động n i) gồ hành động iên u n đ n nh u đ à: hành động ạ ngôn hành động ngôn ung và hành động ng ngôn

- Hành động ạ ngôn: à hành động s ng c c y u ố c ngôn ngữ

nh ngữ c c i u h …nh ạ ộ chuỗi h nh c nghĩ à hành nội ung nh đ T đ nghĩ c ời đ c x c ậ Đ y

à hần nghĩ i u h nội ung nh đ h y còn gọi à nghĩ s nh

- Hành động ngôn ung: Khi ta n i năng à ch ng ta hành động,

ch ng ta h c hi n ột ại hành động đặc bi t à ph ơng i n à ngôn

ung ) nh : trầ t uật ỏ cầu k à nên nghĩ ngôn ung Đ ch

ngôn ung và c ngôn ung đ u đ c ùng à iêu ch nhận i n hành động ngôn ung ời v cùng ộ đ ch ngôn ung ại c h h c hi n ng những ời ng c ngôn ung h c nh u

- Hành động ng ngôn: à s c động và / hành vi ng ời nghe ộ hi u uả gi i nhấ đ nh nh : x c động yên c giận…G y hi u uả ng ngôn c hi hành động ng ngôn c đ n

à hành động ngôn nh ng cũng c hi những h ơng i n hi ngôn ngữ nh c ch đi u ộ…Khi đ c ch đi u ộ hông huộc hạnh động ngôn

T ng hành động ên ngôn ngữ học u n nhi u nhấ đ n hành động ngôn trung Hành động ngôn trung đ c Aus in h n hành nă

ớ :

ng ời h c những hành vi đ ng những s i n hữu u n c iên u n

ới h n hận và h i độ c ng ời h c nh : xin ỗi cả ơn c ng i ch c

ng chi uồn hê h n…

- ày ỏ: gồ những hành vi ùng đ nh ày c c u n ni

ẫn ắ c c ậ uận giải h ch ngữ ả đả s uy ẫn nh : h đ nh hẳng đ nh c ỏ ả ời giải h ch inh h ạ…

T ng ảng h n ại ên ch nh Aus in cũng nhận hấy còn những chỗ hông h ả đ ng: c những chỗ chồng ché c chỗ còn ơ hồ Tuy nhiên ch đ n n y những u n ni c Aus in cũng nh huy hành vi ngôn ngữ c ông vẫn đ c c c nhà nghiên c u c i ọng và xe à i ch

Hành động n i c ti p và hành động n i gi n ti p đ c phân bi căn

c vào ki u cấu c câu Trong tiêng Vi t c ốn i u câu: ần huậ , nghi vấn, cấu hi n, cảm h n Mỗi i u câu c những ấu hi u đặc hù v cấu

c Ki u hành động n i ổng u ng ờng h này đ c gọi à ch c năng Khi ộ i u c u đ c ùng đ ng với ch c năng vốn c c n h

C ch ùng này c h i c ng i ng c nh u:

- ùng đ ạ nh ch s ng gi i : văn h ngôn ngữ ngày càng đ c n ng c và nh ch s ng gi i ngày càng đ c c i ọng iễn đạ hành động n i ới h nh h c gi n i à ộ ng những

h ơng i n à ăng nh ch s ng gi i Tuy nhiên n u ạ ng

h nh h c này h s à ch nh ch s ở nên giả ạ à ổn hại đ n

nh ch n h c g y h ch u ch ng ời h c ng gi i

- Dùng đ ạ những sắc h i iêu c c nh n i cạnh h é n i ch chọc…( những ờng h cần hi hải ùng h hông c i sắc h i này à iêu c c v nh ng c c c hẩ huộc văn học hê h n Vi

N đầu h c gi ố c ên n c i xấu x c n c ch độ

xã hội đ ơng hời )

ời h ại c nh n vậ ch nh à c c hành động ngôn h hi n

c đ ch gi i c nh n vậ với ng ời h c nên ng uận văn này

ch ng ôi nghiên c u đặc đi ời h ại c nh n vậ ng h i i u huy

“ n hông chồng” và “ ới ch n ầng ời” hông u vi c h n ch c

đ ch c h ngôn hành vi ngôn ngữ Ch ng ôi và c c iêu ch ng

công nh “ N ữ p áp v ữ ĩa của cầu k t V ệt” (2010)

c c giả Đà Th nh L n đ à cơ sở h n ch c c hành động n i c

i và hành động n i gi n i ng ời h ại nh n vậ

1.4 Vai trò c a ng n ng nhân v t trong tác phẩ v n học

1.4.1 Nhân v t giao ti p và i quan h i n nhân

T ng ộ cuộc h ại nh n vậ gi i c h đ c hi u à những

ng ời h gi gi i ơng c với nh u ng ngôn ngữ ùng ời n i

đ ạ c c ời n i h ngôn c cuộc h ại C c nh n vậ gi i s

đ c x c đ nh v i gi i ng y hi ắ đầu cuộc h ại và đặc đi v i

gi i này c h đ c h y đổi ng i n nh hội h ại

C c nh n vậ gi i đ c uy đ nh àng uộc ẫn nh u ởi ộ

u n h chặ ch đ à u n h iên nh n Mối u n h này đ c xé he

h i c đ à c ọc – c v h xã hội ( còn gọi à c uy n c ) và

c ng ng – c h n sơ V h xã hội c nh n vậ gi i đ c x c ậ

ng c c nh n ố h ch u n nh uổi c giới nh ngh nghi ch c

v …T ng h c hội h ại ấ nhi u ờng h ấ cả c c gi ên c này đ u xuấ hi n đồng hời uy đ nh vi c s ng ạ ậ ngôn ngữ c

h y u ố uổi c đ c đ c đ à văn h Vi ch ọng “ nh ã đắc họ” ng hi đ đối với ng ời h ơng T y gi này ch c nh chấ

h y u

Mặ h c cũng cần hấy ng ối u n h giữ h i c uy n c

v h xã hội và c độ h n – sơ giữ c c nh n vậ gi i T ng i n

nh hội h ại nh n vậ gi i nà ở v ch động v đ ài h ớng

h i n c cuộc h ại i c ch đi u hi n cuộc h ại he c đ ch c

nh h ng ời đ s c v h gi i ạnh và ng c ại

T ng u nh gi i c c nh n vậ gi i h hi n c c v h

c nh hông u ấ nhi u ấu hi u ngôn ngữ cũng nh hi ngôn ngữ

Nh ng ở đ y ch ng ôi ch đ cậ đ n c c ấu hi u ngôn ngữ Th nhấ c c

Th c ch h c ổ ch c cuộc h ại cũng à ộ ấu hi u h hi n v

h c c c nh n vậ gi i nh vi c i à ng ời ở đầu h y h c cuộc h ại i h ờng xuyên à ng ời ở h ại…

Th vi c u n h nguyên cộng c và nguyên ch s h y hông ng u nh hội h ại cũng à ộ ấu hi u ễ nhận i Ng ời

cố nh vi hạ c c nguyên ên ng cuộc h ại ch ng ỏ họ c v h

c hơn s với đối h ơng và ng c ại

Ch ng ôi nhận hấy ng h i i u huy ơng H ớng đã x y ng

ộ h giới h đ ạng và h c ạ v nh n vậ S đ ạng c nh n vậ

ng i u huy ơng H ớng h hi n ớc h ở ầng ớ ngh nghi

c họ Đ à những ng ời nh nh : Vạn Nghĩ Hà Hi …( ng B

K C ồ ), H àng Kỳ N H àng Kỳ T ung Đà V ơng…( Dư

c tầ tr ); ng ời h nữ: Hạnh Thu à Nh n Hơn u Thă

Đà C c…(B k c ồ ) n Quyên Tuy Măng C Th ơng Huy n…( Dư c tầ tr ) ; ng ời nông n ũ chấ h c: gi đinh ông ung gi đ nh Nghĩ Hạnh (B k c ồ ) ã Cả ã Khi…(Dư c tầ tr ); c n ộ đ c c cấ : Độ – ch ch xã ( n

hông chồng) T ần Tăng Tuy H àng Kỳ T ung Thu C c…( ới ch n ầng ời); h ơng nh n: H àng Kỳ ắc Đ c C ờng Đà Kinh M i Măng ( ới ch n ầng ời); nhà văn: H àng Kỳ N ( ới ch n ầng ời)

Không ch đ ạng v ầng ớ ngh nghi nh n vậ ng h i i u huy c ơng H ớng còn đ ạng v v v i ò ch nh h h c

ng 1.2: th ng k s ư ng nh ng nhân v t trong hai tiểu thuy t

1.4.2 Vai trò c a ng n ng nhân v t trong tác phẩ v n học

Nh n vậ à những c n ng ời c h đ c n i đ n đ c iêu ả

ng c hẩ ng h ơng i n ngôn ngữ Nh n vậ cũng à những c n

ng ời nh h ờng ng xã hội hi đi và và văn học à đi n h nh ch

ộ i u ng ời với h n hận nh c ch n i năng hành động h c nh u

á trị đ c t ực của ột tác p vă u v kể về vật của ư

kể c uyệ ” [27; tr.159] àn v ngôn ngữ nh n vậ ng i u huy

M h in vi : “ C ỉ ó của ữ vật tr t ểu t uy t – ữ vật t ều có t độc ập về ặt tư tưở – từ có ã qua của ì – vố t ó của ư k ác bằ ữ k ác đồ t

ấu của vật ) v bằ các đó p ập p ức tạp á

t ó của tác ” [2, tr.43]

Ngôn ngữ đối h ại c nh n vậ đ c nhà văn chắ ọc chấ i u

hi n h c cuộc sống Nh ng đi s ng ạ ở đ y à nhà văn đ ng ên ậ ờng c nh n vậ ng ng h àn cảnh c h đ x nh huống đ

nh h nà V vậy ngôn ngữ đối h ại nh n vậ hông h c ng nhắc à

nh n uốc hòng học u ờng ỹ huậ àu h y Nă 1971 ơng H ớng

và ộ đội công c và chi n đấu ở chi n ờng hu V i n N ch đ n

nă 1975 Nă 1976 ông chuy n ngành v công c ại c c hải u n Quảng Ninh T nă 1991 ông à hội viên Hội nhà văn Vi N Hi n n y ơng

H ơng à iên ậ viên Hạ L ng c Hội văn học ngh huậ Quảng Ninh ơng H ớng và ngh vi văn hi đã ớc s ng uổi 40 C i uổi hông còn ẻ nh ng ch hẳn đã già ấy đ đ ơng H ớng c những ải nghi

s u sắc v cuộc đời và c n ng ời ng s ng c hông nhi u nh ng những c

hẩ c ông đ u c đ c chỗ đ ng nhấ đ nh đối với công ch ng độc giả và giới nghiên c u hê nh Thành công c ơng H ớng ch y u ở h i h

ại uy n ngắn và i u huy T c hẩ ch nh: T uy n ngắn Gót son (1989),

N ư đ b trê bã tắ (1995) i u huy B k c ồ (1990), rầ

a đ ư (1992), Dư c tầ tr (2007) Với hơn 20 nă động

ngh huậ hầu h c c s ng c c ơng H ớng đ u c v nhấ đ nh và nhận đ c những giải h ởng x ng đ ng Tiêu i u: giải h ởng văn ngh Hạ

Long cho Ô c a ặt tr nă 1981- 1985, B k c ồ nă 1986 N ư

đ b trê bã tắ nă 1986 Giải h ởng đấ Quảng: Quã đ cò ạ nă

1987 Giải Văn ngh u n đội: Đê tră 1990 Giải h ởng Hội nhà văn: B

k c ồ nă 1991 Giải h ởng Hội văn ngh Hạ L ng: N ư đ b trê bã tắ nă 1996 T ng đ i u huy B k c ồ đ c ch

i ng Ph i ng Ý và đ c chuy n h hành ch ản hi

Tài năng c ơng H ớng đ c hẳng đ nh ở chỗ ông i à

ới những đ ài đã cũ ng ộ huôn h nh đã cũ Đ ng nh gi s

Ph ng Lê nhận xé :“ r bộ ba t ưở ộ vă ă 1991 B

k c ồ k có cá sắc s r t ró của M đất ắ ư ều

ma, khô có cá c ều s u t ẳ đ á của Nỗ buồ c tranh… N ư bù ạ để đứ được v t a B k c ồ ạ có được vẻ đẹp k ác tr k u ì cổ đ ể : ộc ạc v c p ư

h ơng nặng s u ộ cuộc chi n Nguyễn Vạn ở v àng Đông với

ấ cả yêu h ơng nhung nhớ V i h c ô ng c đầy hu n ch ơng

i n đê Nguyễn Vạn h nh ng c nh n v àng Đông Nguyễn Vạn đã nghĩ s nh yên n ch nh ở nơi đ y nơi nh đã sẵn sàng đổ u đ ả

v

Với nghĩ ấy Nguyễn Vạn đã xông x nhi nh với ấ cả những công vi c c àng xã Nh ng đối i n với Nguyễn Vạn à những h c u đời c òng họ Những h c c h “ ngh ” cuộc đời ộ c n

ng ời Đối i n với Nguyễn Vạn à h i cũ òn cả ă nă ở àng uê Đối i n với Nguyễn Vạn còn à uận à đi u i ng à n sống cũ ỹ…

V những h c những h i đã ồn ại cả ă nă ấy Nguyễn Vạn hông sống hậ với nh Ý h c ãnh i ng nh à “giữ g n h nh ảnh” Anh hông h v u uận đ yêu đ đ c sống nh ộ ng ời

nh h ờng với u cầu nh h ờng nhấ v hạnh h c Nguyễn Vạn sống ng s nén ấ hạnh Anh hông đ n với ch Nh n ù ản năng hôi h c Ch Nh n cũng hông h đ n với Nguyễn Vạn cũng hông

h đ n với ấ i v ch à v i sỹ Những u cầu hạnh h c đơn giản và nh h ờng nhấ c c n ng ời những h i cổ h nghi ngã

gi ch

S ng s ng với cuộc đời Nguyễn Vạn à nh yêu ấ hạnh c Nghĩ

và Hạnh Cuộc chi n đã c ớ đi những ng ời đàn ông hỏe ạnh c ờng

ng c àng uê Ch đ ại s u ũy e àng những ng ời đàn à òn ỏi

v chờ đ i

Cuộc chi n đã c ớ Nghĩ hỏi y Hạnh Cuộc chi n đ ại những cuộc nh uyên c y đắng ch những hi u nữ xinh đ nh C c u…Mộ đ ẻ đời à uả c cuộc nh v ng ộ ộ ễ c ới v

v u với ng ời đàn ông hần h y ộ nh chàng h ảnh sở h nh

h n hạ ỗng ở nên đắ gi ở àng uê vắng ng đàn ông

T ng những ớc ng ặ cùng c c c cuộc đời Hạnh đã xô đẩy

và ắc cùng với Nguyễn Vạn Hạnh c h i với ng ời đàn ông ấ hạnh

à cô xe nh ch nh S u hi ỏ àng đi v i nh ng ng

nh giọ u c ch Vạn đ n hi c n ớn Hạnh ũng cả đ c n v àng nhận ch Nguyễn Vạn – ng ời đàn ông đã sống h i h ng h i àng xã nă đã hông đ n nhận hạnh h c c ộ i ấ ấy

u nh h h à đ u hổ n vặ v ch ng đ à ội ỗi đã đ n

c i ch ng c ch gie inh xuống n Không Chồng

1.5.3 T tắt tiểu thuy t ưới chín tầng trời

Dư c tầ tr à c u chuy n ải u những i n cố ớn c n

ộc: cải c ch uộng đấ h ng à h c h ở i n ắc cuộc h ng

chi n chống Mỹ hời hậu chi n s u hi hống nhấ đấ n ớc chi n nh iên giới và inh hời ở c Qu i ch c gi ộc H àng Kỳ số hận ng đ ng c ng ời n àng Đ ài s n ại c gi đ nh h ơng

gi Đ c C ờng s u giải h ng c n đ ờng v ơn n uy n c c c n ộ

T ần Tăng cuộc đời ch ảy nổi c h Đà Kinh số hận ênh đênh c những ng ời h nữ…đã hi n ên những s i ầ ấu ĩ c ộ hời ỳ ch s à ấ c i ng hời đi đ ù i h y hông i ớc cũng hông h v u ới ngòi c i n nhi u hi hô cùng với ối chuy n àn những chi i ấ hậ c ơng H ớng ng ời đọc cuốn h ãnh i và c u chuy n N i nh nhà hê nh văn học H àng

Ngọc Hi n ng ời nhận xé s u i u huy “ Dư c tầ tr ” thì

Dư c tầ tr à ộ cuốn i u huy “ ồ sức số ó

ổ ữ tư tưở của t đạ v ữ vấ đề t sự của đất ư c ”

[38, tr.514]

1.6 Tiểu k t

Ngôn ngữ đối h ại c nh n vậ ng c hẩ văn học n i chung cũng nh i u huy n i iêng đ c nghiên c u ên huy hội h ại với c c ạng h c cơ ản à: đơn h ại s ng h ại h ại và đ h ại

c c h i ni cuộc h ại ời h h ại hành động n i gi n i hành động n i c i …Đ y à n n ảng uận đ ng ời nghiên c u i cận với i u ộ c ch c đ nh h ớng và ễ àng hơn Tuy nhiên ngôn ngữ đối h ại c ỗi ộ c hẩ ại ng ộ né đặc ng iêng hản

nh nh c ch c c c nh n vậ cũng nh h ng c ch nhà văn V vậy ng ời nghiên c u hải inh h ạ và ch động hi vi c vận ng huy v hội h ại và vi c nghiên c u ngôn ngữ đối h ại c nh n vậ

ng c hẩ văn học

CHƯ NG 2: Đ C ĐI M NG N NG Đ I THOẠI C A NHÂN

V T TRONG HAI TI U THU T N KH NG CH NG VÀ ƯỚI CH N T NG TRỜI C A NHÀ VĂN Ư NG HƯỚNG

Nh đã n i ở ch ơng 1 ngôn ngữ đối h ại c v i ò u n ọng

ng c hẩ văn học n i chung và ng i u huy n i iêng N à ộ

ng những h ơng i n u n ọng gi nhà văn h hi n hành công nh

c ch nh n vậ ộ c ch õ né ên cạnh những né chung ng c c

h nh h c đối h ại ngôn ngữ đối h ại c ỗi nh n vậ ại c ỗi né đặc

ng iêng ng ấu ấn c nh n c nh n vậ đ Và ch nh đi u đ à nên s c sống c nh n vậ ng òng ng ời đọc Ch ng ôi i n hành hả

s ngôn ngữ đối h ại c nh n vậ ên c c iêu ch s u:

- Đặc đi iêng c ời h ại nh n vậ ng ng i u huy u

ộ số cuộc h ại đi n h nh

- Đặc đi v ngôn ngữ đối h ại c nh n vậ ng h i i u huy

2.1 Đặc điể ri ng c a ời tho i nhân v t trong từng tiểu thuy t qua ột s cuộc tho i điển hình

Số ng cuộc h ại cũng nh số ng nh n vậ ng ỗi i u

huy à ấ nhi u nh ở ch ơng 1 ch ng ôi đã hống ê ( “B k

c ồ ” c : 176 cuộc h ại với 102 nh n vậ , “Dư c tầ tr ” c : 318

cuộc h ại với 108 nh n vật ổng cộng à cả h i i u huy c 494 cuộc

h ại) nên ch ng ôi hông h h n ch iêu ả đ c ấ cả Đ à nổi

ậ nh c ch nh n vậ ộ c ch s u sắc nhấ à hông ng nh

hi n i n ch ng ôi chọn c c cuộc h ại iêu i u gắn những h àn cảnh

đi n h nh đ h n ch đặc đi những ời h ại c c c nh n vậ ch nh xuyên suố đầu đ n cuối i u huy

Mặ h c ời h ại c nh n vậ ch nh à c c hành động ngôn h

hi n c đ ch gi i c nh n vậ với ng ời h c Ch nh v vậy à

ch ng ôi nghiên c u ời h ại nh n vậ ng h i i u huy “B k

c ồ ” và “Dư c tầ tr ” hông u vi c h n ch c đ ch c

phát ngôn, hành động ngôn v i gi i x ng hô c nh n vậ đ

n i c i

T (%)

Ki u c u

Số c u s

ng hành động n i gi n

i

T (%)

1 n hông

chồng

864 ( 57,5 %)

C u ần huậ 12 8 %

272 (18,1%) C u nghi vấn 25 1,6 %

261 (17,4% )

C u ần huậ 81 4,2%

481 (23%) C u nghi vấn 179 9,3 %

368 (13%)

C u cầu

hi n 0 0 %

170 (9,3 %) C u cả h n 0 0 %

Nh n xét: Qu c c ảng hống đầu iên ch ng ôi nhận hấy ng

c c cuộc h ại c cả h i c hẩ c c ời nh n vậ s ng c u ần

huậ chi số ng và c nhấ c h : ng B k c ồ c

864 c u ần huậ ên ổng số 1502 c u chi 57 5%; ng i u huy

“Dư c tầ tr ” c 906 cầu ần huậ ên ổng số 1925 c u chi 47,1% C h h i à c u nghi vấn: B k c ồ : 272/1502 c u chi 18,1 %; Dư c tầ tr : 481/1925 c u chi 25% Đ ng v h

à c u cầu hi n: n hông chồng: 261/1502 c u chi 17 4%; Dư c

tầ tr : 368/1925 c u với 19,1 % Số ng và hấ nhấ ở cả h i c

hẩ à c u cả h n: B k c ồ ch c 105/1502 c u ơng đ ơng

7 %; Dư c tầ tr : 170/1925 c u ơng đ ơng 8,8 %

gi n i à: 25/272 chi 1 6/18 1% Dư c tầ tr : số c u ần huậ

s ng hành động n i c i à 825/906 chi 42,9 %/47,1 %, số

c u ần huậ s ng hành động n i gi n i à: 81/906 c u ơng đ ơng 4,2%; đ ng h h i à c u nghi vấn: c 302/481 c u nghi vấn s ng hành động n i c i ơng đ ơng với 15,7%/25%; số c u nghi vấn s ng hành động n i gi n i à: 179/481 chi 9,3%/25% Trong c c cuộc h ại

ở cả h i i u huy “B k c ồ ” và “Dư c tầ tr ” ấ i u câu cầu hi n và c u cả h n đ u s ng hành động n i c i ( B

Đông - ộ àng quê i n ắc hời hậu chi n Ở đ hông c s ù đắ

nà hông c hạnh h c nà ành ch những ng ời nh ở v s u cuộc chi n Số hận ấ hạnh c những ng ời nh s u chi n nh đ c nhà văn

h hi n hành công u h i nh n vậ : Nguyễn Vạn và Nghĩ Họ à h i ch

ch u ng cùng òng họ Nguyễn nh gi nơi àng Đông nhỏ é ù huộc

h i h h nh ng đ u gặ nh u ở ộ đi chung à cùng ên đ ờng đi chi n đấu ch h c Nguyễn Vạn chi n đấu ng chi n nh chống Ph còn Nghĩ h gi chi n nh chống Mỹ Cả h i ng ời nh ấy đ u ở v

ng vinh u ng chi n hắng nh ng cùng gặ ấ hạnh ng hạnh h c đời h ờng

Đọc i u huy này ch ng cũng ảnh ng y c i ên c

hẩ : “B k c ồ ” C i ên ấy g i ên số hận ấ hạnh c những

ng ời h nữ Đ à à Nh n à ch Hạnh …Họ òn ỏi chờ c n chờ

ng ời yêu chờ chồng ng chi n nh Đ ồi c i họ nhận đ c à giấy

c những ng ời ận M y ắn hơn ng ời chồng ở v h chi n

nh ại c ớ đi hả năng à Cha c họ… Th n hận nh cả

c những ng ời h nữ ấ hạnh ấy cũng đ c nhà văn hắc h ạ hành công ng ngôn ngữ đối h ại

S u đ y ch ng ôi s h n ch những cuộc h ại đi n h nh c những

nh n vậ đi n h nh c i u huy “B k c ồ ”

2.1.1.1 Đặc điể ời tho i c a nhân v t V n

Ở nh n vậ này ch ng ôi h hi n 2 c n ng ời 2 nh c ch v

u huẫn ại v hống nhấ Nguyễn Vạn à ng ời c ảnh h ởng ớn nhấ

đ n ởng suy nghĩ c c c nh n vậ h c Cả àng Đông nhỏ é ấy

ẻ c n đ n ng ời già uôn s và à he “ c ú Vạ ” Ng ời n ọng Vạn v nh à “ Đ ệ B ê c t ắ trở về” với “dấu t c a ệt trê c trư v t t ư trê b va v ột ố c bị ẫy” V cố

gắng gồng nh ên đ giữ g n h nh ảnh đ đ ấy ng òng ng ời àng Đông Vạn đã hông h v u uận đ yêu đ sống nh ộ ng ời

nh h ờng với những u cầu nh h ờng nhấ v hạnh h c Anh sống

ng s nén đầy đ u hổ và ấ hạnh Ngôn ngữ đối h ại c nh n vậ

đã hản nh õ né s n vặ ng suy nghĩ và nh c ch nh n vậ

C h n i ơng H ớng đã hắc h ạ ấ hành công nh n vậ Nguyễn Vạn hông u ngôn ngữ đối h ại đặc ng với ng đối ng nh n vậ h c

nh u he c c ối u n h đ chi u

- Đặc điể ời tho i c a nhân v t V n với người trong họ Nguy n

VD 6: Dư á tră N uyễ Vạ ậ ra có bó ư

vư c uố … ắt cá Vạ đã bá sát t e cá bó đa tì k ì bê

k ó c uố N a ư sóc Vạ dù t sức ực a v k á c ặt a tay kẻ a Vạ t ấy sức ực ì bỏ ra quá t ừa kẻ a y u t k ề

- Có vấ cũ p k a bá - L buộc tộ đa t ép của Vạ

Xu sợ – Đấy tộ t ứ ất – Vạ t p – ộ t ứ a đã v

p ạ ệ ê Đú c a k có ệ vụ k được

t ắp đè k được đ ạ tụ ba tr N da độ trưở độ du

k c t ê ã