Bài giảng Thanh toán quốc tế: Bài 1 - TS. Nguyễn Thị Diệu Chi

Bài giảng Thanh toán quốc tế - Bài 1: Tổng quan về thanh toán quốc tế cung cấp các kiến thức bao gồm khái niệm và đặc điểm thanh toán quốc tế; vai trò của thanh toán quốc tế; cơ sở pháp lý điều chỉnh thanh toán quốc tế; hợp đồng ngoại thương.

THANH TOÁN QUỐC TẾ

Viện Ngân hàng – Tài chính

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

GIỚI THIỆU HỌC PHẦN

I Mục tiêu học phần:

Học phần cung cấp cho sinh viên những kiến thức về nghiệp vụ thanh toán quốc tế Các

kiến thức cơ bản như hợp đồng ngoại thương, các phương tiện thanh toán quốc tế và

các phương thức thanh toán quốc tế chủ yếu và các căn cứ pháp lý làm cơ sở cho việc

thực hiện nghiệp vụ thanh toán quốc tế tại các ngân hàng thương mại

II Nội dung nghiên cứu

• Bài 1: Tổng quan về thanh toán quốc tế

• Bài 2: Chứng từ thương mại

• Bài 3: Chứng từ tài chính

• Bài 4: Phương thức thanh toán quốc tế

• Bài 5: Điều kiện thương mại quốc tế - Incoterms 2000 và 2010

• Bài 6: L/C và UCP600

BÀI 1:

TỔNG QUAN VỀ THANH TOÁN QUỐC TẾ

TS Nguyễn Thị Diệu Chi

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG

Công ty VinaCafe Việt Nam muốn bán 200 thùng cafe sang thị trường Mỹ cho

công ty Ecotrans

1 VinaCafe đang thực hiện hoạt động gì sang thị trường Mỹ?

2 VinaCafe phải ký hợp đồng gì với Ecotrans để bán số sản phẩm trên?

3 Làm cách nào Công ty Ecotrans sẽ thực hiện nghĩa vụ trả tiền đượccho công ty VinaCafe tại Việt Nam?

MỤC TIÊU

Sau khi học xong bài này, sinh viên cần nắm được các nội dung sau:

• Hiểu được khái niệm, đặc điểm của hoạt động thanh toán quốc tế hay hoạt

động thực hiện nghĩa vụ chi trả tiền tệ cho các hàng hóa và dịch vụ có yếu tố

• Thấy được vai trò quan trọng của hoạt động thanh toán quốc tế đối với nền

kinh tế, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các ngân hàng thương mại

• Biết được cơ sở pháp lý thường được sử dụng trong hoạt động thanh toán

quốc tế

NỘI DUNG

Khái niệm và đặc điểm thanh toán quốc tế

Vai trò của thanh toán quốc tế

Cơ sở pháp lý điều chỉnh thanh toán quốc tế

Hợp đồng ngoại thương

1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM THANH TOÁN QUỐC TẾ

1.2 Khái niệm thanh toán quốc tế

1.1 Cơ sở hình thành thanh toán quốc tế

1.3 Đặc điểm của thanh toán quốc tế

1.1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH THANH TOÁN QUỐC TẾ

• Điều kiện địa lý, trình độ phát triển, yếu tố tự nhiên, năng

lực sản xuất ở các quốc gia khác nhau;

• Hàng hóa được vận chuyển giữa các quốc gia với nhau

thông qua việc sử dụng các phương tiện vận tải khác nhau;

• Vận chuyển hàng hóa giữa các quốc gia với nhau gặp

1.2 KHÁI NIỆM THANH TOÁN QUỐC TẾ

Thanh toán quốc tế là việc thực hiện nghĩa vụ chi trả và quyền hưởng lợi về tiền tệ phát

sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức, cá nhân nước này

với các tổ chức, cá nhân nước khác, hay giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế, thông

qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nước liên quan

1.3 ĐẶC ĐIỂM CỦA THANH TOÁN QUỐC TẾ

1 Hoạt động thanh toán quốc tế chịu sự điều chỉnh của luật pháp và các tập quán quốc tế.

2 Hoạt động thanh toán quốc tế được thực hiện phần lớn thông qua hệ thống ngân hàng.

3 Trong thanh toán quốc tế, tiền mặt hầu như không được sử dụng trực tiếp mà dùng các phương tiện thanh toán.

4 Trong thanh toán quốc tế, ít nhất một trong hai bên có liên quan đến ngoại tệ

5 Ngôn ngữ sử dụng trong thanh toán quốc tế chủ yếu bằng tiếng Anh.

6 Giải quyết tranh chấp chủ yếu bằng luật quốc tế.

2 VAI TRÒ CỦA THANH TOÁN QUỐC TẾ

2.2 Thanh toán quốc tế với nhà kinh doanh xuất nhập khẩu

2.1 Thanh toán quốc tế đối với nền kinh tế

2.3 Thanh toán quốc tế với ngân hàng thương mại

2.1 THANH TOÁN QUỐC TẾ ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ

• Bôi trơn và thúc đầy hoạt động xuất nhập khẩu của nền

kinh tế như một tổng thể

• Bôi trơn và thúc đẩy hoạt động đầu tư nước ngoài trực

tiếp và gián tiếp

• Thúc đẩy và mở rộng hoạt động dịch vụ như du lịch,

hợp tác quốc tế

• Tăng cường thu hút kiều hối và các nguồn lực tài chính

• Thúc đẩy thị trường tài chính quốc gia hội nhập kinh tế

quốc tế

2.2 THANH TOÁN QUỐC TẾ VỚI NHÀ KINH DOANH XUẤT NHẬP KHẨU

Thanh toán quốc tế phục vụ nhu cầu thanh toán cho hàng hóa và dịch vụ xuất nhập khẩu

của doanh nghiệp

2.3 THANH TOÁN QUỐC TẾ VỚI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

• Vai trò trung gian của ngân hàng trong hoạt động thanh

toán quốc tế

 Thanh toán theo yêu cầu của khách

 Bảo vệ quyền lợi của khách trong giao dịch thanh toán

 Tư vấn, hướng dẫn khách các biện pháp kỹ thuật nghiệp

vụ thanh toán quốc tế nhằm hạn chế rủi ro, tạo sự tintưởng trong giao dịch với nước ngoài

 Tài trợ vốn cho hoạt động xuất khẩu khẩu của khách một

cách chủ động và tích cực

 Hoạt động thanh toán quốc tế là hoạt động sinh lời của ngân hàng

3 CƠ SỞ PHÁP LÝ ĐIỀU CHỈNH THANH TOÁN QUỐC TẾ

3.2 Các nguồn luật quốc gia

3.1 Thông lệ và tập quán quốc tế

3.3 Luật và các công ước quốc tế

3.1 THÔNG LỆ VÀ TẬP QUÁN QUỐC TẾ

• Quy tắc thống nhất về hoàn trả tiền hàng (The Uniform

Rules for Bank to Bank Reimbursement under

Documentary Credit - URR)

• Điều kiện thương mại quốc tế (International

Commercial Term - Incoterms)

3.2 CÁC NGUỒN LUẬT QUỐC GIA

• Bộ luật dân sự

• Luật thương mại

• Luật kinh doanh ngoại hối

• Luật quản lý ngoại hối

3.3 LUẬT VÀ CÁC CÔNG ƯỚC QUỐC TẾ

• Công ước Liên hợp quốc về Hợp đồng mua bán quốc tế (United

nations convention on contracts for the international sale of

goods – Wien Convention 1980)

• Công ước Geneve 1930 về Luật thống nhất về hối phiếu

(Uniform Law for Bill of Exchange – ULB 1930)

• Công ước Liên hợp quốc về hối phiếu và lệnh phiếu quốc tế

(International Bill of Exchange and International Promissory

Note – UN convention 1980)

• Công ước Geneve 1931 và Séc quốc tế (Geneve convention for

Check 1931)

• Các nguồn luật và công ước quốc tế về vận tải và bảo hiểm

• Các hiệp định song phương và đa quốc

4 HỢP ĐỒNG NGOẠI THƯƠNG

4.2 Kết cấu nội dung của hợp đồng ngoại thương

4.1 Khái quát về hợp đồng ngoại thương

4.1 KHÁI QUÁT VỀ HỢP ĐỒNG NGOẠI THƯƠNG

• Khái niệm hợp đồng ngoại thương

Hợp đồng ngoại thương là sự thỏa thuận giữa người mua và người bán (người xuất

khẩu và người nhập khẩu) có trụ sở kinh doanh ở các nước khác nhau, theo đó

người xuất khẩu có nghĩa vụ chuyển quyền sở hữu một lượng tài sản (gọi là hàng

hóa) cho người nhập khẩu và nhận tiền, còn người nhập khẩu có nghĩa vụ trả tiền và

nhận hàng

• Nguyên tắc ký kết hợp đồng ngoại thương

 Nguyên tắc tự nguyện

 Nguyên tắc bình đẳng cùng có lợi

 Nguyên tắc tự chịu trách nhiệm vật chất

 Không trái với pháp luật hiện hành

4.1 KHÁI QUÁT VỀ HỢP ĐỒNG NGOẠI THƯƠNG (tiếp theo)

• Đặc điểm của hợp đồng ngoại thương

 Hàng hóa được di chuyển qua biên giới hải quan

 Đồng tiền thanh toán có thể là đồng tiền nước người mua,

đồng tiền nước người bán hay đồng tiền nước thứ ba

 Các chủ thể của hợp đồng có trụ sở kinh doanh ở các

nước khác nhau

• Hình thức của hợp đồng ngoại thương

 Hợp đồng trực tiếp: Hai bên mua bán gặp nhau trực tiếp thỏa

thuận các điều kiện và điều khoản của hợp đồng

 Hợp đồng gián tiếp: Hai bên không trực tiếp gặp nhau, mà chỉ

gửi thư từ, điện tín, thư điện tử thể hiện nội dung hợp đồng

4.2 KẾT CẤU NỘI DUNG CỦA HỢP ĐỒNG NGOẠI THƯƠNG

4.2.2 Phần điều khoản

4.2.1 Phần mở đầu

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Số và ký hiệu của hợp đồng (Contract No)

2 Tên hợp đồng

3 Những căn cứ xác lập hợp đồng

4 Địa điểm và ngày ký hợp đồng

5 Tên của người mua và người bán

6 Địa chỉ, điện thoại, email

7 Tài khoản mở tại ngân hàng

8 Người đại diện

PHẦN ĐIỀU KHOẢN

A Nhóm điều khoản cơ bản

1 Tên hàng hóa (Commodity)

2 Số lượng (Quantity)

3 Chất lượng và quy cách hàng hóa:

4 Điều khoản về giá

5 Điều kiện giao hàng

6 Điều kiện thanh toán

B Nhóm điều khoản khác

1 Về bao bì và ký mã hiệu hàng hóa

2 Điều khoản về bảo hành (Warranty)

3 Điều khoản khiếu nại (Claim)

4 Điều khoản về các tình huống bất khả kháng

5 Điều khoản về trọng tài

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

• VinaCafe đang thực hiện hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang thị trường Mỹ

• Muốn bán hàng hóa cho công ty Ecotrans của Mỹ, VinaCafe phải ký kết hợp đồng

ngoại thương hay hợp đồng xuất khẩu sản phẩm

• Để thực hiện nghĩa vụ trả tiền cho công ty VinaCafe tại Việt Nam, Ecotrans phải thực

hiện thanh toán tiền hàng cho VinaCafe qua trung gian là ngân hàng với nghiệp vụ

thanh toán quốc tế

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 1

Ai là người thường được mời giải quyết các sự vụ tranh chấp trong hoạt động

thương mại quốc tế?

• Giải thích: Trọng tài quốc tế thường là người đứng ra giải quyết các tranh chấp trong

hoạt động thương mại quốc tế bởi các bên rất hạn chế sử dụng luật quốc tế và nhờ

tới luật sư hay tòa án quốc tế

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 2

Hợp đồng ngoại thương cần có chữ ký của những ai?

A Tất cả các bên liên quan tới hợp đồng

B Bên mua và bên bán

C Không cần thiết đầy đủ chữ ký của các bên liên quan

D Bên xuất khẩu và bên nhập khẩu

Trả lời:

• Đáp án đúng là: C Không cần thiết đầy đủ chữ ký của các bên liên quan

• Giải thích: Hợp đồng ngoại thương không nhất thiết phải có đầy đủ 2 chữ ký của cả

người mua và người bán mà chỉ cần có chữ ký của một bên vì ngày nay người ta

chấp nhận chứng từ điện tử và chữ ký điện tử thay cho các văn bản có chữ ký tươi

thông thường

TÓM LƯỢC CUỐI BÀI

• Cơ sở hình thành hoạt động thanh toán quốc tế là hoạt động ngoại thương

• Thanh toán quốc tế là việc thực hiện nghĩa vụ chi trả và quyền hưởng lợi về tiền tệ

phát sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức, cá nhân

nước này với các tổ chức, cá nhân nước khác

• Hoạt động thanh toán quốc tế đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế

của mỗi quốc gia, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và ngân hàng

• Để giải quyết các tranh chấp phát sinh trong quan hệ kinh tế quốc tế trong đó có hoạt

động thanh toán quốc tế Người ta đã xây dựng nên một hệ thống luật pháp thống

nhất mang tính quốc tế như thông lệ, tập quán quốc tế, các nguồn luật quốc gia, luật

và các công ước quốc tế

• Hợp đồng ngoại thương là sự thỏa thuận giữa người mua và người bán

• Hợp đồng ngoại thương được ký kết trên cơ sở 4 nguyên tắc gồm nguyên tắc tự

nguyện, nguyên tắc bình đẳng cùng có lợi, nguyên tắc tự chịu trách nhiệm vật chất,

và nguyên tắc không trái với pháp luật hiện hành