(Luận án tiến sĩ) hoàn thiện pháp luật ưu đãi người có công ở việt nam – lý luận và thực tiễn

chinh cùa phhp luat uu Jài nguòi eó còng là nbùng quan he xà bòi trong linh vuc uu tài xà hpi ddi vói nguòi ed còng.. Phucrng phhp dieu chinh eùa phhp luat ndi chung là chcb thifc ma Nhà

BO GIAO DUC VA OAO TAO

PAI IlOCQUdc (ilA MA NÓI TRaÒNG DAI HOC KHOA HOC XÀ HÒI VA NHÀN VÀN

NGUYEN DINH LIEU

(') VIÈ'r NAM - LY LI JAN VA 'rUlfC TI^N

Chuyén ngdnh: ỊUATN'IIA NIJOC

Ma sé: S.ỘỌ'ì

l.UÀN ÀN r i K ) TIHN Sì KlIOA HOC LUA T llO(^

Ngu ò i lìu (fiig (Iniì klum Imẹ

Ì_±^^_-U/C5

1 - ri S /V/,'f/V('/» (ini Viét

2 - ras, riS iS'i:iiY('n ndn^ Dim^

L a i CAM OOAN

Tòi xin cani doan day Ih cdng (rinli ngbicn cifii cùn riéng (di Che so lieo, kc( quh ncu (rong kiaii hn Ih (rimg (Iure

vh dura lOng dirp-c ai cdng ho (rong bai ky cdng trinli nho klihc./

Npirdi cani doan

^•v«^

Nguyen Dinli kicu

MUC LUC

Trang

MÓ' D A U 1

C I I U O ' N G 1

Khdi niem p h d p luqf uu dai n g u d i c<5 c o n g -y

Ljch SU' hình thành v a phdt trien c ù a p h d p luqt uu dai

n g u ó i c o c ó n g ó* Vìet Nam

7 1.1 Kh^i nicni pli.ip luat un d?ii ngir(ri e(> ec'^ng

1.2 I.ieli su liinb (lihnli vh phiii trien eùa phf\p lufil uu (Ini npircri 28

ed cdng (V nu(re la

C I I U O N G 2

Thuc frqng p h d p luqf uu dai va d ó i song n g u d i c o c ò n g ^^^

d' Viét Nam trong giai doqn hién nay

2 1 T h u c (rang ph.ip lual uu dni vh (Iure licn (bue liicn pli<i|) lual **^'

uu i\l\\ ngiròi ed cdng

2.2 l ' h u c (rang dc^i sdng ngiròi ed cCm^ ^^

C I I U O N G 3

^ %

Vàn de hoòn thién p h d p luqt uu dai n g u ó i c o c ò n g e Viét Nam

3.1 Mp( ^^ quan dicni eo" bau nliani liohn (hien plihp lual uu d?\i

npu(Vi ed e(">ng

3.2 IMiironp lurdiip vh inol ^o piai pbhp b u d e mal nbani bohn ^^

(hien pbiìp lual \;ì e(r elio (Iure liién jili.'lp luiil iru dai n p u ò i ed

ednp (V nu(ve In

3.3 Xay dirup l,un( uu dT\\ n p u ò i ed e n n p (V Vici N;ini ' ' '

MQOAU

I / Tmh c é p thiéf c ù a de fai

Lich sd cùa dan toc ta gan lièn vrfi che cupe dau tranli gihnli doc

\^p vh bho ve To quoc Uudc sir xam lang cùa giac ngoai xam I ronp che

cupe dau (ranb nhy, ed mot bp phan iru tu cùa dan (oc da kbdng quan ky

X ^ '

sinh, hien dang cupe d(>i minh elio dat nir(fc Ho Ih nbiTiig ngir(ri ed cdng

vrfi clan, vdi nircfc, dirpc nban dan ghi nlic? vh biét on Pbht Iniy (riiyeii

tliong quy bhu dò cùa d i a dng, (rong che cupe kbhng cliién clidng I^lihp

cbong My vh che cupe chien (ranb cbong xam lan cùa ngc^ai bang snii

nhy, nbieu ngir(ri con cùa dan (oc (iep (uc liy sinh xironp mhii vi sir

iipbicp cbunp Ngay tiV san nghy tbhnli l(ìp mrcfc, Dang, Nlih mrrvc \'h F?hc

Ilo kidn quan tam dén van de ngirdi ed cdng dT\ ed nliicii cliù (rironp bau

bhnb nliieu climli shcli, che do iru drd doi vdi nliiTng ngircVi c() cdnp

ddng duri pliht ddnp (ohn dan tbirc hien che phong (rho "iidng nii(>c ubo'

npiu'ìn", "don on dhp ngbia"

ITii dm doi veri ngir(Vi ed cdng vc^i da( nircfc kkdnp chi Ih xan de

V • y •^ y y

dao ly, Ih (luyén tbdng mh cdn Ih van de cliinli (ri, tir (u(Vng, kinb te \'h

* X X X ''

xh lidi, nd klidnp chi Ih van de cap bhcli trirdc mal mh cdn c(> v npliia Ifui

dhi Cbinb vi vay plihp lua( iru dT\i npirdi ed cdnp diroc (bue tlii da co)

ddnp pdp rat (]iian (ronp vho vice dn dinli d\\\ song elio che doi lironp ed

cdnp: pdp jilinn (icb c u c vho vice (Iure liién (lihnli cdng che nliiém \\\ cùa

Dhiip \'h Nlih niKvc (ronp che piai doan cheli manp l^hhp Infu nu d\\\

npir(Vi e(> cdnp dn llnrc liicn diicrc clufc iihnp dico cliinb che mdi cpinn he

xh boi iKuip Imb \'irc nhv, pdp pban lliirc bién binli dhnp xH boi \h dn

dinli (inli biniì cbinb (ri xh boi con d;ìt nncn;

Tmh dén nay ^ ed bhng trieu ngir(>i diroc sir dieii cbinli cùa plihp

luat iru ct?^i ngir(Vi ed cdng Ho Ih nbiTng l?\o thhnb cheli nionp (bironp kinb,

benh hinh, che liei sT, Iban nban liet sì, che Bh me Viét Nam nnli liìuip.\ v

Phhp \v\%\ uu ^\ ngudi ed cdng kbdng nbifng chi dièu cliinli nluTiip moi

quan he truc tiép mh con gdp phan tao ra mdi trudiig phhp ly vh mdi (iinvng

x?\ hpi trong viec (bue hien cbinh shcb xTi boi doi v(5i ngu(ri ed cdng

Tuy nliién, do dieu kien dat nir(5c con ngbèo, chien (lanb licn mién,

kéo dhi nén vice xay dunp vh (bue hien plihp Inai uu dhi iipircri ed cdnp php

rat nbieu kbd khan, che che do uu cfhi ngu(Vi ed cdng (lur(Vng cbhp \h, lai

dan xen v(5i che che do (bude pliam vi dico cbinh cùa nphnb luat klihc Nbieu

che d("> uu (thi dh hoc lo nliiTng bai hp|) ly lioac kbdnp cdn pliìi lurp (lonp co*

X X ' ' '

che m(5'i, dura kip dicn chinb, (bay ddi Ma( klihc, (ronp co* che (hi (iu(Vng,

kbi SU' pban bié( pihu npbfeo dang dien ra, sir phan lida xh lidi danp nphy

chng sau sac, che diiib lurc^ng gih (ri cùa xli b(")i dang ed nbùnp (bay ddi sir

xuong chp ve vhn bda, dao difc (rong mp( bd pban nban dan, dac kiél la md(

so kbdng it (rong (he he (rè, bp pliù nban tal eh quycn di qua kluf liho liìing

cùa dan toc, quycn di nbiTng by sinh, mat mh( cùa lihng (ricii liei sy, (lurong

» y

binb vh ngir()i ed cdng vdi cheli mang de bp ed su may man, bauli pluic lidm

nay Trong kbi dd che (bé lue (liù dicb van dura (ir ho am mini cbonp pbh

nluTiig (bhnb (pia cùa cheli mang, viec ddng vién giù gin vh kao ve tlihiib (]ua

ay pimi direrc (bé bién (ronp cbinli shcb (he die bda tlihnb plih]') liiat ddi vtfi

npir(Vi ed cc'^np

\^cn nay, cbunp (a lai dura xay dunp (krpe md( lié (lidnp che (jiii

X ' A

pbam phhp lual dicu cliiiib che quan bé xh lidi doi v(fi npu(Vi ed cdnp

mpi cheli (ohn dién, plui lurp vo'i (bue te \h dira trén che ean cif klioa

koc

Tinh hinh dd dòi boi Nhh nircfc pliai nlianb ebdnp xa\' d u n p nidi

he Ihong che quy pbam phhp Iua( dieu chinb van de nhy nidi cheli Uìhn dien, plui b o p vcfi (juh trinh xay d u n p Nhh n u d e phhp qiiyén vh dén bét dira trén co* s(V kboa bpc phhp ly chat che iibhm Ihm d i o che d i ù (rutnip, du(Vng loi cùa Dang ndi d i u n g vh (ronp linli virc npunVi ed cdnp iu)i riéng duo'c thè che bhng che quy pbam plihp luat cua Nhh niro'c ce") iilur

vay che ckù t r u o n g , dircrng loi dò indi pliht liiiy biéu l u e dhp u'np ddi

bòi cùa vice uu cthi ngu(ri ed cdng vh plui b o p vo'i yen cfui tionp sir

nghiep ddi \v\6\

LFu dhi doi v(fi npirdi ed cdng Ih mp( van de lo'n (V nuo'e (a do dhc diém lidi sir dan (oc de lai, nliirng npbién eifii mot cheli ed he llidnp tlii (leu nny d u r a ed may cdnp liinb, vice iipbicn eu'ii iiKvi chi d u n p lai (V che

khi dhnp bho, lap ehi chuyén nphnb bphe tdnp kél o" mot sd linh \\\c liep

Dhc biét Ih viéc npbién cifu dir(f*i pdc (k^ |">lihp luat nlihm xay d u n p nidi

ké (bonp che qui pbam phhp Inai dieu ebiiib che (pian bé xh boi kno dam (piyen kri doi vo'i iipir(vi ed cdnp (hi pan nini kbdnp ed De thi KX 04- 0.^-04 cfinp mcfi chi de cap dén viec ddi iiuvi eliinb shcb un dai ddi veri

ngir()*i co oc'ìnp (V Vici Nam Che Ioni shcb diiiyén kb;'u> ve linh \U( nìiy Ibi

qiih II di r^bhp Inai \'e npir(Vi ed c(')np eua nir(vc npohi cTuip ehi bau d i r (tonp che vhn bhn (pii pliam phhp lual ve bao dhm xh lidi liohe k;uì lio xn lidi (kual

nho (ro" xh \\iS\ cùn I ién \o cu Luat Bho tip' iipu(Vi Ihn tal cùa IUKM- ( *(3np h(>o Nban dan Trimp lloa che ebé de") t''ao dam xa boi cùa Ilop (liùnp (pidc

Ilon Kv, ) I^ieu nhv dan t(vi su lianp hot \ é Iv Inan \a co ^^o kboa hoc

d i o vice dinli la d u d n p loi cbù tnroiip eòa Danp \ h \'iéc bau liiinli ( ;ìc (pii pb^m phhp lufU eùa Nhh niro'c Vi \'av diiinp ((">i du>n de Ihi noÀM IMIÉN

PHÀP LUAT UU DÀ! NGUÓI C O C Ó N G Ò" VIET NAM - LY LUÀN VA TMUC UFN d r n p b i é n

cifu

4/ Phucng phop luqn v a p h u c n g p h o p nghién c i f u

ho luan hn nghién cifu dirdi gihc do phhp kia(, nliinig kkdnp (bé

thch ròi càc van de lidi sd vh kinb te-x!\ boi, vi vay de thi pbhi ké( lurp tong ho'p che pbirong phhp, tuy nhién mot so pliuong phhp cbù yen Ih:

- Pbuong phhp duy vat lich siV,

- Phuong phhp pban tich, so shnh

- Phuong phhp phan tich he thong

- Phuong phhp dièu tra xl\ hpi hpc

- Phuong phhp thuc chifng

5/ NhGng diem md^l c ù a luqn dn

- Gdp pban Ihm shng tò nbùng van de ly luan co* kan ve phhp luat

uu dT\i ngir()i ed cdng

- Pban tfcb mot chcb bién cbifng che mèi quan he giiTa clinili shcb

uu dhi npir(vi ed cdng v(fi che chinb shcb xl\ boi vh cbinli shcb kinb (e-xa boi kbhc

- Néu Ién co* sd* kboa bpc de xay dirng che tiéu cliuaii, diéu kién

xhc djnb ngir(vi ed cdng

y y

- Pban (idi mp( cheli ed he thong thuc trang phhp luat uu dhi

ngU(Vi ed cdng, (Iure (rang ddi song cùa ngu(ri ed cdng de tir dò) kién

npbi che gihi phhp bohn tbien phhp luat uu (thi iigucvi ed cdnp cV Vié( Nam

- Dira ra che (pian diém dui yéii nkhm ddi meri, liohn tliién plihp lii(ìl iru dhi npir(Vi ed ednp

- kh de (hi manp (inli ifng dunp luan hn pdp |-)ban tao ra nluTnp co S(V kboa bpc de Nhh nircfc xay dunp kual uu dhi ddi \(vi npuòi io) ednp

(V Viét Nam (rong pini doan ((^i

6/ Két c a u c ù a luqn dn

Ngohi phan m(V dau, két luan vh danh niuc che (hi liéii (liam kbao Iu(ìn hn gom ha c h u o n g :

C h i r o n g !: Khhi niem phhp Inai u u dhi n g u d i ed cdng I J c h sir hinh

thhnh vh phht trien cùa phhp luat \r\\ dai ngurri ed c d n p (V Viét

N a m

y

C h u o n g 2: Thuc trang phhp lual u u dai vh d(Vi s(')ng npu(ri C(Ì c(')np (V Vie! Nam trong giai domi hien nay

C h u o n g 3: Van de bohn lliien phhp lual u u dhi iipucri co c(3np (V Vié(

Nam trong giai doan hien nay

Du(fi day Ih nbiTiig noi dung diiiili cùa liirm hn

CIIUONG 1

KHÀI NIEM PHÀP LUAT UU DAI NGUC^I CO CÒNG UCH SU

HÌNH THÀNH VA PHÀT TRIEN CÙA PHÀP LUÀT UU DAI

NGUC^I CO CÒNG à VIÉT NAM

l l KHÀI NIÉM PHAP LUÀT UU DAI N G U d l CO CÒNG

l i i Chfnh sdch v a vai trò c ù a chmh sdch dói v o i n g u ó i c o c ò n g ó- Viét Nam

Trireme bé(, (beo clufng (di, de (im biéu klihi nifuii plihp liiă iipudi

ed cdnp, can Ihm rd kbhi niem chinb shcb ngucri ed ednp cùa F^aiip vh

•\ y <s

Nhh nu(fc, vi cbinh shdi Ih noi dung linh lidn cùa phhp Iuặ Plihp kio(

diang (pia chi Ih binb (lufc pbh|i ly "(bé che bda" climli shcb mh tildị

Chmh shcb ndi dump Ih shcb lu()*c Ih ké lioadi cùa Danp vh Nhh

nu*(fc dira vho dircrng loi cbinli (ri dump vh (Iure té kinb (é xh boi (ronp

(iì*np duri ky nbhm dă dupc mot nuic (iéu nlifd dinli ve nbùnp \'an de

cùa xh lidi- 1^ién co* scV climh shcb dupc dua ra, Nhh iiir()c td d u r e tlurc

bién (lidnp qua che bpă đng cu (bé : (he che noi dung chinb sheli tlihnli

che quy pliìim phhp luă vh (o eliifc lipă đng (bue hien (ronp d(Vi sdng

xh boị

f y y

Chinb shcb đi v(fi ngudi ed cdng Ih dudng Idị dui triroiip cùa

Dhng vh Nhh niróc ehn cif vho nliiem vu cbinli (ri tiìnp duri ky cheli

» N y V

manp dira tién sir plihl (riéii nén kinb té xa lidi, nliam nuie (iéu pbi iihaii

cdnp lao, sir đnp p('>p, sir by siiili cao eh cùa iiliiTiip iipucVi ed ednp, tao

mpi dieu kién, kbh nhiip dén dhp, bù d\\\s pban nho \'e đi sonp \at chat

vhn bda tinh (bau doi \ó\ iipucVi ed ednp Cliiiib shcb đi \(vi npndi co

c('>np Ih cbinli shcb dac kiél, (Iure bién dio nluTnp doi tuonp dac luét, \i

\'ay nd (bé bién ră lò (]iian diém vh dudnp loi eua Danp \h Nhh nu(>c

Vc5i tu càch là chù thè quhn 1^ \lk hpi, Nhh nxiéc ed vai trò dac biét quan trpng trong viec xay dung va thuc hien chinb shcb uu cì^\ doi vdi ngu(Vi

co còng Mpt mat Nhh nu(5*c thong qua che to ehifc ciuf e nang cùa minh hoach dinh che chmh shcb uu (Jai doi vdi ngudi ed cdng Mat kbhc, Nhh

n u d e bhng che bp mày cùa minh, trien khai thuc hien che cbinli shcb doi v(5'i ngiròi ed cdng, dua chmh shcb Vào cupe song Ngohi ra Nhh n u d e con djnb hudng dpng vién, khuyén klifch, ùng ho vh Ihain già pliht ddng che phong trho tao ra sifc manh tong bop ve ngudn lue, nban lue (V céìiig dòng dan cu, trong viec thuc hien cbi^nh shcb ckii vdi iigir(Vi ed coup

Chmh shcii dói vcfi ngudi ed cdng Ih chmh shcb vd cùng quan trpng, nd phhn hnli su quan tam, y thifc x^ bòi cùa Nhh nude, cùa còng di^ng, cùa the he di sau ddi vdi the he cha, anii Vi vay nd ed y ngbia xn bòi vh nban vhn rat shu sSc khm (6( climb shcb d6i vdi ngu(Vi ed cdng s?-

gdp pban vho sir (^n dinh xTl bòi, giiT vùng (bé die Ngir()*c lai, néu thuc

t y y: y y ì y

bién kbdng (ol doi vdi ngudi ed cdng s5 dan dén mat dn dinh cliinli tri

xh bòi, ^nh liirdng dén su tdn vong cùa dat nude Thuc bién clunli shcb ddi vcfi npuòi ed cdng (bé hien ngay trong bàn chat vh cbifc nang quan

ly cùa Nhh nir(f*c Nhh n u d e ta vira Ih to cliifc quyèn lue clunk (ri cdng còng dac biét dai dién cluSib tbifc elio giai cap còng nban vh tuyét dai da

so nban dan lao (k'mg - Ih giai cap, nliiTng (ang Idp (luliip tri d^'uig xh bòi [52], viìa Ih dai dién dio dan toc Vi vay thuc hien ebi'nli shcb ddi vcfi ngU(Vi ed còng Ih sir két lip*p loi fch giai cap vh loi idi cùa dan toc dam kho d i o dal nir(f*c, dio dan toc ed su phht (rién lau dhi vh ben viTnp

Tlurc bién cbmb shcb ddi v(fi npucVi ed cdng Ih pdp pban \ì\i) (Iure

bién cbnib shcb con npir(vi cùa qiidc pia, nbhm Ihm dio tbé bé tic, (bé lié luong lai y linfe ve (iheb iibiéni cùa uiinb ddi vo'i xa boi ddi \f>i Io

(pidc, shn shnp xa iban \\ sir npliiép cùa dan toc, cùa dal mro'e

Chmh shcb ddi vdi ngu(')*i ed cdng Ih mot bò plifm cùa he (lidng

chmh shcb xS bòi mh cu (bé Ih cbmb shcb bao dam xh bòi Cbuib shcb

bho dhm xa bòi ( bay cdn gpi Ih an (ohn xh bòi ) Ih su kào ve eùa Nhh

nucf'c, cùa \l^ bòi ddi v(f*i che thành vién cùa minh tliòng qua mò( loa( che

bien phhp còng cpng Trong he tbdng bao dam xa bòi (V nu(5*c ta poni ed

u u dhi xh bòi doi vdi nhiTng n g u d i ed còng lao ddi v(fi dat niro'c: hho

biém xh hpi ddi v(fi n g u d i lao dpng (rong che thhnb jilian kinb te; cifu

trp* xh bòi doi vcfi nluTng n p u ò i klidnp may bi rùi io, klui khan boac

biém nphèo Nliir vay ed (bé (bay bao dam xh béìi Ih sir bao ve, su piiìp

dd* cùa Nhh nir(fc , eùa cònp ddnp doi vo'i mpi Ibhnli vién eùa minh tionp

dd ed npu(Vi co) cdnp Tuy nbiéii cbinli shdi ini dai xa lu^i kbdnp chi Ih

sir bho ve, sir ginp dò mh cdn Ih sir (he bién npbia \'u d a d i nliiém cua

Nhh iur()C, cùa coup ddnp doi V(f'i mot kò l'ubali dan eir ciac kiél nluTnp npu*(Vi ed cdng C b m b vi vay ebinli shcb uu dhi xh bòi ed \'i tii dac biét

quan (ronp tronp d i i n h shcb bao dhm xn bòi ndi riénp \'h lionp bé tlioiip

chinb shcb xh liéìi ndi dump.1301

1.1.2 Viec thuc hien chmh sdch v a p h d p lual uu dà! n g u ó i c o c ò n g ò mot

so nuo'^c

O' ba( cif quoc già nho cDng ed mot bò pban dan cu Ih n b ù n p npircVi

ed còng lao v6'\ Tò quoc ho Chinb vi vay, (r che nircvc déii (bue bién

f y V •

chinh shcb dòi vo'i nluTiig ngu(Vi ed còng Tùy (beo (lìnp diéu kién chinb

^ -w y y

(li-kiiib té-xh bòi cua niòi luro'c mh ed cac loai d i e ck^, cliinh s;ìdi, eac

Ioai (r(y cap vh c^c mifc (rp* cap kbhc iiliau Ddng tildi (V cac nu()c dcy\ co

che co* quan quhn ly nhh nircfc de (bue bién che cbmli s a d i nhy (nini HC>

Chien tranh, Bò Xh bòi, Rò Pliuc loi xà bòi, Bd k a o ddnp.v.v ) Npay (V

nu(rc ta, che dò Shi (Jòn cu ciìnp tlurc hién che chinb sacli ddi \()'i

Ihircrnp, phé kinb, (ir si \h pia dinh tir si Qiiàii Iv nhà luro'c \ é ( d u p lae

này do Bp Cuu chien binb va Bò Xh bòi dam nban Trong che d u n h shcb, che dp này ed quy dinh ve ticu chuan xhc nban ddi (ircmp Ih thuong phe binb, tu sì; che quyèn loi mh bp vh già dinh d u p c liirdng; che thù tue (phhp 15^) de gihi quyét che dò, chmh shcb ddi vdi ho Chhng

h?m ddi w6'\ phé binb, tiéu chuan de xhc nban phé binb Ih "Duoe ppi Ih

phe binb de d u p c hudng quyèn loi dir luat nhy Ih quan nban (luiòc che thành phan trong Quan lue Viét Nam hi thn phé d* mot (rong che tiir(Viig bpp sau: [14J

- Tàn tat phht sinh bòi (buong deb do cliién tranh gay ra boac b(Vi tai n^n quy Irhch cho còng vu

- Thn (a( pbh( sinh bòi benh (at mhc phai vi cdng vu

NluTng phé binb dup'c hird'ug che quycn kri nlur: cap diròiip thn phé (gòni che loai cap dudnp (hn phé binb, phii cap pia dinh, cap dirùnp dac

bic(, )i kao (rcr ve y (é vh xXi bòi (chinb hinh, pliuc bòi clufc iihiip; vtr

con vh bhn (lian ducrc kbhm cliiTa benh mieii pbi, ducrc nudi diròiip trong che an dirònp vién: d u p c giup dò (rong cupe song lihnp nghy nlur d u p c

bo (ri viec Ihm (bicli bop, du(>c uu diii Irong san xual kinb doan li Ngohi ra, phé kinb cdn (krpc lurcVng che quyén kri kbhc nlur uu ticn trong che dicb vu còng còng, che le phi vh thù tue bhnb cluiib.v.v

Tlohc d* I rac, sau chién (ranb vùng vinti, càc quan nban tbam pia

cllien (ranb, khi giai ngu d u p c c«ap I can bò klidiig ma( ticn vh diroc mot khoan (icn klioanp dO.OOOlJSD NluTng npudi linli cbét ti (in d u o c pbi coup vh than nban cùa ho dirpc (rp* cap dù song siiot devi

Laiat kao dònp Phhp (piy dinh io sir uu dai ddi \'(>i (iuronp phé kink, vo' con (ir si nlur bat bude che doaiib iigbiép phai ^ap xép, kd tii cho hp vho Ihm vice vcfi còng viéc pliii lioT-

0

Ò M y cnng quy d i n h , n b ù n g quan nban san kbi (liam pia cbién (ranb

trd" ve d u p c nban mot khoan tièn kbh k r i i dù de dam kao ciide sdiip \'h

d u p c ebani sdc ve mat y té N b ù n g n g u d i M y mal tich (ronp chien (ranb

than nban eùa hp van d u p c nban day dù (ién l u o n g cho (ói kbi iipu(Vi bi

mat tich dà d u p c xhc dinh là chet boac mat tich bohn (ohn K b i dò pia

dinh hp d u p c nban trp* cap Ibeo che do t u (ran.v.v NluTnp c u u cbién

^ • X X

binb nani vien durre ebani sdc vh ducrc ciinp cap che Ihdng l i i i (ir van

nghe npay trong bénh vien Npohi ra bo ci^ii du*(rc piup dCr de lai (bicli

i f n g Vi9\ sinh hpat dan sir, lip dii*(rc hoc nghe lru(vc vh Iroiip (pia trinh

Ihm viéc

Phhp Inai kao (icr xh bòi cùa kién xò cu ed nhiéu binb tbúc nhu kao

biém (ii('>i pih, kao biém bénh lă, kao biém ve (ai naii lao đnp \h kéiib

npke nghiep, nhh n p b i , nudi d i r d n p n b ù n p npucVi (hn phé, plui cap pia

dinh.v.v (rcuip do ed nluTng quy dinh doi v d i nluTiip ( b i i o i i p kinb l i o n p

cbién (ranb ve (luoc (bi (rp* cap (bircrnp lat du(rc nanp Ién lỐr ^o vói

n b ù n g quan nban bi (Iuronp do lai iian Ironp khi (bue hién nliiém \'V

quan su* ed cùng bang tlur(rng (ă, che t h i r o n g kinb (bude iilú)ni 1 nb(')m

2 song cùng già dinh d i r p c gi«am 507r (ra (icn nhh cV, licn lò sncVi, clial

do(, n i r d c , (ien dién: («ă ca (liucrng binb ducrc niicii tra lieti eiróe pbi kbi

di lai trén p h u o n g (ién piao thdnp (ixuip tlihiih plid ( t i ù xe t a x i ) : pia dinh

liei si dircrc ircfc dinh (rcr cap dac bie( 13]

'Triinp quoc, Ironp lual ve kao biém xa lidi ed cpii dinh d i e đ u u

dhi doi v(fi anb bùiip, n p u d i ed coup tronp cbién tiaiib \ h ironp xa\

d i r i i p dal niróc, bp ducrc (rcr cap cao b o n klioànp \^'/r S(Ì \(vi u l u i n p

ngucri k i n b llur(riip khi nglii l i i r i i kuặ bao (ro iipucVi Ihn tat eua 1 lunp

c]U(ìC cfuip pili nban Nhh nircfc vh xà bòi t h u c bién \ ice kào dàni m i dai

va tr(r cap doi v d i t h u o n g k i n b , nban vién lu Ihn lai vi kao \ é bri i d i eùa Nhà nu(f'c va cùa nban dan | 4 9 |

T d m l a i , chinb shcb ddi v(>'i npircVi ed cdng cV luro'c la cunp nini (V

che n u ( f c , mhc dù che dò chmh (ri ed kliac iibau, ddi lircrnp co cdnp

kbhc nhau vh n u f c dò (bue bién (ùy (beo diéu kién eùa mdi nncve n l i i i n p dèu (bay rd n b ù n g diém sau:

M u c dicb (bue hién chinb shcb doi vcfi npircVi ed ednp Ih pbuc \ u nhiem vi,i chinb t r i , pbuc vu che muc tiéu chmh tri cùa piai eap cani

bién (ùy Illude \'ho diéu kién kinb té xa bòi cùa m d i IUKVC. mdi n\:\\ doan

1.1.3 Phdp luqt uu dal n g u ó i e d c ò n g ó Viét Nam

1.1.3.1 Kbhi nielli phhp Inai u u dTù ngucri ed cdnp

Phhp luat ndi eliiing (krpc quan niem Ih i i l u l i i p ()MÌ lae xir su*

y ^ X • •

d u m p nhal do nhh nircvc dal ra iiham diéu chinb m p i ciuan bé xà boi vh

V y

(lir(rc (Iure bién bhiip kién pMp c i r d n p ebé iibà iiucfe dén co- s(V piao due

thuyet pbuc nu)i npircVi luan Ibeo

V ( f i c]iian diém phhp luat tbire (biib Ibi "pliap kiàt là mot bé thdnp

che cpii lac \'e lihnh \\ eùa moi ca nliàii \ à lo d u r e tituip \à b d i N b i ì i i p

qui the dd phan hnh y chi cua nhà n u d e , biéu hien k r i leli cua piai cap

thong trj va nhu cau on djnb va van dòng ed dinh liuo'ng cùa xà b o i

C h i ì n g d u p c nhà n u d e (thong qua he (liong che ccr quan nhh nucfc) bau hành hpac thiVa nban va d u p c bao dam (bue hién hhnp sire manh c i r ò i i p che cùa quycn l u e nhh n u ò c N h u vay phhp kia( chnp nghy ehnp (rcV thànii còng cu dac lue (rong (ay nhh nircvc de (bue bién su (liòng d i piai cap, de dam bao (rat tu vh òn dinh xà bòi".[661

T u kbhi niem cliiing ve phhp lual ed llié néu khai niém pbai> lual

u n dai ngir(Vi ed cdng nlur san :

Phhp luat u u dhi npir(Vi ed cdng kao poni Idnp llié n b ù n p (|iii pbam phhp lual, dieu chinb che cpiaii he xà bòi binb thhnb (ronp qua d i n b (o clufc vh (Iure hién che do i n i dai doi veri npircVi ed coup (rén che l i n h vire

y y y

cùa d(vi song : cbinh ( r i , kinb té, van bda, xh bòi

Phhp lual u u dai npucri ed cdnp (]ui dinh i i b ù i i p iipuyén la(\ binb (liifc, plurcvnp phhp (Iure bién che do u n dai npucVi ed coup, xhe dinh cpii che phhp Iv eùa che chù thè Ironp boat cU'>np cpian ly uba luro'e nbam dién cbinh m p i bpal dònp u u dai xà bòi ddi vo'i ngircVi e('> ednp

I I 3 2 M u c ( l i d i , n h i é m vu vh vai d d eùa phhp lual \\\\ dhi

ngir(Vi ed cc'ing

*'^ Phhp luat u n dai npucVi ed cdnp Ih i-ìluronp tiéu, ednp cu cpian ly

y y '^ T

ed Iiiéii l u e mpi mal devi sdnp va( dia( vh (inli (bau (ronp l i n h \\\c \\\\ dai

xh béd ddi \'ó\ n p u d i ce') cdng D d Ih n b ù n p che dinh phap Inai n n dai

doi veri n b ù n p iipucVi ec) cdnp \'c (rcr eap, ve viéc l i m i , ve piao due \ h dho (ao, vh n b ù n p kién pliap dam kao (bue bién

* Plih]-» luat u u dai iipucVi ed cdnp ed \ a i trd y iipliia to bni pop phan

g i ù v ù n g (khnk qua chcb mang, cùng co thém chrcVnp col nén dan cbù ednp

hc'ia, g d p phan c'^n d i n h ve c l i m h ( r i , xà b ò i p(>p phan xay d i r n p pbat d i é n

y ^ y

k i n b té-xh b ò i cua dat nucvc

'*" B a o p o n i che che d i n h llié d i e bc'>a cac (]uvcii u u dai cùa n p u d i c'^)

C(')np vh n b ù n p d a m kao ve mal phhp Iv d i o n b ù n p (jiiNén dcì d u ( u - Ihuc^

h i é n , phh|") bifil u n dai npircVi cc) cònp pbi nban Iran t r o n p ednp lao ^ir c d n p

y ^ y ^

b i é n eua n b ù n p npucVi ed cc'ìnp, néu cao l a m pircriip sanp vai (rc) eua n b ù n p

, y

npucVi ed c/)np I r o n p xà bf)i de n b ù n p ngircVi ec'> ec'^np l i é p lue dc'>np pj^p su'e

l u e I n lue cùa m i n h vhcì su* n p h i é p c a d i manp cùa dan (de

* Phhp hia( u u dai npircVi C('Ì cdnp ceni cc'> i i b i é m vu k a o d a m n p n y é n

the k i n b danp, cdnp k h a i , c(')np bang (icuip xà \\iS\ D i e u dc) Ihé b i é n npucVi cc'>

cc^nip phai ducrc dén dap, n b ù n p npucVi mal m a l by sinh i i b i é u b o n phai

ducrc m i dai nhiéu beni vh npucVi ed coup phai ducrc k i n b danp \'(vi che tbanb

v i é n kbhc cùa c d n p d d n p Day e h i n l i Ih '^VÌ bcvp ly k l i a d i cpian ciia d i e d d u u

drù (ronp dcVi sdnp k i n b lé.xà lu'^ti ndi e l i i i n g

'^ Phhp luat u n drù iipucVi ed ednp phai b u y pia d i t i n h than cao dep

cùa clan (de Phap lua( u n (ìài ngiiévi ed c d n g kbaiip d i n h l l i h n b c]ua to h i n

V y y N

cìia c a d i niiaiip V i é t n a n i Ihm Ihuli manh bau k l i d n p k b i e b i i i b ( r i ( i n l i i b a n ,

xà b ò i ; ed y npbia piao due (o Icvn ddi veri cdnp d a n , dac b i c i Ih d d i \'cvi thè

bé (re

1.1.3.3 D d i ( u p n g d i é u c k i n k , p l u n v i i g p h a p d i é u c b i n h cùa j i l i a p

luat u n dai npircVi ed c(Vnp

De Ihm IO k b h i n i é m |)bap lual m i dai npucVi co e d n p , d i é u c|uan

d p i i p Ih plìài xae d i n h d d i I m v n p d i é u e h i n l i \ h p b u c r n p p h a p d i é n c b i n h

c ù a nò

D("ìi Incvnp d i é u d i i n h eùa |iba|> luat l;i n i n i nv (|naii bé \ ; i l i d i ma

p b h | i l u a l h m v n p u f i lae d d n p I d i |.S,\ d a n p " ^ ^ ' ^ j \ ' i \ a \ d d i d M ) i u : dirMi

chinh cùa phhp luat uu (Jài nguòi eó còng là nbùng quan he xà bòi trong

linh vuc uu (tài xà hpi ddi vói nguòi ed còng Dd là nbùng quan he xà

hpi trcn mpi mat cùa ddi sdng ma mot ben là nhà nude, mot l-)én là

nguòi ed còng, vf dii: che quan he ve tra cap, viec làm, khen thudng

Phucrng phhp dieu chinh eùa phhp luat ndi chung là chcb thifc ma

Nhà n u d e sir dung trong phhp luat de the dòng Ién càch xd ^\x cùa

nbùng ngucVi tbam pia che quan he xà bòi [52, trang 432J

Plur(rng phhp dieu chinh cùa phhp luat uu dai ngir(Vi ed cdng Ih

plur(rng phhp mcnh lenii quyen uy, thè hien rd y chi cùa Nhh n u d e "den

on dhp ngliln" ddi v(fi nguòi ed còng, thè hien tinh ehm, Irhch nhiem cùa

lohn xà bòi Tuy nhién ed the tini tliay nbùng quy dinh sd dung kien

phhp llìda Ibuan, kinb dang Vf du : Mot (o chifc giup d(T mòl ddi lircrng

npircVi ed cdnp xay dung ehn nhh (inb ngbia cho bp, dieu nhy ed su

Ihoiip ubai y chi cùa (o clufc vh doi (ir(rng dd

1.1.3.4 Mòi lién ke cùa phhp luat uu dai ngucVi ed còng v(fi

chinh shcb ngucVi ed còng va mpt so ngành luat kbhc

(fiùa phhp luat uu (ìài nguòi ed cdng vdi cliink shek ngucri ed

y , •

cdnp ed moi lién ké mal Ikiek

y y \ y

Climlì shcb ngiròi ed còng Ih mot van de rong kfii, mang (inli dinh

bucfiig 'Trén c(r scV chmh shcb nguò*i ed cdng d u p c dua ra, Nhh nucfc (ò

clufc (bue hien che chmh shcb dd (hòng qua che boat dòng cu thè: thè

che npi dunp cbinh shcb Ihhnh che qui pbam phhp luat, qui dinh, kucfng

d«an vh to clufc ho^at dpng thuc hién trong dcVi song xà bòi Phhp luat

uu dhi ngu*(Vi ed còng Ih su thè che bda chinb shcb ngircVi ed cdnp Irong

d(Vi song xà lidi

Phhp luat un dai nguòi ed còng ed mdi lién quan mat tbiét vdi

phàp luat dhm bho xà bòi, Luat hành chmh, Luat lao dòng vh mot sd

ngành luat khàc

- Bho dàm xà bòi trude hét chi su bho ve eùa xà bòi ddi \cfi che

thành vien cùa minh nhò' mpt lo?it bien phhp còng còng nbhm giup do*,

cbong do* su thiéu hut ve kinb té ma hp ed thè gap pbhi do mal di boac

bi giàm qua nbieu nguon thu nh^p bòi nhièu hguyèn nban kbhc nhau

Ngoài ra, bho dam xà bòi con the hien ó' su giup do*, chàm sdc ve vàn

bda, y té va trp* eap cho che già dinh, vi v^y, nd gdp phan on djnb va

thuc day su tién bò xà bòi [4] Bho dhm xà bòi bao gòm che linh vuc:

uu d^i xà hpi, bho hièm xà hpi va cifu trp* xà bòi Do dd, phhp luat bho

dhm xà hpi kao gòni tong thè nbùng qui ph^m phhp luat dièu ckink che

quan he trong linh vuc: uu cJài xà bòi, bho biém xà bòi, cifu (rp* xà bòi

Nhu vay, phhp luat uu cTài nguòi ed còng là mot bò phan (mot

linh vuc) cùa phhp luat kho dhm xà kòi Cùng vdi phhp luat ve bho hièm

xà iiòi, cifu (ra xà bòi, phhp lufìt uu cJài nguòi ed còng gdp pban quan

trpng vào viec on dinh chmh trj-xà bòi, gdp phan to Idn vho vice xay

dung dat nucfc

- Luat hành chinh bao gòm tong thè nbùng qui pbam phhp luat

X I V V 31

dieu cbmb che quan he xà hpi hinh thành trong quh trinh to chifc vh (bue

bien liofit dòng cliap bhnb - dièu hành cùa che co* quan quan ly Nhà

nucfc Luat hành chmh qui dinh nbùng nguyèn the, nbùng binb (lufc vh

phucrng phhp quhn ly nlià nud*e, xhc dinh qui che phhp ly cùa che cliù thè

c|uhn ly nhh nucfc, dieu chinh boat dòng cùa còng clufc nhh nucfc, thù

tue lìhnh cliinb vh trhcli nhiem bhnb chmh , Luat bhnb cbiSib cdn kao

gòm che quy ph^m qui dinh che van de cu thè cua quhn ly nhh nucfc (rén

che linh vuc dcVi sonp xà bòi 15 IJ

16

Phhp lu(ìt uu dai nguòi ed còng dièu ehinli quan he xà hC>i hinh

thành trong quh trinh Nhà n u d e to clufc, (bue hién che do uu dTii dòi \'cfi

nguò'i ed còng (boat dòng chap hành va dièu bhnb) (rén che linh virc dcVi

song xà hpi Do vay phhp luat uu dai ngucVi ed cdng ed mdi lién quan

gan gfii vcfi Luat bhnb cbmb Doi (upng diéu chinh cùa phhp kuì( uu dai

ngucVi ed còng Ih mot kò iiban (rong ddi lucrng diéu cbinh eùa Lual lihiili

^ ^ y

chinb Mh( kbhc, phhp luat iru dai ngucVi ed cdng vh Luat bhnb chinh ed

chung méìt phucrng phhp dieu cbinh: plurcrng phhp ménli lénh, quyén uy

(cc>n gpi Ih pluronp phhp cpiyen krc-pluie tùng) 'Tuy nhién giùa Luat

bhnb chinh vh pbh|i luat mi dai ngircVi ed cdng cung ed iiliùnp dac diém

d(hc thù kbhc nhau CMiang bau, Lufit lihnh chinh dieu chinh nbùnp cpian

v \ ) , y

he hinli (bhnb (ronp quh (rinli (o clufc vh (bue hién boat dònp ebap bhnb

vh dieu bhiih eùa che ccv quan quan ly nhh nircfc trén moi linh vuc dcVi

sonp xà bòi: cdn |ihh|ì Inai mi dai ngucVi ed cdnp dieu chinh quan bé xà

bòi hinh (bhnb (ronp cpih (rinli (ò chùc vh (Iure bién che dò mi dai iipircVi

ed coup mòl linh VYYC CU (bé cùa quan ly nhh mrcfe: Ih nluTnp cpian bé

xà bòi ed muc dicb, dì\c diém vh vai dò xà bòi dac (liìi

Ngohi ra, nhiéu che dinh (rong bé (liong phhp luat uu dai npucVi co

y • ^ N _ y

coup lién cpian dén liiat lao dCuip nlur ebé dinh ve viéc Ihm dcr eap dho

(ao nghe,v.v

X ' X ' X '

Tdm lai, ve dòi drang dieu cliiiih vh phuong phhp dieu chinb phhp

kifd iru dai ngircVi ed cdng diicVnp nlur Ih mò( kC^ pban eùa iiphnb kifit

lihnh chinb Nlurnp xét ve muc dicli, (iiih dia( vh vai (rd xà bòi ii('> lai Ih

mòl kC> pban cùa bé (bong phhp lua( ve kho dhm xà bòi tircvnp tu nlur

liiri( xà bòi Ngohi ra, nò cdn lién quan Ieri Lual lao ddnp Do de') e() llié

ndi day Ih indi linh \'irc phhp luat manp (inli lién npiinb

- • • »

1.1.3.5 Khdi niém ngudi co cóng va phan loqi ngudi co còng

Phhp luat uu dai ngucVi ed còng età dan ducrc hinh (lihnh npay tir

khi nucfc Viet Nam clan chù còng bòa ra d(Vi Theo ddng thcVi giaii phhp

luat uu dai ngucVi ed còng luòn phht trién, de pliù lurp vcfi che diéu kién

kinb te xà hpi va lich sir cu thè Doi luong dieu chinh cùa phhp lual uu

ctài cOng dir(rc md* rong dan vh gan day nbat, Phhp lenii uu dai npir(Vi ed

còng du(rc ban bhnb - day Ih van bhn phhp luat cao nlia( dì- Irircfc dén

nay trong linh vuc nhy lìiy nhién, elio dén nay Phap lénh mi dai npircVi

ed cc^ing mcfi chi dui yèn diéu chinh elio che dò\ lir(rng Ih ngucVi ed ednp

trinfc, trong che cupe kbhng cbién vh bao ve 'Tò quoc cua clan toc Tiong

klii dd cdn nbieu ngircVi ed nbùng cong bién xual sac cr che linh vuc

kboa hpc, cdng nghe, \ì\n bda nghe (liuat nlurnp dura ducrc liucVnp

chmh shcb nlur ngucVi ed cdng, mric dù hp tlurc su Ih nbùng npucVi ed

C(')ng v(fi dal nir(fc Pbam dù npucVi ed cdng, do dò), trong ly luan vh

thuc tien phhp luat ducrc kiéu Iheo ngbia ròng vh iigliia licp

* Khdi niem ngucVi ed còng

>

Mhc dù phhp lual uu dai età d u p c tkuc hién (ir lau, iilurng dio don

nay dura ed mot van bhn pkhp luat nho néu rd klihi niém npucVi ed cdng

Tuy nlìiéii, can cif che tiéu chuan doi vdi (ùng dòi drcrng Ih npucVi co

cdng mh nhh nude (a dà qui djnb, chung tòi néu ra khai iiicMii ngucVi ed

cdng nhu* sau:

Theo iiphia ròng, ngucVi ed cdng Ih nbùnp ngucVi klidiig phan biét

/ • ' y y

(Òn giho, (in iiguònp, clan (oc, nam iiù, (uòi (he, ctTi tir nguyen ednp hién

sifc lue, (hi nang (n (uè, ed ngucVi by sinh ca cuòc dcVi miiili dio su

nghiep cùa dan (C>c 1 Ip Ih nbùng iigir(Vi ed (bhiili deb ddng p(')p lioac

nbùng cong hien xiia( shc pbuc vu dio Jcri idi cua clan (de ducve ccv cpian

nhh nircfc ed tbam quyen cdng nban (beo cpii dinh eua pba|"t luat () dav

ed the thay r5 nhùng tiéu chi co* bhn cùa nguòi ed cdng, dd Ih jilihi ed

thành tich dòng pop hoàc cdng hién xuàt sàe va vi loi fcli cùa dan toc

Nhùng ddng gdp, cong hién cùa hp ed thè là trong che cuC>c klihnp cbién

cbong giac ngoai xam bao ve Tò quoc vh cung ed thè Ih Irong cdnp cupe xay

ì y

dung va phh( trién dat nude

Nhu* clTi néu, pbam trù nguòi ed còng rat ròng, (rong pbam vi cùa luan

hn, chung tòi chi tap Irung nghién cifu nbùng doi tirpng Ih ngucVi ed cdng

y ì y ^

trong che cuc^c cbién tranh giai plidng clan (èie vh Bao ve Td cpiòc cr tluVi ky

cheli mang ducfi su lànli dao cùa Dhng Cc)ng shn Vie( Nam llcrii iiùa, phhp

luat uu cfài npucVi ed cdng cbù yéu dieu chinb doi drcrng nhy Nlur vay kbhi

niem ngucri ed cònp cV day dupc biéu (beo ngbia bep Dd Ih nbùnp npircVi

kbòiig phan biét tdn giho, tm iigudnp, clan (oc, nam nù, ed nbùnp ddnp

gdp, nbùnp cdnp bién xual sac Irong (licVi ky (rucfc Cheli manp tbhnp 'Thm

y J

nam 1945, Ironp che cupe kbhng cbién piai phdiig clan toc vh kao ve Td

quoc, direrc che ccr quan, (d clufc ed (bam cpiycii cònp nban Ibeo cpii dinh eùa

phhp lual ()' kbhi niém nhy, ngircVi ed cdnp kao poni npucVi (bam pia boac

giiìp dC)' cheli mang, ho dà by sinh eh cupe dcVi minh boac mòl pban than tbé

lioac ed (bhnb deh ddng gdp elio su nghiep cheli manp

* Pban loai ngucVi ed cònp Ibeo phhp luat mi dai

'Theo phhp Inai bién bhnb, che doi (ircrng ed cdng ed nhiéu loai (V day

xin néu nbùng ddi (uang ed còng (beo ngbia bep età liinb khy cV dén Nbùnp

ddi (upng ed cdng (beo ngbia bep nhy dupc qui dinh (ronp Phhp lénh un cìTii

ngucVi ed ednp vh Npbi dinh 28/CP nghy 29 (bhng 4 uhm 1995 eùa Clinili

phù, | 6 5 | bao gdm:

NgucVi boat dòng càch manp trucfc thhng Thm nam 1945

Npir(Vi boat dònp cheli manp dirc^fc cheli manp Ibaiip Thm nam 1945

Ih ngucVi tbam pia c{\c (d ciuf e cheli manp dr npa\ ^1 tbhnp 12 nani 199/J

(rcV ve trucfc va nguòi difng dau che to chifc quan chung chcb mang cap

xà ho?ic tboht ly boat dòng chcb mang tu nghy 01 thhng 01 nam 1945 dén trucfc ngày tong khdi ngbia

SI, Bà me Vié( Nam anb liùnp d u p c pbi cdng cbinh Ih biéu hién tam long thùy d u m p nlur ubai, day clan npbia linh cùa Dhnp Nhh nircfc \';i nban cTan la

20

Than nban lièi si là n b ù n g ngucVi than tbiét rudi lliil boac ed ednp

nudi d u O n g liét si trucfc kbi by sinh, nlur:

- V a (bone cbong) liei si Chi xhc dinh Ih n b ù n p npucVi ec) kél bon

hcrp phhp vcfi liét si trucfc khi liét si by sinh vh cpian bé bon nban cdn

Idi tluVi diém liét si by sinh vh d u p c bho tu ( kél bon lurp phhp cV day

) • y

ducrc biéu Ih ed dhng ky kè( bon boac bòn nban (bue (é d u p c phap Inai

(bua nban)

'TrircVng hcrp lièi si ed nbicii ver (Irircfc kbi ec'i Inai bdn nban \'h pia

dinh) mh tlurc tè dà ducrc Ibiìa nban Ibi n b ù n p n p u d i ver dò) eiinp ducrc

cdnp nban Ih than nlifin lièi si

- Con lièi si Ih n h ù n g npircVi nlur; con de, con nudi, con npohi pih

thu, ducrc i^bhp lual Ihiìa nban

- d i a me dò cùa lièi si

- NpircVi ed cdng nudi lié( si Ih npircVi (Iure sir nudi d u d n p lièi si

nlur con de kbi cdn nlid (lidi doiig niéd khohnp tlicVi pian ubai dinh (Ibeo

c]ui dinh bién bhnb, Ibi tluVi gian nudi loi Ibiéii Ih IO nani kbi liét si ckicfi

16 tuoi boac (oi (biéu Ih 5 nani (ronp dieu kién dac biét)

Qua chcb phan loai nhy ed (bé (bay than nban liét sy ed thè Ih

y y

ngircVi ed c|iian bé buy et (lidng, quan he bdn nban boac cjuaii lié nudi

dirclng ducrc pbh|i lual lliira nban N b ù n p iipucVi nhy tuy kbdnp phai t r u c

(ié|i Ih npircVi ed ednp, nlurnp ed mdi cjiiaii he d u e (iép \cfi n p u ò i ed

cdnp nén cung Ih doi drcrng diéu cbinh cua Phhp lenii uu dai npircVi ed

còng

' n u L a n g J i i n J i

'Tluronp kinb Ih n b ù n p npircVi tliiidc l u e kicriip \u traiip ( kao poni

(pian nban, ednp an nban clan) \'i cbién dau boac Irne tiép pluie \ u (bién

dau hoàc età dfing ehm làm nhiem vu k b d khan, nguy biém vi k r i i d i cùa nhà nucfc, cùa nban dan ma bi t h u o n g mat sue lao dpng tir 2 1 % IrcV Ién

N h u vay thir(rnp binb là n b ù n g n g u d i bi t l u r o n p kbi Ihm nhiém vu

y y y y y y

chien dau boac t r u c tiép pbuc vu cbién dau trong cbién danh giai plidiip

va bho ve 'To quòc; n b ù n g ngucVi hi t h u o n g vi dnng ehm Ihm n b ù n p nhiem vu kbd khan, nguy biém trong kbi luyen lap cpian su boac Ibi bhnb c(')np v u , dau tranh cbonp che loai Idi pbam, p i ù pin d a l dr xà b d i , kao

ve k r i i d i thi san cùa nhh nucfc vh nlian clan

NluTng npir(Vi klidnp Illude l u e krcrnp vu tranp nban clan ed n b ù n g bhnb dònp dunp cam mh bi llurcvnp nhu dén cunp ducrc eoi Ih npucVi hu(Vnp ebiiih shcb Ihucvnp kinb

B e n j i b i n b

Bénh binb Ih n b ù n p (pian nban, ednp an nban clan bi mae kénb Ironp llicVi pian lai iipH mh bau cpih Ih bi suy pihni ve sife kluVe suv piani klia nanp lao dònp tronp mòl (bcVi pian dhi flioac v i i i l i \'ieii) 'Theo c]ui (Ijiib bién bhniì, nluTnp doi lircrnp nlur dén hi suy pihm klia nanp lao ddnp liì

6 1 % trcV léii ducrc coi Ih kénb binb

Nguyèn nban cùa sir suy gihm kbh nang lao dòng nhy Ih do diéu

kien boat dònp cV cbién IrmViig, diéu kién còng (he kbhc iipbiél cr vùiip

dhc biét kbd klihn pian k b d , do bau qua (ruc (iép boac gihn \\c\s eùa cbién

danh (chat dòc mhu da cani, plidng xa )

A i i l l J i ù i i g l u e l u o n p vu tranp uban dan, Bh me V i é t N a m anb

22

Bà me Viét Nam anb bùng là nhùng bà me ed cbong, con boac bhn

than età cong bien by sinh vi su nghiep gihi plidng clan (de, bho \ é Yo

quoc va làm ngbia vu quoc (è

N p u ò i hoat dònp khàng chien

Nguòi boat dòng trong tbcVi ky kbhng chién Ih ngucVi tbam pia kbhng cbién d u p c Nhh nircfc tang thudng lluan cbucvng boac lluy

» y ^ y

chucrng long két thhnb deb kbhng chién

Nguò'i hoat dònp càch manp hoàc hoat dònp khhnp cbién hi dìcli bàt tu day

NgucVi boat dòng cheli mang boac boat dòng khhnp cbién lu dicb bai lù, day mh Ironp IhcVi pian cv lù kliòiig khai kho ed bai elio cheli iiì^mp, dio khhnp cbién, kbdnp Ihm tay sai dio dicb

NgucVi va pia dinh ed cònp (thhnb ticlO giup dò* càch manp

Cuòc cheli mang d* Vici Nam Ih cheli mang (ohn dan, tohii dién 'Trong CHOC cheli manp nhy ed nhiéu npircVi, nbieu pia dinh ducfi che pdc

y y

dd vh mùc dò kbhc nhau, truc tiép boac pian tiéii piùp dà su nphié|) cadi manp ndi dump boac giup dcT nluTnp npucVi chcb manp ndi riénp (làiib tu ehn bd cheli manp, v.v ) (rong lue kbd klihii nguy biém ducrc Nhh nucfc laiip ky niém cluronp "Td quoc ghi cdng" boac banp "ed cdnp \'cfi nircfc" boac liliali cluronp khhnp cbién Nbùnp sir piùp dò* nhv ed tbé Ih:

- Clio miron boac hién Ihi san, cùa cai vat chat ( lién kae nhh eila, ruònp dal ) pliiic vu scr nphiép cheli manp

^ Clic eluV, nudi pian ehn bò eacb manp

- San \iiat cunp eap \n kbi, liionp tlurc dio cheli manp \ \

L 1.3.6 Càc che dinh c a bhn cùa phhp luat uu dai ngucVi ed

cong

Bhn chat che dp xà hpi quyét dinh bhn chat vh noi dung che

chmh shcb xà bòi trong dd ed chinh shcb doi vcfi ngucVi ed cdng Mpi

boat dpng kinb té - xà hpi va luat phhp dèu xoay quanb con nguòi,

lay con n g u ò i là trung tam Trong xà bòi ta, con n g u d i dirac tdn

trpng vira Ih muc tiéu vira là doi t u p n g cùa chinh shcb kinb te-xà

• X ^ •

hpi Con npucVi ducrc de cao nlurnp ddnp tlicVi ccui npucVi cOiig chiù

Irhch nhiém cao trucfc dal n u d e , Irircfc xà boi Dc) chinb Ih xual phht

diém Ih su diéu cbinh cua phhp lual Irong mpi cbinh shcb, che dò, che

» y

nguyèn the vh che tiéu chuan quhn ly Nhh nucfc Phhp lual mi dai ddi

v(fi npir(Vi ed coup ra( phoiip pluì bao hhm ca nbùnp van de kinb (è

^ X ^

van bda xà bòi vh eliiiih (ri Nbùnp van de nhy cbrcrc liia( phhp bda,

Ihé bién cV nbùnp c]ui chnli ve quycn ducrc lurcrnp ini dai vh \'é npbia

VII kbi lur(Vnp mi dai cùa ngucVi ed cdng ckii vcvi che loai dcv eap ve

X ' /* X

vai chat (dcr eap llurcrng tat doi v(fi tluronp binb, Inr cap ini dai xà

bòi doi vcfi nluTnp lào Ihhnh chcb mang, tien luat dòi vcfi than nban

liét sy, v.v ), van de viéc Ihm, cham sdc sifc kbde, van de dho lao,

dho tao lai v.v Day ehinli Ih nbùng noi dung rat pliifc top Irong sir

diéu chinh cua luat phhp mi dai ngiròi ed cdnp Vi ddi t u o n p cùa sir

• * • ? , '

diéu chinb cua jdihp luat uu dai Ih nkùng ddi (mviip dhc thù, do dc)

lilih]! luat uu dai erinp mang net rat riénp kié(

V y y

Ducfi day cbunp (di xin dinh bhy iiiò( sd che dinh ccv bau eùa j-ìlihp

lua( uu dai npircVi ed cdnp

* Che djnb dhm bho vice Ihm cho ngucVi ed cdnp

NIlin mot cheli (oiig (pih(, do dhc Ihù ve (lurcvnp (ai, bénh tal, ve sue

kbde nén ngircVi ed cdng cV nucfc ta phan Icfii Ih nbùnp iipmVi e{> bohn

24

chnh song kbd khan Phan Idn hp là nbùng ngucVi nglibo Vi \ay Ironp luat phhp uu dai doi vcfi ngucVi ed cdng, vi tri quan trpng hhnp dau Ih dhm bho còng hn viéc Ihm vh thu nhap cho bhn Iban vh pia dinh bo Giai

y y

quyet viéc Ihm cho npuòi ed cc'ing (ddi vcfi nbùng ngucVi cc^n klia nanp

lao dòng) Ih van de kbòng chi ed ^ ngbia kinb tè Ibuan diy mh cdn ed y

ngbia xà bòi vh nban van rat sau sac Phhp luat uu dai Ironp van de nhy nhàm dhm bho quyen Ieri vh ngbia vu cùa doi tupng ed cònp vcfi tu cheli

là mot npucVi lao dòng, mòl còng clan cùa dat nircfc Ciai quyét tòt van de vice Ihm Ih phht buy kbh nang vh tieni lue cùa hp Ih su dunp licr|") Iv lue lucrng lao ddnp, gdp pban tao ra cùa cai vai chat cho xà lidi Nbùnp dieu

ed y ngbia lurn eh Ih pihi quyet tot van de viéc Ihm cho ddi tircrnp ed cdng cc^n tao diéu kièii elio ngucVi ed cdnp khhnp dinh dircrc minh dcuip giai doan mcfi eùa dat nucfc, gdp pban piani bcfl ducrc nbùnp klic'> khan trong cupe sdnp, dr bda nhap ducrc vho còng dònp 'Tronp van de tao viéc

X ' , X ' ''

Ihm can dui y dén dac (bù cua doi tir(rng, chhng bau dòi vcfi thirong

binb, bénh binb do dac (bù bénh (at, can phai (ao elio bp nbùnp cònp viéc

ì y , y •<

phù lurp vcfi thè chat vh llurcrng tal cua ho Day cunp Ih nbùnp van de rat pliifc tap Ironp kinb (è (lu IrircVng, khi mh cung vh cau ve sire lao dònp do Ibi (riicVng qiiyé( dinh Vi vay luat phhp ve uu dai can phai dièu cliiiib tronp mdi quan he nhy

'^ Che dinh cbhm sdc sifc kbde vh dam bho dcVi sdnp tinh than

cho ngucVi ec) cc'ing

C'Sc dòi (u(rnp ed ednp (lur(Viip Ih nbùnp ngucVi hi piani sul klia

nanp lao ddnp, do vay sifc kbde cùa ho bi piani siit 'Tronp boi canb cùa ccr che (hi liucVnp \'aii dc dam kao sifc klidc elio ddi drcvnp ed

X X , • ^ ? ^

cònp ean Ibiél phai ducve xeni \H vh ducve diéu cbinh banp Inai plihp

mi dai xà bòi Chi co) nbu \'av ^'iée ebani scie sue kbde ebo iipucvi ed

còng mcfi ducrc dhm bho, kbh nànp lao dòng mcfi d u o c p b u c bdi \ h

nang Ién T r o n p viéc cbhm sdc sifc k h ò e cho ngucVi ed c ò n p ubai Ih

che doi (ucrnp là thucrng kinb, bénh binb, che T r u n g tam cbinh b i n b

p b u c bòi clufc nang lao d ò n g , che Khu dieu d u O n g luan phién d i o

ngucVi ed cdng ed vai trd rat quan t r o n g Nhà nircfc can phai ed n b ù n p

dinh hucfnp de quy hoach che trung tam, che ccv scV nhy (dù ve so

\ y J y

l u a n g va manh ve chat lucrng) eìè cbhm sdc sifc klioe d i o dòi drcvnp

Ngohi van de dhm bho dcVi sonp vat chat, cbhm sdc sifc kbcVc thi

van de nanp cao dcVi sonp linh than cho che doi tircrnp ed cc'uig cOng

can ducrc k m lam Ufi 'Tronp dcVi s o n g , con ngucVi kbdnp n b ù n p ed

nhu cau ve vai chat mh cdn n b ù n p nbu cau ve tinh than Dc'> Ih nhu

cau khhcli quan mh Nhh ninfe vh xà bòi can dhp ifnp Ddi vcfi nluTng

npucVi ed ednp erinp vay, hp can ducrc vh |)bai ducrc b a o dhm ve ckVi

s o n p tinh Iban, dac biél n b ù n g iipir(Vi dà bi Ihircrng toii ve mal thè

y V

chat, n b u tbucrnp binb, bénh binb d u m p ban, lio can vh rat ean cc'i su*

cbhm sdc ve tinh Iban, de dam bao tboht khdi su* mhc cam tu li vi

l l i m r n p (a(, vi sire kbde giiip hp v u o n Ién bòa n h a p d i r p c vcfi c ò n g

d ò n g

* C h e dinh (rcr cap doi vcfi npucVi ed còng

NpucVi ed coup Ih n h ù n g ngircVi by sinh xircvng mhu by sinh mp(

libali (bau thè boac cdnp hién ca cupe dcVi minh elio ^u ngliiép \'c vaiip

cua clan lC>e, eua I o cpide Vi vay, cònp lao eùa ho Ih lo kfii mh kbdnp pi

* ' y y ' '

CC) thè kìi dap ducve Viéc dcr eap d i o che ddi tiicriip ec) cdnp ehi tbé hién

pban nho su bici on cùa Danp, Nhh nircfc, nban clan dò\ \'(fi lu^ m;i tildi

'Tuy nhién doi drcvnp cc) ccVnp Ih n b ù n p npu cVi cc) cpia d inb lioal d(">iip

^ y y y / J y

cheli manp cbién dau bao \'é Td {]iioe.'nav ludi dà pih sife \'éu boac ki

(lurcvnp tal nén s u e kbde piani sul ddi sdnp hhnp iiphv ed nliién kbd

l(y

khan, Ilon nùn, nlur dà néu, do bohn canb, dén nav da so npucVi co ednp

là ngucVi nghèo Vi vay, che che do dcr cap cho ho rat quan Ironp pc>p

phan nang cao nufc sonp eùa ngucVi ed cdnp () da\ lual phhp ddi \cfi

ngucVi ed cdng pbhi (bé bien d u p c muc (iéu cùa F^anp vh Nhh nu(fe sao

d i o nufc song cùa n g u d i ed còng kbòng lliap lurn m ù c sdnp d u n p binb

cùa dan cu* cùnp còng dòng Che che dò dcr cap Ih nidi tronp ehe piai

phhp ed (mh quyc( dinh de t h u c hién muc tiéu nhy De che khoan Irò eap

cani, Idnp kiél cvn sau sac eua Nhh nircvc, Ih Iruyéii llidiip "ucVng nucfc

nluf npiidn" cua clan U^e ta doi vcfi npircVi ed ednp Vi vay, kbdnp tbé Ieri

cUinp van de dcv cap nbu* Ih nu^l sir ban crii cùa eh nban npircVi nhy

npircVi kia vcfi doi lircvnp

- 'Trcv eap elio iipucVi ed ednp pliai ed y npbia (bue le cbù kbdnp

pbhi Ih mòl khoan lién d r a n g trunp Vi vay can Ihiét phai ec'> sir diéu

eliiiih de phù hcrp vcfi diéu kién kinb tè xà bòi Ironp t ù n p piai doan nbat

dinh Can d u i y dc.n vice bao (ohn gih (ri cua (ién (rcv eap cho iigmVi ed

coup

Tdm lai, phhp lual mi dai npucVi ed ednp Ih he ibdiip qui pbam phap

Inai diéu cbinh che quan bé xà bòi d o n g quh (riiib td d u r e \ h tlurc biéii

y ^ y ~^ y

che do mi dai ddi vcfi ngucVi ed ednp trén che liiili v u c cùa ckVi sdnp

Plih|") liiat mi dai npucVi ed cdnp quy dinh n b ù n g npnyén the binb (lufc,

plurcvnp pba[i tliiie bién che dò mi dai n p u d i ed ednp, xae dinli tpii che

phhp ly cu thè dcuip boat ddnp cpian ly nlia nucfc nbam diéu cbinli moi

lic>al ck'>np uu dai xà bòi ddi \(vi npu(M co) ednp

Phhp Inai mi dai npucVi c('> cc'uip Ih su Ihé clic lu'ia (liinb s;ì( b iiiMidi

ec> ecVnp eùa Danp vh Nbh nucfc d<uip ddi snnp xà lidi N('> c('> \ai iit^ In

Icfn trong viéc on dinh cbmb t r i , xà b ò i ; gdp pban vho su pbhi d i é n kinb

te xà hpi cùa dat nucfc; phht buy Iruyèn thdnp dao ly cao dep eùa clan

tpc

L2 UCH SU* HÌNH THÀNH VA PHÀT TRIÉN CUA PHÀP LUÀT UU DAI NGUÓI

e d CÒNG a N u d c TA

T r o n p lich sii* eùa dan toc Viét nani, dù Irai qua nbieu ebé dd ebinb

tri xà bòi klìhc nhau, nlurnp cV bai ky d i é u dai nho, bai ky che do nho

n h ù n g npucVi ed cdnp vcvi dal nircfc van ducve suy le")!! vh déii c(> cbinh

shcb m i dai doi vcfi ho 'Tuy nhién cbinh shcb ddi vcfi npircVi e ci cdnp

plihn hnh bhn clia( eùa l i ì i i p che do xà l i d i D d i vcfi m d i che dd xà boi

kbhc nhau (hi doi ( i r p n p Ih npmVi ed cdnp cung kbhc nhau N l u r n p dac

diém cbunp nbat ve che do doi vcfi npucVi ed cdnp Ih dhnb d i o n b ù n p

ngircVi xh (bau vi nircfc, vi sir tdn vonp cùa dan toc vh dir(Te dan (de pbi

cònp

1.2.1 Phcip luat uu dai cidi vo'i n g u ó i co c ò n g ó t h ó i ky p h o n g kién

N b i i i mò( cheli kbhi qiiht, nhh nircfc V i c i Nani dà d a i cpia ka tluVi

ky |")hh( (rién Meli sir: nhh nucfc quan d u i phoiip kién dfic lap, nliii nucfc

V y

tliiiòc dia (bù i i l i i n ) vh nbh iiircfe Cheli mang D ò i veri che nhh nucfc cjuan cbù Dòc hip, lluVi nho cung vay chinh shcb u u dai ddi vcvi ngucVi et') ednp

liidn liidn d u o c coi Ih quoc shcb T u y nhién do (héii kién l i d i s u , clan toc

ta liidn ludii pbhi dau tranh cliòng piae ngoai xam, nén iiluTiip ngucVi ed cc'ìnp vcfi nucfc d u i yèn Ih n h ù n g ngucVi ed cdng (rong vice danh ciudi

X y f

gihc, gin p i ù non sdnp dal nircfc Che cbinh shcb u u dai ddi \'cfi npiicVi ed

cdnp (bé bién rò nò\ iilia( Ironp che d i é u dai k y , 'Tran, ké \ h NpuNcn

D d i lircrnp ckrcre eoi Ih npucVi ed cdnp llurcVnp d i i a ra ka nbc'uii:

- Nbc'im viia cliiìa \ h bohnp Idc

2S

- N h ó m che bae còng than, danh si, che cpian lai cùng già dinh ho

- N h d m binb Imb

Tùy t ù n g thòi ky va tùy t ù n g tbcVi dai che nhdm ddi t u p n g ed cdng

này co so l u p n g kbhc nhau n b u n g t h u o n g chiém khohnp \~47o dan sd,

trong dd nhdm thù ba (nhdm binb liSib) chiém ty le nhièu nbat |3()| Phhp

lu^t u u dai dhnb cho che nhdm ed cdng rat kbhc nhau eh ve loai hinh vh

nufc dp uu dai tùy (beo t ù n g nhdm,

y \

' N h d m t h ù nbat: là nhdm bao gdm n b ù n g vua chua boac che

hohng toc cùa Nhh vua, hp ducrc lur(Vng quyèn Ieri thco dang "lurcVng

tlieo nbu cau" Vua chua Ih ngir(Vi quyét dinh mpi cluiyén, ké ca \'iéc ban

bhnb liia( phhp doi vcfi npucVi ed cdnp Che npmVi Ironp bohnp \oc (ceni,

cbhu, ) ehnp ducrc hinViip sir uu dai rat Icfn Ve vai chat n b ù n p npircVi

nhy ducrc cap dal cap bdng Ipc Dal dai d u p c bau pbh( bao pdm: (bai ap,

dien d a n p , Ihaiip mòc ap, léìc dien, dr dien, (bé nphiép dien (^{\c loai

ruòng dat nhy ducrc bau cap eh khi song vh khi eliél (tu dién) TlicVi Iran,

che vircrnp bau, qui Icrc kbòng bi ban che so lucrng ludnp dal néu ho ed

kbh nhnp khai khan de lap ra dién (ranp Npohi ra iihùiip npucVi nìiy ^'dn

ducrc an Ipc io lliiié, boa Ieri cùa ca indi dia iilurcrng (lo cbaii) boac chrcre

lurcVnp Ibeo dònp mia dr 300 lié^ (rcv xudng (cfi 50 ho Iliém luìa hhnp

nani hp C(Vn d u p c eap tién (Ilohiip Thhi 'V\r ducrc cap '^OO cpiaiì/nam)| 2 6 |

- N h d m t h ù hai: Ih iihdni rircVnp còl cùa diéu dìnli iicii iibà \ na cc'i

cbinh shcb mi dai rat bau binb Che (]iiaii dai cdnp lliaii d m r e ^u uu dai

X X Jv ' X

pan nlur bohnp U'>c Che quan lai tir Nbat pbam ticv xndiip d u o c cliia

coup dièn CV Ihnp \'(fi m ù c cao nbat Ih I 1 pban ((rcuip kbi liìiiip dinh d o n p

X • • X • •

làng dir(rc 3,-5 |iban, kh pda bay con cdi chi ducrc 3 pban) Npoiii la kbi

n h ù n g npircVi nhy d i c i cdn ducve eap dr dien Cbaiip bau cidi nliì) Ni'uvcn

y s y y

vua età xiionp du: "kae ednp Iban banp ubai Ih cpian coup Tdn tliat Ikvi

t r u d c dà c h u a n cap 2 t h u a t u d i e n cV t b ò n l l d a T l i u a n , P h ù K i é n A n

n a y g i à o n c h o 2 t b d a ruemg cày cap d i o I h m r u ò n g t u d i c n c h o c o n cbhu

dcVi dcVi g i ù lay cày r u ò n g vh d i o m i e n t r ù tal ca che l o a i t h u é l h m ebo

s u ban t h u d n g xht c ò n g (lian | 2 7 1 V e mat ( i n b t h a n , p h h p I n a i m i dai thè

h i e n k h i c d n s o n g n h ù n g c ò n g t h a n , q u a n lai ducrc p h o n g h h m , dén k h i

c h e l h o d m r c d u n g b i a vh p h o n g t h a n ducrc (licV t u cV che d i n h I h n p , m o i

ngucVi clan p h a i I d n llicV N b i e u npucVi d u p c p h o n g I h m i b h n l i b o h n p \ h

dan c b u n p I r o n g Ihnp p b h i (licV c u n p K b i p l i o n p I h h n h b o h n p vua eCmp

p b h i l i n i y x e n i cV day clan Ihnp dà ed I b h i i l i b o h n p d u r a , néu dà ec') i d i I b i

y y ì

k b d n g p l i o n p n ù a mh p h o n p elio ebac c l i a i i de clan (licV e i i n p | 2 8 |

- N h d m l l u f ba: Ih n h d m d d n p dao ubai I r o n p c(\c ddi drcvnp cc> ec'ìiip

VI hp Ih n b ù n p n p u d i |-)bai I u r e (iép chién dau, d i r e (iép cV "dau bc^ii leu u n i i

d^ui" V i vay l i i r u d i n h ral cbù y (cfi e l i i n h shcb u u dai d i o cac d d i t i r o n p \'h

pia d i n h ho Trieu d i n h (nhh vua) dal ra le "cjiian d i e n " de cap d i o k i i i l i l i n h

ed c d n p 'TO llicVi k é d i e u d i n h biK')C che Ihnp xà phai elùa khan phan c d n p

d i c n vh m i lién d i o b i n b l i n h l r i r ( f c , san d d mcfi cliia ebo clan |2*)| N p o a i

viec cap ruc'ìnp, che c b i n h shcb doi vcfi b i n b l i n h k b i k i llurcvnp boac k i d i c i

c n n g ra( r d rhng R i i i b l i n h k h i bi (liucvng d u o c d u r a eliay dì le K b i bo lam

(ran bi clié( k l i d n p dircrc b d xhc m h phai ( i m m o i cheli elidn cai tir le N a n i

1835, T r i e u d i n h c h i k i n b p i ù de d i r a 2431 l u si ve cjuè q u a n g i a o elio than

nban ciia hp ho«ac c h i n h q u y e n cha plurcrng m a i Ihnp N b h vua cap l i é n tiia(

d i o g i à d i n h b i n b si (ir iian T i é n (uat nhy p l i u (bude \ì\o cap bae eua b i n b

I m b C l i a n g bau néu Ih ve ùy (hi eap 150 quan t i é n Tir nay ai ed p i d i i p nlur

(bé (hi eliiéii Ibeo le nhy mh (lurcrnp luat vh b d d u n p con cai cua che tir si

néu c o n d a i dà Icfii N p o h i tién luat vcv con n p u d i d i c i cc>n ducve i i i i c i i s u u

e l i d i , k i n b d i c b vh lap e l i d i D o i \'cvi con IIKV ciia tir si dircvc p i l i sd t l o i sau

k b i k l i ò n Icfn se bò d u n g \'h eap t i é n , pao, kia de n u d i me pia cua tu si | 2 5 |

"^fi

NgucVi ed còng dac kiél dupc lap dén thcV, mièu IIicV de dan eluinp dén

hirong khdi Binb Imb già yéu chrpc gihi npach khi dà cV dò ludi 50 \h 2 ban

Imb (th ky trò* ra là 15 nani, bùu ky Ih IO nani nidi bau), néu klidnp co su

sai ph^m sS ducrc Ihang chùc dpi trirdng trucfc khi ebo ve Kbi \'e dia

y y »

phuong ducrc cap rudng dat de làm àn

Tdm lai, diém qua mot so nel ve (Iure hién phhp liia( iru dai dòi vcfi

ngucVi ed còng trong che trieu dai phonp kién ed (bé rù( ra mp( so nban

xét san:

- Che nbh nircfc phonp kién deu coi trpng cbinh shcb ddi vcfi npucVi

ed cdng vh liidn coi dd Ih quoc shcb Sd krpnp npucVi lurcvnp sir diéu

cbinh cùa phhp luat iru dai kbh Icfn vh ddnp ciao nbat van Ih lire krcrnp

binb Imb vh clan binb

- Sir dai npp lircrnp ddi (boa dhnp, cao bcvn clan IbucVnp 'Tuv nhién

X ^ ^

ed su* liliali biél ve sir mi dai (ve hinh thifc vh mùc do) Mùc dd mi dai

^ y y > V

kbh Icfn, Il cung pap rudi, gap ddi, iiliiéu Ién (cfi 135-140 lan c('> khi Ih

vd hall dinh Dieu nhy dio (bay mae dù Ih su uu dai iihirnp van hoc lo rd

khn diat piai cap cua ciyc triéii dai phonp kién

- Hinh linfe mi dai kbh i')liong phù, bau cap ludnp dat ducfi mpi

binb tlufc nlur Irao c]iiyen scr bùu vinb \'ien, (rao (piyéii si'r dunp lau dhi

- N p o h i \'iéc m i dai cùa nhh nircfc ( n b h \ i i a t i i é u d i i i b ì che nbh

m r c f e j i l i o n p k i é n cc'>ii c b ù v tcfi \'ai ticV.cùa c d n p d o n i : lìinp xà d o i i p i r u

y ^ y ' _ _'

d h i dc^u \'cfi npucVi cc'^ ec'nip n l u r eap l u d n p dat ( l u ì b i n b l i n h , la]"» l>:ni t l i d

mieu thò*, chàm lo cho va con ngucVi tu tran v.v Day Ih liuvéii (bdnp

rat quy bau cùa cha òng ma chung (a ean phh( buy

1.2.2 Phcip luat uxi ócA nguói co còng duóì thc5i ky Nhà nuo'c Vie! Nam mo'i

Ke tue truyen (bonp cùa dia òiip npay (ù kbi dal lurcfe piàiili duoc

déic lap, Dhng, Nbh nircfc (a dà scfm xay dirnp phhp Inai mi dai ddi \cfi

ngu(Vi ed còng Cd thè pban ehia sir binb Ihhnh vh pbhi dién phap lua(

uu dai cùa nu(fc ta ra che piai doan nlur sau:

1.2.2.1.Giai dpan sau Cheli m^mg Ihhng Thm nani 1*^)45 den nphy

X y

gihi phdnp mien Rac (nam 1954)

vSau khi pihnh du(rc cbinh quyen nban dan (a ducfi sir làiili dao eùa

Dhnp phai bai tay npay vho cupe kbhng chién cbonp lliirc dan Phap 'TluVi

ky nhy, dat nucfc pap niudn vhn kbd khan, iiliunp Dhnp, Cbinh phù dà

scfm (bie( la|i mò( so van khn phhp luru uu dai mc^l sd ddi drcrnp ed coup

nlur (lurcrnp binb, pia dinh Iié( si ddnp tlicVi v(fi vice dCinp vién (o;m dan

day Ién phong trho ebani sdc piùp dCr che doi (ucrnp nhy

Nghy 16 Ihhng 02 nam 1947, Chù l i d i mrcfe V i c i Nani clan chù

y y ì , ^

còng bòa dà ky Shc lenii sd 20/Sk, san dò ducrc bd sung, sira ddi bhng

y »

Sac lenii 242/Sk nghy 12 (bhng IO uhm 1948 qui dinh tiéu eliuaii xhc

nban (lurcrng binb, (ruy (ang "dr si", tlurc bién ebé do "lucvnp bini

llurcrnp tal" doi vcfi (lurcrnp binb, che do "tién (iia(" ddi vcfi pia dinh (ir

si Day Ih che vhn bau plihi*) lua( dau tién cv Viét Nam ndi ve mi dai cidi

y

vcfi ngircVi ed cdng cùa Dhnp, Chinb pini

y y y y

Tù dò) dèli nphy kél (bue cupe khhnp cbién ebdnp I^bap, Nlià nucfc

età kan lihiib 24 van bhn ducfi binb tlufc sac lénh, npbi dinli Ibdnp kr

(bdnp lénh Che van bhn dd dà cpii dinh nbùnp van de bel sire co bau

, y •

[ I 5 | Co) tbé néu mot sd diém nlur sau:

^?

- Khài niém thuong binb, tu si Ih "nhùng quan nban lini oc che

ngành Quan dòi, Quoc già Viet Nam néu trong lue lai ngu, vi giao cbién

X V •

vcfi quan dicb, vi thùa hành còng vu, vi tan tam vcfi mot lai icb chung

ho^e vi eifu mot bay nbieu nguò'i ma bi thuong tat boac cbét

y / •

- Qui dinh tra eap bang thhng doi vdi thuong binb, than nban tir si,

qui dinh trcr cap lam tlicVi, tra eap dhc biét dòi vcfi nbùng trucVnp hcrp

chua d u p c hucVng tra cap bhng thhng mh bohn chnh pia dinh kbd klihn

y X '' ' f

- Qui dinh viéc buan luyén ngke, sap xép viéc Ihm, cbinh shcb uu

tién ehia cap rupnp dal, mien gihm tliuè ndng nghiep (Ili* si ducrc tinh Ih

mpt nban khan ndiip nphiép), mien di dan cdng

- d i a dinh tu si dirpc Ihnp "Bhng 'To quoc ghi crii", llurcvnp binb

dircve cap buy biéu Ihucvnp binb

- 'Thhnb lap bd scv tbucvng binb, bd scv lu si vh Iban nban lil si

- Td clufc bò mhy Bp 'Tbucrnp binb-Ciru binb

Thhnb l(ìp (rong mdi Khu kbhng chien niò( ScV Thu crup binb Cuu

binb, trong moi tinh boac lién tinh méit Ty Thirong binb Cuu binb

To clufc cfiC dai an dirdiip de thu nban vh ebani sdc (lurcrnp kinb,

bénh binb nbhm bho dhm cho (d chùc cùa quan ddi ducrc poii nhe, (ap

trunp vho nhiém vu cbién dau

Cùnp vcfi che ehinli shcb dén day, Nbh nircfc dà cbù ducvnp pbh(

dpng (ronp (ohn clan phonp (rho piùp dcv (lurcrnp kinb pia dinh lièi si

nlur: ddii (Iuronp binb \'é Ihnp, piùp binb si di nan, lap e pii npbia

> y

sucriig,., (bé hién "biéu npbia bhe hi"I57|

'Tdm lai, donp (bcVi ky khhnp chicli cbonp Phap tu\' bohn chiib dal

nucfc cdn npliòo, Nhh nir(fc dà bau bhnb mot so van bau phhp lual (bé

hién su mi dai llurcrng binb, pia dinh liét si, piai cpiyét ducve nbùnp \éii

cau eap bàch nbat, dong thòi de ra cbù truong hét sue diing dhn Ih chàm sdc thuong hinh, pia dinh liét sT pbhi dira vào su thuong yéu piup dcv cùa nhàn dan

Song cTing do bohn chnh kbhng chién nén che vhn bhn phhp luat uu cfài thuong binb, già dinh liet si cdn don gihn, noi dung cdn manp tmh hucfng dan là chù yéu, tiSib phhp luat dura cao Trp* cap cdn mang tmh

chat tupng trung, chua mang ^ ngliTa tbiét thuc Tlurc bién mi dai ddi

vcfi ngucVi ed cdnp cV (licVi ky nhy cbù yéu Ih plih( buy (riiyèn (bdnp cùa dan toc cùa che còng dòng dan cu Rd net nbat Ih pihi quyét \an de thucrng binb Do so lucrng thuong binb nphy càng nhièu, de pihm kcfl su quhn ly cùa quan dòi, Bò thuong binb - Cuu binb ban bhnb Nghi dinh so 5I/'TB-ND nghy 27 thhng 7 uhm 1949 dinh thè le nban thmrng binb vho tr^ai vh Nglu dinh sd 367/ND ngày 30 thhng 8 nhm 1950 ve viéc lò clufc

md iCuip Icfn, pbhi \\c\s tue xhc nban vh piai cpiyél cpiyén bvi elio nbùnp

y

quan nban, clan quan, du kieli, tbanb iiién xiiiip phonp ki tlurcvnp lai, ki

34

chet trong chien tranh, chi tién viéc nudi ekrònp Ihucrnp binb nanp boi

duOng, dào tao, sap xep còng viéc Ihm d i o tluronp binb, than nban lièi

sT, thi hành chmh shcb uu tién, uu dai giup dCr tbucvng binb, pia dinh lièi

sT on dinh cupe song, cat hoc qui tap, bho quhn che pban mò licM sị

Vd*i 184 vhn bhn phhp luat ve ngucVi ed cdng ducrc bau bhnb trong

giai doan 1954 - 1975 | I 6 I ed thè ndi rang che dò iru dai (lurcvnp kinb

già dinh lièi si dà ed dieu kién (bue hién (rén nhièu linh v u c vh nphy

càng phht trién

- Npay sau bda binb dircre lap lai cv mién Bae, (banp II nani 1954

Nhh nircfc dà qui dinh viéc liép tue xhc nban n b ù n p c]iiaii nban bi

Ihucrnp, qui dinh lai che dò pUn eap llurcvnp lai 6 banp Ibay thè che đ

, ' X '

lucrng limi llurcvnp lat mh nufc klicvi diém ve tluronp tal de coup nban Ih

y

thircvnp binb dircvc nanp lù 5% Ién 15%, ed phan biét rò mire pliu eap

piiTa tluronp kinb ve cha pliir(riip v(vi llurcrnp binb danp coup t h e

- Do dieu kién kbh nanp elio phép đi drcvnp ducve lurcvnp pbu eap

y y \ y

Ihucrng tal ducrc mcV ronp dén n b ù n p dan (jiiaii, du k i d i vi (barn pia chién

dau V(fi dicb, iibùiip chnh ve vi cbién daụ vcfi elicli bay vi (luìa bhnb

cònp vu, nluTnp llianb niéii xiinp jìlionp vi dura bhnb ednp \ u (ronp ibcVi

pian khhnp cbién mh hi (Iuronp (ặ

Tuy nhién m ù c do mi dai cdn co su pban kiél: ibucvup kinb ((pian

\ y

nban bj llunvnp) d u o c lurcVnp (ién pbu cai-» (Iuronp tal cac^ luvu dan c]uan

du ki^eli, cauli \ é Ilianh iiiéii xuiip pbcmp bi tliucmp: nufc pbu cap llurotip

IfU danp coup Ihe lliAp bon m ù c [ìliu cap llurcvnp tal kbi \ é pia dinli

l)di vcfi npucVi bv sinh tronp tlicVi ky khhnp ( bicii ebdnp Pliap nbh

nucfc dà s u a đi tiéu chuan lièi si lliav liéii eluiaii di ^ị cap banp \ó

(]udc pili ednp lba\' kànp Td cpidc pbi on lièi sị (|ui dinh \ ice ( al kfic (|ui

tap mò liét SI, xay d u n g ehe ngkia trang liét si; sonp, do dat mrcfe cdn nghèo nén còng the nhy chù yéu pbhi dira vho vice dòng \'iéii coup s u e cùa nban dan, su dung nguyèn vat lièii còng néu kliònp pbam don nhh thò', dinh, chùa, tòn giho, su dung qui dohii thè do dohn vién ddnp pdp,

- ThcVi diém quan trpnp nbat dhnb dau bircfc trir(Vng tbhnli xay d u n p phhp luat cr nircfc (a Ih viéc Thù tucfng Cluiih phù ban bhnb bhn Dièu le

uu dai thirong binb, bénh binb, dan quan du ki^cli, lliaiih nién xunp phonp

bi tlurcvnp tal, bhn Dieu le mi dai pia dinh liei si kèm Ibeo Npbi dinh sd

980/'rTg nphy 27 tbhnp 7 nani 1956 - dung vho nphy ky niém lan lluf 9

nphy tbucrnp binb liét si

Hai bhn Dieu le ndi trén età cpii dinh rei beni ve tiéu chuan (dinh ngbia) Ibu cvnp binb, bénh binb, lién chuan lièi si Thav tbé nidi sd Ién poi phù lurp bcvn nlur Quan clc'ii nban clan Vièl Nam ducve (bav d i o C^iiaii ck'ìi Quoc pia Viét Nam, cbét boac bj llurcvnp vi piao cbién vcfi die b lliay bang by sinh boac bi llurcvnp vi cbién dau vcfi dicb,

C u n p nlur cV nbieu nucfc dén thè picfi sau kbi cbién Iraiili kél Ibùc,

co mot so cònp vice bét sifc cap bhcli pbhi ducrc (ap d u n p piai cpi\'él nlur

pIiiic bòi vh phht d i é n kinb le, giani bcfl quan so do yèn cau xay d u n p

quan dpi tronp llicVi binb, thay quan de thi bhnb che dò iipliia \'u c]uaii SU', (V nircfc la lai ed dac thù Ih tiép tue cupe cbién d a n h piai |")lidiip mièli Nam TluVi ky nhy vice (Iure hién cbinh sheli bau pbucrnp ()uaii ddi

dircrc dal ra lié( s u e (o Icfn Ben canb vice plih( dònp {oì\n clan tbam pia plionp (rho cbhm sdc pia dinh llurcTiip binb, pia dinh lièi si, tiép \Uco bai

bhn Dièu le u u dai tlurcvnp binb, pia dinh liét si Dànp \ h Cbinh phù dà

y ' V

bau hhiib hhnp Ioat \'hii kan (]iii dinh che ebé dd mi dai cu the \ é (inb

(ban vh va( eha( ddi vcfi ehe doi drcvnp nhy, (ronp de') ec) ba van dr noi lèn

dhnp Imi y Ih :

36

- Qui dinh viéc to chùc hpc vàn bòa, hpc nghe, td chùc shn xuat,

sap xep viec làm cho thuong binb, than nban liet si Dac biét Ih ebani

sdc, giiìp dd' già dmh thuong binb, benh binb va già dinh liet si trong

phong trào bop tàc bda nòng nghiep (Chi tlu sd 445/TTg ngày 14 thhng

12 nam 1959 cùa Thù tudng Chmh phù)

- Qui dinh che che dp uu tién, uu etài nbam tao dièu kién giup dd*

thucrng binb, pia dinh liét si phht buy truyen (bong, (bam pia ino dòng

shn xuat gdp phan on dinh cupe sdng nbu uu dai (rong viec ehia cap

ruòng dat; tbucvng binb benh binb cV trai, di cònp the, di bpc van ducrc

d u p c tmh là mot nban khan nòng nghiep, pia dinh liét si ducrc tinh mdi

liét si là mot nban khan trong tliue nòng nghiep, ducrc mien Ihuè vh pihm

tliue; tbucrnp binb, benh binb dupc mien di clan cònp, ducrc mi tién kbhm

benh vh nhm dieu di cV benh vien; con cùa llur(vng binb lièi si dir(re uu

tién (rong viéc luyén lira vho che tiucVnp vh d u p c mi lién xét cap kpc

kong; ngohi ra Nbh nircfc cdn thi bhnb che che dò mi dai kbhc nlur mien

gihm ve thu xe, ve xem van còng, dién hnli, thè due thè lliao,

het sifc quan tam vh thuong xuyén diéu chinb, cai tién Chi tinh trong

khohng IO nhm (1954 - 1964) Nhh n u d e età ban bhnb 88 vhn bhn phhp

V X ^ X

qui thi ed 38 van ban qui dinh ve vàn de này

\ y

Tuy iiliién, trai qua 10 nam thuc hien che qui dinh ve chinb shcb mi

dai dà bpc lo nbùnp bat hcrp ly, Irong dd ed mot sd van de kbh pay pai

y V y -^ ) ^

nlur doi vcfi thucrng tiiiili thi nufc dò kbcri diém ve tbucvng (at de lurcvnp

uu etài 15% Ih quh (bap, kbòng phù bop vcfi diéu kién lao déuip d u m p ,

gay kbd klihn tliicii cdnp bhng trong tlurc hién chinb shcb cheli ehia bang

thucrng tal de lurcrnp Irò* cap cdn quh chènb lèdi (5 banp tlurcvnp tat ùnp

vcfi t ^ le 1 0 0 % , 7 0 % , 4 0 % , 2 5 % va 15%), D d i vcfi pia d i n h lièi sì d u r a ed

qui d i n h trcr cap bhng tbhnp nén than nban lièi sì pap k l i d n p U k\]ò khan

t r o n g cucìc s o n g , dhc biét là ddi v d i cha me liét sì p i h y è n , mal sue lacì

d p n g , c o n l i e i si m o cc'^i k b ò n g n o i n i r o n g t u a T u y nbh nucfc ed cpii d i n h

xét t r a eap ck)i vcfi g i à d i n h liet si dcVi sdnp ed nhièu k b d k l i h n v i p i h y é u ,

y ^ \ y y

benh t^t, t h i è u s u e k b d e lao d ò n g boac v i lai nan bai I h u ò i i p ( N p b i d i n h so

14/CP ngày 0 2 thhng 0 2 uhm 1962) n l u r n p vice xét cap Ibi k l i ò n p k i p (luVi (

phai do cap (inb q u y é t d i n h ) va m ù c trp* cap k b ò i i p (bircVnp x u y é n lai quh

thàp ( l O d ò n g / n g u c V i ) t r o n g k b i dò pbu cap t l u r ( r i i g tat banp 3 ( m a l sue lao

dr)ng 4 0 % ) cùa dan quan d u kfcb là I 0 , 5 0 d d n g / ( b h n g | 4 0 )

T r o n g piai doan eh nird*e bucfc vho cupe k h h n p cbién c b d n g M y , bohn

y y y ^ , ^ ,

thhnb s u n p h i é p I h o n g nbat dat nucfc, vice u u cìTù ddi v ( f i ngucVi ed c d n p

d i r ( r c de cao b o n V(\c van ban jibhp luat i n i ctTii dircve k d x u n p Iioiui thién

iiu")l bircfc de pbuc vu d i o n h i é m vu c b i n h tri d d 'Tronp ehe \ a u kan jiliap

luat ducrc ban bhnb llicVi k y nhy, dhnp d u i y Ih N g l ù d i n h I d l / C P npay 30

(bhng IO nani 1964 k b m Ibeo bau D i e u le (ani (licVi ve che d d ckii n p d d d i vcfi

quan n b a n , (lianb nién x u n p p h o n g , dan quan du k i c l i l ' * ^ ! vcvi vice cpù d i n h

y • ' -*

elle dò (lurcrng (a( mcfi Ih 8 b a n g , m ù c dò kbcri d i é m Ih 2 1 % Q u i d h i l i ebé

dò (ien luat n i d i p o n i tien luat bhng l l i h n p vh den tual mot Ihn d d i \ò\ pia

d i n h Net s i , bò me liét si g i h yéu co dcrn, con liét si m d eoi ducrc lincvnp (rcr

cap hhnp tbhnp cao beni n h ù n g (rucVng b p p kbhc

D o ( m h clifu eùa CUCK c b i é n (ranb e l i ò i i p M y dien ra hét sue cpivél l i é t

D h n g , N b h nucfc (a età phh( d ò n p cupe cbién (ranb tohn clan, toan d i é n vcfi s u

d d n p p d p by sinh l o Icfn eùa nicii (anp Icfp, m o i l u e lucvnp phap lual u n ckù

ducve bc") sunp ehe ddi t u o n p mcfi d d \\\ :

y y '' '

- C h e dò ddi \'cvi (banb nién x u n p p l i o n p ( C h i Ibi so 71/1 \\\ n\K\\ 21

l l i h n p 6 nani 1*^)65):

i s