(Luận án tiến sĩ) hệ thuật ngữ quân sự tiếng việt; đặc điểm và cấu tạo thụât ngữ luận án PTS ngôn ngữ các dân tộc việt nam 5 04 31

CUA TIiUAT NGlf QUÀli Si/ TliìlG VÌJ2T.

BO GIAO DVC VA DÀO TAO

TRUÒNG DAI HOC TÓNG H O P H À NQI

M 0 D A a

Thu^t mxv qu^m au (SJQS) t i c n g V i e t hif^n dùng ih riot

ho thuỵt ngiv ( E J ) khong nho vl\ phuc t p p Ilo duyo h l n h t h a n h

t h e o nhuiìg con duù-ng kriac n h a a , duyc c i i ì n h l y , oauan ho a b ) n g

nliiòu pUuoT:ig t h u c va k i n h n^jiiiCii khong n h u n h a u T)i(;a do Ìr.]'x5.'.m

hp 'JSI này llm vao t l n h t r j u i g t ì i i e a thont.-; niifìt, t l i i c u t l n h he

t h o i i ^ , non ; a ) Kiió :.<:5y ùr^v.^;, vii p h o t t i i e n d o t h o a ^:ian you oàxx

c u a ki-ioa h j o quan 3V- ^ ) Siio c i m u i 1./, tx^uy^n b'_ va uu dv.ng

l^h'^ki vao d o , ciao den noy viGc nij:iien crea l y lâln vẻ TITQS con

i t , nc.oai mi:ìy b a i bao ohua co Ghụ/6n kh'to nciO iH nàu vT^.o bej-i

c h a t c a a liọ 'J>JÌ v^y oon^ v i ^ o cfi,p b a o h l a phr-i n,:^iGn cuu t o r n

d i ^ i hp Jxi này va t r d n có oa k h o a h o c , khcio (^nt v}\o hvit c h a t

o a a no d e t i m ijhuDUg huvxig, g i a i pìiap nh!';.! oun^^; cap ay 3^.;'

k h a o h quaxi CÌK> v i e c xay dun,j;, cl]LÌ.:ih l y v a t h o n ^ n h a t S ^ Q S , DG;/

l a mpt yCu cau cap t h i e t ca v e l y lận l?'n thu*o t i o n » Fjur^n Van

c u a ciiun^, t o i l^i rât t r o n g nhun.j con;^: tri::-ih d a p un^j you crii d o ,

doni^ t h o l i:fip piian nho bo k ì i u j e t olio t l n h h l n h n g h i e n cuii aó:L

t r e n

ICrong 3o hàrag lotvt vfji dn ngOn n^.^u h o c cua iiilQS t i o n g

V i ^ t dang chò' d^d e::iai q u y e t , chea oliur^; t o i , ho± van do c a n

p h a i duv'o n;.:;liion cuu 3ovà hcn ce; l à "d^ìc d i o n " va " c a u tfco 'Ì;:J"

c u a hp n a y , J3ol v \ t h u c t i o n con^" t a c HÌQ3 cung n h u thivc ì-ùnùi

b i é n aofcìn tú d l c n TUQ3 d a elio t i i a y nhung viíónt:; m.-o b d % deu

l i c n quan dòn h a i vcJi d e cìiu yeu dô

^m P h a t h i g n nhung d^>c diem ( b a o goni c a nhxmr; bAt hóp l y

v a ktruy^t t ^ t ) c u a rNQS t i c n g V i p t l à mot van d e co t x r i h h o i mjl.t» lot m ^ t , n a u n do l e n nhmig t i o a clif ngOn ngxí hoc db ciiiiìh

l y va tliion,:, n i i a t iìiQS, cu-ig n h u n u o n tlrn hu^^n^;: nh^'n ^;i^J t ò a bó^

B

-k h a n -k h i b i e n s o a n t u dit-.n TK^^S, -khón^, t h e -kaong dua chu yeu

vao nliUTig <ìì}C diem nay» Noi c a c h khac c à n bao q u a t duo'c d r c

t h u t\$ n h i é n , khach q u a n , voii co cuu no tx'uo'c k h i dinii huo'ng

va d i e u c h i n h no t h e o c h u a n mi^x; • ì c7.t k h a c , c a u t a o 'i'xJ cu4u s^*

c h i p h o i r a t m^nh cua nhunt, dac dicui c o Vi t n ' , k}iL.o si-t c a u

t a o cua ThWii khong t h e khong b a t d.'-u t u vit^c iiac Ic^p rùiun^.:

dc;ic d i era cua n o

De v g c h duKi'c duxii tìac di;-.a: cua TKwS cung nhu d:; c h i r a

dung thy,'cchat c a u t u o cua no trux^c h e t eaxi l o a i triv nìxung dcn

v4 p h i l'i^vS r a k h o i d o i tuq'ng n^^hién c u u , t u e l a khu bii^t cvxyc

*%• *

TUQtì vo'i do'n v i p h i Tl^kS voti da va dang b ^ naaxti l a n t r o n g n h a n

» » '

d i g n , t a u t h à p va xu l y , dàc Dié.t l a t r o n g v i e c l a p bang t u

c h e t u d i é n TI! V i e c ciii r a raj:i?i g i o d a \ r o r a n g l a c a n t.-xi^'^t

khong c h i cho h^ Tissti:^ ma con him i c h cito riiiièu h^ TI- khfjc ,

bo'i l e cho don n a y e nuo'c t a chua co t a J l i q u nao g i ^ ' i q u y e t

no ah.\x mot v a n ÓA- l y luaxi va th"i^*c t i e n cap t h l e t tx'uo'c k ì ' i

b i e n so«|n nhung t u d i e u Tli cu t h *

9t Bii' khu b i e t nriu t h e c h i d e t h i e u qua k h i co ct'ch

h l e u dung ve TKwS, t u e l a p h u i xac Ihr duo'c Ci/i k h a i nleit xxkii

t a i : g "Ix-yS", ma ti'u'o'C a ó e Su b a t dàu t u k h a i nlllia ^^'£JA^^ do c h o

k h a i nielli nay chua co cacii h i o u thorig niic't t r o n g gicri l'Ii h o c ,

va l a t o a n hQ nQi dung chuo'ng t h u n h a t cua lu/.ai v a n

2 Chuo'ng t h u h a i da:iii cho v i § c n.;Iiien cim chuy( n eSu

ve c a u t r o TIJQS, oao g^-^^^^- i^^ii n o i dung chu y e u co q u a n h^ c h § t

c n c vo'i r i i a u Uo l a "Cac c o n auo'ni' t a o Ti." va " s u c a u t a o

• • •

TN cua l'IIQS" C d a j c h u n e t o i se khao s J t t o à n b ^ n ^ o n v ^ t

l l § u c a u t a o Tìi ma c h u n g t o i ^ o i l a ette I O L Ì Ì thòiih t o c a u t a o TI

p h à n t £ c h SO' t r u o ' n g , so* d c a n cua t ù n g l o a i t h a n h t o t r o n g c a u

t y o l ì ! , t u do k i e n a g h i iiQn t a n g cuò'ng c h o n va dung l o a i t h a n h

t o n a o , non t h a y t h e l o o i t h a n h t o nao cho lot^i t h a n h t o nao

de t y o duxj'c TNv.S kha d i c h a p rùii^i du^'c Tiep d o , caxln^; t o i s e

X6m x e t phuo'ng t h u c c a u t y o Ti; va mo t a k h a c h q u a r t e a n ho e ' e mau c a u t a o TiJwii t i e i i g ^ i e t Ca qua t r i n h n g t i i e n CUIA s e rùiàXii

t r e l e i c a u h o i : TIJQ3 t i e n g V i ^ t duo'c c a u t a o b a n g v a t l i e u

n a o , t h e o phuo'ng thu*o c a u t a o n a o , bang nhung quan hq c u phap

nao v a , c u o i cung l e , t h e o nhaiig mau c a u t ^ o nao ?

Ket qua n g h i e n cilxi do vua c h i r a dung ban c h a t cua c a u

t a o TIJQS, vua duq*c l a y lam co» so' d^nh hi«yng cho vie,e d i e u

c h i r i i hg Tii dang x e t

jm Dua t r è n nhung k e t qua a y , ciiuo'ng ba t^e oan tìen ba

n j i dung c a n g4-0i q u y e t klii c h i n h l y va c h u a n hoa TI^QS vò

^ _ ^

phuo'n^: d i e n c a u t a o i-o l a "AU l y hu t u v c i t u cacii l a t h a n h

t o c a u t y o Ti4", "ÀU l y t r a t t u thanìi t o c u a ni9t ao TU" va

"AU l y nhuTig Ti\iQS n h i è u t e n g g i ( b i e n t h e ) "

* »

ì n ^ i a t h u c t i e n cua luc^n viin l a o* c h o : K t qua kheo a.et ba n 9 i dung l o n neu t r e n se l a nliung dong f^óp c h i n h cho

c e SO' c h u a n hoa va chxnh l y TlJQS, cho d i n h huo'ng nhung xu

h u e n g d^jlt TIJQÌJ IÌJO'Ì, cung nixu gop p h a n g i a i t o a ingt so khó

khan cua qua t r x n i i b i é n soyn t u d i ' n T i w b ,.^t k h a c , k e t qua

do s e auo'c l a y lara c e s e do x.t:j dì^'ng phuo'ng tic^n lagon ngu

c h u y é n d ì ^ g cho v i ^ c l a i t r i i i h xu l y t n o n g t i n phyc v y c h i huy cap q u a n doan va tuo'ng du-o'ng • laQt t r o n g n h u n g nliignì vu cua v i § c beo darà ngón n g u hgc cho t u dong hoa c h i huy bo dyd

Co t h e dung nhung k i e n g i a i c u a luc^n vaii vào vi.^c g i a i

q u y é t th^-c t e nhu'rig v a n de xay dyrng TU khoa ligc t i t n g v i g t

5"

-Cu l i e u cua l u ^ n v a n co t h e du^c'c s u dytng ni-iu n'i9t p h a n

t r o n g b a i g i a n g t o n g hq'p ve t h u ^ t ngu hoc va t u vung h9C t i e n g

V i ^ t , c u n g nhu dueo s u dying hi^u h i ^ u t r o n g c a c t a i l i ^ u g i a o khoa quan s v

Kgoai r a , cung co t h e uiig duing k e t qua cua l u ^ n v a n vuo thi^'C t i e n t u ciien h9C, vao t h u c hanh Dien t a p va h o a t d9ng bao

chf

X nrJaia l y t h u y e t cua l u a n v a n l a o^ ch(; : Viec nghif'^n cuu m9t h^ Ti rien^g, hoan c h i n h , ma l a i l a h.j TiJ co t i : i h t o n g

hq'p cao - nliu e ban \xir^n v à n nay - l a l a n dau t i e n duxj^c t i e n

httiila o' nud'c t a ^-.^^t k h a c , khuynix hueng n g h i e n cuoi cua i u ^ n v a n

c u n g da c e g a n g gan vo'i s u c h u y e n huo'ng g a n day niiat cua t a u a t

ngxi' h9C h i e n d ^ i , kiiuo s a t dong d a i ni9t t r o n g nhung h^ TK co

tàni quan t r 9 n g n h a t « hhu c h u n g t a de t h a y "xlien nay dang d i n

r a qua t r L i i i c h u a n b i xày di^'ag l y t h u y e t t a u ^ t n g u h9C d a i euo'ng, aiot t r o n g rmung b§ phgn quan t r 9 n g c u a l y t h u y e t ngón ngi? h 9 C - r o n g s o n h i e u van de con dang c h e dq'i autj'c g i a i

q u y e t t a i c a i chiem d i a v4 quan t r q n g , d§.c b i e t l a t r o n g v i c e

g i a i q u y e t n h u n g nhi^ni vi^ c h i a h l y t h u ^ t ngu', do l a phep CAU

TÀO ThUaT NGb^" /T 90 $ ^^^J- ^^òng t h ò ' i nhung k e t qua c u a l u a n

Van se gop p h a n c a p c e s e cho v i g e l ^ p lu^ìn c u l y t h u y e t c h u n g

ve xay d y n g TN khoa hQC e n h u n g nutre d a n g p h a t t r i e n - nhung nuo'c d a n g cap baoh xày dung Th khoa h9e r i e n g cua m i n h

^ 6 ^

van chu y tl:i£ch dang d^n phu\j'r.tg dipn n o i dung va phvx)*ng viien

1 6 g i c cua "HU l'ol v i , nhu da b i e t , TU thuò'n,; dit^'o nghi'jn ciin

ve ba phUD*ng d i i ^ cixu y f u , co qur.n hp huu co' v ó i nhaa a y Bong

t h o l t i o n g k h i zem xiet nhun/; sy.' ki^ìn n^:?;3n nsu' cua TJIQS cliung

t o i cung de oj}.p t o i s^v t a o dpng cua nhung nhan t o licVi BU - xa

h § i don su cau t h a n h va b i e n dSi cua n o

Va mìlc <^ n,:hién ouu iùxi^ d^l h^ KfQS t i e n g V i ^ t , chung

t ò i vCja t£nh ClexXf t r o n g aot so truòmci; h^'p, gaa t r l n h phat t r i e n

l i c i i su cua n o , den nim'rig b i e n d u i t u thfln ciia TÌTQS do chj-U ap

l u e n o i t | i i caa h© TM này n o i rleiì^^ va cua t i e n g V i e t n ó i

ciiun^j;» oung nhu den nhung b i o n d o i do 3^' ^^^ t h i p p oc y t h u o

cua con nguÒl ixVi v i !1ÌJQS l à mot d o i tU9'ng thuò'n^; xuyen v^ji

dong va ptxat t r l è n , l a mot he tiiong me

Trong lu£n v^n, T1IQ.S dv^>'c plian t i eh thon n i i i a i b l n h d i e n

k e t h9'p t Dong djpi (Ift cLiu you) vói l i eh a^ii ; M/^on iigu v o i

n g o à i ngon ngu ; Cau t n i o ho chong v ó i ohufìn va v^n ciung

Ghun.:- t o i cung Icot h^^'p d^nh t l n h v ó i d^nh lu'oiig, quan s a t cu

t h e v ó i mo liình boa» Vl moi 21 tueng un2; v ó i ^ p t kiioi niSm n h a t

<lj.nh, l à myt yeu t o cau thành he Ttì non no oan phid 00 t l n h hp

thóngii Trong lu'^uo vnn nà;/, oaoh thcì hion t o i vai oaa n^^uyen taC

hf thung hoa l à z a c lQ.p cac raSu cau t a o TIT bT^jig phuwig phap mo

h l n h tióa Ghinh t r o n g cao mau o^u tao ma e do liicn thì^'o iioa

t £ n h l a P C(au t i t i c caa nhui^g do*n sr^ xì^on ia(^ c^i t h e va t l n h l ^ p

dtiU d;ìfl, 00 quy l u a t c;ia nhung n ó i quan he g i u a chan,^, dà boo

16 t x n h hf thonr^ cua cau tjio TI^QS t r e n c e gè ctiu t ^ o t u cua

t i e n g V i f t

Tn^ng chung iiiuo nao d o , chung t o i cung dà au 'i^mg phiJDTig phap so sanh de làm nSi b g t d^lo thu cua 34QS t i o n g ViSt EJO v ó i

^

-oac h^ TN cua nhung ngon ngu khac nhu t i e n g Nga va t i l n g Ilan

ve m^t so h i é n tu-o^ng t u e n g t u Thàn vao do phT.'eng pVmp thon3

ké cung duv'c ckixis de cap nhung so li^^u chfnh xé,c lem cho dy-a ciio k i e n g i a i va nh^n x e t

Tu' l i g u cua lu^n van du'a t r o n 3000 'HIQ3 da duo'c x a c d i n h

va ch9n I9C lam baijg cu quan By: co' ban va duj'c l u t r a t u nhung vìin kiÈn quc:;n ny: ohinh thuo nhu cH eu I p n h , d i e u l e ve t u nh^mg

vèin kii^n quan ay khac da du^'c x u a t ban rong r à i ho^o lunA hành

n o i b9 t i o n g quan d o i loàn bp nhung 'MQ3 duyo xem x e t t r o n g

l u ^ Vyn deu l à nhung iW davo 0U d^ng tixjng Quan d^i nhan dan

Vi e t iiain

Do mytc d i oh cua lugUi Vaii^ ohuiig t o i chua xem x e t den

nhung TKQS t i e n g / i e t duyo tp,o r a va su' dung t r o n g Quan dpi

chxnh quyen s à l don (den 1975)

- s

Ciìu'D'ng I :

MllfliG B^Q ììiùL CUA TIiUAT NGlf QUÀli Si/ TliìlG VÌJ2T

Q

-1 Ve k h a i ni^rn "TUUAV NGU^"

1 1 - r o n g nijon ngu hqc -*.6-Viet h i g n co klioi l u e n g

a ) Khi n g ì i i e n ouu van de b e n c h a t H^, l i P Cudekin cho

r à n g "ca ve h i u h t h u c l a i i ve n o i dung khong t h e tini t h a y dueng

r a n h g i o ' i thi^'c nao g i u a t u t n o n g thuo^ng, t u p h i c h u y e n mon vo'i

t u cua v c n I l i ^uo'Xig r a n h g i o ' i uxC^xi thu-c, k n a c h quan g i u a h a i

l o a i t u nay ve thyx c h a t l a myt duo'ng r a n h g i e i n ^ o a i ngon

n g u Ileu nhu t u tiiCng t a u e n t , , t u p a i c n u y e n UiOn tuo'n^; mii" v o i

d e i tui^'ng t h o n g dyiig, t h l t u cua von TÌJ l a i tux>'ng un^^ v é i d o i tutj'ng c h u y e n :i*6n nia c i i i aan htjp c a c criuycn g i ù b i e t d e n Giua

h a i l o a i t u ÌIL.:/ khong he t o n t a i luyt dux>'ng r a n h g i o ' i n a o k h a c

n u a " /Ti^O f 145_7

Kxii p h a t t r i e n t u t u e n g n a y , i i U a n k i n a - P h e d o r u c

v i e t "Chuiig t a g 9 i l a TK nhung t u tuo'n^; ung v é i nhuiig k h a i

nielli n a o do lioan t o a n da duec x a c d^uh t u c a c l a n h viro ky

t h u ^ t , khoa h9C, XIÌJÌI^ c h u ^ t " £'7^/ t 117„7*

b ) Khi n o i den t h u ^ t nÉ~:M' ÌK^C kuon, t h e kìiong nhac ùcn

c a c còng t r l n h cua nha t h u a t ngil' hoc AO-Yiet l e i l u e G 0

V i n o c u a , n j u o l da chu tclm n ^ i e n cun^ l y t ì i u y e t n t ; i e u van ^ e

t h u ^ t n g u h g c Theo ong "TU - do khong p h a i l à mjt t u d§o

o i e t ma c h i l à t u co c h u c n a n g d a c b i e t " /"" ^t^ 9 :^_7 "Chuc

^ do ^

nàng djp,c b i p t ma t u v ó i t u c à c h l à Txì dàm nhipm do l à c h u c

WaHg è p i t e n " JC^ ^^6 t ^^^ ->^ ^o c a c trù g i à teiì dong quan

d i e n nei/ r'"io,^9 9_7- Ch^ng ^ ^ i i , k ; d hcja ve- bàn ciia,t n^jon ngt: oua TW, ivioixéep v i e t ^\^hx£ v ^ y , c^ilnh b i e n g i o ì c.>i^*a T va p h i

TM khong xììm g i u a oào lôii t-; vìi oỵa t u k h a c nhau nà l à n|im

t r o n g n o i b ^ aioi m^t t u v a c^m t u a ^ n h dcailoí /fV^i , 131_7

Quan nipịi c u a v i o n uy / V , V i n o j r a d o p ve u;^rjh xighxa Li von

d u y c g i o ì t h u ^ t ngu 1:190 ^.6-Viot o o i l à m^t tx-ong n h u n j ttv

tuóng kiié CÓ b à n va t i n c p y -jnc:, v i e t ".àgi ngut.1 dòu b i e t l à

truó'o h e t t u thjíc h i g n chuc nfUig u ^ n h dai:ih, n,Jrxia l à hốc no

l à phutjTi^i^ t i ^ n b i e u t h j , l u e do no ciiì l à ra§t ky h i o u g i à n dón,

nôlc no l a phuo*ng t i e n c u a d i n h n g l i i a l o g i e , l u e do no l a '^i

k h o a h 9 0 " /, 7T # ' ' 2 _ / Ì'AÌX d^ca vào qVLvJi nipm n o i t i ó n g do c u a

V i n o g r a d o p , L , A K a p a t n a t a e d à piiàt t r i e n t u t v e n g ve v a i t r o

d^,o b i e t c u a dj.nh n g h i a M : "TL^ kìiong g o i t e n k h a i niem n h u

t u t h o n g thuúng ma l a kxiai niern dU9'c gan che n o , duò'ng n h u l à gali kera t h o o no cùn^., v ó i J i n h n g i i l c : " Òng v i e t t i e p ^*Y n g h i a

c u a TH do l à d|.nh n g h i a k h a i nipr>, l à c a i uj.nh ng i l a dup'c

g a n Oiio TM CipjJ A ^ : J rUxxJin cùiig nhan m^xìa tú ti^oiig t r e n

c u a V i n o g r a d o p : "Til l e d u i tiíom^ c u a dj.nh n g h i a con t i : t i i o n g

thuomg t h l thuù'ng l à kiion,.;; p i i / l v(:iỵ" iS'^^ » 57_7' Cac t à c g i à

Ạ(}• Acno:A6p, W.Ạ i:)a:^dcac6!:), V.Ạ j0'vc,'.;in:i:e"'") v a :a3t so iV:ut>l kiiac nfìu b^,t c h u c n a n g b i e u h i o u c u a TIi vÓl t u c a c a l à dì^^c

dioin n o i b ^ t c u a n o (_ 6S' J^ l_ Gsjjf Chs'J^

Tjoji c h u n g , h o t t h a y nt£oi\, y : : i c n nOu t r G n chu yeu t^ip

t i u n g v*.o oiiuc nang cua IW,

e ) n j t DO cong t r l n h k h o a Ì19C ^o-V^iét n g h i e n g vo x a c

dixih TK t r o n g moi quan hp oua no v ó i khni^ n i pin ^rheo " ^ ^ b a o h

- di

-k h o a toàji t h u o - V i 6 t " , ^'CT ( t u t i e n g La t i i ì h : t o m i r r a n )

! • J!}X' va oan t u olii r a mot c a c h oixinh vino k i i é i nipni va quan

he oua nò v ó i nhuii,j k h a i nipua ì^:iiao t r o n g (^,iól ìipn c u a phani v i chuyOn n^^àjah TN l à o r i bitiu tììl von do ciiuynn b i e t Jióa, han

d i i i h i i o a Ve a u v a t a i e n tuy'Tjj, t l m p c t i n h v à quan h^ G'M,L chung d^lc t r u n g Ciio p'aeya v i chuyen :ion d ò " IT 9 ''•7 3~474_7 Con

t^«ong "Tu vaién b a c h k h o a o - V i ó t " t i i l xvjuàl t a v i e t r*'vig "Ki

l a tu' ho.,:C oua t i ^'layc dung v ó i a.-,c t a à i n{jhla cIiuyGn n, :pjnh"

/ / J ^ 9 132.b_7 "Tu u i e n t i e n ^ , xlga v"n iioc hluii d^d." cuii^; d;J.nh

nghlci '^1 tAX>nc-j raoi quaxi hp ve'i iiJìtd uiu;.:, 00 ^dou e d/V n ì o l

t a phan b i p t k n a i ni&n t i l e t ìì^o v e l urial i d p n khoa iioo, k y

t u u ^ t Tu d i a a iilij tu^mg g i é l -^^ing "Ti^ : 1 Tu ( h o ^ o cy.^v-, t à )

b i e u d ^ t k t i a i ilfcirn t r i u t h 9 c , klioa h 9 0 , xxj tlìu^lt d a diK^'O d i n h

n g h i a xi^ideu xig^^t" /^iJS 9 J - 3 W

Cao t a c g i à c a a ""ru uieii t u o i i g g i a i tiai:i{^ Nga" do i^.II

d s a c o p chu b i C n , d a d i n h xxghla " Ì Ì : 1 Trox;, l o g i e iilxjh t h u c ,

l à k h t l xdan d u y c b i e u t i i i bTixig t u , 2 Tu l à t e n g p i c u a

k h a i i d p a duo^c apm n g a i a ch^'.t oixe." / yv6'» b b S ^ /

C^ng c i i i r a niói quan he •'X\sv 21 v a k h a i nipm do t l m

b a n c h a t c u a thu^it ngu nhung c a o t à c g i à c à a "Tu d i o n l0;:.lc"

co quciXi n i eia xv^^o ^^'^^ ^^ T\^ • "^'^ 1^- t u va cuia t u Cuho i t u )

/ T - - ' - / '^''^ ^^"^ c à c h l à 'TLI cung oó t h e co oà c à c c h u c à i , oàc txxi i i i c u va ììho^A (c'i^a ) t £ n h i o u v£ d^ n g u d o a n "Ten l u a

b a y o* cip cao 2uwu km^' co t h o hxnh ÒJLXIÌ^ dux>l dfjìg niioin t x i i

h i p u A C £ A C ) ;aà iiioi t x n h i p u l à -lot Ti< Cric Si b i e u d;:t c à

s^c v ^ t c'vi t h u l à n cyc vi^t tx\k\.i t u y n g " /'*V'/6 »

'•^^^_7-"Tu d i e n thu^It n g u n , p n n^^^u ì ^ c " c a a t i é n sy n on n g u

Ì190 0#A idrhnanòva g i r d t h i c h : ^' , ; JÙ h o ; o ca^n ti? o^*^ n;;on

dZ

-ngU chuyen mon ( n g o n xigu khoa h90 9 ngon n:;u ky t h u a t )aup'c

d | i t r a ( d u y c thu'a ntxp.n, du^'c vo.y nuyn ) de b i e u th;^ oa:lnh

x a c kixai nipm chuyen raon va de b i e u djit aya v;lt chuyfin nwn"

iihuiig p h a t xì^ùxì aau day t h e h i ^ n e.uan dioin c u a ^Ivo s u

i t e f o i m a t x k i y A.A ve l'u:"'!!-! gfi^i l i e p v ó i k l i a i nipm c ù a khoa

h o c , d u i v ó i moi mpt kh a 1x90 (o' riipt hu'ó'n(j t h o i i g n l i a t nào do

c a a k h o a ÌX90) Tl^ duv'c tlxih doxi va b u 9 c p h a i gf'n l i c n v ó i k h a i

nipm c u a mot khoa Ì19C c^i t h e , vi no t h e Iiipn b^ng t u hp t h o n g

kkiai nipm c u a k h o a hoc u y " ; "Ti^ong klxoa h9c raoi tut.ixg quan

g i u a 'ili v a ktxai niGa l à c à i c'ìdem Q:^a v i ixàaag d à u " /f^f^f' t 4y va 4 7 _ / ^ v à i xìLin s a u , 6ng v i e t txoxig "ìiàn i u ^ n ngon xigu'

h 9 c " : " H I - do l à t u cìiuyén raon d u y c hjin djLnh bling n j l i i a dp.c

b i p t c u a no ; do l à t u co huóixg t r o ' t h à n h do'n n g h i a v ó i t u

c à c h l à c à i t u e h i p n cixliih x à c k h a i n i ^ n va tfìn g 9 i ava vQ.t."

Ttieo y k i e n cua b N Grolovin va À Y U K o b r i n I d p n

trnuxg c u a khoa h9o cho paep g i à dj^iih nipt a i n h n^^hla nìiic sau

ve 'Bi v a hp 'Hìi ;'Mii l à cu ixoi'c ou i t u p?xu t.hupc oó y n g h i a

chuyexx mon, t h e Idpxx v a t ^ l ^ p k h t d nipm xxghe n g h i p p , di.yc

d u n j tion^:5 qua t r x x i h nh(ìn t h u o , nT^a vung d u i tu'oTig k h o a h ^ c

v a ky t h u ^ t - n j h o n J i i p p c u a ^ a h u qatux hp g i u a chun^^,."

K h i lii^hiun cura v5ii tu' quan au' t i e n g L'oa, t i S n ay l ' h P

A o r o c o l e t o p nì%in x ó t r a n g "Ili la ni^t don 14 c u a Ile HI d u v c

h l n h t h à n h t r o n t j l i c h ou', l à clo'n vj b i e u d a t k h a i n i ; :;i v a

v^ tri c a a no t i x m g h§ t h o n c » t r o n j j l o a t c a c k h a i nit'm k i i a c "

C-^^Ot 23J

d) wipt ao nhà thu^ìt ngu h9o - o - V i 6 t co t i e n g dà nhan

mginh van do k h a i nipra va d i n h ngl-^a JII

Ki'ii 2^0 dj.nh k h a i xdpra "T.i", t i o n a i ttiu^.t ngu I190 T.L,

K a n d e l a c k i v i e t "De pj-ian b i p t ili v ó i o;ai pili ' t ì , on/j (ri.Cosouroc Tipp llich-;.c 1905) dà ohe l à du k h i clil r a r^n^; TW l à t u ho-'e c^^m

t u dà au9'c t u hoa, u o i a ò i pa^d X^ d^'n^ di-nh n j h l a de ^r-.c l^ip n^ixia cua nxnh (chunti t o i - ^''.andClacki - bu cnxici tho;;i l a : de

:cac l^p n j i l r cua ilnh tron^; :a^*t hp thoxì^ì khód nipm ky t h u p t

tu'oix^' una:.)" /P" »^J^*

n^in r j 7 7 , t i e n s i thu^ìt v]^u lieo v'.>? x>anilenco OÌK) r^ng

"®I du l à t u (t^hep ho;"c do'xx) aay ogirn t u deu l à mot ky idpu 'iia mpt kixai xdpu tu'oixj un^ vói no*"** Thoo b à , ">jàn c h a t c a a Tlf

v ó i t u càch l à axpt k h a i nipiix Ixoàix t o à n khOng t r u n j vói t u

thon^; thuDH^ cua n^^on lìt^xx toàxx dà:-." "T^N ^ o i t e n k h a i nipm

clxuyen laòxu i);ic truiX;^:, oua kixid ixipia ixay là- o' cho no khon,, bj

laat t x n h hoàn chixih du n p i d u n ; cua kiiài nipm dU9'c d i e n dfit

baUéi b a t ky phux^Ho t i o n , phui^Ti^ t h u c n T ^ " ]^à nh^,n tiio.y "Su kixàc b i e t tJ-à'a t u thòxi^j thuà'ixj v ó i 2J duyc t h e Ixipn x t n h a t o»

3 d^ic truTitj CO' bàn aau day : ky ixii>u va c à i duyc bicju d^t

tuuix^j quan v o i nhau nhu thu nao ; i^anh j i ó l c a a t ù n ^ txn hipu

nhu t h e nào j c à i c i (ly^^'o c o i l à lon V3- càu t r u c alio niiat cua 1^1." C ^S f 35-3ò_7

i'6n t u o i caa [^oo su- t i ù n oy A.A Gord da d 9'c G;'C nhà

tiiu^t n^u' h9c d-lc b i e t l a c a c niia t u d i un ii^c thu;i.t \ji:' b i e t dun tu' nhime' nran 0O Tifone I^MI IU^J'- on ^oiat 3 ' e cuu nilnh,

òn^ da jcac a i n h Tìi l a "mpt don v i tv vyciii^ - nt.;ìi' n^jlila 00 chuc

nnn^i dj.nh n ; > l a va du^c khu b i p t ngt oach n.ijiiiCT nh: t b o i dnc

trurnéi t l n h h^ t h o n j , t £ n h do'n n j l i l a 5 o' SI k h o n j co iiiyn t u v n g

^ 1^ ^

dong n g h i a ciuxg rxhii' hi (In tur/n^: dong àrn tx*on;^ phau v i c^:a nt^t

khoa lìQC ho-^c uìct ItirOx Vu^ tx^i tiiuc cu t h è " i ^1» -^ ./» ^^^^

t r o i ì ^ b u i bao ""f xigniti Th va e oc k i e u y ìiiiità Tii", 6n(': da v i e t ;

"Ti'j l a tu' ma mot d'oidi tipiile nuo do keni t.heo no r^i^t oach nlian

t § o , co y t h u c ^ 1/iah iii£;hia nay co l i e n ^.uan v ó i m^t idiui niéiiì khoa h9C ixao d o " / oO , 1(H_7«

Mxu da b i e t , iilxigih vu de x u a t c a c ou' v.iy l y luaxi xày d^^iig

TU o' Liexi -iVo vuo d-U ahw:ìi^, aaia 3u da c^Uf^c c a c ixutì txiuat xigu' h9c

X.A C h a p l u g i n va i>.A» L o t t e tluvc hi<^n mot c a c h ve van£5 Trong

xxhu'n^-; n^^'hien cuii oaa rninh, xJ.X Lc3tte du vech TQ 2 mat cuo mfit

TIM : t d hq'p ani t u a n h iio?jc tha.f.ih phaxx aia tixanh va y n c h i u g a n

l i e n vo'i t o hq'p aui tlianh t.voag 'pht^ni v i raot he t i i o n g kixai ni^^m

/ " i l a , 61-Ò2 v a <^i3_7

Cuòi cuìx::, cnii rjiiac cien nìiui:i;;;d4>::h ntixia BUU day ve TTi :

^^Tii l à ao'XJL v i d i r h danh tr'^ori;^ m^t l a a h v u e '^riif a hgc va ky

t h u a t CE^ t h e co icixai niein xac d i i l i fS'^ji kcin va tox)*xv^ qu«ii vo'i

n h u n g d^nh d a a h kiiac tro:^;: IBXXIJL VÌ^C U O , ouriés t a o nèn mot h^ TU

/ " " i l 4 , 1i:>2_7 "Ti] l à k h ó i ni',iit chuyen mon i.aònt', t u y t x u o c v à o

cho Tìi l à t u do'n t l e t Jiay ci^a t u da t i c t , bao (do' xxo cuné^; l a

m9t ky h i e u co HiOt kt^ai nJeui tu'o'n^j un;;>" / 147, 4.,y

T a t ca aliun^^: d i n h n ^ h i a n-'u ti*en ve TJÌ tro'^ig phaiu v i

n a o do da c a p aiyt c e so' l y l u a u cho n^^ixieii ouix TJ t i e n g V i e t

n ó i cixun:., va c a u tf^o Tl,^ u ó i r i c n p

iw;^.c du nhun^v' d%'M IXJ^AH do dxah Irarya.- c!:.i-i y-; vi t r n c u

lit,^u t i e x i ^ i^ga nny^ùi'^ chuxit^;; co t h e duxi'c s u dt^x^: de xx^iiléu cuu

h § TiJ c u a b a t c u nn:on xx^>?^r xxao, d§c b i e t l a o ó i v J i vi-;© nijiiien cim nixieu b l n h d i e n eda h^ TligS t i e n g V i f ì t ,

-

45-1 2 ^x"0xx{:: n.'òix XÌ^;\J! hqo ^ i e t i.ani, kixai nieiii " TI; " dutj'C

t r l n h boy dux)a iiixièu dyrxg k h a c ixiiau tron;;,: c a c cont; t r l n h ve

t h u a t n^;u hoc cua c a c t u e eìi^^ ^S Kha Ke / - " ^ / f oang V.^ui lianh

/ ^7J7f ^'^'^ ^ à ^ ^^Sxig Z*^:::._7, i'ié:>'uy§n l^hu 1 £6-/^/, l^fi'.J^ x^ong Dàn / iO„/f ^ó -:vuàn Trang / 4 ' v _ 7 • va troixg g i a o t r i n h ve t u Vì|*ixg h9C t i e x i g Vit^t cua c a c t£;c eit^ i4^}^l\xi Vgxi xti / 4^7_/»^-f^yCn ThiC^n Ciap Z / é > _ 7 , ^"O i^uu Chau / y JJ

Khi v i e t "Ve si^' h i a h t h a n h va p h a t t x d e n thujit ngu t i e x i g

V i e t " , è:;iao s u a o a n g V ^n uatih uà tóxìg k e t " c u c h h i e u piiO o i e n

IciU n a y " v e Ti*é : "T^i l a t u xi^ dun^; de Di*u t h 4 rnot kixai niem x a c

d i n h t h u o c h-^ t h o n g xùiung kixai ni^-m cua mot nf:;anh khoa - QC n h a t

d^rih xoan 09 h% t h o n g T^ cua c a c r^3ar:h knoa hoc ho'p thani'i von

TK cua n^^on xii^^^ £ ^f? , ll^'O^Z

* Troxig tiexifi v^ict buxi t h à n h a i c h u " T n u a t xi^u" cnn p h u i

b) "TU" dutj'c h i e u l a hiiùx t h u c xigon ng;r, l a c a i v ó , l a

t e n g g i cua mot k h a i ni^m khoa hoc « T u o n h i a n a y , Ixj - t o n

g g i l a do'n v i co' oan trong: von t u cua xxgón xi^'}X khoa h o c

e ) "Tiv" dUQ'C h i e u l a t o a n b6 k h a i XIÌ^KÌ t r o n ^ ; myt khoa

h9G, ni9t l a n h v i p j-heo n r h i a n a y , t o a n bo 1^ - k h a i xd.^ni lam

thaxih ìx% Tli - :hai idem cua m9t khoa h9C

d ) "Ti^i" duc^'c h i e u l à t o à n 00 t e n É;9Ì t r o u mot khoa h o c Theo n ^ i a xiay, toazi bo xii - t e n g g i lam thàrih h^ Ti - texi g 9 i

cua m9t khoa h 9 c Tlnix tr^u^r cua lig ITJ - tCxi g o i piiaa anh t ì u h

t r ^ n g \x*xit] dipxg l y l u a u xif":6n xi^Vi h9G v a o viQc c i ^ i q u y e t xxixung

van de cua h m h t h u c ÌÌÌ'.ÒXÌ xi^,xx t r o a g tagt khoa hQC

Trong truD'ng hq'p c u t h e , caxi p h u i hixxlrx dung xem h a i c h u

" t h u a t n g u " d a n g gìip co n r h ì a nao t r o n g 4 n g h i a vu-a n e u " / ^ 1 2 _ 7

Ve m^t t e n r 9 l f chuit^: t o i n h a t q u a n dung t r o n g luàxi vSn nay l a

" t h u f t xìi^^iv^ mu kxiOixg dun^r c ó c t e a g 9 i "di^Xii;_: xigu^", "danh t u

ohuyen mon", "daxxJ.i t u khoa n g c " , "daxxh t u c h u y é n k h o a " , " c h u y e n

ngu", " c h u y e n daxxh" ( t u truo'ng hcyp t r f c h daxx) uhu da x u a t

hif^n t r e n m^t ao BQCÌI bao iio^c xxlxu m§t v a i t o c g i à da de }3f;ìii

Ve m^t xigi dxm^ TH, t r o n g d i e u kie^n con xxhieu quan nii^m k h a c nhau ve TI; nliu t r e n , ciiunt: t o i c h a p nJian quan eti3m ci'a G , 0 Vinocua de lam co' sc^ lam v i i ^ c

1 3 TEQS cho den nay v a n l a mgt h^ Tx^ chua duT>'c xigli.tén culi t o a n d i g n va chuyen s a u v a o b a n c h a t , l a i b o i bao dflng

t r e n t ^ p olii "Wxiaix d g i n h a n d à n " m^c dau da c o g&:xg khach quaii troxxg v i e c t o n g k e t kixxh n/-:;hi(^m t r o n g coar t a o TilQS de qua do

buxyc dau neu mot v^o a h a n x e t , tioxxg c à y v a n n^ng ve p h a c hoa

c ó n g t a c 1TJWÌ3 va Ue x u a t ixiiuxig monis muón TN càrx c o ( c a c t i e u chuaxx, yeu c à u ) / " 4 6 , 3 7 - 4 a _ 7 va / " 4 3 , ^ 1 - t 3 _ 7 h a i b à i khao

i n troxxg ky yeu h g i ngfxi ngon ngu hoc t o à n quóc 1 y78 da t h e

h l ^ n c a c h nhlxx XIQÒXÌ ni,:\x h9C d o i v o i hQ TxJ n à y , uhmxr do khuon

khó va tixiix c h a t cua hul b a o , c a c t a c g i à liio'i c h i a c b9 dò

x u a t d^ìiìi n<:^hia, v i t r i va dac dicm cua he TK x»ày ve malt t u

Vifng, t u do n e u qut.xx idem tr'oxi,; c o n ^ t a c xay d:j:ng TIIQS / " 1 3 ,

173_7 va /T-^'^f 334_7« Du a a o day c u - g l à nìxuixg xiglxien cim co*

baxx d?^t CO' so' c h o v i | c n^^ihilen cuu c h u y e n s a u hg Til xxày i-int

k h a c , xihun^:, b a i b a o do de co t a c dung t h i e t t h u c cho còxig t a c

chixxli l y , Chuaxx hoa TiJQS c u n g XÌÌÌU cho t h u c hàixix Là.'::n s o a n t u

« ^ ^ «

t

V

d i e n T^IQS t r o n g hom 15 nllin q u a

D ^ t r e n nhuxitj qUaxi nipm nOu trGn va HT, bijn^ vao k e t qua khào o à t c^i t h e , ctxuiitj t o i cloap niir;in mot d ^ n h xi{jlxia " l à a

v i e c " ve 'iiJQS t i e n g V i p t s ffilQS l à tìv ixay c^uritù g o i t e n cao

kixad n i p m , d o i tv:g)'xj,j v a ixoat doiMz ohuyen duxir;; tvon^i l a n h v^vc

quan cu v ó i n ^ i fìuxxg x a c d;|.nh c a a l a n h v^vc n a y

2 Piian b i p t :i>^QS v o i oac do'n v i p i ù TÌÌQS

l^ang t u c u a c à c t u d i e n l^IQS d a x u a t bàn va daxi^:^ hlCm

soaxj d à khoxi4j j^jiàu giem d u y c kxdem kiiuyot cua cixung ^jo l à

sjv t h i o u phun dj.nh n^hlem nh^it g i u a SiQ3 d x c h t h y c v ó i c à c

do'n vf p i d Ti4Q3 L o a i sau gom : t u va cura t u quan sy.' khox^

cixinh t h u c cixi quon dun^ t x o n g nhung tftp t h e quan nixan n h a t

dj-nh j do l à t u t a t queux sy! quy uó*c l£m t i t o l ; do l à t e n

r i ong quan Q]^' ( b a o gom c a nhan v(it quan sp.' va d-^a d a n h quan

a u ) ; v a do l à d a n h phap cjian s u

Vi oc phan b i e t xiày n,^oei t à c duxx^^ ci.xi r a ho nx^'.t th^p.t

oua TIÌQ3, tràxjh ntx^n d i p n nh(lp XÌÌI^ÌXÌ{^ dàxi den t l i i h t r a n g

traxjh c à i khong càn t ili e t ve bàn criat c u a TKQS, v e v i p c

c h i i i h 1,/» olouàn h o a ho 'o^i n à y , con co y n , j h Ì a t h u c t i o n l à

no Cap o^n c u cho v i p c x3y d^mij I c d b a n g t u cufi o à o Tu d i e n TtiQS ( t u d i e n g i a i t h i c h ffilQS» t u difìn TI1Q3 V i p t - u g o a i nguOt ngo iiau g i à i t o a be't khó khan t r o n g v i p c (-icd t i i l o h , u ó i

o h i e u Tl^'QS, hy voxig g i à i i loJJg o h i ve tlxòl glo' vri k i n h pili

b i e n aopi3

TONe^OPrfiijOi

- ±e

-* 0

Co n h i e n , viv^c p h a n i e t nay khong de g ì ap dung n^-.^^:^ vao

moi do'n v4 Th, va cung knoxig de g i ti.ay ixgay d u w : , ;>od v i

X

"khong t h e t h a y s u khac b i e t g i u a 'xu voi lu^c p h i Tli e b i n h

div^n t h e h i ^ n / - * _ / • ^^c d'Jc diem ph: n ' d e t no vod t u khong

ciiuyen mon l u i xxmi o^ bixih diQxi n g i dun»:^ Vf e phì^m v i ho?7jt

d9ng." r^^O ^ y ^

2 1 Tu vu c\iim tu* quSxi ayr kiioiL c h f n h t h u c , c h i quexi

dung tx'ong x.ihung xihom quàx] nii-.^n ntxat d i n ì j , t u y l a u.ot oc p h a n cua t u vij.'ng n u / n s u ( c h u yeu dun^: tx-ong l u e luo'ri^^ vu t r a n g ) nhung khong p h a i l a 1L^.,S v i Ci.ung khong b i e u t h i k h a i i d , m

qucln s u -^o l a xiiiuTit^, t u , cum t u xjhu "-*.hvi truUTig" (vc'i n g h l u ;

c a n 0 9 , sy quaxx co c a p b^c eoo hori mlxih) ; "i>bi t;:^o", "Trixng

t a o " , " T i c u t u o " icìil c a c muc In h a n g ngi^y) ; " i l t r a n h t h u "

(duc'C ? h e p r o d k h o i eo'Xi v i de g i a j q u y e t vi*:^c r i e n g ) Co mot

GÓ t u VÙ Clini t u quali Gi^ t u y l a dong n g h i a vod Tli^S tuo'iig uxag

nhung c h u n g l a i mang mau s a c b i e u cam, v i t h e chuxxg cung khong

p h u i l à XAJ'.^b Chaxxg han : " l i n h " , "tham muax c o n " , " d i n h p h a o "

(hy Giai:, b i thuìj'ng v i Ci^xi p h a o )

Cung t h u o c l o a i t u va curii t u quuxi st^ khong chiz^i t h u c ,

t u e l a khoug p h u i l a TiiWS, con co xihuxi,; o^xa t u khSng co n o i

harii k h a i ni^m x a c d i n h ho;jo kh6ng bao duin t i Tu chuaxi h i n h t h u c cua m9t Tii x^ó l a xxixuxìi-; curn t u "Sh^u ky l u a t quan d o i " , ' * i ; w n g

l ó i quóc paoiig toaxi dan va xày dy^ng l u e luo'nr; vu t r a n g " , "Svi'C manh l i e n minh c h i e n luicj'^, c h i c n e a u "

2 2 Tu t a t qu.ri syr duo'c quy ux/c Irm t h à i c u n ^ khong

p h a i l à TXJWS. Thgrc c h a t day l a nhuxig tu: VJ cym t u qurxi si^' duo;c

v i e t t a t t h e o quy xio'c laui thod troxig phtim v i i i e p C;.-^uig h a n

i3TTk (.tio Tong tham muix), dC^P ( J 9 ^uóc phoxxg), L-DliD ( k u a n d e i

nixan d à n ) (Caxi p h à n b i g t l o g i xiey vó'd xihuxxg T.IQS b^ t i n h lut^'o

t h a i J i t o Ui9t c a c a t u y t i ^ n XÙUJ! ''tl.arì t u c i d e n ^ ky t h u ^ t " /

dung r a p h a i l a "Phaxi t u o h i e n t h u a t - k y t h u ^ t " ) IJgoai r a ,

t u tiX q u à n si^' c o n bao gom oa nhil'ng chu c u i ho^c t ó hQ*p c h u

o a i duxj'c quy uo'o d^ t r o doTx v4., oc q u a n , c h u c vi^, l o a i quan

c h u n g , b i u h chung:, ngenh ngjfcxc, vu k h i , pbuo'xig t i ^ n , t r a n g b ^

ky t h u a t va tuCjt oó haxxh dong quan BI^' dutj'c diuxg kem t h e o ky

h i § u q u a n en* t r e n baii d o , s e do t a o c h i e n , t r o n g c a c b a n t h o n g

ke quàn sii' hay vàn k i § n quan BI^' va do cliuyen d a t qua phuD-ng

t i ^ n t h o n g tixx Vf di^ j a ( t i e u d 9 i ) , b ( t r u n g d f i ) , BB ( J 9

b i r x h ) , KQ ( k h o n g quaxx), Tk (tham muoi), Q^ ( q u a n y ) ,

qk ( q u à n k h u ) , t d q ( t a p d o a n q u a n ) i>tr (eurxg tru'OTig),

P ( p h a o ) , TLohd ( t e n l u e c h i e n d^bh)

2 3 "^''xi r i e n g quc^n s u c u n g khong dux>'c c o i l a liJQS Ten

r i e n g quàn a\$ bao gom 1 t e n nlxàxx v a t qua-a sq ( Ila-p 5 - 1 e - o n g ,

Cu-tu dóp, Vo Nguyen G i a p , Phgm Tuan ) ; t e n o e c a v k i ^ n lioix s u q u a n s u (Tr^xi O a - t e o - l o , Cuce heriix bixili cua l i a - p o - l C -

o n g , C h i e n d i c h V i e t iiao t h u dong 1947, C i d l n d^ch 11^ Chi L i n h 1S75 ) ; t e n d a t ( D i e n i i i e n Fhu, Cu C h i , Khe Saxxh )

L o ^ i nay kiiong b i e u t i i i k h a i xìKìm c h u y e n mon non khong

t h e va khong càxx d i n h xx^:;hia t r o n g t u d i è n Tii o h u y e n n g à n h

Ten r i e x ^ q u a n e u c h i d u q o t h u t h ^ p va g i a i t h i c h bang c a o h mieu t a troxig t u d i e n b a c h khoa quaxx s^* hoàc t r o n g b a c h khoa thu' q u à n sy' ( C a i t i e t ve v i ^ c p h a n b i e t Tà' d i e n ngon ixgu vo'^i

Tu d i e n b a o h k h o a , x i n xem / " 131 , 14ti_7 ) » ^ód v i c h i

o' day Uixyl 0 ho phep kh6ng o h i d i n h ng)iia

^ 20

-k h a i rdym ma con cun^^; oàp t r i t n u c toaxi dit^n ve cori xiguod, B)X

r Iti

v^3t, higxi tu^'ng co l i e n qut^n den quan ei^'

2 4 Cuoi cuxx,:, c a n p h u i phan b i u t Th^o vo'i danh phap quan s u

i^hu da b i e t u O Vin6cua l a riha thu<^t /igu h9c dau t i e n

co s a n g k i e n d a t r a v a n de b a n ve TIJ VU daxxh p h a p Theo A,A

R e f o r m a t x k i y t h i d^ ^h ili h i a s a u day cua C.O Vinocua l a t u y e t

d e i c a n t h i e t va t a t yeu : "iQxac vod Ti.1, danh pliap l a myt hQ thóxxg phu h i e u hoan t o a n t r u u tutj'xig vo mo li^ / vo d o a n , cong

d i ^ g duy ixìxat oua xjo l a t u o nhuxig phuo'ng t i | n t h u g n Iqd n h a t

ve m^t thy'c t i e n de b i e u d a t nhung s u v ^ t kaong co quan h§

t r u c t i e p vc?i iiiiurxg xxiiU c a u cua t u duy l y l u a n l a y s u v a t làm

c à n c u " £'76 % 8_7# TSÌ: dong quan aiem do cua G.O V i n 6 c u a ,

g i a o s u A,A, i t è f o r m a t x l d y t i e p t y c p h a n b i e t TK va danh p h a p Ciao s u v i e t "ii§ TU t r u t r c h e t g^^ vod hO t h o n g k h a i ni^'^rn cua m9t khoa h9C ci^i t h e , con danh phep c h i "dan n h u n " cho d o i tuq*ng oua n o " va "banh phap khong c o quan h^ t r u c t i e p vo'i

k h a i XXÌÌTU cua khoa h g c " / 72$* , 4 7 _ /

Khi c h u y e n taiii n g h i e n cuu mei quan h^; g i u a TK va derxh

p h a p , h9c t r o cua g i a o au i^eformatxkiy l a A.V* X u p e r a a x k a i a

da nh^n x e t r;ing : "o ru5i m^t laxxìi vuc khoa hcjc, ky t h u a t ,

s a n xuat,daxxh p h a p du<j'c c i i i n h l y t h e o ca'ch xdéxig cua no c h i d§.c t r u n g cho m9t l a n h vy'c khoa h9C ci^ t h e 1 Danh phap chu yeu duc'c xac d i a l i Urjug c a c n g u y e n n h a n n g o a i n g e n ngu h 9 c -

c a c mói tuo'rxg q u a n hi^xx thiÀ'c cua s;^' v ^ t duq^o g g i ten"./*^^/^; ,

73_7* "'Tu d i e n t h u a t xi^ rxgòn n g u h o c " cua t i e n sy O.X

( x ) 6 day c à n p h a n b i ^ t vo'i t r u ^ ' n g liQ*p t e n r i ^ n g l à tr-àxih

t ó cua TIJQS rxhu "Bep iioàng Cam"

Ackixmaxiòva d^nh n g h i a danh phep nhu s a u : "hanh phap l a torxg

t h e nhung Tu - t e n g 9 Ì c h u y e n iuon du'q'c dun^; tron,,; m^t l a n h vuc kiioa h9c cy t h e ; nliung t e n g g i c J c d o i tut:i*n^ d i e n h i n h cua

myt khoa h9C ( k u a c vo'i '^u l a c J i b i e u d y t nhung k h a i ni^^m va pham t r u truox tuo'ag.)^' / C? » 2 7 0 _ 7 ^ ó i ve ^' u; h i a cua d^mh

p h a p , '^mìÀm Godovin va luYu K o b r i n v i ó t "^ xxghia cua dunh phap

cu t h è ho'n va chinai x a c ìicn y n g h i a cua Tij, d a a h phap co t h e

b i e u d ^ t Xihuxxg B\^ v a t tìcn xihat, chi:iti th^ raa no c u r g co t h e

l à t e n r i e n g " / " ^ ^ , 1 7 _ 7

Iloi c h u n g , v i e c ph§n b i e t dc-xih phap vo'd Tj; khong p h a i

l a de daxig va kiiong p h a i co sii' n h a t t r i cnung g i u a c J o r-ha

t h u a t ng"u\h90 T i e n sy T L K a n d e l a c k i v i e t "(3 truo'xig p h a i cua D.C L o t t e , iil-umg t u va cum t u t h e h i ^ n k h a i ni^m chung t h i duo'c c o l l a T- coxi nhung t u t h e h i e n nhung k h a i ni^^m do'n xihat

t h i duxj'c c o i l à danh p h a p " L'iole 8 _ 7 ^^trud'C t l n h h i n h a y ,

V»iVi j erero^va da xiixaxi za^^xih "Khong co ai^* n h a t t r i y k i ó n ve v a n

de CO x:i^x\ x e p daxih p h a p , chu t a t , b i e u d § t quy UD*C bang c h u

c a i , t i x i hi<^u vuo TL hay k h o n g " £ i26 % 1 9 2 _ 7

T t o n g g i a o t r l n h "Tu vi^iig h9C t i e n g V i e t " cua m?Lnh, t u e

g i à -^-L^yexx T h i f n ^ i a p cuxig da n h a n mexih s u c à n t h i t f t p h a n b i e t

TN vc'i da,uh phap / ié » Sù.'jJ•

Theo chuxig t o i , danh phap khong co q u a n he t r u c t i e p vó'd

k h a i nigm khoa h9C, no c h i gan vo'i s ^ v a t , d o i tuo*ng cu t h e

cda m9t laxih vi^xs khoa hQC, dan xxhin c b o d é i t u ^ ' n g , siy v a t a y

iy^oi m9t danh phap t y o xiéxx t r a x i g t r i oc ngu^d t a mei l i e n he

vo'i m9t thi^'C t h e t r o n g t i n h c h a t CÌÌ TiiE cua n o Lo c h i o h l à

c h u c n a n g xi^ n g h i a cua danh p h a p i o i danh pha^) mii_ vo'd rrgt

oa t h e aij* v a t dong tiiod co quan he "xa h 9 i " vo'i Th CÓc daxxh

- 22 «

p h a p K595 K44 dou co ouan iiy "icà h o i " v ó i TM "-ẾX!-; truà^n.;^"*

i)o otiiiux l à chuc n^lng " x à h o i " c a a daxih p h a p Y ; ! ch%ec n r n g

d o , d a n h phap khon;; d a i l a m(^z c à i nhàn clii 00 tr.o l'iỵn.; d e ]:lau

b i ^ à laa con l a m^t b i e u t i n m g , xiliat l a k i d no co ay txn t u t ,

t a o d^ing t o t ChnXig hiua i ; d G - l 9 , d G - - 2 1 , E 4 0 , x>4i duóc GU ^Igti^g

00 n i ^ u quo, 10x1 tix)ng c i d c n ti^emh chong :iỵ Va n h u vj;y, d a n h

piuap co g i à t r ^ biêi "civiig, coxa Tỉ tiiạ khong co ,;dà t i ^ : ^

Datxh phap quan ^T^' l à c à c t à \ cun t u ixi^'o co k i d l à mot

day iQ/ IxiiSa quy uó'c, d u y c d^^.t x*a tìiso nhuTig quy ^aC n h u t d i n h

d e ^39! tSn c a c au v ^ t cu tixu t r o n g ni:^ành quaxi jw Co the,- xeiu

day l e xxhu^ig xuian ì d ^ i i oua lihuxig s a n piiari nil^lt c ^ a h Vx ii^ i

Gatu 1 , saiu 2 , ^ i G - 1 9 , : ^ i u - 2 1 , Âl, - 4 0 , 1.41,» MÌ3 ( Tiịuc r a

XigG;/ c a c dtuih phap quaxì :^ xxaý c u r g khorig d u y c oati t^?o t h e o

quy xuii,t, 00x1 t u y ti^^n ao n h i e u xiguyuxi nìv^.xì l i c h s u k h a c nhau :

" ^ B '' • ^'' '^^^^^ Anh s oux»faco Aio / i i r j s i l o (Ten l u a d a t

d o i khan-,')» Vù k h i c a a Jé^ts dioóc pl'ian l o a i t h o o c à c h pikln l o t d

c u a iUih ^ „,il

- M79 t dụng nguyen ky hi^^u c u a iv.ỵ

- ivđ t tii; t i è i } g íiga 6 tGn niisy bay do ó o u g t x l n h 6U

M^KÔM Ạl/lvli rXPEBM^ M,l/I<^r^^> óaL J d i g a ) *• i ( \ / ì e t ) , rilim) > G ( V ì f t ) càn M ( , i i ó l t u iiga) -^ > i ( V i p t ) ;

vò n g ^ d a

- AX « t u t i e n g h g a A6TO/WAT /</V\AI///iPf/COBA {aHu;; t n ^ z

do KalasíihicOp aaiìg c h e ) x.xt)rig k l i l do :

- E 4 0 , 141 oiluị l à vu k/rt c u a i^^ga (ti^: t i e n g Kga P / 7 r )

aang t a lj;?d dur^g l à B 5 dSy^ lì l ^ d t r o c h i o n t i w n ^ , ' I> (cVti, Sn

t r u ò n g ìTden I>IOTI t r o n - chóng wly) s ị 4O, j::4i (mixg c h ó n g trlnp;)

dung oixo cliLen t i - u ^ n g l ì

zs „

f »

- i l 6 , tị 12 l a va k m cua Trung c.uoc stìng t a g o i l a

fioa t i e n C nong, hoa tiGn 12 xiònj v i t h e nexx g i i l a •£ Vo

vàn de này càn co n^^hllm cí.u r i u n g Day khong phai l a nhipin

vu cua lu^u-i vili ntiỵ)

Daoh pLiap quan s'y: thuì/n^^j l à ton g o l vu ktxi, k h i t a d ,

^ 0 0 tx'axig b;j o\j t h e Koi chaxig danh pixap quan ts^ Icliòng du^'c xein

l a càc djx\ v ci^a ngon xv^ t u n h i e n ma cìxi l a càc ky hipu c6

t i n h c h a t nhfin t a o ) C.^iuxig c ì d co chuc n.-ng g 9 i t o n doi tuorrg quan Sií chiìT khong b i e u tix^ k h a i xdẹa qufìn s^? Co k h a i n i ^ i

"Vu kiii / oung Clionj t o n g " chu* khong co ki:xài ilpm B40, B41 %

co kliLd n i è n "ivióy tay tiorn k i c h " chu kh6ii(; co kht:d ni^xa I^IiG—19,

tóiU-21 v i Vf,y khac vói 'Tịiu3 d o i v ó i danh phap quan ^ vàn do dj.nh xi^^hia Idxòxig duyc d^lt 'xx Danh pioap ouan ố dri;9'o a i ex t a

b;:!^ig c'ich xieu 30 l i p u , d*^c diem t x n h nang ciden t h u ^ t , IQT

thu^it, càu toxo

3» i)|iO d i c a cua IÌ4Q3 t i e n g V i e t

3 1 ^ Q 3 t i e n g Vipt l à in^t he Ei 00 t i n h tong hyp r a t

c a o Trong l o n g no oó ;aot 30 lu^'ng IÓTI c à c T.j - dong ain l i e n n^âoh v u l c a khoa rxoc xa h ^ i , kixoa lice tj;' nliien va khoa toc

ky thup.t 'TII - dong am l i e n ngàxxh l à càc t u , cv.r.i t u vì:a l à

d\fQ3, viva l a Ti^i oua mot nganh oixuyén mon k h à o Chang he-n oào

'M - dong am l i e n ngành quan s^í-chirih t r i nhi»; "Dàu t r a n h c h i n h

t x ^ " , "iiiiol n g h i a vf^k t r a n g " , "Chi cu dj.a càch nif.ng" ; "Ti;

-dong Sra l i e n xigành quan au - lióa iioc j "ióp o h a t " , "Cixat do e

quan B^f\ "oon k l i i " 5 Tli dong am l i e n ngàxxh nuan 31V

-g i a o th6n-g v^rx t e i i "Cau", "i^u-óii-g", "Cau mói -giao t h o n -g " ,

"PhuDug t i g n vfn t a i " ; TW - d^ng àm l i e n nganh quàn sy - xày dymg s "^ong trlxxh l à u b e n " , "H^n ixg§ch o8xig trlixti" Co t h e

oix nghia d^c diem nay nhu sau i Khoa h9c quan si^ (du'Q'C t r o

b!big h§ TI^QS dang x e t ) l à khoa hgc nghien ouu ve c h i e n t r a n h

V© khod xxghla vù t r a n g vc?i b i e u h i ^ n tì^c t n e n g n h a t oua no l a dau t r a n h vu traxxg D I n g h i e n cuu hif^n tiRjng xa h9Ì ouc ky phuo

t ^ p n a y , khoa hQC quéìn ey: da van dumi? cao t r i t h u c , phuo'ng phap cua n h i e u ngành khoa h9C khac nhau Vl v | y khoa h9c quàn sy l à m9t nganh khoa hgo co t i n h t o n g hqp r a t o a o , co mói l i e n h§ v o i nliièu nganh chuyen mon klxao

Cung vo'i da chxnh quy hoa va h i ^ n d^l hoa quàn d § i , ngay

^ caixg n h i e u ung d i ^ g ichoa h9o ky t h u ^ t duxyc dua vao quàn SÌJ.', va

v l t h e ngày càng n h i e u Th ky t h u a t tham nh§p vào TIJQS Tixxh

c h a t tSng hQT> <5ua ThQS ngày cang r o r § t ho*n M^c dàu v^y, cung càn p h a i th£y r a n g tuy l a mot nganh co tirxh t o n g h<^ o a o , nhimg

ve co» b e n , khoa h9c quan ai^ van l a m§t ngành khoa hQC xa h 6 i ,

v l doi tuoTig n g h i e n ciTai oua no l a o h i e n t r a n h - m9t h i f n tuTpig

xa h 9 i phuc t a p (Co t h e t h é y l u ^ n dlera nay t r o n g "Tu* d i e n

bach khoa quàn sv Lien XS" i "Khoa h9c qur.n su von xighien cuu truo'c h e t nixung van de oua d^c t n m g xa h 9 i , l à m§t ngành khoa hflc xa h 9 Ì B^ng thòd no gan l i e n c h ^ t che v ó i cac n^^ành khoa h90 t u n h i e n va ky t h u | t " / ^ 7 7 , 136_7)» ^ v|iy, tuy oó t h à n h phàn so luQ-ng r a t phong phu, da d^ng xxhimg b§ ph^n ohu yeu cua TWQS vàn l à oac TM oó tixxh c h a t khoa hQC xa h o i , t § o thành nong

Q&t Olla THQS

3 2 TIJQS t i e n g V i | t l à m§t h§ TN oó t i n h pho o^p r f n g r a j

wuan s;^' l a ra9t xiguxxh r9Xig lo'xi l i e n quan dexi hau h e t c a c m^t

h o § t d9ng xa h o i k h a c h^c b i ^ t l à t r o n g xxhuxig nam c h i e n t r a n h ,

h o ^ t d9ng quàn B\$ hau nhu bao trzlni ICn toaxx bo dod són^; d a n

t 9 C ^Jgay rxuy cnung t a I d i t l e x i haxih "quóc phoxig t o a n dàxi" ^ i

v a y , c a c k i e n thiìo qu^dn s u kh6ng c h i bo h^p t r o n g phem v i nganh

quóxi &\ji Xiia con duij'c pho b i e n t r o n g chuTig rai|c xiao do dexi pham v i

t o a n xa h 9 i Day cuxig l a mot dg.© ditim p h à n bi<^:t h$ TM^S vod

n h i e u h§ T.- t i é n g V i g t k h a c , n h a t l a vo'i c a c h$ Til cua khoa h9C

t y n h i e n va ky t h u ^ t iJeu n h u TU cua c a c ngunh nay c h i x u a t hi^^n tréix c a c s a c h bao c h u y e n n g a n h , c h i dun^'c g i o ' i chuyén moxi h§p v a xxhung nguod co t x d t h u c n h a t d^nh b i e t ÌXQXI^ t h i ngux^'c l a i , n h i e u TMQS x u a t h i ^ n h a n g ngay t r e n bao c h i , d a i p h a t t h a n h h h i e u

TI^QS kliòng chx duo^c s u di^ig tx^ong l u e lut^'iig vù traxxg ma c o n

duxyc du*ng r9xxg r a i tron^'; c a c t a n g lo'p nliàxi d à n Cauxig tro* t h a n h

t u xì^ quexx t h u o c d o i vod toaxi xa h 9 i Cjixnh d i e u do l ^ i l a

nguyen nìxàn cua tixih h i n h l a s n 9 i d u n g k h a i niem cua ra^t BO TWQS khong c h i n h x a c , b^ "xxtioe" d i do c h e p h a i co gaxig làm do*n

g i a n hoa de quan chuxig de t i e p t h u u.gt k h a o , qua trixxh s u di^ng khong ixhat quaxi, n h i e u k h i t u y ti^"n va s a i l e eh do t r i n h do ve

t r i t h u c qucfji sy' da va dang lam bie'n d a n g nliung TKQS rjày

3 3 bo vo'i m§t s o hC TK t i e n g V i e t k h a c , TIÌQS l à mQt h^

TK mang Ù'^in hodtlxo', cuce song c h i n h t r ^ - t i n h t h à n cua d à n

t 9 C Trong qua trixxh l i c h s u l a u d a i c h ó n g xàm luoxs, cuxig nhu troxig c a c CU9C khaxxg c h i e n do i»ang t e l a n h d g o , ntiàn dàn t a da

t i e n hàxih dau t r a n h t r o n g iihu-ng d i e u k i § n r i e n g b i f t Khoa h9C

quàn sii* va ngh^ t h u ^ t quàn ayi v i vi^j cung c ó r a t xihieu n e t d^c

d e e , s a n g t a o , mang dam ban s a c d.^^n t o c T à i t h u o 1UTO;C cua 6ng oha t a dà h i n h thaxiix va p h a t t r i e x i ri^^c ro* t r o n g may xx^hin n.arn

> ^

dìfng nuo*c va g i ù n u v c uè b i e u t h i niiung kliai ni(;m nuy s i n h

troxxg qua t r i n l x h o a t d^i.^, qu; n s u , ong cha t a da t a o r u nfiieu

t u n g u quaxx st^*, trorit; do c ó à h i t : u Ti hi^xi nay chuxig t a von s u dyx;xg v o i t u cacii l a nhuTig TNQLi V i ^ t x.aiu xihat, d^iC t r u n g d à n

t o c niiat % " T h e " , "^hc t r a n " , "Phuc k i c h " , "T,;^p k i c h " , "i.u'u k e "

"Ke s a c h " , 00 vod nhixxxg T^^WS aiod x u a t hi^^n in9t v a i chuc nam tró^ Ic^i day ( n h u "Chien truxitx niiàn dàn d i a phuo'ng", "Thao d a i

quéxi B'ii' huy(;n", ) t h i iihung TKWS neu t r e n l e nbuTig TEQb co

t u o i dod h a n g t h e ky va maxig dijEi mau s a c dAix t o c i i i i h d s n t ^ c cua TLiQS tiexxg V i 2 t vua t h e his;n ó t h a n a p h c n s o luoTig, va'a t h e

h i ^ n o' n 9 i dung k h a i n i ^ m i r o n g h^ TI^iWS cua t u c ó nixung TN t r o

c a c k h a i xd^^m s u v i i t , h i e n t u w i g c h i x u ^ t hiéjn t r o n g l y luaxi va

thux) t i e n quaxx s y cua Vi^t x*am ma c a c nud-c k h a c khoxxg c ó JJO l a

" J a t h u q u a n " , "Ba mui g i a p c o n g " , "i^a vuxxg c h i e n Ivio'c", " i r i quàxi t o c d a i " , "i>c^c c 6 n g " , " ^ i e t d 9 n g " , "^ung ngua t r o d " , "^om

ba o a n g "

Ve n o i duxxg k h a i rdgm, khSxig p h a i bao ^a TIlwS t i e n g V i r t

cung tuo'ng ung mot - m^t vod TIJQS c a c n u t r e , n g n y ca xe't t h u a n

t u y ve my.t s o lutj'xig oo e a n h , ch;xng !iaxx :

TIJQS t i ó n g v i ^ t : TIIC^S t i e n g x^ga :

r7>- ; — i>ói vod nhuix^; IK ky t h u a t quan s y t h ì ^ sii* tiio*ng ung g i u a

TNQS t i e n g Vi;]t v a i TIJQS t i e ' n g hga l à mgt ^ m ^ t Chang h g n ,

k h a i ni^m "Lay bay t i e m k i c h " cua t a va cua L i e n ^5 l a nhu

n h a u Ti-^ong k h i a o , tixxh h i n h d i e n r a khec l a i c h i n h l a o^

nhung Ttì ve ngjae t i i u a t quàn s y , ve t ó chuc l y c luxj'iig vu t r a n g

Vi du I Kixai xd^-m "Chión dich»^ caa t a va " OnEPAUyt^ '' cua

t i e n g i^ga c h i édóng niiau ó' n 9 i dung co» b a n , ma khac xxriau a

nhuixg diefìi xihyjt s a u : Chiexi d^ch cua t a do l y c luo'ng t u o à p

q u à n doan t r o l é r t t i e n haxih, c o n cua L i e n ^^^6 thuo^ng do t a p doan qunn va phiwng ditjn quàn t i e n ixaah ; c h i e n dij-ch cua t a

n g o a i t a c c h i e n cua l y c luo;ng vu t r a n g con co t h e k e t hq'p vod khod n g h i a vu traxig hoc^c c a c h i n h t h u c dau ti-enh khac cua quan chxing, n g o a i c h i e n d^ch cua l u e lutjTig vu t r a n g con có c h i e n

d i c i i t o n g hqfp p h o i hq'p l y c lucyrig vu tx'ang vod l u e lucj'n, c h i n h

t r ^ oua quan c h u n g Khung n ^ i dung nay khong có troxig k h a i

ni^m OnEPALiyiSi cua L i e n A 6 a o ^ c , '^IAXO luD'ng vu t r a n g " cua

t a bao gom bo d g i cixu l y c , bo d § i d^a phiro^ng, va dàn quàn t u

v e i r o n g k h i d ò , '' eOOPYKEHHblE OÌAAbì " cua Lga chu yeu b a o gora 0 quàn chuxxg l a l u e q u à n , khóng q u à n , h a i quTn, bo d § i

phong khong quóc g i à , b§ d 9 Ì t e n l u a c h i e n lux^'c TiI "i>o d e i "

cua t a t r o c a c do'n vX t h u o c c a c quàn c h u n g , con ^^ BOI/ICKA "

c u a t i e n g isiga khong bao gòm c a c do'n v i tlxu9C khong quàn va h a i

quàxx "i«ln" oua t a kixong bao gom c a t h u y l e i nhu TL: ^'MM/iA "

e uè t i e n g Ilga

3 4 TKwS t i e i x g V i e t c h i ù axxh huT?ng mgxih cua c a c n h a n

t ó n g o à i ngon n g i i

i'ihxx da b i e t , l u e luq'n^:; vu t r a n g xxl-iàn d à n oua c h u n g t a

k h a c h o à n t o à n quàxx d 9 l k y - ngyy ve ban c h a t g i a i c a p , b a n

c h a t chixih t r ^ bó l a nguon gec c u a s y ph5n c u c he t u tircvng,

t a c d9ng g i e n t i e p vao cau t r u c xx^ion XMT^' ma cy t h e l a vao h§

TIIQS ó day dà t g o r a nhung t h e d o i l a p c h i n h d i e n / p h a n d i ^ n ,

t x c h c y c / t i e u cuc • iihuxig s y v a t , h i e n tuo'ng cua d i c i i v^ cua t a du có xxjriuxig d^c t r u n g tuo'ng t y vcn dur;c t r e bcmg o a c TU

h o a n t o a n khao n ì i a u Te dung TN "Linix t h u y r a n h b o " de t r o

"Thuy quan l u e c h i n n " cua diCi- Khi t r o t h u quc n tuo'ng t u nay cua t a , TKQS t i ó n g V i e t c ó '^Quàn tixuy danh h o " hc-^-c " h a i ouan

de'xih b 9 " , ".^9 bi;.ih l i a i q u a n " L<?J^

3 5 Tx^QS t i e n g ^^icjt c ó phi^m v i h o a t dong r a t r^'^ng.Khac vo'i c a c h§ Ti- cua khoa hgc t u rUxiCn, ky t h u ^ t t h u c n g chx x u a t

I i i ^ n t r o n g c a c v a n b a n chuydn ii^on higp, TI^QS vi^uq'c dung r a t r o n g

r a i t r o n g xxhieu t h ' l o ^ i - phoxig c a c h khac n h a u Chung có t h e

x u a t hi^xi : t r o n g cuc v à n banco n 9 i dung xihàm t h à n g b a o , t h o n g

t i n xxiiu : Vfin ban khoa hgc quàn s y , vàrx bcln ky t h u a t quón s y ,

v à n ban t h o n g bao tixx t u e quàxi s y , v a n b a n c h i u h l u $ n quàn si;'; troixfj: c a c vàxi ban quy d:?,nh sixxh h o g t , cong t a c , h o a t d^ng

c i i e n dau cua l y c lui^vag vu t i a n g ( g o i c h u n g l à vX^xi k i ^ n quàn

s y ) d i u j v à n ban d i e u l y n h , d i e u 1{., v à n ban vAxx kit^n c h i e n

d a u , v à n ban cong vy ; c u o i cung ThQS duq'c s u d^n^^, r a t r g n g

r a i t r o n g v à n ban h o i k y ìi% qua cua t i n h h i n h này l à TI^QS c ó

h i ^ n tuq'xig p h à n c o n g phqm v i h o a t d o n g Leu n h u è h§ TIJ ky

t n u ^ t ( c h ^ a g h ^ n ) T'À "x^hiet" dm^'C dung l à c h i n h no t r o n g c a c

TIJ "^^hi^t a p " , "i^hi^t di«^n", "xCy t h u a t n h i § t " , "Phumig phap

n h i | t n i x o m " t h i TLQS I g i khong lohu v a y (3 day c ó t l u h hìnix pixàn cong pham v i h o § t doixg g i u a "wuan n i i à n " vo'i "JJO d o i " , so sanix:"Quàn n h à n dy b ^ " , " k u a n ixiiàn t g i n g u " vod "TÌ9 d ^ i

chu l y c " , "i39 d 9 i l y c q u a n " , Tron^; ca'c vàxi b a n khoa 1x90

- ^5 _

% %

q u à n s y t h i dung "Wuen chuxig h a i q u à n " , "^izih c h u n g d^c c o n g " con t r e n c a c s a c h bao tlxong: tiiuo'ng l a i dung "i>o a g i Ixai

q u à n " , "-io d 9 i dac c o n - : " à day c ó s u plxàn c o n g pham v l hoì,)t

d9ng g i u a "Wuàn chuxxg / binit chuxig" va " :;§ d 9 i "

T\iy co s y phàn cong xxliu v a y , xiliu^xg v i oó phym v l h o g t

d9ixg qua r9xig, nhu da chx x-a J t r G n xiexx o' TI^QS n y i dung rn^t s o

k ì i a i nieiii quàxx s y thuo'xig b ^ " n h o e " d i , Ithión khó vgcii du'o'e xv^nh

g i o ' i i-^o raixg g i u a TIJQS / p h i TLQS ChÌ>iix v i t h e , k h i làm t u

d i e n quàn ay g i o d TL lice quan s y da t o r a lun^, t u n g k h i g i a i

t h i c h m9t s o t u xxlxu "^^9 d ^ i " , "Chi.rn t r s n h " , "'^uan", "^.t^t t r a n "

ix'oxig y tlxuc n^^u-od ban ngu x^aixix g i o d i^dua n g h i a t h v c n g dung

va n g h i a Tii kiiong pixai bao gio' cung i^'o n e t «d tlxe c a c nhà t u

d i é n ixQC thi:xj'ng dung t r u v c mot v à n de nar: g i ó i l a : n-m g i a i tiixch nhuxxg t u xiay t h e o l ó i "ngu v à n " ixay t h e o l e i " b a c h klxoa"? Theo h9 g i u a e o e d i n h nudila v-': cuxig J^^Ct tii' neu r a tror./;., t u (d *n tuorig g i a i va t r o n g bach khoa toaxi t h u khong c ó sir khac n h a u quan t r 9 n g va c ó nutre (xihu niitrc rtxap) "Av d i e n ngon n g u " thuà'ng du'q'c b i e n t h a n h bach khoa t o a n t h u ve ngon xigu

3 b TiiQS t i e t x g ^ i ^ t co nhiv-u TK khòng d a t ay tiixyng ung m§t - mot g i u a 3 m^^t : t u xxgu* - kixai niem - d o i t u o ' n g Tlnh hìnix do da gay t r ó ' n g ^ i cho v i f c s u dyn-;, c h i n h l y va c h u a n hoa Tx^QS Sy khoxxg tuo'ng UTig do t h e ixi^^n o^ nhung t r u c n g hq'p xihu

s a u :

- L o t TU oó t h e g g i t e n n h i e u d o i tuo'xig Do l à hi^^n

tuiq'ng dong àm Tri Chàng hgxi, "i^ia o a n " : m^t kiiu vu*c n h a t diixh ( T d i a barx ttjc c h i e x i " , "d^a ban c h i e n d ^ e h " ) - "J^ÌÌ;; olm^^ x dìfcì^l cy x a c d^xih plxuo'ng iiuo'ng ; "Uitii t o a " vua d o i l a p vo'i

"Phong t e a " , vua t r o v i ^ c dua rihanh h a n g hoa qu^ n s y r a k h o i

g a , c a n g

^ 30 ^

- ivi9t Th co t h e bj eu t h i -hieu kiiai ni^im ò óiy :

+ v^o truo^ng h^'p vó ngon ngu cu óur^'c duxig de b i ^ u d a t

n 9 i dung XÌJO'Ì. "V'i da : Ti^- ".liiuh t h u c t u e à i i i - a " trux'c day t i ó oac k h a i xxi^m " T i e n còng^', "^hong ngy'*, -'^vJt l u i " , b à j

gio* l ^ i duiq*c duxx^ t r ó c a c kixai ni^m " G r à n c h i ó n d a u " , " C h i e n

d i c h " , "L^t c h i e n dau t ^ P tx'ux^^", "i^oxi d 9 t k i c i i "

+ Co t r u v n g hq'p k h a i niì^m da bie'xi d o i nhung TK vàn

g i ù n g u y e n Khi mc'i x u a t hli^n, k h a i nlqm "Vu k h i " c h i bao gom

vu kiìi l§xxli xihu o;^o*m, g i a o , cuxxg, no « ìiK^n nay "Vu k i i i "

khon^: oai oao gòm vu kiii l a n h , hoa k h i (do p h a t hif^n r a t h u o c

n o ) me coxi ^^loin ca c J c l o y i vu k i i i huy d i - t l a n rxhu vu k h i hfjt

n h à n , vu ìm£ hoa ì i g c " , vu k h i a i n h h 9 e cCo k h a i niCm "Ce dongV

"i)9i h i n h " , "xier^ c o n g " , "Phong ngy'' hiv^^u nay eia khac haxx vo'i c a c k n a i n i | m xiay trao-c k i u j s o n g TT^ t h i v a n xxhu v ^ y

+ uó t r u c ' n g h<yp cung mot 'ili nixuTig l^^d uuq'c h i e u t h e o

n h i e u c a c h k h a c n h a u Co nnvod i i i e u "phutmpr tVaJc t a o c h i e n "

l a " c a c h twc c h i e n " , nhuixg l y i có y k i e n cho do l a "phucnfr

phap va hxxìh t i u c t a c c h i e x i " i^uxie; trurj'c Th "Tap k i c h " , e ó xxguxyi cho do l a "J^ariix t a p txuux,^::", l a i co xi.uod cuan njem day

l a "X'ónh o à t xigo'" ^o n u o d cho ràxig "Icut l u i " l à s u co' d ^ n g , xxìxung l a i co quan n i t m c o i day l a I C J Ì t j c c r d e n phong n g y

i^ci v o i n, u'od h i é u hep t h i T^ "vu k h i iiat nhàxi" l a dv^n duo'c

maxxg dàu no ixft nixàxi, n>_,uod h i e u r ^ n g l:xo'n cho do l à vu k h i

bao gom ca c a c pnuo'xx^; t i § n dua c h u n g dexx myc t i ^ u , ca phuong

t i ^ n d i e u k h i e n V'^ ca p a u m g t i ^ x i trixiìi s J t t

- i*>9t k h a i x\l^ c ó t h e do n t i i e u TTi bJMi t h 4 » r:, h i a l à

cuxxg rn9t n e i dung duo'c b i m t h ^ uàng xiixlèu hìidx t h u c ngon

n^ k h a c n h a u iȈy chfxii:i l a nixung TIJ dong xxf::hia, 11191 xitiuxj'c

^ ii

-diem r a t Ic'n cua TT^wS, v i no dàn to'd t h i e u tiióng xihat tx^ong cacix h i e u va dung Ti^ Theo t h o n g ke cua c h u n g t e i TLQS t i ' x i g

V i ^ t h i g n co den 20 % TI] dong ngjiia ( n h i e u t e n g g i ) Tliucng

thuD^ng l o xihung Th c ó t u i^ - ^ t e n g o l , tixam cìxi c ó Txi den 5

t e n g 9 i (-(dn xem ciiuo-ng 3 Phan : Vaxi de xu l y Ci'c TliQS n h J e u

t e n g g i ) Co n h i e u nguyen xiixàn daxi den t i i ' h tx*ang t r e n (J^ day

c h i neu l e n mày n^^xiyén n h à n chu yeu s a u dey :

+ H i | n tuxyag dong n g h i a troxig TiJQS chu yeu l a hau qua cua V i | t hoa c a c Txi h a n - V i e t ^ua t i d n h v i e t hoa nay d i e n

r a t h e o c a c cixu t r u c n g , t h ó i q u e n , y t h i c h va t h e o c a c t h o d diem khac n h a u

+ T h i e u t h ó n g n h a t t r o n g vi^^c de r a va vaxi dyng c a c

t i e u c h u a n d o i vo'i T:.QS hguod t h i d^^t Ti t h e o t i e u c h u a n n a y , nguod l a i th»^o t i e u cixuan k h a c , c u o i cung l a t u o r a nhuTig TU khac xxlriau cung m9t b i e u n i q m i.guod de cao t i e u c h u a n ban ngu*

t h i d a t TU "i>axiix gap d i c h " , ke chu t r g n g t i n t i c h i n h x a c cua Ti^i txxl dùxig "xJazih t a o n g 9 "

-f Tuy t i ^ x i t h a y d o i cau tx-uc cua Til, cu tixe l a t u y t i ' ^ n

r u t ggn c a c thexih t ó c a u thaxih TXJ Làu nay do qua chu y den

t i e u c h u a n n g a n ggn - m^t t i e u chuàxi do mong muori - n h i e u

nguòd da chu t r u o ' n g r u t g9n c a c thantx t o cua TiJ mot cóclx t h i e u CO' SO' klxoa h 9 C Chu truo'ng nay dà du'O'c t h e h i ^ r i ó* 3 huo'ng : iiutyng t h u nixat l a huo'ng r u t ggxi t h a n h t ó cho l à khong c à n

t h i e t va v i ^ c r u t ggn khong phuo'ng h a i den n 9 i dung cua Tli :

"Phao bao V9 bo* b i e n " —> "Phao bo b i e n " , "Tau piióng ngu l o i "

—4 " l à u phóxig l o i " , "Ten l u a vuo't d g i c h à u " —f "Tr-:n l u a

vmjd c h à u " • « lio^c r u t g9n bàxig c a c h t h a y t h à n h t ó : "Ten

l u a khSng d i e u k h i e n " —^ "Ten l u a t y d a n " , nuwig t h u h a i l à

r u t g9rx t h a n h t ó doxxt" Cfiuc n a n g t " P h à n t u C r d e n t i i u a t va ky

t a u a t " — "Pixàn tu' o h i e n ky t ì x u a t " , "^^uàn chuxxg va birili

chuxig" — "Quàn bixih cixuxig" dxim^;:, x'ut ggn tiiu ba l a xixt

g9n k i e u "Su a o a n tru-o'ng" — "Su truxj'xig", "J-»O t o n g tham muu"

— ^^ò^ ton^^,", "i ao l>ay l e n thaii/-;" •— ^^ùln tixàxig" •

Huxmr: i t i t ggn tiiu ixhat l a irao'ng kha d i c ó t h e c h a p xxhàn duTj'C V i e c luQ'c bc't t h a a h t ó kì^Sxig^ lam s e i l e o l i n g i d u n g ,

kiiong lam c a o c a u txn'e cua TL t r e néxi l o n g l e o i5an t h à n TU

da r u t ggn vua có t h e ixien digix tx'oxxg vàrx ki'^n quàn s y , vua c ó tixe du-c'c dung t r o n f i kixàu n g u hud'ng t h u h a i l a imwig r u t g9n kiion^^ t h e c:x^p xih^n dux/o w day TL da mat d i t i n t i c h i n h x a c

vóxi c o , c a u t r u c T J l o n g l e o , t i a i x TU t r o ' xxen mo^ a h a t * i>ol vod ìxutm; t::.iv 3 caxx p a a i c à n a h a c Càn n h a c xom s a u k h i i*ut ggn TU

do dut^'c tìun^;^ a cuo'n^-; v i n a o , vaxx phong n a o

3 7 TIJQS t i e n g V i e t phoxig phu V(- tiiaxxìx p h a n t u vmxg,

bao gom TiJ Han - Vi^^t, TU t h u a n V i e t va Tu góc An -* Au, t r o i g

^ ó TTI^ iión .•* ViC-t ohiem v^ tx-'i t r 9 n g yen va g i ù vt^i t i ' o chu dao»

Ty I 9 nay i*at c a o , c ó t o ' i tx*en 90% So sarxix : Tii k i n h t e : • 0?!,

TU cixiixii tx*^, l u a t , t x d e t Viqo % t r e n 70%, Tli v à n h g ^ , n g o n xì&k

h g c , s u h9C : gaxx 60'/^, TU m\ n h a c , n i d e p axih, di^^n anii : iioTi i?05i Z"^''24, jj*

Hhwxg n&n garx d a y , tixeo cixu truo'xx,:,; g i ù g i n s y t r o n g s a n g cua t i e n g Vif^t, m^t s o Ti^ lìan - V i e t dà dut^'c V i e t h o a Qua

^ 35 ^

t r l n i i nay d i e n r a tixeo 3 cacxx :

- Duo t r ^ t t u thàxxlx t ó cua TU :

"Cixi ixuy SO'" —* "So' c h i a u y " ; "Cuu l y c q u o n " -~* "Quàn

ohu l y c " ; "Cuo xa p h a o " -—• "Phao c a o x a " 5 "CiiUt&i^xigai v à t " —*

"V^t chuo'ng n g a i » ; "Cao diem —^ "i;iem c a o " Cach b i e n d o i

n a y tlxuo'ng ap dyn^;^ d o i vod nhuxig TU da t i e t ^ có quan h | cixinh

pixy, du'q'c c a u t a o tixeo phuo'ng t h u c gixep Ket qua cua xiìum^

b i e n d o i nixu t h e da ngay du^'C quexx duxig iio^n va t r o n g nixieu

tru'O'ng hq'p da duxj'c c o i l a c h u a n

- Thay m9t tixanh t ó , doxig tixod dao t r a t t y oao tixanh t ó cua TiJ : "Cixien h§m" — ^ "Tàu c i i i e n " } "Tuàn dux^ng hc;ìm" —^

"Tàu t u à n duxyng", "V§n d f n g c h i e n " —^ "i^anh v | n d 9 n g " «

- Tuey t a t ca c a o tixanh t ó , dong t h a i dao t r a t t y t h a n h

t ó : "Can c h i e n " —-^ "i>anh g a n " , "llaixg khong mau ixan" —* "Tau sàix b a y " ; "Tung tiiàm" •—> "Chieu s à u " *

Khu d i b i ^ t , t i a h on dixih h a y bieix d o i t r f t t y t h à n h

t ó t u y tixuoe v a o kha n a n g d5c I f p ve cu piiap cua thaxih t ó c a u tixànix Cac TW bao gom nhung thaxih t ó c ó kiia n a n g doc l à p cu

p h a p , có t h e s u dung d9C l ^ p t r o n g l o d n ó i , ve nguyen t a o deu

c ó t h e t h a y d o i duo'c t r a t t y thàr^h t ó Vit^c d|.t l a i t r a t t y

t h à n i i t ó cua Tu t r o n g pixaix lo'n c u c tru-ouig Ixcj'p khoiig nhung t u y

thU9C v à o klia n a n g doc l à p cu pixap ma con phy tixuoe v a o c a c d^c diem c a u t r u c - ngu n g i i ì a Thyc c h a t , b i e n d o i t r a t t y tixàidi t ó kiiorxg pixai l à g ì k h a c n , / o à i k i e n t § o l u i Tlì Han cho phu iiq*p vo'i quy t a o ngu' phap t i e n g Vd§t k h i v a n muón g i ù n g u y e n

y ngiiitì goo cua n o

c à n p h a i k h a n g d^nh r à n g uoi diem lo'n xihat c u a TIJQS

uaxx-V i ^ t l à oau t a o n g i n g 9 n , c h ^ t c h e , b i e u th:^ duq-c kha c h i n h

x a c n g i dung k h a i xd^^iii, d a c j x t l a ct'c k i a i i d i u truxi t u m i g Dàc ti'un^; cua TxJQS naxx - ViCt ve mat citu t a o l à qu^n iie xi8i

by cua TL tl^ye c h a t l a q u a n ht^ t u pixap Chixxti c a i quan hs do lam cixo TL ràxx c h a c l i ^ i , t r e / t l i a a h nixat p n i e n « i^ané^ t i e c l a

k h i Vii^t h o a , t r o n g mot s o truo'ng nq^), c h u n g t a da lam mo d i trxnix d9 nixat p h i e n caa TxJ h a n - V i ^ • t , da b i e n TL có c a u t g o cix^t thaxiix Tii l o n g l e o ve quan ix$ n g i b o

Uu cdem Ice t h e o cua TLQS ixan - Vi.^t c a n uu^yc ke d^n l a thaxiix t ó cua Txi l o a i xxay co sue sarx x u a t r a t c a o , t h e h i e n

duxj'c tiiiìx hy t h ó n g ve mr^t ìiìnix t h u c rxf'on xigil*, u i e u t h i d'dxyo

niiu'ng k h a i ni§m c ó l i e n quaxi cix^t ohe vo'i nJiau : " C h i e n lut^'c",

"Uhiexx d.^cii", "Cia'-en t h u e d " , "Cixien truo'xj^ " , "Caierx tx^aah" ,

"Jixih chùxig", "idiih v ^ i " , ^ - L i n h pha'p", " ^ d d i t a u " , - ".Jo b i n i i " ,

"pha'o b i n h " , "Coxxt,: b i n h " «

Trong mgi; s e tx'uoTig hq'j.>, k h i «i^^t itoa, c h u n g t a dà lam hóng ta'.vih h^ t h ó n g n a y , tixam c a i laxa khó vi-^o t ^ o TL p h a i

s i i x h ( C h i t i e t xixx xem o' chuo'ng 3 ) Van de d|^t r a l a icliong

xiexì ap dgìt chu truo'ng: V i e t hoa ciiung c h u n g , ap dung n h a t l u a t

c a o mgi t r u o ' n g ixq'p, ma c a n p h a i tiixh dexi /ihung tiie mynh va

k h u y e t t a t c u a l o g i TU n a y , don,;: t h o d c à a iiiiac t u u ; ti^uo'xig iiq'p

c y t h e t r o n g mói quan he ohung cua cUung

TljQS t :uàn V i g t c ó vnx dieai l a de h i e u , de nho' v i nò

dutj*o c a u t a o bàxig c a c t u xi^;;;\x' txxong duxx.; tx*on l o d àn t i e n g

n ó i h à n g n g a y L g i dung cua mot s o k i i a i xxit;m qu/m s y duq'c y nt::lxitì cua t u n g u tiiCng tnuo'xig gqd l e n oìing cuchixxh nniri cu

t h e , {.dau Buo liexx tuó'ixg Chaag ix§n : "Chia c a t " , "Co cum",

" C h ^ d à u " , "Khóa d u o i " , "DÓn l o n g " , "LÓt Ó" LIhune; TU

này de pixó c f p , auq'c quaxx c h u n g t i e p nli^n t h u ^ n I q d T\iy

n h i e n , TKQS thuaxx V i ^ t có ^^ ii^xi che oo' baxi : tixu niiat l a

l o y i nay i t e ó kha n a n g t h e h i ^ n c e c k i i a i ni'^m t r u u tu'q'ug

t h u h a i l à , TKQS i t c ó Icha n a n g phàn b i , t e.'1 l y , cixo nerx

k h i c ó nhu c à u khu b d ^ t iióa kiia'i ni§m t i i ì TLQS t h u à n Vi^^t

kixong dap ung duq^c

rr •

j« -f»

Tx'orxg TIJQS t i e x i g ^ i ^ t , TM goc nn - Lu ouiém so luq'ixg

<|Ua i t ó i xJày c u n g l à m9t dglc diem cua TLQS s o vo'i eòo h^; TU Ichac (xem c h i t i e t e cri.uo'nè I I )

3 6 Khac vo'i c a c h% TL khac,e? TLQS tiexxg vdut hi^^n d i e n

n h i e u TL c ó thàxih t ó dàu l à t u l o a i dong t u Tljeo tx^uyen t h ó n g ,

ve co» b a n TK l à danh t u Khi neu 7 t i e u c h i ngon ngu' h90 de ohuàn ixóa TL, t i e n s y V P , jDanileneo da xiiian m^rxh ti^'^u c h i dàu t i e x ì l à t i e u o h i ve t u l o g i Tixeo b a , de c o n g bmig p h a i de

c a p den ca nixung tripcng hqp nhu t r o n g s o c a c TL cixuan c o t h e

c ó ca TL l à t r § n g t u "va T\ì l a dong t u ' , -^^a con xìixan mynh ràxxg

do l à m9t tixyo t e khong t h e dao nguo'C d m / c / i.?^ , 4 0 j 7

Thyc t e lam t u d i e n TLQS cixo t h a y , ixiiuTig TLQS c ó t i i a n h

t ó dàu l à dqxì^i t u da gay 3 k h ó khan n h u s a u :

- Kixi Dogn t u ù±exi g i a i tixioh TLQS nguòd t a l u n g t u n g

khong b i e t b a t dàu c à u fd^d t h i c h uang dong t u hay daixh t u

d o i vód nixu^ng TW nhu "Beo v à y " , "Vu h o i " , " T i ó n c o n g " Vl

t h e oó t i n t i h i n h l à t r o n g mot cuón Tu d i e n g i a i t h i c h TLQS

ngXiòd t a dà b a t g^p xxlxunìr c a c h d^na ngJila kiiong niiu xxhau d o i vo'i c a c myc t u e ó t u l o a i g i ó n g nixeu

- Doi vo'i Tu' d i e n d ó l c h i eu TLQS, nguod t a oung gai^ tro»

I^B^± khong b i e t txm t u t u e n g duo'ng vo'i c a c Ti^i^ "Jc^o v à y " , "Vu

h o i " , " T i e n c o n g " l à d9ng t u hay danix t u t r o n g ngon n g u d ó i

o i x i e u

^ 36 ^

- T r o n g c a u t g o TL, thịò'ng thuò'ng d e i vó'i a h u a g Ti] b a t

dàu b ^ g d9ng t u tixl TL dò x u a t h i g n thàxxix t ó l à h u t u i-à Ixu t u von lam cho Cc.u t^-o TL t r o ' ne a l o a g l e o Vii t i n h TL mo* rxhat d i xxlxieụ (xem chuciig 3 ị^yo : Van de xú l y erto TL co thanix t o l a h u t u )

iJoi vói c u c ixf TL'QS c e c nuóc, do t/xUx c h a t l o a i h i n h ngoxx ngu cixo plxep, njux^d t a uà ttjo dv^^c t h e n h a t quan t r o n g

vir^o l y a ohgn myc tu» cixo t u d i e n , tx-^óiiii du^c nixung nexi g i a i

xieu t r e n "Lacii khoa tixu quan s y L i e n K6" hộc "Tu d i e n quàn siv 7 t h u t i e n g (xlga, «iun, Hiuig, x w , T i e p , _3a L a n , K u m a n i ) " ,

l^iS^J deu dua TL ve dgng danh t u ho;ac cym daxih t u Thinh

tixoang mói g§.p mgt v a i c u o n t u diéxi de Ti: o» dgng dong t u ,

c h a n g h£jn c u é n "Tu div.n quàn s y Lga - Kiunani" £ s J7• Khi

xem x e t niiuTig TU dong t u , V.P» D a n i l o ne 6 vi^ft : Cac TL

-d§xxg t u oó ca mgt h(^ thóxxg eòe dgng t h u c d§ng t i r V i e c dung dgng t h u c x a o d^nh nao ( t r o x i g v à n b a n ) cixuàxi n h a t d ó i vc'i h§

TL l à t u y t h u 9 c vào xihu c a u t h o n g t i n " £^/2S t ^^^•

Ket l u y n cua otxutyng I i luay k i e n n g h ^

Tu toàxx e9 v i ^ c p h à n t i c i i t r e n d a y , cliuag t o i neu l e n may k i e n n g h ^ s a u day j

1 Khu b i e t TL vcvi c a o dò'n v i p h i TL d ó i vói b a t c u h |

TL nào c u n g l à còng v i ^ c c à n t i i i e t truó^o h e t , d ó i vói h3 TLQS

d i e u do c a n g cap t h i e t hón Khi ngiriien cuu có ban h | TL n à y ,

c u n g n h u k h i t i e n uaxiix t h u t h | p TL cho bang t u cua t u d i a n TIJQS, c à n pixai lo<ji tx*u nhúng dón v i p h i TIJQS Cuung c à n p h a i tìuiq'c xxgliien cuu r i e n g va duq'c b i e n s o a a t l i à a h rdxung b-9 t u

d i e n r i e n g

2 Kha'c h ^ t a t ca e ò e h^ TL t i e n g V i i t klia'c, )x% TLQS

co t i i i h t o n g hQ'p r a t c a o 'Ao du v à y , c à n p h a i t h a y r a n g b9

p h ^ i nong c ó t ciia h^ nay v a n l à nhung TK co t i n h ch^tt khoa

hgo xa i x 6 i '.uyri eden xiay c a n p h a i du'O'C quaxi xuyen t r o n g b a t

c u n£.j:xlen cuoi nao ve TNQS, c u n g niiu t r o n g t a t ca c ' c khau cua

t h y c harJh b i e n so^n c a c l o a i t u dl^.xi iL'-jS

3 KJ:ii co >\hu o??u pho b i e n t r i t h u c tixuoe l a n h vv/c q u à n

Lam, oan p h a i duo'C t h u t h a - du t r o n g c a c baiif^ t u caa t u d i e n

q u à n s y , doxxi^, t od c a p l a i cixo c h u n g ixhun^^: dixih n ^ h i a x a c d i n h ,

3 Ahi b i e n sc^^n t u e l e n TLQS song ngu c à n cixu y t h i c h

d a n g d€xx s u k h a c b i 2 t t r o n g n g i d u a g k h a i ni*^m cua TLQS n g o a i

ngu vo'i TLQS t i ' ^ n g V i e t do dàc t h u cua quàn s u V i e t Lam, d;ìC

b i e t l à e;ói vód a h u n g Tu ve nghe t h u a t quàn s u va VF t ó ciiuo

l y c lurj'ng v u t r a x i g

6 Tuy TLQS da co uy p h à n c c n g piium v i ij.oat do>.ig xxiiuTxg

do chuxxg c ó pham v i a o ^ t do^ig qua ryxig, chung c ó tixe x u a t h i ^ n

t r o n g r a t xxixièu l o a i v à n ban quàn s y , cixo néri t

a ) Kixi c h g n TL cho b a n g t u t u u i e n quàn s y c à n g i o ' i

3S

7« ^'e kuho phuc h i e n tun'nc: TL ìthòxir; ctat s u t u e n g u'ng

mot " mot ed uà ba m§t tu' xirx' - k[tói ni^ni - d ó i t u r / n g , c a r p i i a i

p h à n l o g i t r i ^ t de nixung TL này thànii tuTig nhói: :

a ) li.òt T: - ixix: eu d o i tuxj'xxg

b) i.-ot TL - nixieu k h u i xd^^m

e ) Lixic:U TL - met k h a i id-^ra LixuTag quan trgx:;; hcn Cé^ iT t r e n co* so' p h à n lot^l va p h à n t i c h

n g i bo t u n ; ; niiom TL d o , p h a i cap l a i cho cLiung nìiung d4nh

ni^;ixia x a c tìixiix, p h a i quy caurig ve mot c a c h h i e u xóc C\x^x, i noxi

co d4x'ix xicdiia nhu t i e , v i e o Itixa dau t i e n l a j>-''^^i -<*-^c IHV tìuo*c

c a c t i e u c h i de diiix n g h i a TL tx^on^'; mói ouan ixy vo'i TL kiiac cung l o a i va tx^oxig cung he ttxong

8 i^-ot t o a n Ccdxuj, ve he TLQS t i e n g V i e t da rìi:x)'C mo t a o'

t r e n dà dr.t r a Ci'.o i i c ' i TL hoc quan s u mot Xìbi'Tm vu car t l i i e t

t m o ' c mat l a : CcUi b i e n so.^n ngay b(3 t u u i c n tu'O'ng g i a i t a t

ca c a c TLQS i i i e n c o Cai co t r e n o c so' do i.io'^i có t h e t h ó n g

n h a t c a c h h i e u ve Oi'Ung va t u uó mo'i e ó t u e de l e n nhung b i § n phap XU' l y c u i h i e n t r a n g dà pixàn t x c i i i d e u dò khong e h i có

t a c dy^rv; t o t cIi.o thuxj haxùx b i e n s o q n xii'iu'nf,- t u d i ' r i quàn s y

kixac ma con huix i c a cho v i o c giaxig di^y o* o ' o nha truxj'ng quàn

d u i , cho v i ^ c soaxi t h a o v à n k i ^ n quàn s y , tì^c b i ^ t l a v-in k i e n

t a c cixiei^

9 De g i a i q u y e t rxixiSm vu d ò , kiiong t i x ! kLorig b a t dàu

t u v i ^ c chinix l y va xuo e4xih c a u à n mu\* cho bau t i t à n c a c T

-terx g g i ( c u c ó^nh d a m i ) , L.Q o i e u do c à n duo'C dua t r e n co' s e cuu khao s a t co* b a n ve cau tcjo 01^3 c h u n g

Vod 30 luxj^ng khoxig nixieu ixhu'ng ca'c t u e pham ve tìxuat

ngu hgc V i e t nmw da d a t d^.'O'c nixung tìiaxxixtyu quan t r 9 n g , d^c

bit^t l a t r o n g rxixu^g l a n h vxyc xày d y n g , cixiìiix l y va chuan ixóa

ITi, cung nhu p h i e n àm va xu l y TL goc n g o § i *

Tuy v § y , c a u t g o TL vód t u c a c h l a mot d ó i tuq'xxg cua

ngtxien cuox cixuyén s à u , cho den nay mc'i c h i di.o'c de c a p ò.^xx

t r o u g b a i v i t ' t cua CS lioang Vàn uaxxh /""17 , V^^J va t r o n g

m9t p h a n ban bao c a o ^*Ve v a n de xày dyng t h u a t ngu khoe^ h g c "

oua tiS Lu'U Vàrx Laxxg / ^ 2 G , 2:5j7*

Ghut)'rjg nay cua l u a n vàiX se l a mot tixu ngiii^^ni dàu t i e n

kixào s a t ohuyen s à u vao o a a t g o TL t r e n ou' l i ^ i u cua mot he} 'TU

c y t h e - hg TNQS

Clxurxg t o i quan ni^xa ràxxg v a n de c a u t g o Ti t r o n g tiexxg

V i ^ t hii^n tì^i l a mot phaxx CLia vaxx de oau t y o tu» cua t i e n g V i e t

rxói c h u n g , b o i v i c a u t u o TL duo'c xay dyng t r e n n^in cua c a u

t § o t u L g t d e n ox^xx c a u t § o TL kii6n^; tixe khoxxg dua v a o aiiung

rxghiexx cuu o a u t g o t u (Cau t a o t u t i e n g V i g t dà c ó ni^t l ^ c h

s u ngixien c u u kìxa d a i Ligt t o a n ownix ve n ò da du^'c t r i x u i bay

t r o n g c h u y e n khao "Van de oau t a o t u cua tiuxxg Vi.^t h i g n d § i "

l^y^-J^» Tuy n h i e n trorxg c a u teio -li coxi c ó nailug d a c di'^m

c u u y é n b i e t cua xió ve sir dyxx^^ c a o pliuuTif; t i O n ngon n g u chuixg

v i t h e tx*ong qua trlxiix xxrhie.n c u u c a u tijo lìl ciiung t o i p h a t

t r i e n n h u n g k e t lu<ì:a co* oan caa l y t a u y e t c a u t a o tu' t i e n g

' ^ i g t , dong tliod vixa p ì x d x.' l y d o i tuij'itg ntiixien cuxi t ì i e o c a c h

r i e n g oixo pixu hq'p ve'i d a c t : u cua dóituo^ng

i^ci vo'i TXjQS tiexxg V i ^ t , v i ^ c xxgfxien ci'u c a u t a o TL cua

xxó p h a i vua ti^a l o d c a o oau h o i TLQS dux^'c t y o r a bang nixung